hân tặng Mẹ, để kỷ niệm những ngày nghèo khó ở Cẩm Giang, mẹ phải thức khuya dậy sớm đi cân gạo để nuôi chúng con ăn học.
N. L.
Trời lạnh và gió rét. Nhung lắng tai một lúc lâu nhưng chỉ nghe thấy tiếng thở đều đều của chồng nằm bên cạnh. Sẽ nhấc mép chăn, nàng ngồi dậy rất nhẹ để khỏi làm mất giấc ngủ của chồng, đi lần ra phía cái bàn con tìm bao diêm. Nàng châm đèn, vặn bấc cao dần dần sợ ánh sáng đột ngột làm chói mắt chồng rồi lấy một tấm bìa cứng dựng cạnh cây đèn cho bóng tối rọi đúng góc nhà chỗ giường ngủ. Nhung rùng mình một cái, với chiếc áo cánh bông khoác lên vai. Kim chiếc đồng hồ quả lắc cũ kỹ treo trên vách chỉ ba giờ sáng. Còn sớm quá. Nàng kéo nhẹ cái màn treo, thò đầu nhìn vào gường ba đứa con nằm. Giữa giường, Nhung chỉ thấy hiện ra một đống chăn, không có một cái đầu nào hoặc một bàn tay nào thò ra ngoài.
- Ngủ thế này thì ngạt hơi chết.
Nhung mỉm cười gật gật đầu vì nghĩ đến ba đứa con suốt ngày đánh đấm nhau chí chóe bây giờ ôm ghì lấy nhau ngủ một cách rất yên lành hòa bình; nàng kéo lại cái màn che cho kín gió rồi ra sau nhà đun nước rửa mặt, vừa đun vừa giơ tay hơ trên bếp sưởi. Má nàng nóng ran và hồng lên vì ánh lửa nhưng hai cạnh sườn vẫn lành lạnh, nàng quặt tay kéo mép tà áo cánh bông áp mạnh vào lưng cho ấm.
Trong lòng tuy vui háo hức nhưng Nhung vẫn lo sợ: sáng hôm ấy là sáng đầu tiên nàng đi cân gạo, bắt đầu một công việc chưa làm bao giờ. Nhà túng quá rồi nếu không cân được nhiều gạo giao cho người ta, không kiếm được đủ lời để chi tiêu thì đành bó tay không biết xoay sở ra sao. Bích, chồng nàng đã gần hai năm nay đi kiếm việc nhưng làm ở đâu cũng chỉ được ít lâu lại bị người ta thải ra. Có lần Bích ra đi biệt tích sáu tháng liền; Nhung tưởng chồng mình bỏ đi hẳn. Vì cớ gì? Nàng cũng không hiểu, chỉ biết ngấm ngầm buồn khóc, nhất là những buổi tối lúc đi nằm. Thấy cái gối không của ngươi chồng yêu đặt cạnh, nàng ôm lấy gối áp vào má và hít ngửi cái mùi tóc quen thuộc. Tuy nàng cố ý không giặt áo gối để giữ lấy hơi hướng của Bích nhưng lâu dần mùi tóc của chồng nàng cũng phai lạt chỉ còn lại mùi tóc của chính nàng. Thế rồi một hôm Bích lại trở về, chiếc áo độc nhất nàng mới sắm đã thấy sờn ở hai vai, khuỷu tay. Từ đấy thỉnh thoảng có nhiều người về thăm Bích; những người nàng không hề thấy mặt một lần nào nhưng gặp Bích đã thân với Bích, như những người bạn lâu năm. Họ thì thầm bàn tán với Bích có khi cả đêm không ngủ. Tuy những người bạn đó tính xuềnh xoàng và tỏ ý chỉ thích ăn cơm với rau dưa nhưng bổn phận làm vợ vẫn buộc nàng cố sao cho mâm cơm trông tươm tất. Mỗi lần một người bạn đi, Bích chỉ thở dài trông theo. Lâu dần Nhung đoán hiểu tính cách của các bạn qua lại và biết chồng mình trước kia lên Yên Thế đi gặp Đề Thám. Bích rất hiền lành không hề gắt với nàng bao giờ; đối với người ở khi có lỗi chàng cũng chỉ dùng lời nói dịu dàng dạy có khi không nói gì cả.
Sau cuộc đi Yên Thế dò đường đất, Nhung biết là Bích có điều gì không vừa ý, nên từ dạo ấy không đi đâu nữa mà cũng không nghĩ cả đến việc đi tìm chỗ làm. Hôm nào vay đâu được ít tiền, Nhung lại mua rượu, sắm thức nhắm ngon rồi hai vợ chồng cùng uống rượu với nhau. Rượu ngà ngà say, Bích ngâm thơ cho vợ nghe; giọng ngâm của Bích nổi tiếng là hay từ lâu trong chốn bạn bè của chàng cũng như của Nhung.
Cách đây ba ngày, bà chủ hiệu Vĩnh Phát đã bỏ vốn để Nhung đi cân gạo lại cho nàng mượn cân, Nhung đã thuê được căn lều cân gạo tuy cách nhà gần cây số nhưng ở vào một địa thế rất thuận tiện.
Nhung rửa mặt xong vào nhà mở tráp đếm lại tiền, xếp đặt cho có thứ tư để khi trả tiền các người hàng xáo được mau chóng và không lầm lẫn. Nàng lấy khăn trùm đầu, tay cắp tráp tiền, tiến về phía Bích nằm, đặt lên trán Bích một cái hôn rất nhẹ cho chồng khỏi thức giấc rồi gọi người nhà dậy.
- À, thưa mợ, hôm nay mợ đi cân gạo. Nhưng còn sớm quá.
Nhung đáp :
- Càng đi sớm càng đón được nhiều hàng xáo. Chị ở nhà khi cậu và các em bé dậy phải chạy đi mua xôi ở nhà bà hai Dậu. Muối mè hôm qua chị làm khéo đấy. Nhớ lấy cậu xơi.
Trời lạnh nên Nhung phải đi thật mau cho ấm người. Ra tới dãy phố cân gạo, Nhung thấy bà phán Trình, bà trợ Thân đã ra nhưng đương sửa soạn chưa bắt đầu cân. Bỗng Nhung chớp mắt nhìn một cách ngạc nhiên vui sướng; ở trước cửa nhà bác Tẹo mà nàng đã thuê để đặt cân và đổ gạo, hàng xáo ngồi đợi đông lắm. Bà đồ Minh kế cạnh tuy chưa ra nhưng chung quanh cân bà ta không có một người nào thế mà cửa hàng cân gạo của bà đồ Minh xưa nay vẫn có tiếng là đông khách nhất. Chính lúc thuê nhà bác Tẹo, Nhung vẫn lo ngại về điều ấy và bà đồ Minh cân gạo đã lâu năm, quen thuộc nhiều, tính nết lại rất khéo léo mềm mỏng.
Nhung cúi đầu lễ phép chào bà trợ Thân và bà phán Trình.
- Con gái nuôi của tôi đấy; mợ ấy thực đảm đang. Chồng bị thất nghiệp...
Những tiếng sau cùng của bà trợ Thân, Nhung không nghe thấy vì tiếng những người bán hàng xáo nhao nhao nổi lên một loạt :
- Mợ để cháu mở hàng cho mợ.
- Mợ để tôi.
Bác Nhiêu Đạt cầm lấy cánh tay Nhung nói :
- Cháu đợi mợ mãi.
Bác Đạt đã tới thật sớm; bác mưu mô với Tráng, người Nhung thuê để phụ giúp việc, nên đã đặt hai bị gạo của bác lên trên mặt cân và bác đứng chống tay vào đòn gánh, canh không cho ai nhấc xuống. Bác vốn quen biết Nhung từ lúc Nhung chưa lấy chồng, nên nghe tin nàng cân gạo, bác vui mừng lắm và nhất quyết mở hàng cho Nhung.
Thấy mọi người có cảm tình với mình, Nhung vừa sung sướng vừa hồi hộp. Nàng hơi ngượng ngập rút trong túi ra một cuốn sổ tay và bút chì vì nàng không quen dùng bàn tính. Đưa mắt nhìn mọi người bao vây quanh mình, Nhung mỉm cười.
- Đông quá mà ai cũng muốn mở hàng, tôi biết làm thế nào?
Nhung ngồi xuống ghế, cái tráp đặt trên hai đùi dùng làm bàn viết.
- Nào, ai mở hàng cho tôi bây giờ?
Những tiếng “cháu”, “tôi” nổi lên chung quanh nàng, bác Đạt khó chịu vì không thấy Nhung nhìn mình. Nhưng bác không đời nào chịu để ai bỏ gạo của bác xuống cho người khác mở hàng. Nhung đã biết là bác Đạt có gạo để trên cân; vốn biết bác từ lâu và vẫn mến bác vì tính thẳng thắn - tuy hơi bướng - nên nàng cũng muốn bác mở hàng mình và cho đó là sự may mắn. Giá bác còn đứng ở xa, Nhung cũng gọi đến, nhưng muốn được lòng cả mọi người, nàng vẫn không nhìn bác Đạt đưa mắt và mỉm cười với tất cả mọi người.
- Ai thì tôi cũng muốn để mở hàng nhưng không biết chọn ai, vậy người nào đến trước nhất thì mở hàng cho tôi.
Bác Đạt cũng đưa mắt nhìn tất cả mọi người, nhưng lườm họ và tỏ cái đắc thẳng của mình, Nhung giơ tay xê dịch quả cân: tuy chưa quen nhìn gạo mà biết được đúng số cân nhưng nàng cũng đoán hai bị gạo của bác Đạt độ bốn mươi cân. Nàng xê quâ cân đến nấc năm mươi vẫn thấy cán cân bong lên; nàng vừa xê quả cân vừa lẩm bẩm :
- Bác Đạt còn khỏe nhỉ gánh nổi hơn năm mươi cân tây gạo.
Nhung xê quả cân đến nấc năm mươi lăm vẫn thấy cán cân bổng.
- Lạ nhỉ hay là cân hỏng?
Nàng ngửng lêu nhìn bác Đạt, bác Đạt nói :
- Thế nào ấy chứ chỗ gạo của cháu chỉ độ bốn mươi cân thôi.
Bỗng Nhung bật lên cười :
- Trời đất ơi! Thảo nào gần sáu mươi cân. Tôi có mua đòn gánh và cả người bác đâu.
Lúc đó bác Đạt mới chợt thấy mình đương đứng tựa cả người vào cái đòn gánh mà đầu đòn gánh lại chống lên mặt cân.
- Ồ, thế mà cháu không biết.
Mọi người đều nhao nhao lên, cười nói một lúc. Có tiếng người bảo bác Đạt xấu tính, nhân lúc mợ Bích mới đi cân lần đầu chưa thạo nên nghĩ mưu đánh lừa. Bác Đạt giơ đòn gánh lên, đưa mắt tìm xem người nào nói thế; nếu biết chắc là ai thì bác sẽ đập một cái mạnh vào đầu cho bõ tức, nhưng không chắc hẳn là ai nên bác đành hạ đòn gánh xuống. Nhung bật cười :
- Bác định sinh sự đánh nhau ngay trong lúc tỏi khai cân?
- Nhưng mà cháu tức lộn ruột. Nó lại dám bảo là cháu đánh lừa mợ. Thế còn trời đất nào nữa không? Thế mợ, mợ có bảo là cháu định đánh lừa mợ không?
- Thì chính bác đã nói với tôi là của bác chỉ độ bốn mươi cân thôi.
- Đấy nhé, có mợ làm chứng nhé... Cha đời vạn mớ đứa nào vu oan cho bà, nó chết hết đời cha đời ông nhà nó, cả họ xa họ gần nhà nó, chết băm chết bầm, chết đâm chết chém, chết...
Không đánh được, bác chửi vì bác nghĩ chửi thì chắc chắn lọt vào tai người nói. Nhung lại can :
- Không đánh nhau bác lại xoay ra chửi nhau thì cũng thế. Thôi, ba mươi bảy cân vào đổ gạo đi.
Hết việc bác Đạt, lại đến hai người khác cãi nhau: tuy là một người đàn ông và một người đàn bà nhưng cả hai đều khỏe ngang nhau và cùng đặt được thúng gạo và cân đều nhau, nên không ai chịu nhường ai, miệng thì nói còn tay thì ấn thúng gạo, cứ giằng co như thế một lúc lâu. Nhung mỉm cười vì thấy họ tranh nhau để được cân sớm một tí mà lại thành chạm gấp mấy không tranh nhau. Nhưng Nhung cũng không khỏi cắn chặt hàm răng, cứng cả gân người như lấy sức hộ người đàn bà khi thấy người đàn bà đã đẩy được thúng gạo của người đàn ông ra gần khỏi mặt cân. Nàng cũng muốn cho người đàn bà thắng và thấy vui thích khi người đàn bà đẩy được thúng gạo của người đàn ông xuống đất và phủi tay, sửa lại khăn, mỉm cười với nàng. Cân xong, Nhung lại thấy một người đàn bà khác đặt được thúng gạo của mình lên cân trước người đàn ông. Người đàn ông có vẻ tức lắm, nhắc thúng gạo của mình đặt trên thúng gạo người kia lấy cớ là đã lỡ lượt trước thì lượt này phải được cân. Lý người đàn bà cũng cứng: ai đặt được gạo lên cân là được cân trước. Rồi hai người cãi nhau một hồi, không ai chịu ai. Sau mọi người chung quanh đều nói người đàn ông trái. Nhung cân xong cho người đàn bà, lại đợi xem lần này người đàn ông có cho được gạo mình lên cân không hay lại bị người khác tranh mất.
Bây giờ Nhung mới biết là họ cần tranh nhau: giá nàng có gạo đem cân nàng cũng phải tranh, không phải vì sớm được một lúc nhưng bị như người đàn ông kia thì tức chết.
Thế là Nhung bận rối rít; xê quả cân, tính giá tiền, bốc gạo xem, đếm tiền trả họ và bận nhất là hồi hộp xem họ tranh nhau, xem họ cãi nhau đến vui. Được cái hôm nay giá gạo số chẵn nên nàng làm tính nhân rất nhanh, không sợ lầm. Bà đồ Minh lúc đó cũng bê tráp tiền ra cân; thấy cửa hàng Nhung đông khách và cân mình vắng không một ai, bà rẽ đến chỗ Nhung cất tiếng to và nói vui vẻ :
- Mợ Bích ơi, mợ tranh hết cả khách hàng của tôi rồi.
Nhung ngẩng lên nhìn bà đồ Minh; thấy mặt bà ta có vẻ vui một cách thực tình nàng cũng vui vẻ cười lại với bà ta; hôm nay nàng thấy ai cũng tử tế với mình.
- Bà cứ nói thế. Hôm nay khai cân ai cũng đến mở hàng cho tôi.
Nhung khó chịu là vì cửa hàng bà đồ Minh vắng khách nên bà nói chuyện luôn mồm. Nhung đã bận tíu tít lại phải chú ý lắng tai nghe rõ bà nói khôi hài về chuyện gì, nàng cũng phải cố gẳng cười gượng gạo. Chốc chốc nàng lại phải chen vào những tiếng nói hưởng ứng bà Minh mà không công phạt :
- Thế à bà?
- Thế cơ à?
- À ra thế.
- À thế đấy.
Đến chín giờ sáng thì người đến đổ gạo đã vãn. Nhung lúc đó mới thấy mỏi nhừ cả vai và cánh tay phải. Hai đùi nàng gần như bị tê liệt, nàng đứng lên vươn vai, thấy hơi chóng mặt nặng đầu và cho là vì tại xem họ tranh nhau, cãi nhau nhiều quá. Nàng định ngày mai cũng phải bắt chước các bà kia, nghĩa là cứ thấy gạo ở trên cân thì cân, đừng để ý đến mọi người. Họ muốn cãi nhau, đánh nhau, đâm chém nhau để được gạo lên cân là việc của họ. Nàng mệt một phần vì hồi hộp xem họ tranh nhau và cứ lấy gân, cứng người như là chính nàng phải tranh với họ.
Quay nhìn vào trong nhà, nàng thấy hai đống gạo trắng và đỏ đã lên đến nửa cột nhà và chân hai đống gạo đã gần chạm vào nhau. Mai có lẽ phải vây vót. Mệt nhưng Nhung cũng phải vào trong nhà, giữ miệng bao để Tráng đổ gạo. Nàng thấy Tráng chăm làm, săn sóc công việc từng ly từng tí và lúc nào cũng vui tươi, làm vừa lòng cả mọi người. Tráng nói với Nhung giọng vui vẻ :
- Chưa nhà nào một hôm mà cân được nhiều thế này, mợ ạ!
Nhung nói :
- Càng cân nhiều càng mệt vào thân, này anh Tráng giữ miệng bao; tôi mỏi tay lắm rồi.
Suốt mấy giờ đồng hồ giơ tay cân nay lại giơ tay giữ bao, làm những công việc nhẹ ấy, Nhung thấy mỏi cả hai cánh tay; nàng định tâm xúc gạo, cử động một cách khác và làm một việc nặng nhọc hơn có lẽ không mệt nữa. Thế là nàng ra xúc gạo; một lúc lâu nàng phải cởi cả áo cánh bông, và mồ hôi ra lấm tấm ở trán. Công việc ấy tuy mệt nhưng nàng thấy trong người nhẹ nhàng dễ chịu hơn và hết nặng đầu. Nàng lại ra xúc gạo không ngừng tay, làm cho Tráng cũng lấy làm lạ về sức khỏe của nàng. Bà trợ Thân và bà đồ Minh cũng chạy sang cửa hàng; Nhung làm như chưa trông thấy hai bà ấy và cứ cặm cụi xúc gạo.
Bà đồ Minh nói :
- Kìa anh Tráng, sao anh không xúc gạo lại để mợ ấy xúc?
- Bẩm bà, mợ con đòi xúc, nói cầm miệng bao mỏi tay.
Nhung rướn thẳng người lên, lấy tay gạt mồ hôi trán. Bà trợ Thân nói :
- Hôm nay mợ cân dễ đến gần trăm bạc.
- Vâng, thưa bà cháu chưa tính nhưng cũng đến gần chín mươi đồng rồi.
Bà trợ và bà đồ đi khỏi, Nhung mỉm cười sung sướng. Lúc đó nàng mới thấy đói vì từ sáng chưa ăn gì; vả lại nàng cũng mê mải với gạo quên không nghĩ đến ăn. Nàng định bụng cố nhịn đói, lát nữa giao gạo xong nàng sẽ rẽ qua chợ mua sứa vì nàng rất thích ăn sứa và Bích lại còn thích hơn nàng. Nhung vội vàng cúi xuống nhặt cái thau xúc gạo vì nàng thấy Tráng đứng mở miệng bao chờ đợi. Xúc được mấy thau, Nhung bỗng ngừng lại và mỉm cười nhìn Tráng. Tráng không hiểu tại sao Nhung lại mỉm cười với mình, chàng mở miệng bao cho thật rộng, ung dung đứng đợi, làm như Nhung thuê mình chỉ cốt để giữ miệng bao, còn việc xúc gạo nặng nhọc thì là việc Nhung phải làm. Nhung đưa cái thau cho Tráng, đứng thẳng người, vươn vai cho rãn xương cổt.
Sau một giờ làm việc cũng chỉ mới đổ hết đống gạo trắng, đống gạo đỏ vẫn nguyên. Vừa lúc đó người thư ký của bà chủ hiệu Vĩnh Phát đem năm người phu đến để khiêng gạo ra cho kịp lên toa. Nhung nói :
- May quá, tôi không ngờ cân được nhiều thế này. Ông bảo giùm phu đổ hộ chứ hai thầy trò tôi không sao đóng bao kịp. Tôi mệt quá rồi.
Giao gạo xong, Nhung thở nhẹ một cái. Nàng bảo Tráng :
- Anh cầm cái liễn đi với tôi ra chợ để tôi mua sứa và mua ít kẹo hoa cỏ [1] ở hàng chị Nguyệt cho mấy đứa bé.
Nghĩ đến Nguyệt, Tráng mỉm cười nói :
- À hàng chị Nguyệt. Mợ không cần đưa tiền, chị ta không bao giờ lấy tiền của cháu. Để cháu biếu các cậu mừng hôm nay mở hàng phát tài.
Nhung thấy Tráng không đợi nàng đưa tiền, chạy thẳng ra gốc cây đa chỗ Nguyệt ngồi bán kẹo. Nguyệt thấy Tráng chạy lại vội gắt :
- Này, lại sắp ra quấy rầy người ta có phải không?
Tráng nhận rõ là Nguyệt tuy cau nét mặt lại nhưng vẫn không giấu được nỗi vui gặp mặt chàng.
- Người ta đến người ta ăn kẹo hộ, thích chết người lại còn vờ vĩnh.
Tráng ngồi xuống mở cái quả định cho tay vào lấy một chiếc bỏng ngô thì đã bi Nguyệt đập mạnh một cái vào tay và hất ra. Tráng kêu đau và cười :
- Sao hôm nay đằng ấy ác thế?
- Đằng ấy đằng này gì? Có đi ngay cho người ta bán hàng không? Đã ế hàng lại còn đến ám. Có muốn một cái đòn gánh vào lưng thì bảo.
Tráng chợt nghĩ Nguyệt chưa biết mình có công việc mới :
- À này chị Nguyệt ạ, bây giờ tôi không đi đóng cối nữa. Mợ Bích thuê tôi trông nom cân gạo, nhàn lắm và lại có nhiều tiền, chị tha hồ bán kẹo.
- Nhàn, thảo nào mà ra đây ngồi tán hão, có cút ngay đi không.
Tráng nghiêng đầu chống cằm trong lòng bàn tay, rồi ngồi yên nhìn Nguyệt ngắm nghía từ cái lông mi, lông mày rồi lẩm bẩm đếm xem có bao nhiêu nốt tàn nhang trên hai gò má: một hai, ba... Nguyệt thấy Tráng ngắm nét mặt mình lại càng cau nét mặt lại. Ngẫm nghĩ một hồi lâu, rồi Tráng nói :
- Hừ người thế mà cũng có duyên.
Nguyệt giơ đòn gánh đập vào lưng Tráng một cái :
- Này, có đi không? Người thế là người thế nào?
Tráng vội né người ra một bên cho đòn nhẹ hơn.
- Thôi, không đùa nữa, kẹo hoa cỏ chị bán một xu mấy chiếc?
Nguyệt đặt đòn gánh xuống, hơi ngạc nhiên thấy Tráng hỏi giá như có ý mua thật.
- Một xu năm. Hôm nay kẹo ngon lắm.
- Cho tôi mua hai xu. Hai xu thì bao nhiêu nhỉ?
- Hai xu thì mười chiếc. Có thế mà cũng không tính ra.
Tráng lẩm bẩm :
- Hai xu mười chiếc. Nhưng chỗ tôi với chị, chị cho thêm hai chiếc là mười hai chiếc tất cả. Có được không?
- Ừ cho nhà anh thêm hai chiếc.
- Thế à, chị. Chị cho tôi hai chiếc à?
Tráng vừa nói vừa giơ tay bốc hai chiếc kẹo, bỏ lọt vào mồm rồi đứng ngay lên chạy đi. Nguyệt giơ đòn gánh đập nhưng không kịp, nàng vội quăng đòn gánh theo Tráng :
- Cái nhà anh phải gió.
- Thì chính chị bảo chị cho tôi hai chiếc mà.
Hai người cùng bật cười.
Thấy Tráng, Nhung hỏi :
- Kẹo đâu.
- Thưa mợ, cháu ăn hết rồi.
- Anh mua mấy xu mà ăn chóng hết thế.
- Thưa mợ không phải mua. Cháu cướp giật được có hai cái.
- Thế mà anh nói khoe mẽ kẹo không mất tiền. Thôi tiền đây anh lại mua cho chị ấy ba xu. Tôi cần phải về không trẻ nó đợi.
- Thưa mợ không cần tiền. Để cháu đến lần nữa; lần này cháu chịu đòn đau một ít, các cậu tha hồ ăn kẹo.
Thế rồi Tráng lại chạy vụt đi. Chàng rút sẵn ra ba xu khi đến gần chỗ Nguyệt ngồi, chàng xòe bàn tay cho Nguyệt thấy rõ là có tiền để phòng xa tránh một cái đòn gánh báo thù về hai chiếc kẹo lúc nãy.
- Chị bán cho tôi ba xu.
Vừa nói, Tráng vừa bỏ ba đồng xu rơi xuống mẹt. Nguyệt ngạc nhiên hết sức vì lần đầu tiên Tráng bỏ tiền ra mua kẹo; sợ Tráng mới nghĩ được mưu mẹo gì để đánh lừa nên Nguyệt vội bỏ ngay tiền vào túi áo. Nàng đếm kẹo, gói lại đưa cho Tráng và khi Tráng đi xa rồi, Nguyệt mới dám chắc là sáng nay đã thật bán được kẹo. Nguyệt nhìn theo Tráng, mỉm cười. Lúc nãy đáng lẽ gói mười tám chiếc nàng bớt đi hai chiếc Tráng ăn lừa nàng và lấy làm lạ rằng Tráng không nghĩ đến đếm lại kẹo. Nguyệt chắc lát nữa Tráng tất phải quay lại và nàng ngồi hồi hộp đợi. Tuy là tốn kẹo nhưng Nguyệt vẫn mong Tráng đến trêu đùa mình; nàng thích nhất là những lúc đánh được Tráng một hai cái đòn gánh. Nàng thấy càng đánh mạnh càng thích tay nhưng nàng vẫn giữ đà không đám đánh mạnh quá sợ Tráng thấy đau đến khó chịu tất sẽ không dám trêu nàng nữa. Nhưng lần này Nguyệt lại ngạc nhiên hơn nữa vì đợi mãi không thấy Tráng trở lại hàng mình.
Tráng giơ tay đưa Nhưng gói kẹo. Nhung hỏi :
- Chỗ này bao nhiêu?
Tráng vội vàng đáp :
- Thưa mợ cháu không biết.
- Lại cướp giật kẹo có phải không. Nhiều thế này người ta lại không đánh cho vỡ đầu ra à?
Tráng cười :
- Thưa mợ, họ chỉ đánh gẫy lưng thôi.
Nhung đếm kẹo rồi nói :
- Chỗ này dễ đến ba xu, có mười sáu chiếc tất cả.
Tráng nói :
- Mười tám chiếc chứ mợ.
- Không chỉ có mười sáu chiếc.
Tráng buột miệng kêu :
- Thôi, chết tôi rồi! Con ranh nó trừ đi hai chiếc ăn cướp lúc nãy.
Nhung bật lên cưìri :
- Anh Tráng nói dối nhớ. Anh đã mua ba xu mười tám chiếc. Thôi tôi trả anh ba xu. Thế là đáng lẽ anh biếu các em kẹo lại thành ra anh ăn chặn của các em hai chiếc đấy nhé.
Nàng cho gói kẹo vào tráp, bảo Tráng bưng hộ liễn sứa. Khi đi ngang qua cửa hàng kẹo. Nhung thấy Nguyệt mỉm cười, mắt có vẻ tinh nghịch rồi cúi xuống, mặt áp vào đầu gối. Nhung bảo Tráng :
- Chị Nguyệt xinh đấy chứ. Anh có bằng lòng thì để tôi đứng lên làm mai cho; tha hồ ăn kẹo, mà các em ở nhà cũng vô số kẹo ăn không còn lo bị thiệt hai chiếc như hôm nay.
Về gần tới nhà. Nhung thấy hai đứa con lớn của mình mỗi đứa cầm một que tre đương đấu kiếm với nhau; thằng bé nhất đứng ngoài, tay cũng cầrn một cái que giữ miếng và rình. Thỉnh thoảng, nó lại xốc quần cho khỏi tụt rồi nhảy vào đâm trộm hai anh nó. Đâm trúng nó thích trí cười to, giơ cánh tay quẹt ngang mũi thò lò một cái rồi lại lùi ra xa giữ miếng. Lần sau cùng nó vội quá không kịp xốc quần, thành thử vừa nhảy vào nó bị vướng và ngã sóng soài ra giữa trận. Thấy vậy, hai anh quẳng cả kiếm nhảy ùa vào đè lên em, miệng kêu :
- Bắt được giặc rồi, Bệ hạ ôi!
Rồi chúng nó vật lộn nhau, lăn lộn trên đường khiến bụi bay lên mù mịt. Nhung mỉm cười cất tiếng nói to :
- Kẹo hoa cỏ!
Mấy tiếng hô ấy như có phép tiên làm ba ông tướng buông ngay nhau ra, cùng đứng thẳng dậy và cùng chạy thật mau về phía mẹ. Thằng bé nhất lần này không quên vén ống quần tận bẹn, chạy thục thân nhưng cũng không sao đuổi kịp hai anh; nó đứng lại và cất tiếng khóc thật to. Thế là Nhung phải chạy lại, đặt tráp xuống đất và kéo bé lại gần, lấy tay phủi bụi trắng bám đầy áo, đầy tóc, trông y như phấn bột người ta rắc lên kẹo cho khỏi dính. Nàng đưa cho nó hai chiếc kẹo; nó cho cả hai chiếc vào miệng mỗi chiếc ngậm phồng một bên má rồi đưa mấy ngón tay dính mè mút đi mút lại kỳ cho sạch mè và sạch cả bụi đường.
Nhung vừa bước vào trong nhà, quay mặt nhìn ra đã thấy lũ con nhặt gươm que và bắt đầu cuộc hỗn chiến. Nàng lắc đầu, mỉm cười; đã bao lần rồi, dùng đủ mọi phương pháp mà không sao cấm được lũ con đánh lộn nhau. Chồng nàng không khuyến khích nhưng cũng không nói gì cả, chỉ khi nào chúng nó lăn cả vào người chàng, chàng mới đẩy nhẹ chúng nó ra và khẽ nói :
- Sang giường bên kia mà chơi đi, để tao nghĩ.
Sự thực thì chàng không nghĩ gì cả; sau khi đã lên gặp Đề Thám và biết rõ ràng, chàng chán nản hết cả mọi sự. Gặp anh em đến nhà, chàng cùng anh em chỉ nói những chuyện vẩn vơ hoặc làm thơ làm phú than thân trách phận sinh không gặp thời; vì họ nói chuyện với nhau bao giờ cũng nói thì thầm nên Nhung tưởng chồng vẫn hằng lo những việc “đại sự”, mình là đàn bà không được dự bàn vào. Tình thế ấy khiến người vợ kính phục chồng và giúp người chồng có thể điềm nhiên ngồi nhàn nhã ở nhà mà không sợ ngượng với vợ cùng họ hàng nhà vợ.
Thấy chồng ngồi sưởi bên cạnh hỏa lò, Nhung vén áo ngồi xuống bên bảo chồng :
- Hôm nay cân được nhiều gạo quá. Chắc phát tài to.
Mâm cơm đã dọn lên. Nhung mời chồng ăn vã sứa trước, rồi bảo người nhà chạy sang bên bác cả Lạc mua một cặp chả nướng và hai cút rượu con hươu :
- Hôm nay phải uống rượu ăn mừng chứ?
Nhung uống một chén lớn. Nàng say loạng choạng và mặt đỏ hồng. Cất tiếng gọi mấy đứa con, nàng mới biết lưỡi mình đã líu lại nhưnng người nàng phiêu phiêu rất dễ chịu. Bích mỉm cười vì thấy vợ tuy say nói nhiều và nói huyên thuyên nhưng chỉ nói toàn những chuyện cân gạo. Nói chán rồi, Nhung ngồi lẩm nhẩm tính toán, có khi đưa bát lên gần miệng lại đặt xuống mâm. Đứa con lớn bảo đứa thứ hai.
- Mợ niệm Phật, mày ạ.
- Không phải mợ niệm Phật. Niệm Phật thì phải nam mô chứ.
Bích nói đùa :
- Mợ niệm Thần tài đấy, thần kẹo hoa cỏ ấy mà.
Nhung vì say nên tính nhẩm mãi không ra; đến chiều bà chủ Vĩnh Phát mới cho giá đích xác nên nàng phải dựa theo giá trung bình của ba ngày trước để tính đại khái. Mấy đứa trẻ ăn cơm xong lại đến khám túi mẹ xin thêm kẹo. Nhung gạt chúng nó ra :
- Yên để tao tính.
Rồi đuổi chúng nó xuống nhà dưới.
Tuy tính không ra nhưng nàng cũng quay lại phía chồng mỉm cười nói :
- Lãi được một đồng bảy hào rưỡi, cậu ạ. Một tháng được gần sáu chục bạc, bằng ba số tiền lương của cậu đấy.
Nhung ngừng lại nói chữa :
- À nhưng cân gạo chỉ có mùa, bằng thế nào cậu đi làm lãnh lương đều quanh năm.
Nói xong, Nhung lại thấy câu nói chữa phạm tới chồng hơn là câu nói trước vì chồng nàng làm ở sở nào lâu lắm chỉ ba bốn tháng là bị ngươi ta mời ra vì bất lực.
Nàng lấy keo hoa cỏ đưa Bích ăn tráng miệng, rồi dịu giọng nói :
- Nếu sau này cứ được mãi như hôm nay thì cậu chẳng cần đi Hòn Gay tìm việc ngoài mỏ than nữa. Vừa vất vả vừa nước độc.
Việc đi Hòn Gay, Bích chỉ nói sơ qua với vợ để vợ yên tâm, chứ thực ra không bao giờ chàng tính đến việc ra làm ngoài mỏ cả; Nhung cũng đoán vậy nên mới nói thế để chồng tưởng nàng vẫn yên trí là lúc nào chàng cũng hằng bận tâm lo việc nhà cửa, vợ con. Nhà càng lâm vào cảnh túng thiếu, Nhung càng phải giữ gìn lời nói, vì nàng biết chồng hay tủi thân, lỡ sơ ý phạm vào lòng tự ái của chồng thì chồng sẽ bỏ đi, cho dẫu biết là ra đi phải chết đói chăng nữa. Đã có một lần, độ ấy nàng mới ốm khỏi nên thành ra bẳn tính, nàng đã nói chồng hơi quá lời. Bích không cãi lại, luôn mấy ngày hôm sau chàng ngồi đăm đăm không nói qua với ai một lời nào. Khi lũ trẻ đến đùa nghịch đánh nhau trước mặt, chàng chỉ thở dài rồi lặng lẽ đội khăn bỏ ra đi, đến nửa đêm mới về nhà. Chiều hôm sau Nhung đi chơi về thấy Bích đương ngồi viết ở bàn, bỗng nàng thấy Bích có vẻ luống cuống, đương giấu vội tờ giấy viết dở dưới một chồng sách; Nhung đã nhìn thấy cử chỉ khả nghi ấy. Nàng đem thúng quần áo ra ngồi khâu ở trong buồng, nhất định không rời chồng nửa bước, đợi cho đến khi đi nằm. Nàng trằn trọc không ngủ; đến nửa đêm nàng ra nhấc chồng sách, rút tờ giấy đem xuống dưới bếp thắp đèn nhằm đọc. Đó là bức thư chồng nàng gửi cho một ngươi bạn ở Hà Nội nhờ tìm xem có sở cao su nào ở trong Nam cần một người thư ký, lương tháng bao nhiêu cũng được và dầu cho nước độc cũng cứ nhận và báo tin cho chàng biết ngay. Đọc xong Nhung cúi đầu, tay ôm mặt khóc nghẹn ngào. Nàng biết là nếu chồng đi mà nhất là đi vào Nam làm sở cao su nước độc thì nàng không còn đủ can đảm mà sống nữa. Nàng lặng lẽ trở vào để bức thư xuống dưới chồng sách như cũ, rồi ôm lấy Bích, đánh thức chàng dậy, vừa nức nở khóc vừa xin lỗi chồng vì những lời gay gắt mấy hôm trước. Bích cũng khóc theo, hai người áp má vào nhau cùng hòa nước mắt, rồi nhìn nhau mỉm cười làm lành. Sau việc xảy ra ấy, hai vợ chồng lại càng yêu nhau đằm thắm hơn trước.
Hôm nay trong lúc say phiêu phiêu, câu nói chữa lỡ lời lại nhắc Nhung nghĩ đến cái đêm hai vợ chồng ôm nhau cùng khóc ấy. Nhung chớp chớp thật mau nhưng không ngăn được hai giọt lệ ứa ra và ngưng lại long lanh ở khóe mắt. Nàng ngáp một cái dài làm như chảy nước mắt vì ngáp buồn ngủ rồi đưa mắt nhìn chồng và cúi mặt để giấu một nụ cười sung sướng.
- Mới đi cân chưa quen mỏi nhừ cả tay cả lưng. Sáng nay dậy sớm thành buồn ngủ quá.
Nàng vươn vai, đặt mình nằm xuống giường, áp mà trên đùi Bích và cựa quậy mấy cái như đứa trẻ thơ rúc vào lòng mẹ. Bích lùa bàn tay vào trong tóc Nhung xoa xoa, thật nhẹ. Nhung thấy có một thứ gì rộng rãi và êm êm từ trên cao tỏa xuống bao phủ lấy thân thể và cả tâm hồn nàng nữa; nàng nhắm mắt nằm yên thiu thỉu đợi giấc ngủ đến.
Bích vẫn để tay yên lặng trong tóc vợ. Đùi chàng mỗi lúc một tê dại nhưng chàng không dám động người, sợ vợ mất giấc ngủ; chàng nhìn thẳng, đầu óc chàng lúc đó không để ý đến chuyện gì cả nhưng hai con mắt chàng, có lẽ vì thói quen từ lâu, nên có vẻ như đương trầm ngâm suy tính những việc “đại sự” không bao giờ đến trong đời chàng.
Chú thích:
[1] Kẹo hoa cỏ: một thứ kẹo mè đặc biệt chỉ riêng một vài nơi có bán.
