Con đường mòn trước mặt chúng tôi mở rộng ra thành một đỉnh đồi bằng phẳng. Mỗi người trong chúng tôi ngồi phịch xuống ngay tại chỗ mình đang đứng khi được thông báo rằng cả nhóm sẽ nghỉ lại đây tối nay. Một vài tấm chăn mỏng được trải ra trên nền đất lạnh và như thế là quá đủ với những linh hồn mệt mỏi chỉ cần một chỗ ngả lưng và một manh áo để đắp lên người.
Wilner cấm mọi người không được nhóm lửa vì ánh sáng sẽ khiến chúng tôi dễ bị phát hiện từ đằng xa. Ngay cả Tibon tội nghiệp cũng không được phép đốt tẩu để hút một điếu thuốc.
Trăng tròn và sáng treo trên đỉnh đầu chúng tôi, nhưng chính những ngôi sao mới thu hút sự chú ý của tôi. Tôi chưa bao giờ thấy chúng hùng vĩ và gần sát với mình như vậy. Chốc chốc, một ngôi sao lại rớt xuống trên nền trời và nằm lại đâu đó đằng sau những ngọn núi, từ một quả cầu lửa sáng rực rỡ phai nhạt dần thành màn đêm tĩnh mịch.
Yves đi về chỗ tôi và đưa cho tôi hai quả chuối mà anh đã mua trên đường lúc sáng, và thêm một miếng cùi dừa mà tôi không biết anh đã mua lúc nào. Tôi ăn chỗ cùi dừa trước sau đó đến một trong hai trái chuối. Trái còn lại tôi giữ để dành trong bọc đồ của mình.
“Nếu tôi ngủ quên, cô hãy gọi tôi dậy,” Yves thì thầm. “Đừng để tôi nói mớ trong lúc ngủ.”
“Tất cả chúng ta không nên ngủ cùng một lúc,” Wilner nói trong lúc bò vào khoảng đất hẹp bên cạnh Odette. “Cần phải có những người ngồi trông chừng và đánh thức những người đang ngủ nếu cần.”
Ba người đàn ông chia nhau nhiệm vụ canh gác. Yves là người được giao canh gác khi gần hết đêm về sáng.
Chúng tôi thay phiên nhau ngủ rồi lại thức. Mỗi khi tỉnh dậy, hai chị em người Dominicana luôn thì thầm to nhỏ với nhau để nhắc nhở bản thân rằng họ đang ở đâu bằng những tiếng lẩm bẩm trong bí mật hay những cuộc trò chuyện gần như câm lặng.
Tôi chìm vào giấc ngủ chập chờn một vài lần. Nhưng mỗi lần mở mắt ra, đêm tối xung quanh tôi vẫn dày đặc, đến mức nếu không phải vì hơi lạnh từ dưới đất và những hòn cuội cộm lên dưới hông thì tôi đã nghĩ rằng có lẽ mình vẫn còn đang ngủ.
Một lần khác, mặt đất bỗng rung chuyển và đánh thức tôi dậy. Bụi đất và đá cuội rơi như mưa xuống đầu chúng tôi. Tôi quýnh quáng bấu chặt lấy nền đất bằng cả hai bàn tay. Nhưng nhận ra rằng nếu chết như vậy thì thật là hèn nhát, tôi quyết định rũ đất trên người và đứng dậy.
Cả nhóm lục tục đứng dậy và dáo dác nhìn quanh xem chuyện gì đang xảy ra. Và cũng đột ngột như khi nó bắt đầu, những cơn chấn động của ngọn núi dừng lại.
Đêm lại quay trở về tĩnh lặng. Những con đom đóm đã lẩn đi đâu mất. Ngay cả những con dơi dường như cũng bàng hoàng trước chuyện vừa xảy ra.
“Chỉ là ngọn núi đang xoay mình mà thôi,” Wilner cất tiếng phá tan sự im lặng.
“Lạy trời cho nó đừng có xoay người và nằm lên đầu tôi!” Tibon thốt lên. Odette bật cười và tôi cảm thấy yên tâm hơn một chút.
Chúng tôi ngồi trong bóng tối một lúc, chờ đợi đợt chuyển mình thứ hai của những dãy núi. Những ngôi sao ngừng rơi và bắt đầu biến mất khỏi bầu trời. Chúng tôi quay về chỗ nằm, và tất cả đều ngủ thiếp đi dưới sự đòi hỏi của cơ thể.
Yves là người duy nhất không chợp mắt. Lúc hừng đông, tôi nhìn thấy anh ngồi ở mép ngọn đồi, mắt hướng về con đường phía trước. Anh đang chơi một trò chơi đơn độc. Anh cắm một cành cây vào một ụ đất, rồi từ từ xúc đất đi, mục đích để giữ cho cành cây vẫn đứng thẳng với lượng đất ít nhất có thể. Khi cành cây đổ xuống, anh thua cuộc trước chính mình và bắt đầu trò chơi lại từ đầu.
Đằng sau vai anh, một cuộn khói đầy muội than đen đang bốc lên từ một trong những ngôi làng mà chúng tôi đã bỏ lại sau lưng. Yves đã quá quen với cảnh tượng đó đến mức anh vẫn tiếp tục chơi trò chơi của mình, chỉ đôi khi liếc nhìn về hướng cuộn khói khi nó bay lên đủ cao và tan ra thành một phần của khí trời.
Tôi cố gắng đứng dậy thật nhẹ nhàng, nhưng cử động của tôi đã đánh thức những người còn lại. Odette, người đàn bà của Wilner, thức dậy trước, sau đó là Wilner, rồi đến hai chị em Dominicana, và cuối cùng là Tibon. Khi tôi đến được chỗ Yves thì mọi người đều đã tỉnh giấc và ngồi nhìn ngọn lửa đang càn quét một ngôi làng cách chúng tôi không xa bên dưới.
Không còn nghi ngờ gì nữa, cái mùi khét lẹt hôi thối đang phả vào mũi chúng tôi là mùi của máu đang cháy xèo xèo, của thịt da đang tan chảy để trơ ra xương cốt gân tủy, của một đống xác người đang bị hỏa thiêu, như những đống xác mà Generalissimo đã ra lệnh cho đốt tại Plaza Colombiana sau cơn bão để ngăn dịch bệnh bùng phát và lây lan cho những người còn sống.
Yves đeo cây mã tấu lại sau lưng. Anh đưa tay tuốt dọc cành cây ban nãy, mặc kệ cho những mảnh dằm cắm vào đầu ngón tay. Odette đưa tay lên che mũi. Wilner nhẹ nhàng ôm trọn cả người cô vào vòng tay và đung đưa qua lại để trấn an cô. Tôi cảm thấy Tibon đang run lên và nhận ra rằng tôi đang nắm cánh tay xương xẩu của anh.
Tibon ghé vào tai trái tôi thì thầm, “Hồi mười tuổi, tôi suýt chút nữa đã giết chết một thằng nhãi người Dominicana. Một hôm, tôi trông thấy nó đi ngang qua con đường trước khu nhà máy. Tôi đã dần cho nó một trận nhừ tử và bắt nó phải nói rằng cho dù nó sống trong một ngôi nhà to lớn còn tôi sống trong khu nhà máy thì nó cũng chẳng khá gì hơn tôi cả.”
Tôi buông tay ra khỏi những ngón tay dài mảnh khảnh của Tibon. Anh tiếp tục nói mỗi lúc một to hơn, “Tôi chộp lấy cổ thằng nhóc đó và đánh nó cho tới lúc tôi mệt lử. Nó cắn vào tay tôi rồi chạy biến đi mất. Chỗ nó cắn vẫn còn để lại sẹo đến tận bây giờ. Cô có muốn nhìn không ?”
Anh ta cố gắng khoe vết sẹo trên cánh tay kích cỡ bình thường, nhưng không ai quay lại nhìn cả.
“Nó không bao giờ kể cho gia đình nó là tôi đánh nó hàng ngày. Tôi bảo với nó, ‘Tao sẽ đánh mày dã man hơn nếu mày dám hé răng ra với ai.’ Cuối cùng nó vẫn không chịu nói những gì tôi muốn nó nói, rằng hai đứa bọn tôi ngang hàng nhau, da thịt của tôi cũng giống như thịt da của nó.”
“Quá nguy hiểm để chúng ta tiếp tục đi theo đường trên núi,” Wilner cắt ngang lời Tibon. “Tôi đề nghị chúng ta tiếp tục đi theo con đường này xuống và chuyển hướng sang đường rừng ngay khi có thể. Chúng ta sẽ tìm một nơi để băng qua sông sang phía bên kia.”
“Chúng ta có thể sẽ bị lạc ở trong rừng,” Yves phản đối. “Ở trong rừng, chúng ta sẽ đi lòng vòng trên cùng một con đường cả trăm lần mà không hay biết gì hết.”
“Anh có thể bị lạc ở trong rừng,” Wilner cãi lại. “Tôi thì không. Tôi biết dùng hai con mắt của mình.”
Wilner quay về chỗ hai chị em người Dominicana đang nhìn những cuộn khói và nói với họ bằng tiếng Tây Ban Nha, “Các cô sẽ không tiếp tục đi cùng chúng tôi nữa.”
“Chúng ta không thể bỏ mặc họ ở đây được,” Tibon phản kháng. “Sẽ chẳng lợi lộc gì nếu chúng ta đi với họ,” Wilner nói, như thể hai chị em họ đã đi khuất mắt chúng tôi rồi. “Tôi sẽ không chết thiêu như một con lợn chỉ vì họ đâu. Đây là đất nước của họ. Hãy để cho họ tự tìm đường đến biên giới. Họ có thể đến bất cứ ngôi làng nào trên những ngọn núi này và được chào đón ở đó.”
“Nhỡ bọn họ phản bội chúng ta thì sao?” Odette hỏi. “Chuyện gì sẽ xảy ra nếu bọn họ chỉ điểm cho người đi bắt chúng ta?”
“Họ sẽ không phản bội chúng ta đâu,” Tibon quả quyết. “Tôi có thể cảm thấy điều này từ họ.”
“Chị em tôi sẽ để các người chọn con đường của mình, còn chúng tôi sẽ đi con đường của chúng tôi,” Doloritas lên tiếng. “Chúng tôi sẽ tiếp tục đi đến Dajabón và tôi sẽ đi tìm Ilestbien.”
Trong trí nhớ của mình, tôi hình dung Dajabón là một thị trấn đìu hiu vắng vẻ, một nơi tôi chưa từng đặt chân trở lại từ khi còn nhỏ. Bây giờ, ắt hẳn có rất nhiều người giống như chúng tôi ở đó, mải miết tìm kiếm những người thân yêu của mình, không phân biệt được ai còn sống và ai đã chết.
Bỏ mặc hai chị em họ lại phía sau, một phần trong tôi muốn thuyết phục cả nhóm cho họ đi cùng, nhưng những đám cháy bên dưới là một lời cảnh báo quá rõ ràng về những nguy hiểm đang chờ đón chúng tôi. Vả lại, chị em họ sẽ không gặp nhiều trở ngại như chúng tôi ở Dajabón. Nếu họ bị bắt phải nói “perejil”, họ có thể làm điều đó một cách dễ dàng. Với đa số bọn tôi, những chữ cái đó sẽ bị chuyển ngữ hoặc mang âm sắc của tiếng Kreyòl, giống như cách Doloritas phát âm tên người đàn ông của cô ta bằng giọng Tây Ban Nha. Nếu chúng tôi nói chuyện với chị em họ ở Dajabón, rất có thể có người sẽ nghe được và quyết định thanh toán chúng tôi tại đó.
Tôi chần chừ và quyết định đưa quả chuối còn lại cho hai chị em họ. Họ lắc đầu và đẩy tay tôi đi. Khi Yves giục tôi đi nhanh lên, tôi ngạc nhiên khi thấy mình có thể quay đi không chần chừ và bỏ họ lại. Nhưng tôi tự nhủ rằng việc quan trọng nhất bây giờ là phải tìm được Mimi và Sebastien.
Chúng tôi men theo con đường núi xuống bên dưới, đi xa khỏi những đám cháy. Mặt trời đã lên cao rồi. Đi vào trong rừng bây giờ có vẻ là một lựa chọn an toàn. Cây cối rậm rạp sẽ che phủ chúng tôi. Trong rừng, chúng tôi có nhiều chỗ để lẩn trốn hơn, và có thể uống nước từ những con suối nhỏ.
Trời đã đổ sang gần trưa, và có cái gì đó chợt nhắc tôi nhớ rằng hôm nay là thứ Bảy. Tôi nghĩ về những ngày thứ Bảy trước đó, ngồi trong nhà với Señora Valencia và may vá quần áo cho bọn trẻ, đi qua các quầy hàng trong chợ với bác Juana, giúp Papi chăm sóc cây trong vườn, đi thăm Sebastien ở nhà máy – ngay cả sau những ngày dài khi anh phải làm tăng giờ trên ruộng mía để kiếm thêm vài đồng peso trả nợ. Trong một thời gian dài, đó là cuộc đời của tôi. Nhưng bây giờ tất cả chỉ còn là dĩ vãng. Giờ đây, tất cả chúng tôi phải cố bằng mọi giá để tìm thấy tương lai cho mình.
Tôi biết chính xác mình cần phải làm gì sau khi vượt qua bên kia biên giới. Tôi sẽ đổi những đồng peso còn lại sang đồng gourde và thuê một căn nhà nhỏ trên con đường gần pháo đài, nơi tôi từng sống khi còn bé. Tôi băn khoăn không biết ai đang sống trong ngôi nhà của tôi trước kia và liệu tôi vẫn có thể xác nhận rằng mảnh đất đó là của hồi môn của mình hay không. Tôi không có giấy tờ gì để chứng minh điều đó. Nhưng có thể cơ quan nào đó đã ghi chép lại rằng mảnh đất đó là của cha mẹ tôi và do đó vẫn thuộc quyền sở hữu chính đáng của tôi, cho dù tôi đã không sống ở đó trong một thời gian dài.
Tibon trở nên im lặng như những người còn lại sau khi chúng tôi chia tay hai chị em. Chúng tôi đang đi xuống một đoạn đường núi rất dốc, đòi hỏi sự tập trung cao độ của cả nhóm, nhất là Tibon vì cổ chân bị thương của anh. Trên đoạn dốc như thế này, chúng tôi có thể dễ dàng trượt chân lăn xuống một hẻm núi đầy đá sắc nhọn và những cây hoa gạo với cành lá vươn cao như những ngọn đồi và bộ rễ ngoằn ngoèo trên mặt đất như lòng ruột của những con thú đã chết.
Chúng tôi xuống tới chân núi khi trời đã về chiều. Trước cửa rừng xuất hiện một cụm nhỏ những căn nhà lợp mái rơm và nhà gỗ dựng xen kẽ, với những nhành cây thuốc lá phơi khô treo đầy trên dây chăng xung quanh nhà.
Tibon khập khiễng đi tới ngôi nhà đầu tiên trong dãy năm căn nhà đằng trước.
“Không có ai ở đây cả,” anh thông báo trong lúc đi thám thính những căn nhà còn lại. Wilner và Odette đi vượt lên trước anh. Họ phát hiện ra rằng bốn căn nhà còn lại cũng hoàn toàn vắng bóng người.
“Có thể những người chủ nhà đang đi trồng cây thuốc lá,” Wilner đoán. “Hoặc có thể họ đã mang chúng đi bán rồi.”
Wilner đi ra đi vào từng căn nhà, rồi quay trở lại bên cạnh người đàn bà của anh. Anh tìm thấy vài bó ngô và một cái giếng với gàu nước treo vào đầu một sợi dây. Odette tìm thấy vài cái bát gỗ và bắt đầu chia nước cho tất cả mọi người.
“Khi đang khát nước,” Odette nói, “cho dù ta có uống bao nhiêu đi chăng nữa thì không ngụm nào sau đó giống như ngụm đầu tiên.”
“Anh không hiểu tại sao không có nhiều người hơn chọn đi đường núi giống chúng ta,” Wilner nhận xét trước khi uống.
“Đây là một ngọn núi rất lớn,” Tibon nói.
“Có khi nào là do đám cháy chăng ?”, Odette thêm vào.
“Ắt phải có những người đã đi qua đây trước đám cháy đó chứ?” Wilner đáp lời.
“Cũng có thể là chẳng còn ai sống sót nữa cả,” Odette nói. Cô vã chỗ nước còn lại lên mặt, rồi lau rửa hai nách và hõm ngực. Wilner tiếp tục ra vào các căn nhà để xem còn tìm được thứ gì hữu ích nữa không.
Anh chạy ra với một xấp giấy tờ đất đai trong tay. “Nhìn này, tôi tìm thấy những thứ này ở dưới tấm nệm,” anh nói. “Chủ nhà là những người thương lái Haiti. Họ có cả một đại gia đình ở đây.”
“Vậy thì hẳn là họ không nghèo rồi.” Tibon cởi chiếc áo cuộn trên đầu và mặc nó lên người. Anh lôi từ trong túi quần ra một cái tẩu bằng gỗ và nhồi vào đó một chút thuốc lá, mặc dù trông chúng vẫn chưa đủ khô để có thể hút được. Anh ngậm cái tẩu chưa châm lửa, kéo từng hơi dài không nhả khói, và rên lên khoan khoái. Đây là lần đầu tiên anh ta có vẻ cảm thấy bớt tội lỗi kể từ sau khi chúng tôi bỏ lại hai chị em người Dominicana.
Lúc này đây, tất cả chúng tôi đều chắc chắn rằng may mắn đã mỉm cười với mình, Nếu những người chủ nhà quay trở lại, họ sẽ mời chúng tôi nghỉ lại qua đêm và sự có mặt của họ sẽ che chở cho chúng tôi. Suy nghĩ đó nhen nhóm trong đầu tất cả mọi người, ngoại trừ Yves.
Yves đứng một mình, cách xa mọi người. Anh đang dựa người vào cây gạo to nhất ở trong sân, tay cầm một chiếc xăng đan bám đầy bụi mà anh nhặt lên từ dưới đất. Anh tiếp tục nhìn lên, như thể đang tìm một mảnh bầu trời giữa những kẽ hở nhỏ trong tán lá rộng của cây gạo.
Tôi đi về phía anh, định bụng nói gì đó dí dỏm, ví dụ như quả là một điều thần kỳ rằng chỉ mới đây thôi chúng ta còn đang đứng ở trên nhìn xuống những ngọn cây này thế mà lúc này chúng ta đã đang đứng ở dưới tán của chúng rồi.
Anh tiếp tục nhìn lên, mặc dù đó có vẻ không phải là ý muốn của anh. Tôi hướng mắt lên về phía anh đang nhìn. Đầu tiên, tôi không nhận ra những hình thù đó là gì, những dáng hình to lớn không đổ bóng xuống mặt đất. Họ bị treo lơ lửng trên những sợi roi quất bò: những cẳng chân, bắp chân, và cánh tay lòng thòng. Tôi đếm được mười hai đôi chân cả thảy. Khuôn mặt họ trương phình lên khiến cho cổ họ mắc kẹt quanh nút thòng lọng. Ba người đàn ông. Năm người đàn bà. Và hai cậu bé.
Một chiếc xăng đan da màu nâu đang đung đưa gần rơi trên bàn chân của một người đàn ông bị treo cổ. Chiếc xăng đan còn lại đang nằm trong tay Yves.
Tôi đập tay lên gáy nơi tôi vừa bị một con bọ hay một đám côn trùng chích. Tôi nhăn mặt trước cơn đau từ chính cú đập của mình. Yves thả chiếc xăng đan rơi xuống đất.
“Chúng ta phải đi ngay,” anh vừa đi về phía những căn nhà gỗ vừa thông báo. “Nếu chúng ta đi ngay, chúng ta có thể tới được Dajabón khi đêm xuống.”
Phải mất một lúc chúng tôi mới tụ tập được tất cả mọi người. “Tại sao chúng ta không ngủ lại đây tối nay?” Tibon hỏi khi chúng tôi tìm thấy anh ta. Cái tẩu được châm giờ đang nằm giữa hai môi anh.
“Nếu những người này đã bị đuổi đi thì sao?” Yves nói. “Những kẻ đã đuổi họ đi chắc chắn sẽ quay lại tối nay để thu vét chỗ thuốc lá này. Và còn những kẻ đã châm lửa đốt những ngôi làng trên núi nữa, bọn chúng cũng có thể đi xuống về hướng này.”
Sau đó mọi người đều đồng ý rằng cả nhóm nên đi tiếp.
“Tôi quen biết những người ở Dajabón có thể cho chúng ta trú nhờ,” Yves nói trong lúc chúng tôi đi vào rừng.
“Bọn tôi cũng vậy,” Odette đáp lời.