Đặc biệt, chính Khổng Tử từng nói về tôn chỉ giảng dạy của mình: "Bất phẫn bất khải, bất phỉ bất phát. Cử nhất ngung bất dĩ tam ngung phản, tắc bất phục dã".

Câu nói này hiểu một cách đơn giản là, khi dạy dỗ học trò, nếu trò chưa dốc hết sức mà vẫn chưa nắm được tri thức đúng đắn thì không dẫn dắt; nếu trò chưa đạt đến ngưỡng bế tắc, rõ ràng muốn nói ra mà còn thiếu một chút mới diễn đạt được thì không khai sáng. Nếu học trò không biết suy một ra ba, thì không dạy nữa.

Phương pháp giáo dục này, khi dùng để đào tạo thiên tài thì được coi là nét bút thần kỳ. Đó là đúc kết sau nhiều năm dạy học của Khổng Tử, không phải lời nói suông, mà là kinh nghiệm sống thực tế của ông.

Cách này dùng ít sức nhất nhưng lại thu về thành quả lớn nhất.

Thế nhưng, phương pháp giáo dục này chỉ phù hợp với giáo dục tinh hoa, đặc biệt thích hợp với những người có tính chủ động mạnh mẽ, những người sở hữu khả năng tự chủ và năng lực học tập cao cường. Một khi áp dụng cách này vào giáo dục đại chúng, đó quả thực là một thảm họa giáo dục.

Chính vì nhân tộc đã sử dụng phương pháp giáo dục này quá lâu, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhân tài ở các tầng lớp, nhất là tầng lớp dưới, thậm chí còn vùi lấp cả những thiên tài "đại khí vãn thành" (tài năng nở muộn).

Tuy nhiên, Khổng Tử còn một phương pháp giảng dạy khác, được đệ tử của ông là Nhan Hồi, tức Nhan Tử, ca ngợi rằng: "Phu tử tuần tuần nhiên thiện dụ nhân".

Câu này ý nói Nhan Tử ca ngợi Khổng Tử dùng phương pháp trật tự, ngăn nắp để dẫn dắt và dạy bảo đệ tử học tập, mà trọng tâm của câu nói chính là chữ "dẫn dắt".

Thế nhưng trong mắt Phương Vận, dùng lời lẽ thô tục để hình dung câu nói này của Nhan Tử chính là "đứng nói chuyện không thấy đau lưng" (ý chỉ người đứng ngoài không hiểu được nỗi khổ của người trong cuộc).

Bởi lẽ, Khổng Tử từng ca ngợi Nhan Tử trong "Luận Ngữ": "Ngô dữ Hồi ngôn chung nhật, bất vi, như ngu. Thoái nhi tỉnh kỳ tư, diệc túc dĩ phát, Hồi dã bất ngu".

Lời này có nghĩa là, Khổng Tử dạy bảo Nhan Hồi suốt cả ngày, Nhan Hồi rất ít khi đưa ra ý kiến trái chiều hay nghi vấn, trông như một kẻ ngốc không hiểu gì. Thực ra là Nhan Hồi có chỗ hiểu chỗ không, nhưng sau khi nghe giảng xong, tự mình trở về nghiền ngẫm, tự mình giải quyết được nghi vấn, có thể học thành tài, cho thấy Nhan Hồi không hề ngu ngốc.

Nói cách khác, Nhan Hồi chính là một dạng thiên tài, nếu không đã chẳng nhiều lần được Khổng Tử khen ngợi, thậm chí Khổng Tử còn nói mình phải học tập Nhan Hồi, đó là đệ tử mà ông coi trọng nhất.

Đây là phương pháp giáo dục và học tập giữa hai bậc học bá. Tiểu học bá thông minh lanh lợi, nghe một hiểu mười; đại học bá trí tuệ hơn người, "bất phẫn bất khải, bất phỉ bất phát". Vì vậy trong mắt tiểu học bá, đại học bá đang dùng phương pháp vô cùng tinh vi, trật tự để dẫn dắt mình học tập.

Thực ra đối với học sinh bình thường, nghe Khổng Tử giảng học cơ bản là như rơi vào trong mây mù, cách giảng dạy thực tế của Khổng Tử căn bản không thể tính là "tuần tuần thiện dụ".

Nhiều lão tiên sinh khi đọc "Luận Ngữ" dạy cho học sinh, chỉ ở những câu có sự đồng thuận phổ biến mới cố ý ngắt câu, còn ở những phần gây tranh cãi, họ đọc một hơi dài, căn bản không quan tâm học sinh có nghe hiểu hay không.

Vì vậy, Phương Vận chuẩn bị từ bỏ giáo dục tinh hoa để tiến hành giáo dục đại chúng. Làm như vậy tuy khiến nghề giáo bị vất vả, gánh chịu sự hy sinh to lớn mà không được học sinh hay xã hội thấu hiểu, nhưng đây cũng là chuyện không còn cách nào khác.

Không phải ai cũng là Khổng Tử, không phải ai cũng là Nhan Hồi.

Muốn nhân tộc phát triển, bắt buộc phải có sự hy sinh vô tận.

Rất nhiều khi, chỉ cần có một người ghi nhớ, chỉ cần có một người cảm kích, thì sự hy sinh đó đều xứng đáng.

Căn bản của giáo dục đại chúng là đơn giản dễ hiểu, trật tự ngăn nắp, phải thực sự là "tuần tuần thiện dụ".

Ngắt câu đặt dấu, giản hóa chữ viết, chú giải phiên âm, chiến thuật biển bài tập, đều là những điều trọng yếu nhất, bốn thứ này thiếu một không được.

Cái gọi là chiến thuật biển bài tập, chính là đi ngược lại với việc "suy một ra ba", mà là "suy một ra một", "suy bốn ra bốn". Đừng cổ súy cái gọi là giáo dục tố chất, mà chính là tiến hành kiểu dạy nhồi nhét. Như vậy vừa không bỏ sót bất kỳ người tài nào nở muộn, vừa khiến học sinh bình thường đạt được sự tiến bộ rõ rệt.

Dù ở Thánh Nguyên Đại Lục hay cổ quốc Hoa Hạ, mỗi học sinh đều phải nhận thức rõ một điều: Mục đích của việc học không phải là để vượt qua kỳ thi, mà là làm phong phú tri thức, lấy được năng lực, là để sinh tồn, là để bản thân có nhiều lựa chọn hơn.

Quá nhiều học sinh trong thời kỳ thiếu niên đã tiếp nhận nền giáo dục sai lầm, tưởng rằng học tập chỉ là đối phó với thi cử. Cuối cùng dù có học thành tài, nhận được cơ hội giáo dục tốt, nhưng lại rơi vào hoang mang, chỉ cần gặp chút trắc trở là không thể vượt qua, sống một cách mơ hồ. Cho dù sau này nhận ra mình đã phạm sai lầm to lớn năm xưa, nhưng lại khó lòng tĩnh tâm học lại dưới sức đẩy của quán tính khổng lồ, cuộc đời tự nhiên không thể tiến bộ.

Từ rất lâu trước đây, Phương Vận đã quyết định phải cho tất cả học tử một nhận thức rõ ràng. Ngay cả khi phần lớn học tử không nhìn thấu bản chất của việc học, thì ít nhất cũng sớm được chỉ điểm, có tác dụng điều chỉnh nhất định đối với cuộc đời họ.

Những năm qua, Phương Vận đã đọc hết mọi phiên bản chú giải của "Luận Ngữ" trên Thánh Nguyên Đại Lục, đồng thời cũng đọc hết các sách liên quan của cổ quốc Hoa Hạ. Sự hiểu biết về "Luận Ngữ" của hắn đã sớm đạt đến trình độ thâm hậu, có kiến giải của riêng mình.

Ngay từ khi tấn thăng Nhị cảnh Đại Nho, Phương Vận đã cảm nhận được thực lực của mình đạt đến một ngưỡng bế tắc. Hắn nhận ra mình có thể tấn thăng Tam cảnh, nhưng lên cao hơn nữa lại vô cùng khó khăn. Tâm có cảm ngộ, hắn đọc đi đọc lại "Luận Ngữ", cuối cùng bị câu nói của Khổng Tử: "Mặc nhi thức chi, học nhi bất yếm, hối nhân bất quyện" thu hút. Hắn nghiền ngẫm nhiều lần, chợt bừng tỉnh đại ngộ.

Ba câu này không chỉ ở Thánh Nguyên Đại Lục, mà ngay cả cổ quốc Hoa Hạ cũng hầu như ai cũng biết. Thế nhưng người thực sự có thể nhìn thấu, tức là đạt đến cảnh giới "suy một ra ba", lại ít đến đáng thương.

"Mặc nhi thức chi" (lặng lẽ ghi nhớ) là bước đầu tiên, chính là việc đọc và ghi nhớ cơ bản nhất, cho dù là học vẹt cũng không sao.

"Học nhi bất yếm" (học không biết chán), ý nghĩa bề mặt là học tập không chán nản, nhưng dịch nghĩa thì nên là việc học không được có tính cục bộ, bắt buộc phải có bề rộng, đồng thời có chiều sâu trong lĩnh vực sở trường, phải học tập lặp đi lặp lại.

Cuối cùng là "Hối nhân bất quyện" (dạy người không biết mỏi), Phương Vận ban đầu chỉ nghĩ đó là phương pháp giảng dạy của Khổng Tử, nhưng sau khi nghiền ngẫm mới hiểu ra, đây căn bản chính là phương pháp học tập!

Trọng tâm của "Hối nhân bất quyện" không phải là dạy người, mà là chữ "bất quyện" (không mỏi mệt) ở phía sau. Đó là phải không mệt mỏi và không giấu nghề khi dạy bảo người khác, hay nói cách khác là chia sẻ tri thức. Chỉ có như vậy, mới khiến bản thân nắm vững tri thức học vấn một cách thấu đáo và vững chắc hơn.

Sau khi ngộ ra, Phương Vận lập tức nhớ lại hậu thế từng có người nghiên cứu: Nghe giảng và học tập sơ bộ chỉ có thể thu được một lượng nhỏ tri thức, không quá một hai phần mười, không hề vững chắc, vì phần lớn những gì đã học sẽ bị lãng quên.

Chỉ sau khi ôn tập, mới có thể nắm vững một lượng tri thức nhất định, cũng chỉ khoảng hai ba phần mười.

Nhưng nếu dùng cách dạy bảo hoặc trao đổi để nói ra những gì đã học và đã ôn tập, thì lượng tri thức thu được không chỉ nhiều, chín phần thậm chí mười phần đều có thể đạt được, hơn nữa còn vô cùng vững chắc.

Khổng Tử từ mấy ngàn năm trước đã biết đạo lý này và luôn áp dụng!

Phương Vận càng đọc "Luận Ngữ", càng phát hiện phần tinh túy nhất của cuốn sách này chính là đạo học tập, những thứ còn lại dù là Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí hay chính trị, đều chỉ là chi tiết vụn vặt.

"Luận Ngữ" chính là một cuốn thần thư dạy người ta cách đánh cá.

Vì vậy, Phương Vận quyết định trong Phương thị Học viện sau này sẽ triển khai phương pháp ba bước: Học tập, Ôn tập và Giảng dạy. Mặc dù để học sinh giảng dạy là tốn thời gian nhất và thực hiện cũng có khó khăn, nhưng nó lại có thể khiến học sinh đạt được sự tiến bộ to lớn, có thể áp dụng vào những kiến thức trọng tâm.

Cùng lắm thì để trẻ con về giảng cho cha mẹ nghe. Bất kể cha mẹ có nghe nghiêm túc hay không, để đứa trẻ đứng đó giảng bài chính là một phương pháp học tập cực kỳ hiệu quả.

Giảng dạy không chỉ là hành vi nói chuyện đơn thuần, mà là hành vi phức tạp liên tục, bao gồm cả điều quan trọng nhất là đào bới trí nhớ và củng cố tri thức.

Chính nhờ học được điểm này, Phương Vận mới chạm tới biên giới Thánh đạo giáo hóa!

Thực ra tôi không muốn tác giả xuất hiện để giáo điều, mượn lời nhân vật trong sách là đủ rồi, nhưng sợ một số độc giả không đọc kỹ chương này.

Vì vậy có thể chiếm dụng chương trả phí để nói đôi lời khiến mọi người tốn thêm một hai xu. Dù là ở trường học hay khi bước vào xã hội, đều phải duy trì việc học tập, ôn tập và giảng dạy, đặc biệt là những người có con cái, việc bồi dưỡng điểm này cho con rất quan trọng. Tất nhiên, thiên tài thì không sao, cứ lớn lên tự nhiên đều là tinh hoa.

Người hoang mang được nhắc đến trong văn chính là bạn học của tôi. Năm xưa thành tích ở trường rất xuất sắc, nhưng trong thời gian đại học vì tình cảm mà sa sút, giờ đã có vợ con. Năm nay liên lạc lại, cậu ấy khóc lóc nói rằng cha mẹ mình không biết quy hoạch cuộc đời, không chọn cho mình chuyên ngành và nghề nghiệp tốt, không chỉ ra con đường thực sự, học chỉ để thi cử, dẫn đến giờ vô cùng hối hận. Cậu ấy nói năm đó nếu tôi mắng mỏ khích lệ cậu ấy, chắc chắn giờ không đến nỗi này.

Đáng tiếc, năm đó chính tôi cũng không hiểu những đạo lý này.

Năm xưa không có ai chỉ ra cho mình, có thể hối hận; nếu có người chỉ ra rồi mà vẫn không làm, thì chỉ có thể thở dài một tiếng.

Chìa khóa của sự tiến bộ chính là thay đổi.

Nói những điều này trong tiểu thuyết là hạ sách, nhưng thực sự không nhịn được, xin lỗi mọi người.