Vị tộc trưởng chờ đợi với vẻ hài lòng, cho tới khi Ben-Hur cho ngựa rời bãi tập lúc gần trưa. Anh lấy làm thỏa mãn vì những con ngựa sau khi đã chạy đủ các tốc độ khác nhau giờ có thể tăng tốc tới mức tối đa mà không khiến người ta có ấn tượng con này chạy chậm hơn con kia nữa – nói cách khác, bốn con ngựa giờ có thể chạy như một.
.
“Thưa tộc trưởng, chiều nay tôi sẽ trả lại con Sirius cho ngài.” Ben-Hur vỗ lên cổ con ngựa già. “Tôi xin trả lại nó cho ngài để đổi lấy cỗ xe.”
“Sớm vậy sao?” Ilderim hỏi.
“Những con ngựa như thế này, thưa tộc trưởng, chỉ một ngày đã là đủ rồi. Chúng không tỏ ra sợ hãi. Chúng có trí thông minh không khác gì loài người, và chúng rất thích thú với việc tập luyện. Con này,” anh kéo cương của con ngựa trẻ nhất, “ngài gọi nó là Aldebaran, tôi thấy nó chạy nhanh nhất. Nếu phóng một vòng quanh đường đua, tôi tin rằng nó có thể bỏ xa những con khác tới ba thân ngựa.”
Ilderim vuốt râu, mắt sáng lên. Ông nói, “Alderaban là con nhanh nhất; vậy con nào chậm nhất?”
“Nó đây.” Ben-Hur kéo cương con Antares. “Nó chậm nhất trong số bốn con; nhưng nó sẽ giúp ta dành chiến thắng, vì thưa tộc trưởng, hẳn ngài có thể thấy nó chạy được dai sức suốt cả ngày – suốt cả ngày và khi mặt trời lặn xuống, nó lại trở thành con nhanh nhất.”
“Quả đúng thế,” Ilderim nói.
“Tôi chỉ có một mối lo, thưa tộc trưởng.”
Vị tộc trưởng tỏ ra nghiêm nghị hẳn.
“Vì lòng tham, người La Mã sẵn sàng vứt bỏ danh dự. Xin ngài hãy nhớ cho là trong mọi cuộc đấu, tất cả mọi cuộc đấu, họ đều bày ra vô số trò gian lận. Sự gian xảo trong môn đua xe ngựa không chừa một ai – từ ngựa đến tay đua, từ tay đua đến chủ. Vì thế, thưa tộc trưởng, hãy cẩn trọng giữ gìn những gì mình đang có. Đừng để cho một người lạ mặt nào nhìn thấy những con ngựa từ giờ cho tới khi cuộc đua kết thúc. Xin ngài hãy bảo vệ chúng bằng thanh gươm và bằng đôi mắt không ngủ để giữ cho chúng được tuyệt đối an toàn; khi ấy tôi mới có thể hoàn toàn yên tâm cho tới phút cuối.”
Họ xuống ngựa trước cửa lều.
“Những gì anh vừa yêu cầu sẽ được thực hiện. Thề có vinh quang của Chúa, không bàn tay nào được chạm tới gần chúng trừ những người trung thành nhất. Tối nay tôi sẽ cắt đặt người canh gác. Nhưng, hỡi người con của Arrius,” Ilderim lấy ra lá thư và mở nó ra, trong khi họ bước tới ngồi xuống chiếc divan, “hỡi người con của Arrius, hãy đọc và dịch giúp tôi lá thư viết bằng tiếng Latin này.”
Ông đưa nó cho Ben-Hur.
“Xin anh hãy đọc to lên và dịch nó sang ngôn ngữ của ông cha mình. Tiếng Latin quả là một tạo vật ghê tởm.”
Ben-Hur khi ấy đang vui vẻ nên vô tư đọc ngay. “MESSALA GỬI GRATUS!” Anh khựng lại. Một linh cảm nào đó khiến máu dồn tới tim anh. Ilderim quan sát vẻ xúc động của anh.
“Tôi vẫn đang chờ đợi đây.”
.
Ben-Hur xin lỗi và đọc tiếp lá thư, chính là một trong những bản sao mà Messala đã cẩn thận gửi đến tay Gratus vào buổi sáng sau bữa tiệc ở cung điện.
Những đoạn văn đầu tiên chỉ có một điểm đáng chú ý là người viết vẫn chưa bỏ được cố tật hay châm biếm; khi đọc qua những đoạn đó để tới phần mà Messala muốn gợi lại trí nhớ của Gratus, giọng anh run lên, và hai lần anh phải ngừng lại để lấy lại bình tĩnh. Anh phải cố gắng lắm mới có thể đọc tiếp. “Tôi xin được nhắc lại rằng,” anh đọc, “ngài đã xử lí nghiêm minh gia đình nhà Hur,” anh ngừng lại hít sâu một hơi, “lúc đó cả hai chúng ta đều cho rằng kế hoạch ấy là hiệu quả nhất để thực hiện mục đích bịt miệng và đưa chúng tới cái chết một cách tự nhiên.”
Tới đây thì Ben-Hur bật khóc. Mảnh giấy rơi khỏi tay anh. Anh ôm lấy mặt.
“Họ đã chết rồi – chết rồi. Tôi chỉ còn một mình mà thôi.”
Vị tộc trưởng từ nãy đến giờ im lặng nhưng không vô cảm. Khi nhìn thấy sự đau khổ của chàng trai trẻ, ông đứng lên và nói, “Hỡi con trai của Arrius, chính tôi mới cần xin lỗi anh. Anh hãy tự mình đọc lá thư đó. Khi anh đã đủ bình tĩnh để có thể thuật lại nốt cho tôi nghe, hãy báo cho tôi biết và tôi sẽ quay lại.”
Ông bước ra khỏi lều. Chưa bao giờ ông cảm động đến thế trước nỗi đau của người khác.
Ben-Hur nằm vật ra chiếc divan, phó mặc cho dòng cảm xúc tuôn trào. Khi đã bình tĩnh lại được phần nào, anh nhớ ra trong lá thư hãy còn một phần mình chưa đọc tới. Anh nhặt nó lên và đọc tiếp. “Ngài chắc chắn còn nhớ mình đã làm gì với mẹ và em gái của kẻ thủ ác; thế nhưng giờ nếu tôi khao khát muốn biết liệu chúng còn sống hay đã chết,” Ben-Hur giật mình đọc lại hết lần này đến lần khác, cuối cùng mới thốt lên sung sướng. “Hắn không biết họ còn sống hay đã chết; hắn không biết! Xin tạ ơn Chúa hiển vinh! Ta vẫn chưa hết hi vọng.” Anh đọc nốt câu ấy, cảm thấy sức mạnh như trở lại với mình, để rồi dồn hết dũng khí đọc cho tới cuối.
“Họ vẫn chưa chết,” anh nói sau khi ngồi suy ngẫm; “họ vẫn chưa chết, nếu không thì hẳn hắn đã biết tin.”
Anh đọc lại lá thư ấy thật tỉ mỉ, và nó càng khiến anh vững tâm. Sau đó anh cho gọi vị tộc trưởng.
“Khi đặt chân đến căn lều hiếu khách của ngài, thưa tộc trưởng,” anh bình tĩnh nói khi người Arab đã ngồi yên vị và hai người chỉ còn một mình, “tôi không hề có ý định nói về bản thân mình nhiều hơn mức tối thiểu để ngài yên tâm giao những con ngựa ấy cho tôi huấn luyện. Tôi đã từ chối kể cho ngài câu chuyện của mình. Nhưng vận may tình cờ đã đưa mảnh giấy này tới tay tôi kì lạ đến nỗi tôi cảm thấy mình nên thổ lộ tất cả với ngài. Hơn nữa, tôi càng cảm thấy đó là việc nên làm khi biết rằng cả hai chúng ta chung một kẻ thù, và vì thế ta càng cần đoàn kết với nhau. Tôi sẽ đọc lá thư và giải thích cặn kẽ cho ngài, để ngài thấu hiểu hoàn toàn tại sao lúc nãy tôi lại xúc động đến thế. Nếu ngài cho rằng tôi là một kẻ yếu đuối hay non nớt, xin thứ lỗi.”
Vị tộc trưởng im lặng chăm chú lắng nghe cho tới khi Ben-Hur đọc đến đoạn cuối cùng nói đến anh “Tôi đã gặp tên Do Thái đó ngày hôm qua ở vườn cây Daphne; nếu giờ hắn không còn ở đó, chắc chắn hắn vẫn quanh quẩn đâu đó mà thôi, vì thế tôi lại càng dễ dàng theo dõi hắn. Quả thực, nếu ngay lúc này ngài hỏi tôi hắn đang ở đâu, tôi có thể khẳng định chắc chắn rằng ta có thể tìm được hắn ở vườn cọ.”
“A!” Ilderim thốt lên bằng giọng khiến người ta không biết ông ngạc nhiên hay giận dữ nhiều hơn đồng thời tay ông vuốt bộ râu dài.
“Ở khu vườn cọ,” Ben-Hur nhắc lại, “dưới mái lều của tên phản bội Ilderim.”
“Phản bội! Ta ư?” Ông già rít lên, môi và bộ râu cong lại vì tức giận, trên vầng trán và trên cổ ông những mạch máu căng phồng lên như muốn vỡ tung ra.
“Xin ngài tộc trưởng hãy bình tĩnh,” Ben-Hur nói, ra dấu phủ nhận. “Đó chỉ là ý nghĩ của Messala về ngài mà thôi. Hãy nghe lời đe dọa của hắn.” Và anh đọc tiếp, “dưới mái lều của tên phản bội Ilderim, kẻ mà chẳng bao lâu nữa cũng rơi vào tay chúng ta. Đừng lấy làm ngạc nhiên nếu Maxentius đưa tên Arab đó lên một con tàu hướng về Rome như một biện pháp phòng ngừa đầu tiên.”
“Đến Rome! Ta – Ilderim – tộc trưởng của mười nghìn kỵ binh – đưa ta đến Rome sao!”
Ông nhảy dựng lên thì đúng hơn là đứng dậy, tay dang ra, những ngón tay cong lại như móng vuốt, mắt sáng rực như mãng xà.
“Lạy Chúa! Không, thề trên mọi vị thần trừ của bọn La Mã! Sự ngang trái này tới khi nào mới kết thúc? Ta là một người tự do; người dân của ta là những người tự do. Chẳng lẽ chúng ta phải chết trong cảnh nô lệ hay sao? Tồi tệ hơn, chẳng lẽ ta cứ phải sống như con chó phủ phục dưới chân chủ hay sao? Chẳng lẽ ta cứ phải liếm tay hắn để khỏi bị đánh đập? Những gì ta sở hữu không còn là của ta nữa; thậm chính chính bản thân ta cũng không phải của ta; vì từng hơi thở của ta đều thuộc về La Mã. Ôi, ước gì ta được trẻ lại! Ước gì ta có thể rũ bỏ hai mươi năm – hay mười năm – hoặc năm năm cũng được!”
Ông nghiến răng, giơ hai nắm đấm lên đầu; rồi như vừa chợt nảy ra ý tưởng gì, ông bước đi rồi trở lại chỗ Ben-Hur, nắm chặt lấy vai anh.
“Nếu tôi cũng giống như anh, hỡi con trai của Arrius – một người trẻ trung, khỏe mạnh, sử dụng vũ khí thành thạo; giá mà động cơ trả thù thôi thúc ta – một thứ động cơ giống như của anh để mối thù của ta trở thành thiêng liêng. Cả hai ta hãy cùng vứt bỏ hết những lớp ngụy trang đi! Từ giờ tôi sẽ gọi anh là con trai của Hur!”
Khi nghe thấy cái tên đó, máu trong người Ben-Hur như ngừng chảy. Anh ngạc nhiên, kinh hoàng nhìn vào đôi mắt của người Arab giờ đang sáng rực ngay sát gương mặt mình.
“Hỡi người con của Hur, nếu tôi phải chịu dù chỉ một nửa những bất công của anh, mang trong mình những kỉ niệm giống như của anh, hẳn tôi cũng không tài nào mà ngơi nghỉ được dù chỉ một phút.” Ông già nói tiếp, những lời của ông tuôn ra như dòng thác cuộn chảy. “Ngoài những mối thù của mình, tôi luôn canh cánh mối thù của nhân loại, và nguyện dâng hiến cuộc đời mình cho việc trả thù. Tôi sẽ kêu gọi loài người trên mọi vùng đất. Không có cuộc chiến đòi lại tự do nào mà tôi không tham dự; không trận đánh nào chống lại Rome mà tôi không dự phần. Tôi sẵn sàng trở thành một người Partha nếu không còn cách nào khác. Dù những người khác có phản bội lại tôi, tôi vẫn sẽ không ngừng chiến đấu – ha, ha, ha! Thề có Chúa hiển vinh! Tôi sẵn sàng nhập bọn với chó sói, kết bạn với sư tử và hổ báo với hi vọng dùng chúng chống lại kẻ thù chung. Tôi sẵn sàng sử dụng mọi thứ vũ khí. Tôi lấy làm sung sướng được tự tay tàn sát bọn La Mã ấy. Tôi sẽ không mủi lòng vì bất kì điều gì. Hãy đốt hết tất cả những gì thuộc về La Mã; hãy xiên trên lưỡi kiếm mọi thứ mà La Mã sinh ra. Trong đêm tôi sẽ cầu nguyện cả các thiên thần và ác thần trao cho tôi những vũ khí kinh hoàng của mình – những cơn cuồng phong, hạn hán, nóng, lạnh, cùng mọi thứ thuốc độc họ thả vào không khí, cùng cả nghìn hiểm họa lấy mạng con người trên đất liền và biển khơi. Ôi, tôi không thể ngủ được. Tôi... tôi...”
Vị tộc trưởng không thể nói tiếp mà thở hổn hển, hay tay vặn lại. Giữa cơn thịnh nộ ấy, Ben-Hur chỉ còn nhớ được mơ hồ đôi mắt rực lửa, giọng nói sang sảng, và cơn giận bùng cháy đến mức không sao nói thành lời được.
Lần đầu tiên sau biết bao nhiêu năm tháng, chàng trai trẻ đau khổ được nghe một người khác gọi đúng tên mình. Ít nhất có một người đã biết đến anh, thừa nhận anh mà không đòi hỏi anh phải chứng mình điều gì. Và đó lại là một người Arab vừa mới đến đây từ chốn sa mạc!
Làm thế nào mà ông biết được điều này? Lá thư à? Không. Nó kể lại những tai họa mà gia đình anh đã phải chịu đựng; nó kể lại câu chuyện về những mất mát đã xảy đến với cuộc đời anh, nhưng nói không hề nói anh chính là người mà sự sống sót kì diệu đã được kể đến một cách vô cảm như vậy. Quả thực, đó chính là điều mà anh định sẽ tự mình giải thích cho vị tộc trưởng sau khi đọc xong lá thư. Anh lấy làm hài lòng, sung sướng vì hi vọng đã trở lại, thế nhưng bề ngoài anh vẫn giữ vẻ bình tĩnh.
“Thưa ngài tộc trưởng, xin hãy nói cho tôi biết làm thế nào ngài có được lá thư này.”
“Người của tôi cắm chốt trên những con đường giữa các thành phố, Ilderim trả lời thẳng thắn. “Họ đã giành được nó từ một người mang thư.”
“Người ta có biết đó là quân của ngài không?”
“Không. Với những người khác, họ chỉ là bọn cướp đường mà tôi có nghĩa vụ bắt mà giết đi.”
“Một lần nữa, thưa ngài tộc trưởng. Ngài đã gọi tôi là con trai của Hur – đó là tên của cha tôi. Tôi chưa bao giờ nghĩ rằng trên thế gian còn ai khác biết đến tôi. Làm thế nào ngài lại biết được?”
Ilderim ngập ngừng; nhưng sau đó ông đánh bạo trả lời, “Tôi biết anh, nhưng không thể tiết lộ thêm nữa.”
“Ai đó ngăn cấm ngài hay sao?”
Nhưng vị tộc trưởng không nói gì nữa mà bước đi. Khi nhìn thấy sự thất vọng của Ben-Hur, ông quay lại và nói, “Thôi đừng bàn về chuyện này nữa. Tôi có việc phải vào thành phố; và khi trở lại tôi sẽ kể hết cho anh. Giờ thì hãy đưa cho tôi lá thư.”
Ilderim cuộn lá thư thận cẩn thận, cho vào phong bì, và ngay lập tức lấy lại vẻ hoạt bát.
“Anh có gì muốn nói không?” Ông hỏi trong khi chờ người ta lấy ngựa và tập hợp đoàn tùy tùng. “Tôi đã cho anh biết mình sẽ làm gì khi ở vào vị thế của anh, thế nhưng anh lại chưa nói gì cả.”
“Tôi đã định trả lời lúc ấy, và giờ tôi sẽ trả lời, thưa tộc trưởng.” Gương mặt và giọng nói của Ben-Hur thay đổi theo những cảm xúc dâng lên trong lòng anh. “Tất cả những điều ngài đã nói, tôi sẽ làm – ít nhất là tất cả những gì trong khả năng của con người. Tôi đã nguyện dâng hiến đời mình cho việc trả thù từ lâu. Đó là suy nghĩ duy nhất trong tâm trí tôi từng giờ trong suốt năm năm qua. Tôi chưa từng ngơi nghỉ lúc nào, không tận hưởng chút khoái lạc nào của tuổi trẻ. Những lời xu nịnh của Rome không hợp với tôi. Tôi chỉ muốn Rome dạy cho tôi cách trả thù mà thôi. Tôi đã tìm đến đó để gặp những bậc thầy và những học giả danh tiếng nhất. Hỡi ôi, không phải những bậc thầy về thuật hùng biện hay triết học! Tôi không có thời gian dành cho họ. Những kiến thức cần thiết dành cho một chiến binh mới là điều tôi quan tâm. Tôi kết bạn với những đấu sĩ, với những người giành giải trong đấu trường; và họ trở thành những người thầy của tôi. Những huấn luyện viên trong các trại lính đã chấp nhận tôi, và lấy làm tự hào vì những thành tích tôi đạt được. Thưa tộc trưởng, tôi là một chiến binh; nhưng những gì mà tôi mong ước đòi hỏi tôi phải trở thành một vị tướng. Với ý nghĩ đó, tôi đã tham gia vào chiến dịch đánh dẹp người Parthia, để khi nó kết thúc, nếu Chúa phù hộ để tôi vẫn giữ được tính mạng và sức mạnh – khi đó thì...” anh giơ hai nắm tay lên và sôi nổi thốt lên “... khi đó thì tôi sẽ trở thành kẻ thù của La Mã – trở thành một đối thủ lão luyện về mọi mặt. Khi đó Rome sẽ phải trả giá bằng mạng người La Mã cho những tội lỗi mà nó gây ra. Đó là câu trả lời của tôi, thưa tộc trưởng.”
Ilderim choàng tay qua vai anh, hôn anh, sau đó nồng nhiệt nói, “Nếu Chúa của anh không phù hộ cho anh, hỡi người con của Hur, thì đó là do Người đã chết rồi. Tôi có thể cam đoan với anh – hay thậm chí là thề một cách trang trọng nhất nếu anh muốn thế: rằng anh sẽ có được sự giúp đỡ của tôi cùng mọi thứ mà tôi sở hữu – quân đội, ngựa chiến, và lạc đà để chuẩn bị chiến đấu. Tôi xin thề như vậy! Còn giờ thì đủ rồi. Anh sẽ gặp lại hoặc được nghe tin từ tôi trước khi đêm xuống.”
Vị tộc trưởng quay ngoắt đi, lên đường tiến vào thành phố.