Ngày tự do thứ ba.
Năm giờ chiều.
Hướng phòng thủ phía Nam có nguy cơ bị phá vỡ. Ca nô của người Pháp đã hai lần vượt lên hướng Đồng Mỗ nhưng chưa cập được bờ, Đồn Gia Sàng đã mất, nghĩa quân phải lui xuống phòng thủ ở đền Xương Rồng. Lập Nham đích thân xuất thành ra chỉ huy chống giữ ở hướng Phúc Trìu.
Hàng phố náo loạn. Những tù nhân được thả giờ tụ tập lại thành từng tốp nhỏ để cướp bóc đốt phá. Người kéo nhau chạy loạn làm hai ngả, một ngược lên Bắc Cạn, số khác lục tục xuôi về phó Cò nhưng gặp súng đạn giao tranh thì lại hồi về ngơ ngác, rầu rĩ. Đêm qua đã xảy ra hai vụ cháy nhà và một chú quan bị đâm chết ngay tại cửa. Tiếng loa gọi hàng của quân Pháp vọng đến từ ba phía càng khiến cho mọi người hoảng loạn.
 
Năm rưởi,
Tin Cả Thấu tử thương ở hướng Phúc Trìu được báo về cho Đội Cấn, ông lặng đi không nói gì lảng vào phòng trong ngồi khoảng mười phút.
Sáu giờ kém mười.
Đội Cấn thắt bao súng đi kiểm tra các hướng phòng thủ, ông linh cảm đêm nay người Pháp sẽ đánh mạnh vào Đồng Mỗ nên dồn thêm một số lính về đấy. Bóng tối loang xuống nhẹ nhàng êm ái như nước ngấm giấy bản. Đội Cấn cùng mấy viên tùy tùng ghé vào chiếc quán bỏ trống ngay dưới chân gốc gạo ngồi nghỉ. Dòng sông loáng rợn trong màu xám. Bên kia bờ, những khóm tre ủ rũ, xơ xác in bật trên nền trời màu tro. Tiếng nước vỗ óc ách ngay chân quán, không gian bỗng rộng ra, mênh mang hư ảo và tiếng chuông ngân lên từ phố nhà thờ nghe buồn bã sầu não. Đội Cấn luôn khó chịu vì tiếng chuông nhà thờ, đã bao lần ông bị nó đánh thức một cách vô nghĩa. Một vài con chim lượn lờ trên mặt sông.
-    Quan Chánh, ta về thôi chứ ạ?
Tên Sĩ rụt rè hỏi, lén nhìn khuôn mặt khó hiểu của Đội Cấn đang lập lờ trong bóng tối.
-    Gọi Cai Xuyên.
Đội Cấn ra lệnh. Một người lính rời đi. Tiếng chuông vẫn đều đặn, thủng thẳng nối nhau loang rộng trong không gian êm ả, dưới bầu trời ngày một nhấp nháy rõ nét. Bóng những người lính sẫm dần. Dòng sông bị đánh chìm xuống sâu hút như một vết nứt khổng lồ.
- Tại sao anh lại theo ta?
Nghe câu hỏi của Đội Cấn, tên Sĩ đứng dậy vòng tay lễ phép:
-    Dạ, nhà cháu ghét bọn xâm lược ạ!
Đội Cấn mỉm cười, lắc đầu:
-    Không phải. Anh có người nhà làm cho người Pháp, làm sao mà ghét họ được. Nói thật đi, ta không thích nói dối đâu.
Tên Sĩ gãi đầu giọng thấp tụt xuống:
-    Cháu theo ngài thì đỡ phải vất vả kiếm miếng ăn ạ.
Đội Cấn thở dài:
-    Vẫn nói dối- Anh theo ta là muốn trả thù cho anh mình, đúng không?
Tên Sĩ rối rít xua tay:
-    Không, không phải thế đâu thưa ngài. Tuy ngài có bắn anh cháu nhưng không vì thế mà cháu ghét ngài. Cháu đi theo ngài là vì miếng cơm manh áo thật mà.
-    Thật thế à?
Tên Sĩ tắc lưỡi:
-    Tùy ngài hiểu. Cháu thì lúc nào cũng trung thành với ngài.
Giọng tên Sĩ pha chút giận dỗi. Đội Cấn cười phá lên ấn cả nắm tay vào ngực hắn:
-    Ta đùa thế thôi, đừng giận. Mà này, khi nào đến lúc ta sẽ chỉ cho anh thấy cần phải ra tay như thế nào.
Tiếng Cai Xuyên riết rống vang lên rồi cái bóng nhỏ .
-      Vì sao ngài lại nghĩ chúng nó sẽ đánh ở đây, lại đúng vào đêm nay?
Đội Cấn đứng dậy nhìn sâu vào bóng tối không trả lời, tên Sĩ cùng những người lính tùy tùng lặng lẽ xếp hàng sau ông. Những nòng súng nhô cao, thẳng, vô cảm. Cỏ tranh lượn sóng. Chuông đã tắt. Trăng lên. Vắng.
 
Chín giờ đêm.
Hàng phố im lìm căng thẳng. Cảnh vật kết thành một khối đen nhờ vững chắc, duy chỉ cột cờ là vươn cao với lá cờ vùng vẫy, day dứt. Đội Cấn, Lập Nham ngồi cạnh nhau mỗi người theo đuổi một ý nghĩ, ánh đèn vàng đục hắt lên khuôn mặt đăm chiêu của họ và lan rộng trên các đồ vật tạo ra một bầu không khí nặng nề căng thẳng. Tiếng đại ngàn rì rầm vọng về mang theo mùi hăng hăng nồng nồng, thấp thoáng trong đó những tiếng gầm man dại của lũ hổ xám mới xuất hiện ở mạn Linh Nham và Dốc Lim.
-    Có thể chúng nó không dám đánh chăng?
Đội Cấn lẩm bẩm đưa mắt nhìn mọi người dò xét. Lập Nham ừ hứ trong cổ rồi hỏi nhanh:
-    Hai Vịnh ở đâu?
-    Đang nghỉ... anh ta buồn vì Cả Thấu mất.
Tiếng Ba Nho loãng ra. Lập Nham quay sang Đội Cấn quả quyết:
-    Xin ngài điều Hai Vịnh ra bổ sung ngay cho ông Giá.
-    Chúng sẽ đánh ở đấy ư?
-    Chắc là thế. Người Pháp không bao giờ đánh đêm trên sông cả. Hãy nghe tôi, cứ điều Hai Vịnh đi.
Đội Cấn phân vân:
-    Nhưng anh ta...
-    Chính vì thế nên mới cử anh ta ra đấy.
-    Ngài có chắc là người Pháp sẽ đánh hướng Phúc Trìu không?
- Chắc!
Hai Vịnh tất tả dẫn lính đi.
Nhìn ngọn bạch lạp cháy thẳng đứng tỏa ra ánh sáng trắng, Đội Cấn tự nhiên nổi cáu với người lính hầu cận:
-    Thắp sáng thế này để gọi pháo cho bọn bên kia nó bắn sang à!
Đội Cấn bước sấn đến thổi tắt ngọn bạch lạp. Phòng tối mịt, ngoài kia trăng cùng khuất dạng vào mây.
 
Chín giờ ba mươi nhăm.
Đội Giá phái một tốp lính ngược lên đường quốc lộ dò xét. Trăng lại ló ra mênh mông sáng. Con đường vắng lặng tịnh không một dấu vết nào chứng tỏ từ chập tối có người qua đây.
 
Mười giờ kém năm.
Cai Xuyên mệt mỏi tựa lưng vào bờ tre, súng lên đạn đặt trước bụng. Những người lính nửa nằm nửa ngồi mờ ảo dưới ánh trăng. Mặt sông lấp lánh trắng.
Một con chim thảng thốt kêu, tiếng khàn khàn vang trong đêm.
 
Mười giờ.
Đội Cấn cảm thấy quá mỏi mệt, cơn buồn ngủ kéo đến váng vất trước mặt rồi dìm ông xuống trong lớp không khí mềm mại. Lập Nham ngồi nghe tên Sỹ kể chuyện về huyện thoại núi Voi, dãy núi nằm giữa bạt ngàn rừng già, chỉ đứng trên đồi Công sứ mới nhìn thấy. Đó là khu đất âm u gắn với nhiều giai thoại. Chếch núi Voi là Cổ Rùa, một doi đất vươn dài ra giữa sông, màu mở nhưng hoang vẫng.
-    Khi ông Thiên lôi xuống, bị trượt chân xuống vực ở Cổ Rùa, cái búa văng ra thành một bãi đất rộng hình rẻ quạt. Lào Mông-bờ-rạt lập đồn điền ở chính chỗ ấy đấy
Sỹ liến láu tay vẫn phe phẩy quạt cho Đội Cấn. Ba Nho vừa ngáp vừa hỏi:
-    Thế đôi trai gái kia đi đâu? Hay là họ lại về trời như mọi người khác?
-    Về thế nào được. - Giọng tên Sỹ vút lên cong cớn - Sau khi ông Thiên lôi bị ngã gẫy chân thì trời mới nổi đóa lên sai Bạch tượng xuống bắt hai người mang về trị tội. Bạch tượng vâng lệnh cưỡi mây đỏ xuống...
Một loạt súng vọng tới từ hướng Phúc Trìu cắt ngang lời Sỹ. Hàng loạt tiếng nổ dậy lên. Đội Cấn choàng dậy. Lập Nham nhìn đồng hồ trên bàn. Mười giờ mười bảy phút. Mọi người đổ xô ra sân. Tiếng súng dồn dập quyết liệt nhưng không hể nhìn thấy bất cứ một ánh chớp nào. Lập Nham nhíu mày lòng dạ bồn chồn ra hiệu cho hai người lính khiêng mình lảng ra một góc, toàn bộ giác quan của ông hướng về đền Xương Rồng, Đội Cấn nói to:
-    Tôi phải ra đấy xem tình hình thế nào,
Lập Nham định ngăn lại thì một tiếng nổ dậy lên từ đền Xương Rồng, sau đó hàng loạt những ánh chớp trắng xóa nhoáng nhoáng chạy ngang dọc bầu trời.
-    Nó đánh cả ở hướng Gia Sàng.
Ba Nho hét lạc giọng. Mọi người rụng rời chân tay. Ngoài hàng phố dân chúng mở cửa nhốn nháo chạy, ánh đèn chập chờn rối loạn như bầy đom đóm gặp lửa. Tiếng trung liên rộ lên từ đồn lê dương càng làm cho dân chúng hoảng hốt. Đội Cấn trợn ngược mắt chỉ về phía vừa phát ra tiếng súng:
-    Ông Trường đâu, nhổ ngay cái đồn của nợ ấy đi. Tôi sẽ ra đốc thúc hướng Phúc Trìu, còn ngài Ba, ngài nên cùng mọi người ra hỗ trợ cho cánh của ông Giá.
-    Thế còn chỗ ông Xuyên?
Ba Nho hỏi. Đội Cấn phẩy tay:
-    Thì xem còn ai, ngài đưa nốt ra đấy.
Mọi người tản đi, lao sâu vào đêm tối, hướng về phía có tiếng súng...
 
Trên đồi Phù Liễu một lão điên ngủ say sưa dưới ánh trăng. Một mái chùa cong vút lên bầu trời màu ngọc bích lấp lánh những chấm trắng.
 
Hai giờ sáng.
Hướng Phúc Trìu bị phá vỡ, quân Pháp thọc sâu vào chân dốc Đán, sau đó chốt chặt ở đấy, Đội Cấn đích thân ra lệnh cho mọi người lui về bên này dốc để cũng cố lực lượng. Quân khởi nghĩa bố trí rải rác từng tốp nhỏ theo hàng ngang ẩn dưới các rãnh nước xói. Đội Cấn cùng Hai Vịnh, Ba Chi, Phàn Trung hợp cấp tốc bàn định việc phòng thủ.
- Tôi sẽ giữ chân chúng nó ở đây, ngài Ba đưa một số vòng sang hướng Trại Ngựa bít chặt chỗ ấy lại chờ tới khi nào anh Chi nổ súng thì ta đồng loạt xông lên. Phải tận dụng đêm tối mà đánh bật chúng nó ra. Ngài Trung có nhiệm vụ ứng cứu cho cả ba cánh nếu có yêu cầu...
Nhưng trận đánh theo dự tính không diễn ra. Ba Chi vừa dẫn quân dò dẫm lần sang khu Trại Ngựa đã gặp ngay một ổ phục kích của quân Pháp và toàn bộ hai
( mất ½ trang)
vào nhau, thi thoảng ở một quãng trống lộ ra đường chân trời mờ mịt sau mấy hàng xoan gầy guộc lưa thưa. Cai Xuyên bồn chồn dỏng tai nghe ngóng. Từ phía Gia Sàng tiếng đại bác rền rền như một trận mưa bị che kín trong hộp sắt. Những người lính rì rầm trò chuyện, ai đó ho khan vài tiếng. Súng lách cách chạm nhau.
-    Đói nhỉ.
Cai Xuyên quay nhìn hai người lính cận vệ đang ghé tai nhau thì thầm. Mặt đất lờ mờ sáng, cảm tưởng nó rất mỏng, có thể tụt xuống bất cứ lúc nào. Tiếng dế choi chól cạnh chỗ Cai Xuyên ngồi.
-    Chắc gì bọn Pháp mò lên hướng này. Ối giời buồn ngủ quá, còn mẩu thuốc nào không? Hết à, chán mớ đời.
Trăng dập dờn tít trên cao. Mấy vệt mây lướt qua mỏng nhẹ như một tiếng thở dài kín đáo. Cai Xuyên bẻ mẩu củi mục ném về phía mấy người lính.
-    Suỵt!
Một cái bóng lom khom đến. Cai Xuyên bảo:
-    Anh dẫn thêm vài ba người nữa đi xuống dưới xem có động tĩnh gì không. Nhanh lên. Khoan đã, có hay không thì cứ lặng lẽ quay trở về nghe chưa, cấm được bắn. Thành đâu?
-    Thưa ngài, có tôi.
Cái bóng to lù lù như con gấu hiện ra trước mặt Cai Xuyên.
-    Đi đốc thúc mọi người không được ngủ, chuẩn bị sẵn sàng, có lệnh là nổ súng.
 Sương loãng dần. Tiếng súng từ hướng Phúc Trìu và khu Xương Rồng lác đác, tẻ nhạt. Cai Xuyên ngáp không cần che miệng, lại ườn người nằm xuống dải đất mềm ẩm. Đúng lúc đó, từ cuối sông vọng đến tiếng ì ì thoang thoảng. Cai Xuyên bật dậy. Tiếng ì ì biến mất, một lúc sau nó rộ lên ngày một rõ.
-    Chuẩn bị,
Cai Xuyên gào lên. Những bụi cây rào rào chuyển động, ai đó trượt chân ngã đánh oạch một cái. Cai Xuyên nhảy xuống mép sông nhìn xuôi về phía Nam. Ở nơi kết thúc tầm mắt, dòng sông ánh lên sắc vàng nhẹ rồi đột ngột luồng ánh sáng dâng cao quét tóe sang hai bên bờ. Tiếng tàu ình ịch vọng đến, sau đó toàn bộ con tàu hiện ra với một khói đen nằm sau luồng sáng. Ba con tàu cỡ nhỏ xuất hiện như ba ông đầu rau lừ lừ tiến thẳng đến bến. Cai Xuyền rút khẩu súng ngắn đeo bên hông ra, lên đạn và lùi sâu vào bờ. Ba con tàu đi chậm lại, đồng loạt tắt đèn, dưới ánh trăng chúng cao lớn hẳn lên. Cai Xuyên rùng mình không hiểu vì lạnh hay vì cái gì. Chiếc tàu đi đầu lạng ra giữa sông như muốn tránh xa đường xuống bến rồi bằng một đường cua ngọt xớt nó hướng thẳng mũi lao nhanh vào bờ cùng lúc hai luồng đèn pha sáng quắc bật lên. Cả bến sông hiện ra rõ mồn một. Cai Xuyên nấp sau bụi tre nhìn thấy những sóng nước vỗ oàm oạp vào bờ tóe ra những lớp bọt trắng xóa. Hai chiếc tàu còn lại lặng lẽ vòng ra sau chiếc tàu thứ nhất và vọt lên mạn Ghềnh Đá.
-    Mả mẹ bọn chó đểu!
Cai Xuyên gầm lên, mắt trợn ngược nhìn sâu vào bóng tối cố gắng xem hai chiếc tàu kia giở trò gì. Ánh đèn pha tắt phụt rồi đồng loạt cả ba con tàu đều bật sáng tập trung chiếu vào khu vực bến. Một tràng đạn găm vào bờ, một tràng nửa, lần này dâng cao nhằm vào các lùm cây khả nghi. Tiếng người thét lên, giãy giụa.
-    Lùi lại.
Cai Xuyên hét to huơ súng bắn bừa ra giữa sông. Những người lính kéo nhau chạy dạt khỏi công sự. Ba con tàu tiếp tục nhả đạn và từ từ tiến vào bờ, ánh sáng ngày một trắng. Khi Cai Xuyên gom lính quay lại thì một toán lính Pháp đang vác trung liên lội vào.
-    Giăn ra, khi nào có lệnh mới được bắn.
Những người lính lặng lẽ tãi dọc sông, ngực tì vào bờ đất. Quân Pháp không thấy động tĩnh gì liền đua nhau rời tàu rầm rập chạy làm nước bắn tóe lên như hàng ngàn dãy hoa rau muống trắng,
Cai Xuyên nheo mắt rê nòng súng theo một cái bóng cao lênh khênh đang phất tay cho bọn lính ùa vào bờ. Nòng súng chếch lên vừa đúng tầm đầu của cái bóng thì Cai Xuyên siết cò. Một tiếng nổ làm tất cả khựng lại, mấy giây sau đó hàng loạt tiếng nổ khác kế tiếp. Mặt nước sôi lên vì đạn cắm xuống. Bọn Pháp hốt hoảng quay lại tàu nhưng khi khẩu trung liên tành tạch nổ ấn dúi nghĩa quân xuống thì chúng quay lại vừa tiến vừa bắn như vãi đạn.
-    A-la-sô, a-la-sô.»
Tiếng hô khàn khàn cáu kỉnh lẫn trong tiếng đạn rối loạn cuồng nhiệt
 
Bốn giờ kém năm.
Trận giáp lá cà đầu tiên giữa Thái Nguyên Quang Phục quân với lính lê dương diễn ra trong ánh sáng chói gắt của sáu ngọn đèn trên ba chiếc tàu chiếu từ sông vào.
-    Chém chết bố chúng nó đi anh em ơi.
-    Đưa dao đây...
-    Đ. mẹ mầy này
-    Ôi giời.
Lưỡi dao phay loáng lên như chớp. Bóng người lộn xộn xô lệch quấn lấy nhau, văng ra, hú lên ằng ặc.
-    Hất nó ra hộ tao nhanh lên.
-    Máu này
-    Mẹc-xà-lù...
-    Thành đâu, Thành… quay báng súng mà quật, ngu thế...
Cả cái báng súng bổ xuống đầu tên lính Pháp đang đè lên Cai Xuyên, tiếng kêu khô khốc, tên lính vật sang bên. Cai Xuyên vùng dậy trợn ngược mắt chĩa thẳng nòng súng vào mặt tên lính bóp cò. Thành lảo đảo cầm ngang khẩu súng như cầm chiếc đòn gánh lao vào một đám người đang vật lộn nhau quật văng mạng, Khẩu
trung liên trên tàu ngừng bắn vì quân của hai bên đã trộn lẫn nhau. Những tên lính Pháp cao lênh khênh bị từng tốp hai ba người đeo bám cần xé. Lính trên tàu vẫn tiếp tục ùa vào bờ. Cai Xuyên luôn lách đốc thúc mọi người tay lăm lăm khẩu súng ngắn, hai tên lính hộ vệ đã biến mất. Vừa nhảy qua rãnh nước Cai Xuyên đã thấy một tên Pháp lao xổ tới mình liền né sang bên thọc cả nòng súng vào bụng hắn bóp cò. Tên lính rống lên bị hất bật ra sau, hai chân giãy đạp làm sùi lên một đống cát. Tiếng người đổ ập xuống, lưỡi dao vung lên loang loáng, tiếng rống thảm thiết.
Cai Xuyên lao xuống bờ sông, bị ánh đèn chiếu thẳng vào mắt không thấy gì, vung súng lên bắn bừa về phía trước rồi quay người định lùi lại. Một hơi thở nóng phả vào mang tai Cai Xuyên và một vật cứng giáng xuống gáy. Cai Xuyên thấy bụi tre trước mặt mình lộn phộc xuống và hình như ai đó thét lên. Tiếng thét của người Việt, dài, lanh lảnh...

Ông Khánh bỏ ra ban công, trong ánh nắng chênh chếch, những cây cảnh rung rinh lấp lánh làm thế của chúng rõ nét hẳn lên. Chậu sen cạn tàn úa nằm giữa ánh nắng vàng như được khảm bằng xà cừ, màu đỏ tía của nó nhói lên bất thường, các mảng nâu mỏng được phủ lớp mây trắng nhẹ như hơi nước. Cây tùng xoãi bóng xuống ngang hông ông Khánh. Chiếc chậu vuông màu ngọc ải ngậm sáng dìu dịu, mơ màng, ông Khánh không cưỡng nổi mình run rẩy vuốt ve cây tùng, từ gốc xuống ngọn và lần ngược từ ngọn lên gốc. Cây tùng ram ráp tỏa ra hơi ấm thoang thoảng. Người ông Khánh tê dần theo cảm giác truyền từ cây tùng qua lòng bàn tay phải già nua, run rẩy. Đến lúc cây tùng sắp sửa nóng đến nhiệt độ của cơ thể sống thì tiếng nhạc xuất hiện quấn quýt với làn hơi ấm của cây tùng. Sự hòa quyện này tạo ra cảm giác bức bối, râm ran trong ông Khánh. Càng ngày tiếng nhạc càng dâng lên, dồn dập. Ông Khánh nghẹt thở, cố gắng thoát ra sự giao hoan của hai luồng không khí hư ảo ấy bằng cách hất mạnh tay mình khỏi cây tùng. Ông mở mắt, ngoái sang bên và giật mình. Sơn đứng cạnh ông từ lúc nào, đang nhìn sang cửa sổ nhà hàng xóm với khuôn mặt chìm đắm mơ màng. Quai hàm Sơn trồi lên, gân cổ chằng chịt. Tự dưng ông Khánh sởn da gà, lảng ngay vào phòng. Một cơn bão trong suốt, mạnh mẽ, khốc liệt đang đến và ông lại nghe tiếng réo ù ù từ nơi xa vọng lại, tiếng réo mơ hồ nhưng tràn ngập không gian. Sơn vào theo ông Khánh, hắn thất thần, tay chạm phải cái gì cũng vuốt ve nhưng lại không biết. Ông Khánh thấy Sơn nhìn xuống chân, tay lượn khắp chiếc phích đun nước bằng điện, liền hỏi:
-    Mấy hôm nay không có băng mới à?
Sơn lắc đầu, đột nhiên hắn ngẩng phắt lên, nhìn ông Khánh, mắt long lanh:
-    Bác cháu mình đi sang bên kia chơi đi.
Sơn chỉ tay sang nhà hàng xóm. Ông Khánh rướn lông mày ngạc nhiên. Sơn đứng dậy cho hai tay vào túi quần đi quanh chiếc ghế ông Khánh đang ngồi, mặt hắn toan tính với nước da tai tái và con mắt gườm gườm,
-    Ở bên cháu ấy à, hàng xóm sang nhau là chuyện bình thường, - Sơn nói lấp đi - Sang chơi một tý bác ạ. Cháu thấy ông chồng cũng có vẻ dễ tính. Hôm trước gặp cháu ông ấy còn gật đầu chào. Ông ấy… mời cháu sang chơi, nhưng đi một mình cháu ngại,
Sơn không ngờ mình lại có thể bịa ra trắng trợn như thế. Ông Khánh lắc đầu, cảm giác bất an đang lởn vởn quanh ông, nó thít dần lại từng giây một,
Bà Khánh mang những đồ bẩn đi giặt, Yến ngồi xoa bóp chân tay cho Hoàn. Người Hoàn sốt lại, da lạnh và mềm, các khớp xương kêu lục khục mỗi khi chuyển động. Yến cầm hai cổ tay Hoàn gấp lên gấp xuống đều đặn, rồi lén lấy lọ cồn ra vẩy lên các góc giường. Mùi cồn lại xộc lên làm Yến tỉnh táo, háo hức. Yến xốc Hoàn dậy, cho ngồi dựa lưng vào hai chiếc gối kê chồng lên nhau sau đó tập duỗi phần chân. Những ngón chân của Hoàn quặp lại, giấu vào lòng chân như những đứa trẻ xấu hổ nép sau cánh cửa nhà, Yến cố bẻ ngón chân duỗi ra, mỗi lần bẻ, Hoàn lại khẽ oằn lên mắt mở trừng trừng, mồ hôi rịn lấm tấm trên trán và sống mũi. Ngày nào cũng phải tập cho Hoàn nửa tiếng như thế. Khi bà Khánh quay ra, đã thấy Yến đặt Hoàn nằm lại và đang cắm cúi với cuốn sách trên tay
Bà Khánh bảo khẽ, thân mật:
-    Đọc ít thôi không hỏng mắt đấy Yến ạ!
Yến mỉm cười, không ngẩng lên mà lật trang. Bà Khánh nói to hơn chút nữa, giọng vui vẻ:
-    Hệt như con Hoàn này. Rỗi là vớ lấy sách. Tao chả thấy gì hay cả, suốt ngày chàng với nàng, bịa bỏ cha đi.
Yến đặt sách xuống:
-    Họ viết hay lắm... sau rồi Diễm phải tự tử, vì lão Hoàng đi với con ngoại quốc... Nước mắt chảy dài như một dòng thủy tinh lỏng trên má nàng và buổi chiều xưa, buổi chiều khi chàng đặt chiếc hôn đầu tiên lên môi nàng, bỗng hiện về, lộng lẫy, huy hoàng như một giấc mơ trên thiên đường...
-    Ơ hay chửa, Yến!
Bà Khánh sửng sốt gọi to, Yến câm bặt, nhìn bà cười gượng gạo. Lòng bà Khánh lại nhói lên. Bà nhớ tới nụ cười hôm đầu tiên gặp Yến, nó mơ màng, quyến rũ có chút trong sáng, thật thà, giờ, nó vẫn mơ màng, quyến rũ nhưng có nét ghê sợ như vật lạ đột ngột có mặt trong nhà, nó như một xoáy nước xanh thẫm. Bà Khánh quả quyết bước tới cầm cuốn sách của Yến cất đi.
-    Hôm nay không đọc nữa. Mà sao cháu bôi nhiều cồn cho nó thế. Mai thôi nhé.
Yến xịu mặt giận dỗi, bà Khánh lấy giẻ lau thành giường cho đỡ mùi cồn, bà mở tung các cửa sổ, bật quạt thêm một nấc. Căn nhà thoáng hẳn, sáng và nhẹ nhõm. Tiếng động từ đường vọng vào làm Yến bứt rứt. Một cái gì đó bị tuột đi, trôi mất, chỉ còn lại cuộc sống khô cằn, trần trụi, vô cùng bụi bặm. Mắt Yến hoa lên, Yến không chịu được nữa, buột miệng kêu:
- Mẹ ơi!
Tiếng kêu xé ruột làm ông Khánh lao bổ xuống. Yến gục mặt vào thành giường, vai rung lên. Hoàn thở dài đánh sượt vật đầu sang bên.

Nước sáng dịu loang ra, rung rinh trên bức tường xi măng màu vàng nghệ, Hoàn nhặt những viên sỏi ném xuống sông, chúng không gây ra tiếng động, chỉ thấy bắn lên vài tia trắng và các vòng sóng dập dờn chạy xa, xa mãi, đến giữa sông rồi hòa tan trong luồng chảy đang gồ lên. Không có mặt trời, mọi thứ tự soi sáng chính mình và chúng gây nên sự rời rạc ích kỷ. Bản thân Hoàn cũng tự soi sáng bước chân mình. Hoàn rời bờ sông, theo lối mòn nhỏ xíu ra khu công viên. Thấp thoáng trong các tán cây, những bóng người lặng lẽ, nhẹ nhàng đi lại. Vài ba cặp ngồi trên ghế đá, những chiếc ghế sứt sát, loang lổ vì nước bẩn do lũ trẻ vấy lên. Mùa đông bóng tối không tan, ngay cả giờ hoàng đạo. Bóng tối vít thời gian lại, đóng đinh nó lên những cành sung và tất cả đều ẩm ướt, ảm đạm. Hơi thở của con người cũng chẳng chịu ra đi, nó quanh quẩn ngay trước mũi như ăn vạ, lại như sỉ nhục họ. Hoàn chọn chiếc ghế ở chỗ tối nhất, ngồi xuống và chờ đợi... Cô gái bước ra từ sau lùm cây hình con hươu tiến lại, chia tay trước mặt Hoàn. Những ngón tay tự sáng, mượt mà nhưng yếu ớt, run run nhẩy lên nhẩy xuống. Hoàn lắc đầu. Cô gái bỏ đi, bàn tay vẫn ở lại mơ màng giữa không khí. “Trời với chả đắt, não cả ruột. Người đàn bà bên cạnh càu nhàu, mụ phủ lên đầu chiếc bao tải rách. Hoàn nhếch môi khinh bỉ bỏ đi. “Mặc kệ nó, mặc kệ cái bàn tay mơ màng hão huyền ấy’’. Hoàn nghĩ, lập tức tiếng nhạc ngựa vang vang nhè nhẹ vọng lại... Mình là tiếng chuông, một tiếng chuông thôi, nhưng mình dài, luôn tự biết nhân lên, nhân mãi cho đến lúc cả họ và mình kiệt sức. Chưa bao giờ mình bị bỏ quên. Mình thích lang thang, len vào tận các cuống lá, trèo lên những nóc nhà cao nhất. Mình đi nhiều, nhưng thực ra thì mình vẫn ở nguyên một chỗ. Chuông chẳng có mùa. Mình vang vang nhè nhẹ còn chị ấy lắng nghe. Chị ấy muốn biết mình sẽ đi đến đâu. Mình là một tiếng chuông, chả mạnh mẽ sang trọng gì nhưng vẫn là một tiếng chuông. Ngày nào mình cũng đi thăm bạch đàn, chúng rụng nhiều lá. Lá rụng thì buồn. Họ bảo chả ai đẻ ra mày cả. Tại sao ạ? Ai biết được. Chuông không đẻ con. Chúng tự sinh ra. Mà sao mày hỏi lắm thế, khỉ. Về đi! Mình không tin. Không có mẹ thì vô lý Mình nhớ rằng ngày nào mình cũng được đẻ ra từ hố đen thăm thẳm, nóng hầm hập. Cái hố ấy lắc lư chao đảo, nó chuyển động hình vòng cung cố đẩy mình ra, cưỡng lại cũng chẳng được. Con ngựa ấy thật tởm lợm. Nó có quyền gì chứ. Nó chỉ là một động vật ăn cỏ và đi bằng chân. Đồ súc vật, không có lấy một cái tay mà cũng dám hành hạ mình... nó đẩy mình ra, khác nào đẩy bố mẹ anh chị nó. Mình là một tiếng chuông, mình có từ lâu, biết tự nhân lên, dài mãi, ngân nga, vang vang, nhè nhẹ, còn nó chỉ là một con ngựa vô học... Dù sao thì cũng cứ mơ màng cái đã...
Rất lâu sau đó Hoàn mới phát hiện ra rằng mình thở ít, hầu như không thở, điều đó làm cô thú vị. Mùa trôi qua mỏng nhẹ, không rõ nét. Bắt đầu từ dải xám vô nghĩa bám nhòa lấy màu xanh lục óng ả, màu xanh vẫn những làn bụi trắng đục phủ mờ các cành bàng hoành sang hai bên. Dải xanh lục trượt qua như sương bay mây chuyển, chậm, im lặng, sau đó là dải đó không đều, chỗ nhạt nhòe chỗ chói lên rực rỡ, dòng sông nằm giữa hai dải đò. Phượng rơi, phượng rơi nhưng phượng xa lạ như chưa bao giờ gặp, chưa bao giờ có mặt ở trần gian này. Mùa hè thật xa xăm, những con ve bắt đầu kêu nhưng không có tiếng, cánh chúng rung rung, vài con rời khỏi thân cây gieo mình xuống nửa chừng, xòe cánh lượn một vòng, đập mặt vào thân cây khác sau đó rơi xuống như một mảnh vỏ xà cừ khô bị rụng. Dải màu đỏ chuyển thật chậm, nhạt dần, và trên nền của nó loáng thoáng ánh vàng chiếu vào. Mùa thu xuất hiện nhưng không vàng, không rơi rụng. Chỉ là dải dài, trong, lộng lẫy như mảnh vải Giao Cẩm được kéo qua một tấm kính đục. Có những cơn run rẩy chạy thành từng đợt, hơi rực lên như má người sốt nhưng không phả ra hơi nóng. Mùa thu mơ mơ, cái mơ mơ trong suốt, toàn bộ hình hài của nó gợi đến một luồng sương, chính xác hơn, một dải nước vang dài, sâu, bao trùm toàn thể thế giới. Khi vệt nước bị rè đi, loãng ra thì độ trong trẻo biến mất lại xuất hiện một màu ghi nhạt với những chiếc lá lay động, uể oải, xa lạ. Một con mắt kéo dài theo dải màu, dài mãi vượt qua sự chán nản. Vài ba cái lá than thở, phẫn uất lao xuống mặt đất, đường bay lảo đảo, man dại. Mùa tiến lại gần Hoàn, choán hết tầm nhìn, áp sát và hút nhiệt lượng từ cơ thể cô. Tâm hồn Hoàn già đi, mệt mỏi, trống trải. Nhưng không thể khóc được... Hoàn đi giữa hai bức tường cao vút còn ngái mùi vữa. Gạch non ngậm sáng điềm tĩnh hơn gạch già. Hình như ở đâu đó đang xây lên một ngôi nhà và những kẻ xây phải nỗ lực ghê gớm. Hình như xa hơn cả ngôi nhà đang xây là tiếng đổ trầm trầm.
Theo rệ cỏ Hoàn gặp lại mặt sau của ngôi nhà. Đứa bạn gái vẫn mê mải với dây quần áo chăng ngang ban công, không nhìn thấy bà mẹ ngồi đối diện bên bậc thềm đất có mấy đám cỏ già cỗi, nhàu nát. “Nó đấy, con với cái, chả thiết chú ý gì đến xung quanh cả. Gọi hộ bác một tiếng”. Bà già ca cẩm, lưng cong lên như mèo gặp chó, cằm đặt trên hai đầu gối, đôi mắt lấp lánh ướt, khuôn mặt lõm triệt để tuồng như đang cố gắng lộn vào bên trong. Hoàn lắc đầu. Ích gì. Thời gian làm mọi người điếc nặng. Vả lại bạn bè đâu phải lúc nào cũng cất tiếng gọi nhau dễ dàng được. Hoàn mang máng có lần mình từng đứng ria ban công, tíu tít với dây quần áo, chỉ khác quần áo của Hoàn màu nhã hơn, không xanh đỏ tạp nham như nó. Những chiếc quần vắt ngang, buông thõng, hai ống gợi lên cảm giác chết chóc, bại liệt. Quần phơi kiểu nào cũng xấu, Hoàn thích phơi áo, những chiếc áo vươn dài theo dây, đung đưa lật tà trông vui mắt và hiếu động. Giá như con người cũng được như những chiếc áo, sẽ bay đi đoàn đoàn lũ lũ về chân trời sau đó nằm chết gọn ghẽ trong một chiếc tủ hoặc chiếc va li nào đó thì thật nhẹ nhõm. Cô bạn gái hắt hơi, con mèo gào lên nhảy vọt qua mặt Hoàn, những sợi lông của nó dựng đứng và tỏa sáng. Hoàn nổi gai, cái ấn tượng bị một đôi mắt nhìn thấu khiến cô giận dữ quay ngoắt người bỏ đi. Tiếng gào của con mèo trượt qua nhanh nhưng những sợi lông phát sáng của nó lại đeo đẳng Hoàn…
 

Thắng về đến nhà, rời rã, hoảng loạn. Người Thắng nóng lên, cái u uất không tiêu tan nhưng sinh lực thì quay lạt Thắng sực nhớ từ khi Hoàn bị tai nạn, anh không được làm tình nữa. Cái nhu cầu đều đặn của Thắng bị chặn lại nhưng không làm anh sốc vì phải quay cuồng với trăm thứ việc. Giờ nó trỗi dậy từ từ, lúc đầu là sự bâng khuâng, lòng dạ cứ thót lại, da diết dân lên, hay nghĩ tới những lần vợ chồng ngủ với nhau. Toàn bộ sinh lực của Thắng đang đòi lại uy quyền nó có. Cơm tối xong, Thắng kéo ghế ngồi bên Hoàn, cảm thấy con chim cuối cùng sắp bay khỏi và chỉ còn lại mặt đất trơ cằn. Tim Thắng đập nhanh hơn một chút, không rõ mừng hay lo. Hoàn đã nằm quá lâu và mọi người đã quá mỏi mệt. Một hai hôm nữa Sơn sẽ phải về, Yến cũng sẽ về sau đó một hai tuần. Thuê người chăm sóc Hoàn, cũng được, nhưng còn những người đang tỉnh táo, như Thắng, như ông bà Khánh? Buổi tối, Yến ngồi ở góc phòng với sự im lặng hầm hập, Sơn quanh quẩn ngoài sân, bà Khánh luôn tay dọn dẹp, ông Khánh đang cắm mặt vào bản tin thời sự trên vô tuyến. Thắng không bị ai quấy rầy, ngồi cầm bàn tay lạnh ngắt của vợ nghĩ miên man. Đột nhiên Thắng lặng đi, anh nghe tiếng mọt từ phía Linh Nham vọng lại. Tiếng mọt cồn cào nghiến ngấu, mặc dù nó chỉ mơ hồ như một chiếc khăn kim tuyến rơi trên mặt nước đêm mênh mông.
Khi Thắng nhắm mắt tập trung thần kinh để nghe cho rõ hơn thì tiếng mọt biến mất. Thắng lắc đầu thở dài ra bàn lấy thuốc châm hút, anh rít mạnh, sâu cảm thấy rất rõ đường đi của luồng khí từ cổ họng xuống đến phổi và hun nóng nó. Chiếc quạt cây đen trũi chậm rãi quay hình vòng cung, tiếng của nó đều đều đến mức hòa tan vào không gian và trở thành sự im lặng bất động. Thời gian này, cái hình người kỳ dị không thấy xuất hiện cạnh Thắng nửa mặc dù anh vẫn mơ, liên tục mơ những giấc mơ buồn bả, hãi hùng. Bà Khánh đánh rơi chậu trong phòng vệ sinh làm cả Thắng lẫn Yến giật minh.
Thắng hỏi:
-    Đỡ chưa, Yến?
-    Rồi ạ.
Yến đáp nhỏ, nhưng giọng khàn nặng. Chuông điện thoại đổ, Thắng nhấc ống nghe. Con Hà gọi đến, nhận ra giọng Thắng, nó ngập ngừng một lúc rồi đặt máy. Yến ngồi xem vô tuyến thờ ơ, miễn cưỡng, tuồng như chỉ để lấy vì. Lại chuông điện thoại, lần này Muôn báo tin bên nhà đã khởi công. Thắng giật minh hỏi gần như quát:
-    Sao bảo còn hơn hai tháng nữa cơ mà.
-    Tôi cũng chẳng biết, sáng qua ghé qua đã thấy đào bới lung tung cả lên rồi. Kỷ nó bảo nó không muốn tôi với cậu phải bận tâm. Mình nó làm được hết,
Thắng thở hắt ra. Hlnh như bên ấy đang sắp sửa phạm phải một sai lầm khủng khiếp nào đó.
Thắng buông máy, quay sang Yến:
-    Ở nhà Kỷ nó đang đào móng rồi.
-    Thế à, sớm nhỉ.
Yến đáp chiếu lệ, rời khỏi chiếc vô tuyến đến ngồi vào ghế cạnh giườngHoàn.
Thắng bước nhanh ra ngoài tìm Sơn nhưng không thấy, anh quay vào, lồng lộn đi lại. Mùi cồn càng dậy lên. Thắng muốn Sơn về ngay sáng mai, mặc dù biết điều đó chẳng giúp Kỷ được gì, nhưng dù sao có thêm người, vẫn yên tâm hơn.
-    Đừng có bôi cồn nữa mà lị. Mày muốn nó chết ngạt à.
Đầu nghĩ về Kỷ nhưng Thắng lại quát Yến. Bà Khánh giật mình chạy ra nhìn anh em Thắng lặng lẽ lắc đầu. Mặt Yến lì ra quờ tay tìm cuốn sách đọc dở. Thắng giật phắt chiếc khăn ném xuống trước mặt Yến:
-    Lau cho nó đi, nhanh lên.
-    Kệ tôi!
Đột nhiên Yến rít lên nhưng không đổ xuống mà bình tĩnh sửa lại tư thế và cắm mặt vào cuốn sách một cách cương quyết, bền vững. Thắng chết đứng, đầu óc choáng váng. Lần đầu tiên Yến quát lại Thắng. Và tiếng mọt vọng đến thoang thoảng nhưng day dứt.
Sơn ngồi cùng con Hà trên những thành bê tông ở sân vận động. Phía dưới, rạp chiếu bóng lờ mờ sáng, thưa thớt vài ba người đáo qua đáo lại, Trên đầu, bầu trời đen hun hút, dày đặc sao, Sơn khoác tay qua vai con Hà, con Hà vòng hai tay ôm bụng hắn. Hai đứa im lặng, hồi hộp. Lúc sau con Hà khẽ cựa quậy cái đầu nhỏ, tròn như quả bưởi:
-    Dạo bé, anh có hay gặp ma không?
-    Có!
Sơn đáp thờ ơ, con Hà hơi co người lại, siết chặt Sơn hơn.
-    Ờ nghĩa địa à?
-    Ừ, bãi tha ma. Anh sắp phải về nhà xem thế nào. Ở bên ấy nhắn ra nhiều quá, bao nhiêu là việc.
Sơn nói dối, nhưng giọng buồn thực sự. Con Hà ngả người ra sau, nhìn lên trời:
-    Xong anh lại ra đây chứ?
-    Ừ, dứt khoát rồi, Ở đấy mãi thế nào được...
Sơn gỡ tay khỏi Hà moi thuốc hút, ánh sáng lửa bùng lên làm khuôn mặt hắn sáng rực, sau đó chìm đi và từ đấy nó lờ mờ trong màu đỏ mỗi khi hắn rít mạnh điếu thuốc. Con Hà vuốt tóc Sơn vươn cổ hôn thật mạnh vào má hắn. Sơn vẫn ngồi im, liên tục rít thuốc. Con Hà ngậm tai Sơn, phả hơi nóng vào mặt hắn, càng ngày càng nóng. Sơn nghiến răng, mắt trợn ngược lên rồi bất thần búng mẩu thuốc ra xa thành một vệt đỏ hình vòng cung, ngoắt lại, túm chặt hai vai con Hà, dằn nó xuống... Bản thân Sơn cũng chẳng biết vì sao mình làm được việc đó. Mọi thứ cứ tê dại đi, duy nhất hắn nhớ là mình đã ngửi thấy mùi đất vì mặt hắn phải áp xuống khi hai đứa lăn khỏi tấm bê tông. Mọi việc xảy ra chống vánh cho đến lúc cả hai nằm dài trên nền đất sỏi nhìn lên bầu trời sôi động, Giữa những chấm sao trắng nhấp nháy, có một chấm đỏ bằng đầu thuốc lừ lừ di chuyển. Sơn đau đầu gối, hắn lén sờ thì thấy nó bị xước, Con Hà bảo;
-    Bẩn hết áo của em rồi. Bắt đền anh đấy.
Sơn không nói gì, hắn vẫn còn bâng khuâng. Cái bầu trời sôi động lấp lánh kia ám ảnh Sơn, nhắc hắn về sự huyền bí của một vật.
-    Com-pắc!
Sơn thốt lên. Con Hà nhổm dậy:
-    Cái gì?
Sơn chỉ tay lên trời:
-    Giống bộ dàn Com-pắc.
-    Com-pắc-đít ấy à? Ừ, anh giỏi tưởng tượng nhỉ. Giỏi thật đấy.
-    Com-pắc-đít!
Sơn uốn lưỡi mơ màng nhắc lại theo cách phát âm chuẩn của con Hà. Bầu trời nhấp nháy bắt đầu trôi chầm chậm theo một giai điệu tưởng tượng trong đầu Sơn.
-    Có bộ ấy mà nghe thì đã lắm. Hôm nào rồi, bọn mình phóng xe về nhà anh nghe nhạc một ngày có được không?
-    Được. - Cổ họng Sơn đắng và khô - Hôm nào về… bên ấy mở suốt ngày...
Sơn dừng lại, bầu trời bắt đầu rào lên và sau đó là tiếng mọt. Tiếng mọt mênh mông, dai dẳng, nghiến ngấu làm da thịt Sơn ngứa ngáy bứt rứt. Hắn vùng dậy thở hồng hộc.
- Có người à?
Con Hà nhớn nhác nhìn xung quanh. Sơn lắc đầu. Bóng tối rời rã. Con Hà túm chặt lấy Sơn, nhưng hắn giãy mạnh ra:
- Anh phải về. Tối mai nhé,
Sơn nói nhanh rồi lồng vào bóng đêm như một con gấu. Sơn chạy điên cuồng, gió siết chặt hai mang tai hắn, đất dưới chân thì tự trôi ngược chiều. Sơn sực nhớ đến phép rút đất của ông mình, răng hắn nghiến chặt nhức nhối. Mọi thứ cứ đặc quánh lại cho đến lúc Sơn dừng đột ngột vì khó thở. Đất và không khí quanh hắn giãn ra, chỉ còn một khoảng trống không. Sơn nghe tiếng lão Bính vọng đến:... nốt chỗ kia nữa. Cái xẻng đâu. Sơn lại vùng chạy, và mọi thứ lại siết lấy hắn bằng độ dày đặc của đất và không khí.
 
Cây duốl tự nhiên rướn lên rồi rũ xuống.
 
Lưu Nhân Chú xuống ngựa dùng roi quất mạnh vào mông nó. Con ngựa hí lên phóng dọc theo triền đê phía bên phải. Chú phất tay áo băng về bờ sông. Mọi người hồng hộc bám theo ông. Cách đấy nửa dặm, Lê Sát gập người dùng hai gót chân thúc vào hông ngựa và lao đi. Thanh gươm không vỏ gài chéo sau lưng Sát bắt sáng lấp lánh như một tiếng reo man rợ. Vó ngựa rầm rập, cuồng loạn. Lưu Nhân Chú nhìn thấy chiếc thuyền đón mình, ông ngoái lại. Một đám bụi bốc lên thành vệt dài màu vàng nhạt. Chú nhắm mắt, toàn thân nổi da gà. Đoàn người nhốn nháo vây quanh Chú. Chú nói chậm rãi, không âm sắc:
-    Ai xuống được thì xuống đi.
Vợ Chú rống lên, rập nửa người xuống bờ cát ướt.
-    Nhanh đi.
Chú nhắc lần nữa, ngửa mặt lên trời, tay xốc lại quần áo. Tóc Chú xổ tung, buông xõa sau lưng như đuôi con đại bàng đen bị mắc bệnh. Không ai xuống thuyền, người chèo thuyền chống cây sào đứng im, chỉ có vạt áo của anh ta và mặt nước chuyển động Lê Sát nhẩy xuống ngựa, mặt đất rung lên trầm trầm vì cơ thể đồ sộ của ông ta. Quân cận vệ xuống theo. Mặt trời hực lên, chói gắt. Ánh sáng từ sông làm lóa mắt Lê Sát, ông chỉ thấy cái bóng đen mờ nhỏ nhắn của Lưu Nhân Chú in trên quầng sáng trắng ấy
-    Sao lại chạy?
Lê Sát hất hàm tiến đến gần, hai mắt nheo nheo dưới đôi lông mày chổi xể đã có những sợi bạc. Lưu Nhân Chú cũng chậm rải tiến về phía Lê Sát, tiến gần đến nỗi ông ngửi thấy mùi mồ hôi chua chua phả ra từ người Lê Sát. Sát giơ tay phải lên trời, ống tay áo tụt xuống khuỷu, lộ ra một cánh tay chắc nịch, gân guốc với những ngón tay đang co lại hệt móng con diều hâu. Bàn tay Lê Sát xoay về phía sau, cánh tay hạ xuống uốn cong lại và ông từ từ nắm lấy chuôi thanh gươm nhô lên vai. Lưu Nhân Chú nhìn thấy hành động quen thuộc của Lê Sát trong các trận giao tranh với cái dáng chồm lên phía trước, tay giơ cao thanh gươm cong vút. Chú vươn cổ. Một nỗi buồn thê thảm dâng lên trong ông. Mùi tanh tanh từ sông đưa lai. Mặt trời vẫn chói lọi chiếu thẳng vào mắt Lê Sát.
-    Sao lại chạy ?
Lê Sát hỏi tiếp. Gió tốc vạt áo của Lưu Nhân Chú về phía trước.
-    Biết vua không cần nữa thì chạy.
Chú vẫn nhắm mắt nói nương theo chiều gió, tiếng ông méo đi không vì cảm xúc mà vì gió.
-    Vua định ông tội phản nghịch.
Lê Sát hơi chùng người xuống.
- Chém thôi!
Lưu Nhân Chú bình thản nói:
-    Ừ, phải thế.
Lê Sát nhìn thẳng vào mặt trời và bổ gươm xuống bằng toàn bộ sức lực của mình. Một tiếng thét gay gắt quái gở dậy lên từ phía mặt trời...
Sau khi bị chém, Lưu Nhân Chú buồn bã men theo con đường trở về quê. Con đường mà cách đây hơn chục năm cha con ông đã lần mò đến với cuộc khởi nghĩa. Hồn Lưu Nhân Chú không oán giận không thanh thản, mà lặng lẽ hòa nhịp với không khí vùng Đại Từ, nơi ông đã sinh ra, lớn lên, nghe tin có cuộc khởi nghĩa, cha con kéo nhau đi bộ hàng tháng trời đến Thanh Hóa để gia nhập đội quân của Lê Lợi. Vào những đêm trăng sáng thật sáng ở vùng Đại Từ, bao giờ người dân ở đấy cũng có cảm giác một gia đinh nào đó đang rậm rịch sửa soạn đi xa, xuôi về phía Nam, và họ rất buồn.
 
Sơn về, người đầm đìa mồ hôi. Hắn tránh mặt Thắng, lỉnh đi tắm rồi lên giường nằm úp mặt vào tường. Đầu óc Sơn quay cuồng, sống lưng rã rời, nội tạng cơ thể hắn trở nên lỏng lẻo, chực tuột ra ngoài theo đường hậu môn. Một bên mắt Sơn mỏi dừ và bị kéo xếch lên.
Thắng gọi Sơn dậy bằng giọng từ tốn nhưng nghiêm khắc. Lúc đó khoảng mười một giờ, tầng trên ông bà Khánh đã ngủ. Ba anh em Thắng ngồi quanh bàn nước, dưới ngọn đèn chụp tỏa ra ánh vàng đục. Trong góc nhà, Hoàn nằm im, mắt khép lại, môi doãi ra, thanh thản... Thắng nói đến chuyện sáng ngày kia Sơn sẽ về bên nhà cùng với Muôn. Thái độ của Thắng nghiêm trang như đang họp tổ chiến đấu. Sơn lắng nghe, đầu rũ xuống, Yến vẫn giữ vẻ mặt lạnh lùng, dửng dưng, cuốn sách đặt hờ trong lòng tay để ngửa tỳ lên đầu gối. Tiếng nói đều đều của Thắng được lồng vào tiếng quạt điện chạy góc nhà làm thành một dải xám quấn lấy Sơn và Yến. Khi Thắng ngừng lời, Yến và Sơn vẫn ngồi im như đang tiếp tục nghe. Thắng châm thuốc, ánh lửa xòe lên làm Sơn bừng tỉnh, hắn cũng với bao thuốc rút lấy một điếu.
-    Thực ra thì em về cũng được, không về cũng được. Có việc quái gì đâu mà quan trọng. Thời buổi này, thợ nó làm hết ấy mà.
Sơn thủng thẳng nói, cố làm ra vẻ bình thường, hắn ngả người ra sau, hai tay sải ra hai bên như sắp sửa cất cánh bay lên, lại như bị trói vào thành ghế. Thắng nghiêng đầu mặt đăm chiêu, nói chậm;
-    Về, xem có gì thì giúp nó. Ở đây cũng bình thường rồi, mình cái Yến lo là đủ.
Sơn hơi giật người, chặc lưỡi;
-    Thì mai em về luôn, cần gì phải chờ bà Muôn nữa.
-    Không được. - Thắng cất ngang - Mày phải ở lại vì có thể chị Muôn về cùng, cũng có thể chị ấy bận không về được, chị ấy sẽ gửi mấy thứ về
-    Anh còn phải thanh toán tiền thuê băng cho cái lão bên kia nữa đấy!
Yến nói. Sơn tái mặt nhìn Thắng, xuê xoa:
-    Rồi… ăn thua gì, có mấy nghìn bọ. Tý nữa tao trả luôn.
-    Bao nhiêu?
Thắng hỏi.
-    Chẳng đáng gì đâu.
Sơn bắt đầu lo lắng, Yến bĩu môi:
-    Chẳng đáng gì, gần trăm nghìn đấy. Anh lấy đâu ra mà trả.
Thắng rít một hơi dài, điếu thuốc quắc lên màu đỏ.
-    Thôi, cái đó để tao trả.
Thắng đứng dậy như kết thúc cuộc nói chuyện, nhưng nghĩ sao anh lại ngồi xuống nói với Sơn bằng giọng thân mật:
-    Mày có mua sắm gì không?
Sơn không đáp.
-    Hay là mai ra chợ mua thêm một bộ quần áo mà mặc. Tiền đây này.
Thắng móc túí lấy ra một xấp tiền 5 nghìn đưa cho Sơn, hắn không cầm. Thắng để lên bàn, bảo Yến:
-    Mai cái Yến đưa nó đi mua vậy.
Sơn nấc lên, hắn vừa cảm động, vừa tự ái, lại vừa tuyệt vọng. Ngoài trời người đi lại thưa thớt, một chiếc xe máy rít xẹt qua. Cạnh cửa sổ bóng cây tùng bị ánh điện ngoài hiên tầng hai hắt xuống sân kéo một vệt dài và to. Cái vệt bóng ấy nửa nằm dưới sân, nửa in trên bức tường chắn trông như con rồng đang cố gắng thăng lên. Thắng lại mở cửa ra ngoài. Đêm nay anh khó ngủ, thực sự khó ngủ. Trong nhà điện đã tắt, chỉ còn lại cái bóng quả nhót ở đầu giường của Hoàn là tỏa sáng, thứ ánh sáng hồng và trong. Thành phố ngày càng lịm dần, xa rời và bắt đầu hư ảo. Bên kia đường, những ngôi nhà đã đóng kín cửa, không còn một ánh đèn nào. Thắng nhìn hút về mạn Linh Nham, nơi ấy bầu trời đen thẫm cong vút lên và nhấp nhánh hàng nghìn chấm sao nhỏ. Đột nhiên Thắng muốn về ngay đấy ngồi dưới gốc nhãn ngửi mùi già cỗi phả ra từ thân cây gồ ghề và nghe lá rơi mềm mại xuống sân đất. Nước mắt Thắng ứa ra, mũi cay xè, khói thuốc nghẹn lại ở cổ.

Yến chưa ngủ, vẫn ngồi cạnh giường Hoàn như một bức tượng đá với cái dáng cúi xuống cuốn sách. Bóng Yến đổ trùm lên nửa người Hoàn, chia đôi chiếc giường thành hai mảnh tách rời nhau một quãng xa. Đây là cuốn truyện thứ 54 mà Yến đọc từ khi đến chăm sóc Hoàn.
Yến dừng đọc, tay phủ lên trang sách, nhìn chằm chằm bóng mình in trên giường rồi bất giác quờ tay lấy lọ cồn giấu dưới gối vảy khắp xung quanh. Một lúc người Yến nóng bừng lên.
Sơn ngủ, bị mùi cồn đánh thức, hắn cựa mình nhìn Yến và dụi mắt. Mặt Yến đỏ rực như người uống rượu. Thắng quay vào định nói gì đó nhưng chép miệng đi ra. Tầng trên, tiếng ngáy của ông Khánh rền rền kéo dài, ngừng đột ngột, ú ớ, lại cất lên như trò đuổi bắt của lũ trẻ.
-    Tao mơ thấy bà già về.
Sơn bảo với Yến, mũi hắn hít hít rồi phì mạnh, Yến ngoái nhìn Sơn:
-    Sao?
-    Chả sao cả. - Sơn ngáp nhìn ra cửa thấy Thắng thấp thoáng bên ngoài, “ Bà già gầy hơn mọi khi.
-    Vớ Vẩn!
Giọng Yến cong cớn nhưng vẫn đặt cuốn truyện sang bên nhờ Sơn lấy cho cóc nước, Đây là lần đầu tiên Yến nhờ Sơn làm việc đó bằng giọng nhẹ nhàng thân mật. Sơn cảm động nhưng vẫn cố giữ vẻ mặt hơi cau có khi đưa cốc cho Yến, Sự thân mật với bất kỳ ai cũng làm Sơn ngượng mặc dù đó là điều bản thân hắn rất thích. Yến nhấp từng ngụm nhỏ, từ tốn.
-    Sợ nhỉ !
Sơn nhìn Hoàn, đột nhiên buột miệng, hắn lo lắng liếc Yến nhưng ngược với điều hắn nghĩ, Yến không phản đối mà gật đầu đồng tình,
-    Cứ thế này mãi thì chết. Người ta còn phải làm ăn nữa chứ… Theo mày... bà ấy có hồi lại không?
Sơn hạ giọng:
-    Có mà hồi khối. Bác sĩ bảo cứ thế cho đến khi nào đi mới thôi.
Sơn thở dài xòe bàn tay trước mặt, co bóp mấy cái:
-    Tao định thế này, mày xem có được không nhỏ,
-    Cái gì?
Sơn ngập ngừng:
-    Khi nào xây xong nhà, tao sẽ quay lại đây để ôn thi đại học, Phải có bằng cấp không thì gay lắm. Tao nghĩ mãi rồi, dứt khoát phải vào bằng được đại học.
Sơn hùng hổ dần lên, hắn bắt đầu di chuyển quanh Yến, chân tay vung vít, giọng mỗi lúc một lớn dần. Sơn vẽ ra cái viễn cảnh về sự nghiệp của mình,
-    Tao sẽ vào đại học cảnh sát. Ăn lắm.
-    Nhưng anh mới học hết lớp bảy, làm sao mà thi đại học được.
Yến ngạc nhiên hỏi. Sơn ngừng bặt, hắn trợn ngược mắt;
-    Thế thì sao?
Yến đưa cốc lên môi:
-    Phải hết cấp ba mới được thi đại học.
Sơn như người trúng gió, lảo đảo choáng váng, có gặng lại:
-    Đúng không?
Yến hất đầu, mái tóc lượn một vòng sóng sánh rồi rũ xuống vai trái:
-    Ra mà hỏi anh Thắng.
-    Thế thì nói cứt gì nữa. Mẹ chúng nó.
Sơn văng tục, nặng nề quay về chỗ ngủ, sau đó hắn mơ thấy mình đi dọc theo triền sông dài vô tận trong khi không gian xung quanh bị nát vụn ra. Yến, ông Khánh, cả Thư cũng mơ như vậy, nhưng triền sông của Thư ngả màu lam còn không gian bị chia làm ba mảnh lồng lên nhau, Thắng thức trắng đêm.
 
Thắng ơi! Mình gọi nó, vẫn gọi nó, gọi cho đến khi tất cả chỉ còn lại là những hạt bụi li ti bay hỗn loạn. Nó đã mệt mỏi, nó sắp sửa đổ sập xuống vì mục ruỗng ở bên trong. Khi ấy mình sẽ quay về với bốn mươi khuôn mặt bằng nước mắt. Chẳng biết có khuôn mặt nào nhớ nổi mình không. Đã quá lâu. Nhớ màu. Mình sẽ quay về, sẽ vẽ tiếp. Chân dung của mình và nó lồng vào nhau, chồng khít lên nhau, cả hai đều ẩn sau một âm thanh trầm đục. Vẽ thế nào để ra âm thanh ấy? Mình chưa nghĩ ra có lẽ vẽ hai vệt màu đen lao nhanh vào nhau. Thắng ơi ! Mình vừa gọi tên nó, âm thanh trầm đục. Đầu óc chẳng còn cháy khét vì căm thù. Đầu óc là một trạng thái dễ tan biến, lý trí cũng vậy. Xét cho cùng ấn tượng cuộc chiến tranh này chỉ tồn tại trong mình bằng hình dáng linh hoạt điên loạn của khẩu ARL5. Có thể vẽ súng cũng là một ý tưởng thiên tài. Mưa rất đẹp trên thành cổ Quảng Trị, mình đã chứng kiến điều ấy. Những bức tường lở lói nham nhở đột nhiên tỏa sáng long lanh bởi hàng ngàn giọt nước bám lên. Mỗi giọt nước là một khuôn mặt. Mình lại nhớ bốn mươi khuôn mặt bằng nước ở nhà. Mình với nó đã hò reo khi có hiệp định đình chiến. Mình với nó đã hồ hởi bang đến ôm nhau, mời nhau những điếu thuốc nhàu nát cuối cũng để rồi niềm vui sướng ấy chỉ tồn tại có nửa ngày. Sau đó đạn lại xỉa sang nhau dữ dằn hơn. Thắng ơi ! Mình không xa lạ với trạng thái này. Trong trí nhớ của mình còn lờ mờ về một khoảng thời gian nhàn rỗi no đủ. Khi ấy mình chẳng có nhu cầu gì, không thù hận, không vẽ, không gọi tên bất kỳ ai. Giờ đây mình cảm thấy mệt mỏi. Thời tiết miền Bắc thực sự khó chịu, nó là thứ thời tiết không được lành mạnh, nó quá phức tạp, lắt léo. Ở Sài Gòn chỉ có nắng, ngay cả những cơn mưa đột ngột xối xả cũng chỉ là một biến dạng của nắng. Yêu xiết bao mùi sơn dầu. Mình chỉ còn biết cất tiếng gọi nhưng vẽ thì đã quá xa vời. Giá như đừng bị chúng nó túm được lôi ra khỏi nhà, giá như cứ chìm đắm trong vũng tối của xưởng họa và vẽ mãi mãi lên tấm toan đặt giữa buồng sáng duy nhất, mình có thể sẽ khác. Khi vẽ liên tục thì đến một lúc nào đó người ta biến thành một bức tranh. Những dây leo cổ quái... Nhất thiết cứ phải là màu đỏ không? Màu huyết dụ? Thắng ơi ! Mình vẫn phải gợi nó bởi vì thù hận là một phẩm chất của thiên tài, Biết làm gì với một kẻ đang hoảng loạn? Ai sẽ nã đạn vào nó? Mình nhìn thấy ký ức mê man của dòng Linh Nham quê nó. Nước thì đẹp nhưng sông không phải bao giờ cũng tuyệt vời. Ngày bé nó đã ra sông tắm, mình cũng ra sông tắm. Hai đứa bình đẳng trong tuổi thơ nhưng tại sao đạn lại dính vào giữa trán mình? “Thắng ơi”. Mùi cồn vẫn nồng nặc trong không khí và mình biết rằng đôi lúc vợ nó nhìn thấy mình. Sau này mình sẽ bổ sung khuôn mặt của vợ nó vào bộ sưu tập chân dung của mình. Đó là khuôn mặt thứ bốn mươi mốt bằng nước. Những tiếng ve làm mình ngứa ran lên muốn tan ra từng mảnh và biến mất. Định mệnh đang giăng trước mắt nó, rõ nét, dày đặc, không thể lảng tránh. Định mệnh, đó là không khí xung quanh mỗi người. Cho dù mình sẽ trở về nhưng liệu lũ nhện có chịu nhường lại chỗ cũ cho mình không? Thắng ơi ! Mình gọi nó, gọi mãi mãi, gọi ngay cả khi mình tan biến và những hạt bụi cũng tan biến. Máu thì chẳng vốc lên được. Mình đã bị đổ máu nhưng máu không bám lên các bức tường cổ để long lanh sáng mà ngấm sâu vào đất. Dù sao thì mình vẫn gọi nó cho đến lúc nó đáp lại tiếng gọi ấy. Khi nó đáp lại thì mọi sự sẽ kết thúc cả với mình và nó. Thắng ơi!..
Mình bị oan, mình không làm chuyện ấy. Mình có đi lạc vào nhà ông ta, đặt tay lên cổ ông ta nhưng mình không giết ông ta. Bốn mốt độ. Khá quá còn gì. Mình bóp cổ cái khăn, bóp thật chặt. Nó là cái khăn nhúng nước ấm, bướng bỉnh nhưng dễ chịu. Mình bóp cho đến khi nhìn thấy những bãi cỏ trải dài dọc theo sông Linh Nham. Giá như được nằm lăn ra đấy đánh một giấc thì tuyệt cú mèo. Nhưng mà mình đang mơ, ngủ làm sao được. Mẹ bảo ngủ đi cái ngủ của mẹ, ngủ đi không ông ngáo ộp sẽ bắt. Mẹ ngủ trước mình nhưng chả ai bắt mẹ cả. Những ông ngáo ộp xanh đen nhấp nhô ngoài cửa sổ. Sao thì rất dày mà mình cứ phải mơ. Mình không giết người, mình bị oan cho dù mình bóp cổ ông ta. Khai vào đây! Họ ném một tờ giấy kẻ ô xuống mặt bàn. Một cái bút bi đầu tủ lăn đi lăn lại. Khai cái gì. Giấy chẳng có để đi học nửa là để khai. Mình chán, thật đấy, bây giờ vẫn chán. Viết là cái gì không bình thường, viết nắn nót lại càng điên. Mình tỉnh táo, mình bị oan, mình đã mơ...
 
Kỷ thức giấc lúc ba giờ hơn một chút. Những chiếc cột nhà im lặng dầm chân giữa biển sương trắng đục, đặc sệt. Không khí ngả lạnh, gió thật nhẹ thổi từ xa đến làm lớp sương xao động rung rinh. Kỷ áp tai vào một chiếc cột thi thoảng nghe tiếng động nhẹ bên trong như tiếng cựa mình của những con mọt. Sau hàng rào, ngôi nhà của lão Bính chỉ còn rõ cái nóc, Kỷ cảm giác nó đang lập lờ trôi. Không khí nhàn nhạt, cái nhàn nhạt trong miệng người ốm. Kỷ lội sương tìm cuốc định đào nhưng khi nhìn thấy nó thì người Kỷ ớn lạnh lảng ngay ra giếng, Lòng giếng bóc lên làn hơi mỏng run rẩy và ấm. Khi Kỷ thả gàu, làn hơi dạt ra và một tấm gương mờ sáng hiện lên. Cái gàu chạm nước, tấm gương đó biến thành nhưng lớp vân gỗ loang rộng, thu hẹp theo nhịp thở và phát ra tiếng óc ách. Điều làm Kỷ ngạc nhiên là tự dưng nước giếng lại đầy lên trong khi chiều tối qua nó cạn và sâu hun hút, Kỷ mải mê nhìn xuống giếng, nước im phắc, xanh nhạt vì phản chiếu nền trời đang rạng dần. Sương loãng ra? một góc của cây nhãn in xuống lòng giếng vệt tối lờ mờ, Kỷ nghe tiếng ho húng hắng của ông vọng lại nhưng không ngửng lên. Mặt Kỷ hiện trước bóng cây nhãn, trước bầu trời và chỉ sau những vệt nước hình vòng cung đang run rẩy trong giới hạn của thành giếng phủ một lớp rêu xanh mướt. Kỷ thấy mình khác lạ quá, má dô cao, hàm trên cong hình cánh cung, tóc bù xù trùm nửa tai và mái rủ xuống che kín trán. Kỷ lắc đầu, lắc đầu lần nữa, sau đó cố gắng nhìn bằng được mắt mình. Sau Kỷ bầu trời chuyển động với những dải mây xám mỏng ngày một nhanh. Ban mai bắt đầu. Nhà lão Bính đã lên khói. Ngoài sân, cụ Điển đi đi lại lại, hết ngó trời lại nhìn cây. Kỷ quan sát lặng lẽ xem ông làm gì. Cụ Điển xa xót nhìn những đống đất dưới chân, lưng còng hẳn xuống. Cụ đi men theo hình móng, đi chậm rãi, lập cập, đôi lúc lén lút dừng chân gạt đất xuống hố móng- Cụ nhặt cuốc xẻng ném ra xa, móm lẩm bẩm chửi.
-    Bố cháu dậy chưa ông?
Kỷ hỏi. Cụ Điển ngoái lại, một lúc mới trả lời:
-    Ngủ đâu mà dậy.
Kỷ nhẩy cẫng lên:
-    Sao ông không ới cháu một tiếng?
-    Ới làm gì - Cụ Điển chỏng lỏn - Anh cho chúng nó đào bới thế này, phạm một cái thì chết cả họ.
Kỷ cười xuê xoa:
-    Thế ông không thích ở nhà xây à?
-    Tôi thèm vào. Dào ơi cứ chờ đấy, nó mà vật thì bỏ bố chúng mày.
Kỷ thấy ông bắt đầu gây gổ liền lảng sang lão Bính. Ông Điều ngồi trước thềm, hai tay đặt trên đầu gối, mặt hướng thẳng, ngây dại, bất động.
Lão Bính dụi mắt đi từ bếp ra:
-    Này, tối qua không khí lạ quá, cứ ngột ngạt như nằm chum ấy.
-    Cháu không để ý.
Ông Điều quay đầu nhìn lão Bính, lão co rúm người lại đi giật lùi vào bếp. ông Điều nhìn sang bên nhà, cál nhìn nhạy cảm như một nắm bông. Kỷ nói to:
-    Ăn xong con lại đưa bố về đâỵ một lúc.
Bữa sáng mỗi người ăn một bát cơm nếp. Cụ Điều đang nhai dừng lại, tai dỏng lên:
-    Sớm mai thằng kia nó về đấy. Thằng Sơn chứ còn ai nữa. Tao vừa nghe bên ấy bàn nhau xong.
Lão Bính nháy nháy đuôi mắt, quai hàm bạnh ra, cố kìm tiếng cười.
Tự dưng ông Điều rên lên khe khẽ. Cánh thợ đến khề khà trà lá một lúc lâu mới kéo nhau ra làm. Đột nhiên Kỷ thấy bứt rứt khó chịu, cảm giác đất dưới chân mình đang lục sục cựa quậy. Kỷ ứa mồ hôi tay mặc dù mới chỉ có vài ba tia mặt trời hình rẻ quạt lách được qua sương chiếu xuống. Tiếng đào kình kịch dội vào tai Kỷ. Cụ Điển chạy sang, lão Bính cũng sang theo. Kỷ nhìn một tay thợ đang hùng hục cuốc, cơ bắp hắn nổi cuộn bông nhẫy, ngả màu nâu. Mỗi lần chiếc cuốc bổ xuống Kỷ cứ thót người lại, tuồng như nó bổ vào giữa gan ruột mình. Lưỡi cuốc vung lên loang loáng thành hình vòng cung. Cụ Điển trợn ngược mắt đi quanh tốp thợ còn lão Bính ngồi bệt xuống nền nhà cũ, hai tay bó chặt đầu gối hết nhìn người nọ lại nhìn người kia. Tay thợ phanh áo lộ ra mảng ngực đỏ nhẫy mồ hôi có xăm hình một con ngựa, hắn cuốc điên cuồng như trả thù ai đó. Khi tay thợ
ngừng cuốc để người khác xúc đất Kỷ mới chùng xuống, thở phào. Mồ hôi vã ra ướt đầm áo. Tay thợ chống cuốc đứng cạnh Kỷ lắc đầu, xương cổ kêu răng rắc:
-    Đất nóng thật. Cứ hầm hập anh ạ,
Kỷ ngửi thấy mùi nồng nồng của đất, ruột gan lại cồn cào. Tay thợ tụt xuống và chầm chậm đưa cuốc cao quá đầu sau đó hạ xuống. Đất quặn lên, tụt hẫng xuống sàng sang hai bên. Kỷ mất đà ngã văng vào tay thợ xúc đất. Bầu trời vụt tối sầm lại. Một tiếng thét của ai đó và âm thanh trầm trầm kéo dài theo hố móng...

Thắng đang soát lại đống tài liệu tự nhiên nhẩy dựng lên như chạm phải thỏi sắt nung đỏ. Theo bản năng, anh vươn qua cửa sổ nhìn sang bên Linh Nham thấy bầu trời phía đó co thắt lại trong màu chì lỏng rồi từ từ mở bung ra như chiếc dù. Thắng bấu tay vào má giật mạnh, tất cả lại như cũ, trước mặt anh, sông Cầu vẫn lấp lánh xuôi dòng, bầu trời vẫn xanh nhạt mơ màng. Thắng chớp mắt, hắng giọng hỏi Chung:
-    Ông thấy gì không?
Chung ậm ừ trong cổ, mặt cắm xuống bàn. Con Hà xoay ghế lại nhanh nhảu bắt chuyện:
-    Chắc là chú bị thiếu máu đấy Người ta bảo thiếu máu khi đứng dậy thì mắt mũi cứ tối sầm cả lại.
-Ừ
Thắng uể oải ngồi xuống bàn uống nước. Con Hà sửa lại tư thế ngồi cho ý tứ hơn. Hôm nay nó ăn mặc giản dị, áo hoa xanh có cổ, quần ống đứng màu ghi, dép da quai hậu, Ngay cả mặt con Hà cũng ít phấn, môi chỉ thoa một lớp son mỏng, thoang thoảng, không như mọi hôm đỏ choét đầy khiêu khích. Vừa rót thêm nước cho Thắng, con Hà vừa nhanh nhảu quay lại phía Chung:
-    Chú ra uống nước đã.
Lời mời ấy làm Chung luống cuống, anh ta khẽ xoay ghế lại, mồm méo xệch, giật giật bên khóe trái. Phải đến lúc Thắng mời thêm Chung mới kéo ghế ra bàn nhìn con Hà thăm dò. Con Hà cười tươi, bưng chén mời Chung, anh ta ậm è trong cổ, nhận lấy mà tay run lẩy bẩy.
-    Tôi thấy trời sầm lại, có lẽ sức khỏe sút quá,
Thắng ca cẩm cho có chuyện, thực ra anh nghĩ đó không phải là lý do, Cảm giác về một cái gì đang xảy ra cứ luẩn quẩn trong Thắng nhưng anh cố dằn nó xuống, Chung chiêu một ngụm trà, tẹt môi chíp chíp khoan khoái. Hành động ấy làm con Hà không nhịn được, nó quay mặt đi cười bả vai rung lên. Bị chạm tự ái, Chung vùng vằng đứng phắt dậy trở về bàn mồm lẩm bẩm:
-    Vô học,
Không khí hòa hợp hiếm hoi biến mất và lại nổ ra cuộc khẩu chiến nhát gừng nhưng khốc liệt giữa Chung với con Hà. Thắng phải bắt con Hà ra khỏi phòng mới chấm dứt được cuộc cãi vã, Chung hỏi:
-    Tôi biết ngay mà, là nó mời đểu tôi. Loại ấy có bao giờ tử tế được với ai đâu,
Thắng xua tay:
-    Ông cố chấp bỏ cha đi. Tôi biết, nó chỉ vô ý thôi chứ có bụng dạ gì đâu.
-    Không bụng dạ gì à. Tôi hỏi ông, không có tâm địa gì, sao nó lại cười. Con đĩ.
Bọt sùi trắng hai bên khóe miệng Chung, gân cổ anh ta nổi chằng chịt, tiếng méo đi the thé. Gió từ sông làm cánh cửa sổ đập mạnh vào gờ tường, một bên rèm tung lên quệt qua vai Thắng. Chung lẩy bẩy ngồi xuống ghế, tay vuốt yết hầu. Thắng quấn lại chiếc rèm, quay ra cười xí xóa:
-    Thế mới là con tồ. Ông ở bậc cha chú, chấp gì nó.
Chung ngứa cổ rên khe khẽ làm cái ghế bị trượt ra sau. Không khí im phắc. Ngay cả ánh sáng cũng đứng im. Thắng cảm tưởng toàn bộ dòng sông Cầu phía sau anh đang lặn xuống trốn chạy. Cánh tủ kêu kèn kẹt, kèn kẹt, dừng lại rồi lại kèn kẹt. Thắng phát điên lên khi nghĩ rằng sẽ có một người bước ra từ sau cánh tủ đó. Chung thoi thóp thở, mắt nhắm hờ, tai và hai cánh mũi rủ xuống như bị nung chảy. Thời gian nặng nề, căng thẳng, Thắng nghĩ nếu ai đó bước vào cầm con dao cạo chỉ khẽ lích một nhát nhỏ thôi, nó sẽ bị xé đôi, văng xa và giãy giụ. Nhưng không có ai bước vào, cả khối âm thanh hỗn tạp bên ngoài cũng bị cản lại, cũng chẳng một ai bước ra từ sau cánh tủ. Thắng rùng mình ớn lạnh, cổ anh mỏi rã rời, hai bên thái dương co thắt lại.
-    Nhưng mà anh chẳng làm gì lão ấy cả.
Chung mấp máy mồm nói với ai đó trong phòng, không phải Thắng.
-    Anh có làm gì đâu.
- …
-    Thật mà, anh thề.
- …..
-    Bao giờ lão ấy sang?
- …
-    Sang rồi à? Sao anh không thấy. Giời ơi, lão ấy có bảo gì không?
- …
-    Thiến anh? Vẫn dứt khoát là thiến anh à? Dao của lão ấy to hơn con ngày xưa không?
- …
-    Ôi giời, gấp đôi thì sống thế nào được. Bu anh bảo...
- …
-    Ừ, thế thì anh không nhắc đến bu nữa vậy. Bảo với lão anh là cán bộ rồi, không thiến được đâu.
309
 -   Nhưng...
- …
-    Nhưng...
-…
-    Thì kệ mẹ nó. Từ dạo sang đây anh có ăn thịt chó nữa đâu. Anh chỉ ăn lạc rang tẩm nước chè đặc với bột súp thôi.
- …
-    Chả phải.
- …
Chung nhổm dậy, hai tay bưng hạ bộ nhìn chằm chằm ra cửa. Nắng đi thẳng vào phòng làm việc qua hành lang và réo lên ong ong.
Từ ngoài lại vọng đến tiếng còi rú không biết của xe cảnh sát hay cứu thương, ông Huỳnh vào không nói không rằng đặt lên bàn Chung một phong thư rồi lặng lẽ đi ra. Sau lần bị ngã, ông ít nói, lầm lũi, thất thần, khép kín như một con ốc sên gặp trẻ con, Chung nhắm mắt, tay rờ rẫm trên bàn tìm phong thư nhét nó xuống ngăn kéo, nghĩ sao anh ta lại lấy ra bỏ vào túi ngực. Thắng định nói câu gì nữa với Chung nhưng đầu anh nguội lạnh đi, trống trải, thờ ơ. Thắng nhận thấy mình đang thay đổi nhanh chóng, một sự thay đổi, chống chọi với nó không thể được.
-    Tôi khổ lắm ông ạ!
Chung rên rỉ như mọi khi nhưng lần này Thắng không an ủi nữa mà đốp chát luôn:
-    Sốt ruột!
Chung nhìn Thắng, chỉ thấy cái gáy và khuôn mặt lờ mờ trong lớp kính, nó bị trộn lẫn vào những đốm trắng và bóng các đồ vật. Một cái gáy xa lạ. Một vách đá dựng đứng, lạnh lẽo, hung hiểm...
Yến chưa kịp đón chiếc cốc đột nhiên Sơn buông tay làm nó rơi vỡ tan tành dưới nền nhà. Hai anh em đứng sững lại nhìn nhau. Cả hai đều choáng váng như vừa bị điện giật. Sơn thấy nền nhà dưới chân mình võng xuống, ruột gan hắn dồn hết lên ngực. Chân tay Yến tê dại, nặng nề, nơi Yến đang đứng vừa chuyển động, nó trườn rất nhanh rồi đứng im. Sự việc diễn ra trong vài giây đồng hồ cho đến khi Sơn bám được vào mép chiếc ghế đẩu.
-    Anh làm sao thế?
Yến run rẩy hỏi mặt như đổ chàm. Sơn nhắm mắt lắc đầu quầy quậy:
-    Tao không biết, không biết.
Sơn rít lên cắn chặt răng lấy đà lao vút ra ngoài. Bà Khánh xuống, Yến đã đang thu nhặt mảnh vỡ.
-    Cháu nhỡ tay.
Yến thản nhiên nói. Từ giây phút ấy, đầu Yến nhẹ nhõm, trống trải. Không gì tồn tại nữa ngoài một chiếc giường và mùi cồn mê hoặc ngây ngất. Yến vứt mảnh thủy tinh, lau nền nhà, kéo ghế ngồi lại chỗ cũ với cuốn sách nhàu nát trước mặt.

Kỷ cố gắng nhổm dậy bị xô tiếp một cái nữa lao bắn về phía trước va mạnh vào chiếc cột. Cú va mạnh đó làm Kỷ ý thức rõ hơn về mọi sự xung quanh. Tiếng trầm trầm chạy quanh hố móng làm mặt đất rung lên, bắt vào da thịt Kỷ tê tê, Chớp nhoáng lên, khoảnh khắc đó đủ để Kỷ nhìn thấy dưới hố móng, đúng chỗ tay thợ vừa bổ cuốc xuống, một cái bọc lùng nhùng trồi lên với lớp da nhẵn màu đất sét. Chính xác hơn đó là một đoạn của cơ thể trần trụi màu hồng nhạt nổi những mạch máu. Cái súc thịt đó lớn dần lớn dần, chảy tràn sang hai bên phủ kín mặt móng và bắt đầu dâng cao như một khối bùn lỏng. Ánh sáng vụt tắt, lại sáng dần lên và chết cứng với độ mờ mờ của ngọn đèn chưa được vặn đúng cỡ. Cánh thợ nhốn nháo xéo lên nhau chạy. Lão Bính hí lên, nấp sau thành giếng, hai tay ôm ghì lấy gáy vít đầu xuống đất. Kỷ vớ bừa chiếc cuốc chim bổ mạnh xuống khối thịt dưới chân mình. Lưỡi cuốc đi ngọt xớt. Kỷ giật cuốc vào lòng và thấy màu thịt hồng nhạt lộ ra nhưng liền đấy máu tràn lại che kín nó. Khối thịt giật giật mấy cái, co lại rồi đột ngột tràn ra nhanh hơn. Kỷ như người trúng gió, buông cuốc lảo đảo tìm chỗ vịn. Kỷ thấy cụ Điển đứng xiêu vẹo bên kia móng đối diện với mình. Cụ nhìn chằm chằm vào khối lỏng đang lục bục lấp kín móng, buột miệng:
- Thái Tuế đấy, đừng có đụng vào.
Câu đó pha trộn toàn bộ sự ngạc nhiên lẫn kinh hoàng, âm điệu của nó khác xa mọi ngày, khác xa những gì cụ đã phát ra trong hơn tám mươi năm qua. Lần đầu tiên trên mặt đất này mới được chứng kiến câu nói với âm điệu kỳ lạ như thế. Cả người Kỷ như đổ ập xuống, Kỷ không biết đó là cái gì, nhưng Kỷ hiểu nó vô cùng nghiêm trọng.
Trong nhà, ông Điều trợn mắt phát ra những âm thanh kỳ lạ dính với nhau:
-      Ơi i i ì í I ô ô ô o a à a á à a a a a...
Cụ Điển và Kỷ đứng như trời trồng. Khi tiếng trầm trầm tắt đi, ánh sáng tăng thêm một độ trở về bình thường. Tất cả mọi người đều giật mình kinh hãi. Cái móng biến mất. Mặt đất bằng phẳng như cũ, như chưa hề bị đào bới sâu xuống gần một mét. Người đầu tiên dò dẫm đi tìm dấu vết hình hài chiếc móng chính là ông Phàn. Ông cúi xuống như đánh hơi đi một vòng quanh cái khung nhà cũ cuối cùng đành lắc đầu. Không ai nói gì, kể cả cụ Điển. Lão Bính đã lỉnh về bên nhà. Kỷ lê ra bàn ngồi, cơ miệng cứng lại, da trắng nhợt. Ông Phàn quát đám thợ thu nhặt dụng cụ, nhưng chúng đã không cánh mà bay.
Tất cả cuốc xẻng đều bị lấp kín nằm vĩnh viền dưới lòng đất.
Kỷ từ từ đứng dậy, lắp bắp:
-    Sao thế nhỉ, sao lại thế nhỉ?
-    Sao cái thằng bố mày.
Cụ Điển chửi, tiếng chửi lạnh lẽo ghê rợn. Ông Điều đi ra một mình, chập chững như xác chết rời quan. Hai tay ông buông thõng dọc theo người, mắt mở to, mồm hé ra, lừ đừ tiến thẳng đến chiếc ghế vẫn ngồi mọi khi, Kỷ lảnh sang bên, bíu lấy cây cột, lúc ấy Kỷ mới biết rằng nó đang sôi lên trong tiếng mọt réo nghiến. Ông Điều ngồi xuống ghế, một tay tì lên mép bàn, tay kia đặt hờ trên đầu gối, mặt hóng ra cổng, Cụ Điển chỉ cái giếng, cơ mặt co rúm lại, Từ lòng giếng bốc lên những làn hơi trắng nghi ngút, Khi Kỷ chạy tới nơi nhìn xuống, chỉ thấy một chiếc hố đen thăm thẳm, Nó không còn là cái giếng nữa, và trở thành con đường vô tận, tăm tối đi thẳng vào lòng đất. Một vết thương tử vong. Không tiếng kêu rên, Chìm đắm như hòn đá đặt trên mặt nước. Lặng lẽ, tuyệt vọng. Kỷ hết chạy quanh bộ khung nhà lại lao ra giếng. Sự việc giống giấc mơ, mà có thể là giấc mơ, không phải thực, nếu chỉ có mình Kỷ,
-    Tôi đi đây.
Cụ Điển nói rất nhỏ rồi lặng lẽ men theo đường Cái sang phố.

Không hiểu sao Thư lại lấy xe tới đến Xương Rồng. Ngôi đền nằm dưới một gốc si to um tùm cổ quái. Những chùm rễ si buông dài thành bức mành nâu nhạt che khuất hai phần ba mái. Vào gian chính, bệ thờ tối mờ, ngọn đèn dầu đủ soi sáng khuôn mặt một bức tượng nhỏ màu vàng nhạt bị tróc một miếng sơn nhỏ má trái. Thư đốt hương, cắm ba nén, chắp tay đứng một lúc lâu nhìn thẳng vào bức tượng. Mặt tượng lạnh, bình thản nhưng mắt hơi bóng lên rờn rợn. Bên ngoài, ông coi đền húng hắng ho. Lá rơi nhẹ, thi thoảng chạy cổn cột trên sân. Không gian im ắng tê tê. Hương thơm quẩn lại lẫn cùng khói che mờ toàn bộ hậu cung của đền khiến nó trở nên sâu thẳm, bí ẩn. Bất chợt Thư nghe tiếng mọt nghiến trên đầu. Chỉ một tiếng rồi im bặt nhưng dư âm của nó siết lấy ngực Thư làm cô khó thở…
 Đoàn người lặng lẽ đi, những chiếc lọng rũ xuống vì nắng bụi và sự mỏi mệt. Diên Bình ngồi trong chiếc kiệu đi đầu, người ngả ra sau gà gật. Nàng khó chịu vì những chiếc rèm vàng quẩn lên quẩn xuống làm rối mắt. Diên Bình không nhìn ra cửa nữa. Nàng đã quá mệt mỏi, cái háo hức ban đầu không còn. Cảnh sắc ngày một tẻ nhạt, luôn luôn những dãy núi trùng điệp nhấp nhô khi chắn trước mặt, lúc trải hai bên với cái chóp nhọn nhàm chán. Cơn thèm ngủ lởn vởn trước mặt, nó nhảy múa khiến chiếc tán mũ của hai người lính khiêng kiệu phía trước thoắt ẩn thoắt hiện. Diên Binh hít thật sâu, thở ra từ từ. Những bước chân vẫn đều đều, nhẫn nại và phía trước tiếng ngựa đột ngột hí lên. Nắng. Cái đất Thái Nguyên này nắng thế không biết. Bất giác Diên Bình ngả thân ra sau một chút nữa. Ở tư thế này nàng thoải mái. Đó là tư thế mà khi còn trong cung nàng không bao giờ được phép. Giờ, khi rời xa phụ hoàng, giữa đất khách quê người, trong bốn bức tường quây vải, nàng không sợ ai nhìn thấy Diên Binh mơ màng thả cho ý nghĩ tự do. Nàng nghĩ tới những hành lang ngang dọc, mờ ảo ảnh bạch lạp. Nàng nghĩ tới giọng nói the thé của đám hoạn quan, chúng đã trở thành nỗi ám ảnh ghê sợ. Nàng nghĩ tới người chồng đang chờ nàng, người chồng mà nàng chỉ được nhìn thấy trong một lần duy nhất nhưng cái dáng thấp lùn, đôi lông mày như con đại bàng đen xòe cánh còn đọng lại mãi. Diên Blnh hé mắt nhìn qua cửa. vẫn những ngọn núi nhòa đi trong nắng. Nàng đặt tay lên ngực không hiểu để làm gì. Nàng rùng mình khi nghĩ rằng sẽ phải ở đây vĩnh viễn, Nàng bị bứt ra khỏi vườn ném vào giữa đại ngàn hoang dại. Một tốp người dân tộc quỳ rạp bên đường, những bó củi vẫn đè trên lưng họ. Diên Bình thấy một đứa bé gái lén lút ngước nhìn đoàn rước trong khi bà mẹ đặt tay lên gáy con cố ấn đầu nó xuống. Mặt đứa bé nhọ nhem loang loang vì mồ hôi, tóc nó cứng, xòe ngang dọc như chiếc quạt rách. Nàng quay sang bên kia, thờ ơ nhìn núi. Cái khuôn mặt đặc sệt phương Bắc của con bé khiến Diên Bình hiểu rằng tại sao phụ hoàng lại quyết định gả mình lên đây. Đôi lông mày như cánh đại bàng đen lại lởn vởn trong tâm trí Diên Bình. Nàng thở dài, nỗi ấm ức dâng lên, dâng lên nữa và những ngọn núi nhòe đi, méo xệch rủ xuống rung rinh. Nàng khóc. Những đám mây xa héo hắt và một tháp canh nhàn rỗi xiêu vẹo. Đó là một ngày mờ nhạt nhất của năm Một nghìn một trăm hai mươi bẩy.
 Thư không biết mình đứng đó bao lâu, khi cô bừng tỉnh hương đã cháy đến ngang thân, Giờ đây mùi thơm của nó bắt đầu sục sạo khắp ngôi đền. Thư nhìn bức tượng, cô tiến lên mấỵ bước, thả tờ mười nghìn vào hòm công đức rồi lặng lẽ rời khỏi đấy.
Thư quay về đem quần áo ra là. Khuôn mặt Hoàn hiện về mệt mỏi, rũ rượi, luôn luôn tìm cách tiến lại gần để lồng khít với Thư. Nhưng cô liên tục lắc đầu, cố gắng đẩy nó ra xa ở khoảng cách nhất định. Khi nào khuôn mặt Hoàn tiến lại quá gần thì Thư mở choàng mắt xoá nó đi. Thư như người mất hồn, tha thẩn vào ra, định làm cái này thì lại cầm cái kia, loay hoay đến tận chiều mới chuẩn bị xong. Thư đem chiếc váy ngắn ra ngắm nghía rồi lại treo nó vào tủ. Hôm nay là sinh nhật thứ hai nhăm của cô. Cái ý nghĩ mình đang bắt đầu già đi làm Thư buồn rã người, cô thấy căn phòng cứ rộng ra, rộng ra mãi và hết thảy đồ đạc xung quanh đều câm lặng, không như mọi khi, sống động, thân thiết với cô. Lần này, Thư không mời Phạm Hùng, đó là một thái độ. Thư điểm mặt những người chốc nữa sẽ đến... Hình như còn thiếu ai nữa. Thư nhẩm lại lần thứ tư mà không thể nhớ nổi. Cuối cùng cố thở dài đi nấu cơm chiều.

Bốn rưỡi Nắng nhạt, gần như không có màu, Những chậu cây cảnh im phắc, lá hơi thẫm lại. ông Khánh nghiêng người lách qua chậu sen cạn lần đến cây tùng. Điều khiến ông ngạc nhiên là cây tùng ngả vàng. Ban đầu ông tưởng do bầu trời phản chiếu, nhưng khi giương kính lên nhìn kỹ, ông rên khe khẽ, Sự úa đi của cây tùng có thể nhìn thấy, như quả bóng bay xì hơi mỗi lúc một co lại. Cây tùng đang giãy chết. Phản xạ đầu tiên của ông Khánh là bới gốc cây xem nó có bị ai chặt không. Gốc vẫn lành nguyên và hơi đất nóng hâm hấp bám vào tay ông. Với động tác cẩn thận hết sức, ông Khánh bưng cây tùng vào nhà. Ngọn tùng chạm vào ngực ông ram ráp ngứa. Bà Khánh hỏi:
-    Sao ông lại mang vào đây? Để ngoài cho nó thoáng hơn không hả ông?
-    Hình như nó bị sao đấy
Ông Khánh đặt chậu cây lên bàn trả lời mà không nhìn vợ. Bà Khánh ngạc nhiên:
-    Sao là làm sao. Tôi thấy nó vẫn nguyên lành như mọi khi, có ai động vào bao giờ đâu.
-    Ai chả biết. Nhưng nó đang ốm.
Ông Khánh gắt, ghé mặt vào từng cành tùng săm soi.
-    Dào ơi, ông cứ làm như nó là đứa trẻ không bằng. Càng già càng lẩm cẩm. Khéo lại vỡ kính bàn bây giờ. À mà này ông này, mai Sơn nó về, có nên cho nó cái gì không?
-    Tùy bà.
Ông Khánh đặt tay vao gốc cây lần mò chậm chạp. Gốc cây nóng hực như người sốt.
-    Hay là mình cứ cho nó ít tiền ông nhỉ. Tôi sẽ mua một hộp bánh gửi cho bên ấy, gọi là có chút quà. Dù sao mình cũng phải...
Bà Khánh ngừng lại đột ngột, mồm há ra- Ông Khánh nhắm tít mắt, hai tay nắm gốc cây tùng nửa như giữ lại, nửa như nhổ nó lên. Mặt ông mềm ra, mơ màng, xa vợi. Bà Khánh định chạy đến đỡ chồng, nhưng bị ai đó vô hình giữ lại ấn chặt xuống ghế. Bà nhìn cây tùng cựa quậy hệt một con vật, một con vật đang vùng vẫy cố gắng mang ông Khánh đi. Bà kêu lên mà không phát ra âm thanh nào.
Hai cánh tay ông Khánh càng ngày càng nóng, tuông như ông đang nằm phải cục thép đó chứ không phải gốc cây. Luồng hơi nóng rát chạy dọc tay, lên bả vai, dồn xuống lưng, xuống chân rồi lại dâng tràn lên đầu. Bầu trời đột ngột mở ra mênh mông, xa vợi với những vệt mây vàng nhạt, mỏng kéo dài như những vết nhăn khổ não. Luồng hơi nóng giãy giụa, co lại, duỗi ra và con rồng tự do trong khoảng vũ trụ vô biên vắng ngắt. Nó rập rờn uốn lượn, vây lưng dựng ngược lên nhấp nhô răng cưa, đuôi quẫy mạnh sang hai bên. Con rồng lao sâu vào bầu trời đến khi sắp sửa mờ nhạt nó ngoắt lại và xuất hiện với tốc độ lúc bay đi. Đôi mắt con rồng to tròn lồi ra hai phần ba quắc lên màu hổ phách. Cả đầu nó là một khối rồi loạn những râu, vây, chúng chuyển động như các đám rong dưới đáy sông khi bị khuấy đảo, lúc rạp xuống, khi vươn lên, mềm mại kiên nhẫn và ngẫu hứng, Mỗi lần con rồng co mình để dấn tới hai chân trước của nó tì vào ngực những chiếc vuốt quắp lại gọn ghẽ với màu nâu bóng của chất sừng già có đường vân màu ngà xoáy tròn, Hai cánh mũi rồng mở to hết cỡ từ đó phát ra những âm thanh dài, dứt khoát nhưng nhẹ thoảng. Cái mồm luôn mở rộng khoáng đạt ngạo nghễ để lộ ra một khoảng tối hình chữ nhật sâu hút. Hai bên mép rồng uốn cong, vếch lên, được những sợi râu vàng phủ nhẹ nền điểm kết thúc của chúng trở nên hư ảo. Con rồng đang lao về phía trước đột ngột quặt sang bên, lộn một vòng rồi tiếp tục bay. Toàn thân nó phơi ra lắp lánh những lớp vấy đều đặn phủ xuống tận khuỷu của bốn cái chân ngắn. Lớp vẩy sáng lên, chìm xuống theo sự chuyển động của các lớp cơ. Từ đường ngang bầu trời, con rồng lắc mình chúi đầu lao tuột xuống rồi đảo người vươn lên và cuối cùng nó chuyển sang bước những bước dài, hơi vụng về, chậm nhưng ngạo nghễ, uy nghiêm với cái đầu ngẩng cao, ngực ưỡn ra phía trước. Các lớp da ở chân con rồng chùng lại, căng ra theo nhịp bước tạo thành vết nhăn già cỗi. Bầu trời tràn trề và sâu thẳm đến nghẹt thở. Con rồng vẫn nhào lộn, tuồng như từ lâu lắm rồi nó mới được tự do như thế... Nó rướn lên, rướn lên mãi. Hình như có bàn tay trong suốt đang níu giữ nó lại,
Bà Khánh thấy ông Khánh co giật từng cơn, tay vẫn ghì lấy gốc cây tùng. Ông Khánh giật giật mấy cái, chậu tùng trượt khỏi mép bàn rơi xuống nền nhà vỡ đôi, đất xô ra phủ lên chân ông. Cây tùng nằm nghiêng, ngọn nó chúi xuống nền gạch, giữa khe nứt của tảng đất, những chiếc rễ lộ ra giãy giụa với màu trắng đục, Gốc cây còn gối kênh lên tảng đất nên có cảm giác nó đang cố gắng bò đi trốn. Ông Khánh đứng dậy, lặng lẽ thản nhiên như không hề có chuyện gì xảy ra.
-    Tôi biết ngay mà. Đang yên đang lành lại khệ nệ bê vào đây rồi sờ sờ nắn nắn. May, nó mà rơi vào chân thì què rồi. Khổ thật, lúc nào cũng cây với cối. Thôi, ông xuống dưới kia, để tôi dọn cho vậy. Vứt đi hay giữ lại đây?
Bà Khánh chỉ xuống cây tùng, ông Khánh nhìn nó như nhìn một xác chết xa lạ, không đáp, lê xuống tầng dưới.
Lão Bính không buồn thổi cơm, ngồi ở bậu cửa nhìn vượt qua các ngọn cây. Đầu lão đau nhức. Không khí xung quanh lão ngày càng cũ đi. Một vệt vàng thoắt lướt qua bầu trời trước mặt lão Bính khiến lão rùng mình. Nó đã xuất hiện hơn ba chục năm trước... và bây giờ nó đang rập rờn lượn trong những đám mây giữa bầu trời sà xuống tái ngắt. Con vật khổng lồ vừa lướt qua bầu trời với hơi thở phì phò, nặng nề. Lão Bính ôm mặt ngã lăn ra đất, chân tay co quắp lại. Miệng lão sùi bọt trắng ở hai bên khóe. Kỷ hớt hải chạy sang hỏi dồn dập:
-    Ông cháu có ở bên này không?
Lão Bính rên hừ hừ, buông tay hé mắt nhìn Kỷ lắc đầu.
-    Bác làm sao thế?
-    Ngã... - Lão Bính thều thào - Nó...
- Ai?
Lão Bính chỉ bừa lên trời rồi lại ôm mặt. Kỷ lồng lên chạy đi tìm cụ Điển. Lão Bính hé mắt thấy con vật khổng lồ dấn sâu vào bầu trời, những đám mây màu chì dạt sang che khuất tầm nhìn của lão. Một hơi thở nhẹ nhõm. Có cái gì đó vừa ra đi, tự do như bông hoa dại nở trong đêm. Lão Bính cười. Hiện ra một khung cảnh không thuộc về bất cứ thời gian nào. Con rồng đang bị treo ngược lên một cành cây, đầu rũ xuống, bụng mở phanh ra. Một tốp đàn ông hăm hở nướng dồi rồng, những khúc dồi căng dài hơ trên lửa vàng nhẫy bốc mùi thơm lựng. Gan đã được thái bày trên đĩa sứ men xanh có hoa văn đen vẽ rồng. Tiết canh hãm xong chỉ cần rắc vài hạt lạc, vài miiếng gan lên là hoàn chỉnh. Chút nữa khách sẽ đến, sẽ đánh chén ràn rạt cho thỏa cơn đói dồn nén ngàn năm nay…
Hết giờ hành chính con Hà lao như bay xuống cầu thang, phóng xe ra mua vé xem ca nhạc tối. Nó đã hẹn Sơn đúng bảy giờ rưỡi gặp nhau ở cổng rạp hát.
Thắng đẩy ghế vào sát gầm bàn định về, Chung quay lại bảo:
-    Ở lại đây một tý. Tôi sợ quá ông ạ.
Chung nhìn Thắng vật nài lẩy bẩy chìa cho anh một tập thư. Cảm giác của Thắng là lạnh, những bức thư lạnh lẽo nhàu nát nhưng rõ ràng chúng ẩn chứa sự sống dù là lay lất thoi thóp,
-    Ông cầm hộ tôi.
Chung thểu thào, da tái mét, má hõm lại chằng chịt vết nhăn.
-    Tất cả ở đây à?
-    Còn nữa.
Chung đánh mắt về chiếc tủ tay vuốt dọc mặt mình như vuốt mắt người chết, Thắng lật các bức thư nhìn dòng chữ đề ngoài đã nhòe méo đi vì ướt, phát hiện ra ở tất cả các phong bì chữ “gửi tới“ đều viết thành “giử tới”. Thư được viết bằng loại giấy kẻ ngang, dày, xốp với những con chữ vụng về khó nhọc của người mới học viết hoặc đã lâu chưa viết,
-    Sao ông không mang về nhà mình mà cất. Để tôi cầm thế này, ngộ ngỡ tôi tò mò đọc thì sao... Mà thực ra thì chính tôi cũng không biết để nó ở đâu bây giờ đây này.
Thắng vừa nói vừa tráo các phong thư y như tráo bài. Chung thọc tay vào nách gãi, đưa lên mũi ngửi rồi chíp chíp miệng, mặt nhàu nhĩ tan nát. Bên dưới tiếng xe máy nổ giòn xen vào đó tiếng léo nhéo của bà Hường và cô thủ quỹ cao ngẳng. Cảm giác chiều rất xa.
-    Lão ấy đang sang đây.
Chung khó nhọc nói, đầu rũ xuống tuyệt vọng. Thắng thở hắt ra:
-    Tôi khuyên ông nên quên chuyện ấy đi. Lúc nào ông cũng bị ám ảnh bởi cái lão thiến lợn vớ vẩn nào đấy. Như tôi đây này, tôi cũng phải luôn luôn quên đi mọi thứ để mà sống mà làm việc chứ.
-    Nó sẽ thiến tôi, giời ơi!
Chung lại rít lên nhưng Thắng không xúc động, anh đã quá quen như vậy rồi.
-    Thế này nhé ông Chung, tôi sẽ đốt hết những lá thư này đi, có được không?
-    Lão ấy đã đi rồi, đốt cũng chả làm được gì. Cô ấy bảo… cô ấy bảo... bảo...
Chung lảm nhảm như đĩa hát vấp kim, Thắng sốt ruột đứng phắt dậy, anh nhìn đông hồ, sực nhớ tới cuộc hẹn ở nhà Thư,
-    Tóm lại ông đưa những cái này cho tôi để làm gì?
Thắng hỏi gay gắt.
-    Đốt đi!
Câu trả lời của Chung như thì thầm. Thắng cười khẩy đem đống thư ra góc phòng móc túi lấy bật lửa đốt.
-    Còn cái nào ông đem ra đây một thể nào.
Thắng vừa dúi lửa vào đống thư vừa bảo Chung, anh ta không trả lời. Những lá thư bén lửa cong lên, giãy giụa, cháy chậm đến mức khó nhọc. Khói tỏa màu lam và có mùi mít chín. Chung bắt đầu co giật trên ghế, mồ hôi vã ra như tắm. Thắng bị hút vào ngọn lửa sáng xanh, nghều ngào, anh căng mắt nhìn kỹ, thật kỹ và cắn chặt răng, Trong ngọn lửa chập chờn hình một người con gái với mái tóc xõa tung, xơ xác, môi mím chặt, mắt long lên điên dại. Người con gái uốn lượn ẩn hiện theo lửa, cô ta nhìn Thắng căm thù, giận dữ. Bất giác Thắng ngồi lùi lại.
Chung rên hừ hừ tay bóp chặt hai bên thái dương, mắt lồi ra. Ông Huỳnh lao vào:
-    Làm cái gì thế này?
Thắng thấy hình người trong ngọn lửa vụt biến, anh đứng dậy thẫn thờ đáp:
-    Đốt thư.
Ông Huỳnh hực lên, mắt long lanh hết nhìn Thắng nhìn Chung rồi nhìn ngọn lửa, hỏi bâng quơ:
-    Hết rồi à?
Rồi ông lén lút chỉ vào chiếc tủ, nháy mắt cười để lộ ra chiếc răng sứt ở hàm trên. Thắng lầu bầu câu gì đó. Ông Huỳnh tiến đến gần Chung giọng an ủi thân mật:
-    Thôi thế cũng là một việc cậu ạ. Như tôi đây này, hồi bé ấy à, còn đốt sổ điểm của ông giáo để phi tang ấy chứ lị. Kinh!
Câu cuối ông thốt ra để thán phục chính mình. Chung thở è è khó nhọc, đôi vai nhọn hoắt nhô lên hạ xuống cho đến khi Thắng ghé sát miệng vào tai anh ta hỏi nhỏ:
-    Về được không hay cần tôi đưa?
Ông Huỳnh thính tai nghe được chen ngang:
-    Cứ để cậu ấy ở đây chú Thắng ạ, Trông cậu ấy như đang cảm ấy. Xuống phòng tôi mà nghỉ.
Xắn tay áo lên tận khuỷu, ông Huỳnh sấn sổ định xốc nách Chung dậy bị anh ta giằng ra bắn lùi về sau mấy bước, tay gạt phải chiếc ấm trên bàn làm nó rơi xuống vỡ tan. Tiếng rơi khô đanh khiến cả ba người dừng lại. Giữa cái khoảnh khắc im lặng đó. Thắng nghe thấy tiếng rao nhỏ, mơ hồ : Ai thiến lợn đê...ê...ê...ê... Hình như ở xa, rất xa, xa hơn cả tiếng rao là một cơn mưa lắp ló đằng sau vòm lá nhãn già cỗi đang uể oải thả những chiếc lá vàng úa xuống dưới gốc. Quai hàm Thắng bạnh ra, anh quay phắt lại nhìn Chung và thấy anh ta nhếch môi cười đểu giả. Ông Huỳnh lao ra khỏi phòng, văng một câu rất tục.
-    Giờ thì tôi phải đi đây. Chiều tối nay có hẹn rồi.
Thắng nói xong vun những mảnh vỡ của chiếc ấm vào góc, đứng dậy đinh đi. Chung nhìn Thắng bằng thái độ quang quẻ, sạch sẽ, tuồng như anh ta vừa tắm xong.
-    Tối nay ông qua đây một tí, có được không?
Giọng Chung bình thản đến gai người.
-    Để làm gì. Ông định ở lại đây à?
Chung gật đầu sửa lại tư thế ngồi. Thắng chần chừ rồi chép miệng;
-    Nếu cần thiết, tôi sẽ đảo qua.
Trước khi ra khỏi phòng không hiểu sao Thắng lại liếc cái tủ và anh thấy ‘‘lá bùa” phập phồng thở.
-    Mai tôi về quê một tý.
Chung nói với theo khi Thắng khép cửa lại đi xuống cầu thang. Lúc đó đã gần sáu giờ. Ông Huỳnh đứng ở cửa phòng thường trực, mặt khó đăm đăm hỏi:
- Nó chưa về à?
-Tối!
Thắng nổ máy xe, sông Cầu loáng lên rồi lịm đi Đó là khoảnh khắc cuối cùng của ngày

Bảy giờ kém hai mươi nhăm,
Sơn mặc chiếc áo kẻ ca rô xanh, chiếc áo đẹp nhất, lành nhất, sơ vin trong quần, nhét năm nghìn vào túi ngực chuẩn bị ra rạp. Hắn vơ vẩn ngoài sân, hết xem đồng hồ lại huýt sáo và nhìn ngắm lại mình.
Lòng Sơn vơ vẩn chẳng ra vui mừng cũng chẳng ra buồn. Hắn hơi lẻ loi. Bảy giờ kém mười, Sơn dợm chân bước hẳn ra đường, hắn đi chậm rãi, hai tay đút túi quần, một thói quen không thể bỏ được mặc dù bao lần bị Yến và Thắng nhắc nhở. Trời ơi, ít gió. Sơn nhìn sang bên kia đường, nơi quầy thuê băng của Quỳnh rồ đứng lờ đờ dưới ánh điện đường vàng ệch. Bất chợt Sơn nghe tiếng lạch cạch ngay cạnh mình, hắn ngoắt lại. Tay hàng xóm ngồi trên chiếc Dream lùn hai chân chống xuống đất. Sau lưng, mụ vợ đang lúi húi khóa cửa. Sơn bước chậm lại tai dỏng cao, Tiếng loạch xoạch vang lên một lúc nữa rồi mụ vợ ra ngồi sau xe. Tiếng đề xèn xẹt vang lên, tắt, lại xèn xẹt rồi nổ đều đặn. Sơn nghe tay chồng hỏi:
- Cầm vé chưa?
Chiếc xe chầm chậm lăn ra đường. Sơn bĩu môi vì thấy xe chạy quá cẩn thận và hắn dấn bước lên, sợ muộn giờ. Đang đi chợt Sơn khựng lại, một ý nghĩ vụt lóe lên trong đầu hắn. Lòng Sơn rạo rực chân tay luýnh quýnh, hắn ngoắt người quay về, mắt liếc xéo vào ngôi nhà hai tầng có bộ cửa sắt đóng im ỉm bởi chiếc chìa khóa xanh thẫm to hơn vốc tay. Yến hỏi ngay:
-    Anh không xem à?
-    Có chứ, nhưng bảy rưởi mới chiếu.
Vừa nói Sơn vừa đi lên tầng hai. Ông Khánh nằm trên giường mặt hồng hào vì áp huyết cao, thấy Sơn ông mấp máy môi. Sơn cởi khuy áo ngực nói tự nhiên:
-    Trên này nhiều gió thật.
Hắn bước ra ban công. Đập vào mắt Sơn là chiếc cửa sổ mở hé một cánh, nó lờ mờ trên bức tường in chồng chéo đủ các bóng cây cảnh từ ban công nhà ông Khánh hắt sang. Sơn chống hai tay lên thành ban công, giữa bụng hắn là chậu sen cạn lá lởm chởm, rách mướp. Trong nhà, ông Khánh vẫn nằm thở khò khè. Bên dưới tiếng nước máy xối ào ào vì bà Khánh đang giặt một đống quần áo. Sơn lấy tấm ván ông Khánh hàng ngày dùng bắc ngang góc ban công để tận dụng nơi đặt chậu, ấn ấn thử xem độ bền của nó rồi bằng động tác thành thạo kết hợp với sức khỏe, hắn ngả tấm ván sang bên nhà hàng xóm, ấn đầu ván vào gờ cửa sổ. Thế là hình thành chiếc cầu. Sơn nhìn quanh một lần nữa, hít hơi dài, thót người phốc lên thành ban công, đặt chân vào tấm ván, đi thật nhanh sang bên kia. Hắn bám hai tay vào song cửa bằng sắt nhìn sâu bên trong. Căn phòng chìm lắng trong ánh đèn đỏ hắt ra từ hai bóng điện quả nhót gắn hai bên bàn thờ đặt sát trần nhà. Cái bàn thờ chật ních những chiếc đĩa bày đồ vàng mã và chúng anh ánh sáng. Sơn nắn nắn từng chấn song rồi quyết định chọn hai thanh ở giữa, dùng tay phanh chúng ra hai bên. Lúc đầu chấn song miết vào lòng bàn tay Sơn đau nhói, nhưng hắn nghiến chặt răng dồn hết sức kéo mạnh. Cổ Sơn bạnh ra, rát bỏng hai bên vì dây chằng căng hết cỡ, mặt hắn tê dại, tuồng như chỉ chút nữa nó sẽ nổ tung. Hai chấn song từ từ cong lại, bụi vữa bắt đầu rơi xuống trán Sơn, hắn dừng tay, lấy súc, hít mạnh lần nữa và tiếp tục. Chính Sơn cũng không ngờ mình khỏe đến thế khi nhìn đôi chấn song sắt cách xa nhau tạo thành hình quả trám đủ một người chui vừa. Hắn nghiêng người đưa bả vai và chân vào trước sau đó tiếp đến đầu. Khi cả người đã qua, Sơn cong lưng thả một chân xuống dò dẫm, chạm phải mặt bàn bằng kính, hắn liền rụt lại đưa sang bên. Lần này chân Sơn đặt đúng vào chỗ để tay của ghế xa lông gỗ. Khi hạ người xuống, hắn ngoái lại thấy chậu cây rung rung vì gió. Phòng nóng hầm hập và khai nồng nặc mặc dù có một chiếc quạt vẫn chạy đều đều. Chiếc quạt đặt cạnh đầu giường. Điều đó làm Sơn giật thót mình. Có người đang ngủ. Sơn suýt nữa lao ra cửa sổ nhưng hắn trấn tĩnh lại. Nếu có người, chắc hắn đã bi bắt ngay lúc đang bẻ song cửa sổ, Sơn trấn tĩnh nhìn chiếc giường lần nữa, thấy một đống chăn bùng nhùng và hắn quyết định lần cầu thang xuống rón rén từng bước một. Tầng dưới điện còn sáng, nhưng cũng là điện đèn ngủ đặt ở đầu chiếc giường đôi. Ở giường này chỉ có hai cái gối đặt cạnh nhau, không có chăn. Tự nhiên Sơn linh cảm có điều gì đó không ổn từ những chiếc giường nhưng ý nghĩ về bộ dàn Com-pắc choán hết tâm trí hắn. Cái tủ tường cứ loang loáng sáng vì những ngăn kính bắt ánh điện. Không có bộ dàn nào cả. Sơn gần cuồng lên không tin mắt mình, đưa tay sờ sẫm từng ngăn một. Toàn cốc chén, đồng hồ, thuyền buồm và những chai rượu to nhỏ đủ loại, Sơn thất vọng rên rỉ nhìn quanh, sức lực bay biến hết và hắn chỉ muốn khuỵu xuống. Sơn nặng nhọc leo lên cầu thang hy vọng tìm thấy bộ dàn ở đấy, khi vừa đặt chân vào phòng, tim hắn đứng lại. Căn phòng vụt sáng làm Sơn lóa mắt, đầu tê dại hắn lùi lại mấy bước. Một thằng bé đang ngồi trên giường tay cầm cái bô, nó cởi trần béo trục béo tròn, nửa người dưới còn vùi trong tấm chăn hoa mỏng. Mắt thằng bé mở to toàn lòng trắng, mồm méo xệch, má chảy xệ xuống, cổ nó là những ngấn thịt xếp liên tiếp với nhau. Tóc thằng bé rậm nhưng cứng, chĩa ngược lên như lông nhím. Sơn điếng người, nhìn nhanh xuống tầng một, chính lúc đó hắn phát hiện ra rằng ở cạnh giường có cái bệ cao, đen bóng trên đặt một khối đen khác. Tim Sơn nhói đau, bộ dàn ở ngay đấy mà hắn không chú ý. Thằng bé đột nhiên hí lên những tiếng man dại. Sơn vọt đến quật thằng bé đổ xuống, dùng tay bịt chặt mồm nó. Thằng bé giãy giụa, cả cơ thể béo núc của nó ưởn cong lên, mắt mở to nhìn Sơn. Sơn nhìn ra cửa sổ. Thằng bé giãy giãy rồi nằm im, khuôn mặt to của nó mềm nhẽo dưới tay Sơn. Khi phát hiện thằng bé đã chết, Sơn lồng lên lao tới cửa sổ, lách người qua hình quả trám, mũi chân hắn đá vào đầu tấm ván nhưng không thấy đau. Sơn đứng thẳng dậy, đặt chân lên tấm ván bước thật nhanh trở về. Bên ban công điện bật sáng, ông Khánh đứng nhìn Sơn, hai tay buông thõng. Bước đầu tiên Sơn thấy ông Khánh đứng thấp hơn mình, giữa những chậu cây cảnh lô xô nhưng đến bước thứ ba đột nhiên ông Khánh cao vọt lên cùng những chậu cây. Ruột gan Sơn thót lại...
Bà Khánh và Yến lao ra cửa vòng qua đầu hồi nhà đã thấy Sơn nằm mặt úp xuống đất, chân co chân duỗi, một tay giấu quặt vào trong bụng, tay kia vươn ra bị tắm ván đè lên. Bà Khánh quay phắt vào nhà ôm chặt Hoàn rít từng hồi dài. Yến cúi xuống bình tĩnh hất tấm ván sang bên, lật Sơn nằm ngửa. Mặt Sơn lộ vẻ kinh hoàng, mắt mở to, mồm há ra đầy máu, gò má trái lõm vào và trán nứt một vết dài nhưng không có máu. Yến nhìn chằm chằm anh mình, từ đầu đến chân rồi nhìn lên chiếc cửa sổ nhà hàng xóm.
Bầu trời xanh thẫm cao vút.
 
Mình có làm chuyện ấy nhưng mình bị oan. Ông ta đã phì nước bọt vào mặt mình còn lỗ mùi nở to ra, to gần bằng mắt. Mồm là một khoảng tối để dẫn vào giấc mơ trong khi đó thì mình đang bị lạc. Mình vào nhầm nhà, thấy ông ta trên giường, tiện thì làm cho có việc. Mình không muốn tay mình bị thừa. Những bãi cỏ dọc sông Linh Nham không cần tay. Họ đã đánh mình, một người thôi nhưng có đến năm sáu cánh tay cùng ra đòn một lúc. Luật! Bóng tối bảo thế. Rồi thì chả còn biết gì nữa cho đến khi mình hiểu ra rằng mình bị oan dù cho mình có bóp cổ ông ta. Mình bị oan dưới trăng, chỉ đêm nay thôi, sau đó mẹ sẽ đến và không ru nữa, mẹ chỉ bảo cháu bị lạc, nó đã về... Nhưng mà mình bị oan vì tay dung để làm gì nhỉ? Mình không tin...

Ngày tự do thứ tư.
Rạng sáng thì quân Pháp quay tàu rút khỏi Đồng Mỗ. Cai Xuyên được cõng về sở chỉ huy của Quang Phục quân. Đội Cấn lệnh cho mọi người co về trung tâm thị xã đắp lũy phòng thủ,
Bảy giờ.
Tất cả các hướng tấn công đều im ắng. Nghĩa quân dàn lực lượng theo hình tam giác. Hội đồng quân sự họp gấp, Đội Cấn vẫn cương quyết cố thủ tại thị xã. Lập Nham vào thăm Cai Xuyên.
Bảy giờ mười bảy.
Không khí căng thẳng. Lão điên mò từ đồi Phù Liễu xuống đứng nói lảm nhảm trước dinh công sứ. Nắng.
-    Ngài cứ yên tâm nghỉ, đô đốc đã cử người khác cầm quân thay rồi.
Lập Nham vỗ vỗ mu bàn tay Cai Xuyên an ủi. Máu từ gáy Cai Xuyên thấm qua lớp băng rỉ xuống gối thành một quầng đỏ nhạt, Bên ngoài tiếng bốt của Đội Trưởng nện xuống nền gạch nghe oai vệ trịnh trọng. Một tiếng súng vang lên từ đồn lê dương.
Bảy rưỡi.
Quạ từ Linh Nham bay về rợp trời, sau đó chúng sà xuống đậu lên những ngọn cây kêu ầm ĩ. Đội Cấn sai người ra bắn đuổi mãi chúng mới bay đi.
Tám giờ kém năm.
Sau khi đi thị sát một vòng các tuyến phòng thủ, Đội Cấn trở về Sở giám binh đóng cửa ngồi một mình trong phòng.
‘‘Mình, sao mình bỏ đi mà không nói với ta một câu. Mình giận ta vì cái gì, vì cái gì nào? Mọi sự ta đã làm theo ý thầy Ba với mình. Ta biết, mình hy vọng rất nhiều ở ta nhưng mà... Mình bảo ta rằng mẹ mình đã quyên sinh để cho mình nhẹ gánh theo ta mưu việc lớn. Thì đây, việc lớn đã khởi lên, tiếng vang đã dậy khắp nước Nam, mình còn đòi hỏi gì nữa...”
-    Oànhl... Oành...
Cả căn phòng rung lên, đồ đạc chao đảo xô lệch. Đội Cấn lao ra ngoài. Từ đồn lê dương hai khẩu đại bác một trăm hai mươi ly thi nhau nhả đạn vào khu vực Sở giám binh. Đất đá bay rào rào trong những quầng khói hình nấm, Mọi người chạy tán loạn tìm chỗ ẩn nấp, Một viên đạn rơi trúng chân cột cờ, nhổ bật nó tung lên cao vượt qua cả làn khói xám vằn vèo. Lá cờ đột ngột bay lên, mở rộng ra, bị xé làm ba mảnh và từ từ đổ xuống đầu quầng khói như ba thân người rách rưới. Khói ộc vào miệng Đội Cấn, ông lảo đảo chạy ra hàng rào bê tông nơi đang buộc con ngựa màu hung của mình. Con ngựa hí to, hai chân trước co sát ngực, cả người rướn thẳng cố bứt dây để chạy. Đội Cấn nhẩy phốc lên mình ngựa, rút gươm phạt mạnh ra sau. Dây đứt. Con ngựa lượn một vòng rồi bay qua hàng rào phi thẳng về phía đồn lê dương. Sau lưng Đội Cấn khói và tiếng nổ quấn siết lấy nhau thành chiếc cối xay khổng lồ hung hãn. Khi nhìn thấy cánh cổng sắt xanh thẫm của đồn lê dương, Đội Cấn tra gươm vào vỏ, rút súng ra bắn liền mấy phát về phía đó. Một tốp lính đứng trên nóc đồn xả đạn chặn đường của Đội Cấn. Con ngựa chùn lại, móng xoáy trên mặt đường lạo xạo, mắt nó mở trừng trừng, bọt sùi ra trắng hai bên mép, Phía trái đồn, hai nòng đại bác giật nẩy lên liên tục. Đội Cấn quay ngựa lao về. Ngoài cổng Sở giám binh mọi người đang lục tục chạy tản ra hàng phố. Đội Trường cưỡi ngựa vung cao chiếc roi vút tròn vào không khí rít lên câu gì đó. Lão điên vụt qua vụt lại, cái bao tải rách khoác trên vai dập dờn như một tấm áo choàng.
- Tập trung quân của anh lại, xóa cái đồn kia đi!
Đội Cấn lạnh lùng ra lệnh cho Đội Trường rồi thúc ngựa đuổi theo cáng của Lập Nham.
Tám giờ hai mươi bảy phút,
Đồn lê dương. Đội Trường lồng lộn phi ngựa từ góc nọ sang góc kia đốc thúc lính phá rào. Hai Vịnh dẫn thêm một tốp quân đến tiếp ứng.
- Anh đưa quân vòng ra sau Bến Tượng đánh tập hậu, tôi sẽ công phá cổng chính... Đại đô đốc lệnh từ nay đến chín giờ phải nhổ xong không thì cắt chức cả lũ... Mười phút nữa ta khai hỏa.
Đội Trường làu nhàu nói với Hai Vịnh. Vịnh mắt đỏ ngầu vì mất ngủ dẫn mười tay súng men theo đường Bến Tượng lần ngược lên Ghềnh Đá ốp sau lưng đồn lê dương. Đến bức tường xây bằng đá hộc rêu xanh rì, Hai Vịnh đích thân đu lên xem thấy bên trong là một khoảnh sân nhỏ xếp đầy thùng gỗ. Hai con mèo trắng ngồi trên chiếc ghế hỏng vừa liếm chân vừa nhìn nhau gừ gừ. Cánh cửa dẫn vào đồn khép hờ. Vịnh nhẩy hẳn vào trong sân, nhặt hòn sỏi ném trúng cánh cửa rồi nép sau một thùng phuy sơn đen căng mắt chờ đợi. Đôi mèo giật mình nhìn quanh sau đó lẳng lặng mỗi con tản đi một hướng. Vịnh nhô người phất tay cho quân trèo vào. Khi người lính cuối cùng vừa chạm chân xuống sân thì từ phía trái một khẩu trung liên bất ngờ xả đạn và không ai kịp bắn trả một phát nào. Hai Vịnh hét lên thất thanh: “Mẹ lũ đểu* sau đó bị tiện đôi người đỗ rập xuống, mồm cắn chặt nền xi măng. Đội Trường nghe tiếng súng trung liên biết việc đánh úp hỏng, lẳng lặng cho quân lui lại.
Chín giờ.
Đội Cấn cương quyết bắt mọi người quay lại Sở giám binh. Lập Nham bị mảnh đạn cắt nhẹ bả vai.
Chín giờ mười.
Không ai dám chắc một điều gì.
Lập Nham cảm giác không khí quanh mình đang nóng dần lên, Những cây bàng cong queo điên dại vật vờ dọc theo hàng phố. Hà thành thật xa xôi.
-    Các anh đã đến Hà Nội bao giờ chưa?
Lập Nham hỏi hai người lính cáng mình, họ lắc đầu.
-    Ngài Ba, liệu hôm nay bọn Pháp có tấn công chúng ta nữa không?
Một người lính rụt rè hỏi.
-    Anh sợ à?
Lập Nham ngước mắt nhìn người lính, anh ta chớp chớp mắt không trả lời. Đó là một người trẻ, dáng cao, sắc mặt sáng, khẩu súng bắt chéo qua vai anh ta có vẻ không hợp lắm. Đội Cấn cùng đoàn tùy tùng ghé vào chỗ Lập Nham.
-    Hai Vịnh chết rồi.
Giọng Đội Cấn mệt mỏi, trán xô lại, môi dưới hơi trễ xuống. Lập Nham quay mặt vào tường thở dài, đúng lúc đó ông nhìn thấy một con thạch sùng non nớt đang nặng nhọc di chuyển từng bước một về phía con gián to nâu bóng.
-    Non quái
Lập Nham lẩm bẩm, vết thương ở bả vai bỏng rát do miếng vải băng cọ vào. Ngoài sân Phàn Trung và Đội Trường đang nổi xung lên với nhau, người lăm lăm súng dài kẻ nắm chặt đốc kiếm. Cai Xuyên lầm lì bước ra, vòng băng quấn gần như kín mặt độn thành một cục sau gáy.
- Có việc gì thế các ngài?
Tiếng Cai Xuyên nhỏ nhưng đanh, nghiêm khắc, mắt chiếu thẳng vào Phàn Trung. Những người lính xúm lại ngày một đông. Phàn Trung xếch ngược lông mày:
-    Ông ta là đồ vô trách nhiệm. Vì ông ta mà Hai Vinh mất xác trong cái đồn Tây chó má ấy.
-    Ông giỏi thì xông vào đi, đã hèn lại còn lắm chuyện.
Đội Trường xóc lại cổ áo nhếch môi kiêu kỳ. Cai Xuyên ngoắt sang Đội Trường, cái trán nổi gồ lên rung bần bật:
-    Ngài Phàn Trung không phải là người hèn. Ngài ấy đã chiến đấu, thực sự chiến đấu.
Đội Trường tự ái vì từ hôm khởi nghĩa chưa tham gia trận nào, chỉ quanh quẩn rình rập với đồn lê dương này nên nhún vai với Cai Xuyên:
-    Mỗi người một nhiệm vụ… Không có tôi trấn giữ ở đây làm sao các ngài yên tâm mà chặn bọn Pháp từ Hà Nội lên được?
Mặt Cai Xuyên lộ rõ sự khinh bỉ, anh ta nắm lay tay Phàn Trung kéo vào nhà. Ba Nho trách Phàn Trung:
-    Ngài cãi nhau làm gì? Ông ấy thích oai cứ để ông ấy oai.
Phàn Trung lại xếch ngược lông mày lên định nói song lại thôi. Nắng trải xuống long lanh óng ả trên các bức tường. Gió cuốn những chiếc lá bàng khô tím nhấp nhô chạy từ góc sân này sang góc kia, vun thành đống rồi lại tãi ra vung vãi. Trời như một hòn ngọc bích khổng lồ treo trên đầu.
Chín rưỡi
Đội Giá cho người về báo có hai tiểu đoàn lê dương đang áp sát đền Xương Rồng. Bến Đồng Mỗ tàu Pháp lại xuất hiện, lần này chúng vòng sát sang bờ bên Linh Sơn rồi lượn lờ ở đấy. Dốc Đán quân Pháp cũng có lực lượng tiếp ứng. Đội Cấn phái mọi người ra các hướng phòng thủ sau đó đích thân ông cùng Lập Nham đi thị sát một lượt. Lập Nham vẫn linh cảm hôm nay là một ngày kỳ lạ, hắc ám. Giấc mơ đêm qua còn làm ông bồn chồn, Lập Nham đã mơ thấy một khối lửa to tròn như cái bát đi thẳng vào bụng mình sau đó nở xòe ra gây nên những cơn đau dữ dội.
- Tôi vẫn lo cái đồn chết tiệt kia.
Đội Cấn hất hàm về Ghềnh Đá lông mày nhíu lại. Lập Nham cười:
-    Đánh nhau với hùm mà ngài lại lo giẫm phải gai mùng tơi. Ta về thôi.
Đội Cấn vừa định quay ngựa thì súng rộ lên phía dốc Đán. Tên Sĩ lạc giọng mặt tái mét:
-    Bắt đầu rồi!
Súng càng lúc càng nổ dữ dội. Đàn quạ hỗn độn bay ngược về thị xã. Lập Nham cảm thấy mệt mỏi chỉ muốn được nằm yên một chỗ trong bóng tối vĩnh viễn. Đội Cấn nói nhanh:
-    Ngài Ba, ngài về doanh trại đi, tôi sẽ trực tiếp chỉ huy ngày hôm nay,
Con ngựa vẩy đầu lắc bờm rồi rảo bước đều đặn, tên Sĩ và đám lính tùy tùng hối hả chạy gằn theo. Lập Nham phất tay cho cáng về bản trại. Súng rộ lên ba phía.
Đền Xương Rồng mười giờ mười phút.
Đội Giá nẩy cò bắn một phát rồi khom người di chuyển sang chỗ khác. Một viên đạn rít qua sát trán anh ta cắm phập vào bờ đất phía sau. Khói súng cay xè dâng lên thành lớp màng chập chờn... Những người lính Quang Phục quân thoăn thoắt băng từ chỗ này sang chỗ kia ngắm bắn, hét lên, ngã vật ra. Quân Pháp ngày một đông vẫn lầm lì nhích lên, men theo các chướng ngại vật để tiếp cận đối phương. Sự sợ hãi đẩy những người lính dồn xích vào nhau.
-    Dãn ra mỗi người một góc mà bắn.
Đội Giá hét lên, những người lính lục tục tản ra. Đạn cày nát thân cây si cắt những chiếc rễ tơ tướp. Phía trái đền Xương Rồng một cánh quân Pháp áp sát được vào bờ bắt đầu đánh quặt lại. Những tên lính Ma-rốc cao to, đen bóng phanh hết cúc áo ngực bình tĩnh bắn dồn quân khởi nghĩa về chân cầu. Ngay cổng đền còn một nhóm nghĩa quân trụ lại chống trả quyết liệt. Đội Giá thấy bên phải chỉ toàn lính khố xanh người Việt do một tên người Pháp chỉ huy liền bắc tay làm loa gọi to:
-    Anh em xin đừng bắn nữa. Chúng ta cùng là người Việt với nhau cả, đừng gây đổ máu. Chúng tôi chỉ muốn giết bọn Pháp để giành độc lập thôi. Anh em...
Tiếng súng dừng lại đột ngột, ngập ngừng một lúc rồi lại rộ lên, Đội Giá thất vọng hạ lệnh cho quân vừa bắn trả vừa rút ra chân cầu, họp với cánh còn lại để về thị xã cố thủ. Nhưng vòng vây đã khép lại. Đại bác bắt đầu rót xuống chân cầu, từng quả một bình tĩnh, chính xác nghiền nát quân khởi nghĩa. Đội Giá cùng sáu người lính thoát được lên mặt đường chạy thục mạng.
Dốc Đán mười một giờ.
Khẩu trung liên từ trên cao chẻ đôi đội hình của nghĩa quân đẩy họ ngày một ra xa nhau. Ba Nho cố sức kéo Trần Quỳnh bị thương nặng ở chân lui về sau băng bó. Chỉ còn hơn sải tay nữa sẽ đến được sau tảng đá to thì bốn năm viên đạn tập trung găm hai người. Ba Nho
giật nẩy người lăn xoài ra đất, còn kịp thấy Trần Quỳnh uốn cong lên rồi hạ sập xuống bất động. Quân Pháp lại thổi kèn xung trận. Máu từ bả vai Ba Nho nhỏ giọt trên mặt đất. Mấy người lính chạy đến xóc nách Ba Nho dìu vào sau tảng đá đặt ông nằm xuống xé áo băng lại vết thương. Mặt trời đỏ lừ ngụ giữa đỉnh trời.
- Gọi Phàn Trung lại đây, nhanh lên.
Ba Nho nghiến răng nói trong cơn đau. Tảng đá giờ đây trở thành mục tiêu của quân Pháp, đạn găm xung quanh nó, phá vỡ từng mảnh nhỏ làm bay ra các làn khói mỏng và khét lẹt. Phàn Trung lom khom men theo rãnh nước xói chéo chân đồi lần đến tảng đá. Ba Nho vẫy tay cho Phàn Trung lại gần nói nhỏ nhưng hối hả:
-    Cho rút đi, thật êm vào.
Phàn Trung hộc lên:
-    Sao lại rút.
-    Không giữ được đâu... Anh đừng nướng quân vô ích.
-    Mặc kệ ngài, tôi không rút đâu.
Phàn Trung lại lao đi, đạn đuổi theo anh ta thành vệt dài. Ba Nho gọi mấy người lính đang nấp bắn cạnh mình lại:
-    Ta cho các anh rút về thị xã. Đi nhanh lên, đừng để chúng nó nhìn thấy.
-    Còn ngài?
Một người lính gầy nhom hỏi. Ba Nho xua tay:
- Ta sẽ rút sau. Đi đi.
Họ rời khỏi tảng đá lần lượt người nọ bám gót người kia bò dọc theo rãnh nước. Ba Nho lên đạn hai khẩu súng và bắn chặn bọn Pháp lại. Ở hướng của Phàn Trung nghĩa quân bị hất tụt xuống thung lũng và đang vội vàng leo lên ngọn đồi thứ hai để chồng cự. Ba Nho bình tĩnh bắn từng viên, không cần ngắm chính xác mà chỉ ước lượng. Khi người lính cuối cùng đã khuất sau dải đất chắn ngang sườn đồi, Ba Nho đứng vụt dậy tỳ súng lên mép tảng đá bắn một phát đạn rồi vứt súng ù té chạy dọc rãnh nước. Máu lại xối ra ồng ộc từ vết thương, nhưng Ba Nho vẫn nghiến răng chạy. Thật lạ? không một viên đạn nào trúng được anh ta… Phàn Trung cùng mười hai người lính của mình vẫn chưa vượt được lên đồi vì khẩu trung liên khống chế trên đỉnh đầu. Quân Pháp tràn xuống theo hình vòng cung ép những người lính khởi nghĩa vào sát chân đồi xả súng. Phàn Trung hô quân bắn trả quyết liệt nhưng lực lượng quá ít lại ở giữa khoảng trống nên tất cả trở thành bia di động cho quân Pháp. Những người lính liên tục ngã xuống cạnh Phàn Trung. Tốp lính Pháp đi đầu chỉ cách Phàn Trung hơn chục thước nhưng chúng không hề bắn, Chúng muốn bắt sống anh ta. Phàn Trung bắn hết viên nọ đến viên kia lúc quay lại thì xung quanh không còn một ai nữa. Mười hai xác chết nằm rải rác đủ các tư thế đập vào mắt Phàn Trung, anh ta khựng lại.
-    Thằng kia, hàng thì quan Pháp sẽ tha cho.
Một viên đội người Việt gọi to, Phàn Trung buông thõng tay xuống dọc theo ống chân nhưng vẫn nắm chặt báng súng. Quân Pháp mò đến súng lăm lăm chĩa về phía trước, khuôn mặt tên nào cũng căng thẳng mỏi mệt. Tiếng giày xéo lên lớp sỏi đồi nghe lạo xạo nặng nhọc.
-    Biêng, biêng…
Tên chỉ huy gật đầu vẻ hài lòng khi thấy Phàn Trung đứng im.
-    Biêng cái con cặc ông đây này.
Đột nhiên Phàn Trung gầm lên, thọc nòng súng vào dưới cằm mình bóp cò. Máu bắn tóe lên mặt viên trung uý người Pháp…
Ba giờ chiều, Sở giám binh,
Lão điên nằm vật dưới gốc bàng thở, chiếc bao tải vắt chéo qua bụng trùm lên cả những chiếc lá khô. Tiếng súng siết lại từ ba phía. Ngoài sông tàu chạy xình xịch đều đều, trội lên là tiếng loa gọi hàng của quân Pháp. Hội đồng quản sự họp lần cuối cùng, không khí mỏi mệt hoang mang. Mặt Lập Nham trắng nhợt. Đội Cấn quyết định rút khỏi Thái Nguyên lên Tam Đảo ngay đêm nay.
Bốn giờ kém bẩy phút
Quân Pháp ngừng tấn côn.* Quân khởi nghĩa lặng lẽ rời khỏi hàng phố chỉ mang theo những vật dụng nhẹ và cần thiết. Đội Trường chỉ huy đợt rút đầu tiên. Lập Nham cương quyết không đi, không ai thuyết phục được ông.
-    Tôi sẽ ở lại,
Lập Nham lạnh lùng khẳng định nheo mắt nhìn thẳng vào vầng mặt trời đỏ lừ đang dập dềnh ngang tầm mắt ông, Mọi người hối hả chuẩn bị cho đợt rút sau cùng. Ba Nho đến bên Lập Nham vái sống ông ba vái rồi gạt nước mắt quay đi không nói một câu. Nắng nhạt dần đổ xoài dưới chân cột cờ. Lập Nham nhìn những người lính lần lượt kéo nhau đi lòng trống trải. Tên Sĩ dắt ngựa ra cổng chờ Đội Cấn.
-    Hết chưa?
Đội Cấn bước ra hỏi Cai Xuyên.
-    Thưa đô đốc không còn sót gì.
Đội Cấn gật đầu cùng mọi người quay lại chờ Lập Nham.
-    Tiên sinh, hãy nghe tôi, ta cùng rút,
Lập Nham lắc đầu cười, nụ cười thờ ơ và đúng lúc đó ông lại nghe sông Cầu rống lên. Trời bắt đầu sẫm dần,
-    Tôi sẽ ở lại đây, tôi xin lấy cái chết để tiễn anh em. Đô đốc xin hãy ra tay giúp tôi.
Tiếng Lập Nham thoang thoảng nhưng cương quyết. Đội Cấn lắc đầu nhìn chằm chằm vào vị quân sư của mình. Hai ánh mắt gặp nhau rất lâu, không ai chớp. Thời gian dừng lại khô như một chiếc lá bàng, Sông Cầu vẫn rống lên vật sóng trắng xóa sau dinh công sứ. Đội Can cúi đầu trán xô lại, tay nhẹ nhàng lấy khẩu súng ra khỏi bao. Cai Xuyên thở hắt ra nắm chặt vạt áo Đội Cấn.
-    Đô đốc ra tay đi, muộn rồi.
Lập Nham nói nhỏ, giọng ông buồn, rất buồn. Đội Cấn đẩy nòng súng vào bụng Lập Nham, mắt nhắm lại. Mặt trời đã lặn sâu xuống chân mây nhưng ánh sáng còn lóe lên một vệt dài vầng chói, mỏng, Hàng phố đã lên đèn, những ngọn đèn lù mù vàng ệch trôi nổi. Con ngựa cào móng xuống mặt đường vẻ bồn chồn, Trên đầu mọi người lá cờ ngũ tinh phần phật quật ngang quật dọc.
-    Đô đốc…
Tiếng ai đó vang lên bên tai Đội Cấn, ông nẩy cò, một tiếng nổ trầm đục ngay đầu mũi súng. Lập Nham rướn lên rồi xuôi xuống dọc theo chiếc cáng. Đội Giá nấc nghẹn, Bầu trời vụt tối sầm lại và không khí dậy lên một chút mát mẻ. Đội Cấn quay ra, ông không lên ngựa mà đi bộ cùng mọi ngườt. Lên đến dốc Mỏ Bạch, Đội Cấn ngoái lại nhìn hàng phố chỉ thấy trong bóng tối những đốm sáng vàng đục chờn vờn. Tiếng lão điên rít lên phía sau. Hốt nhiên Đội Cấn rùng mình rảo bước thật nhanh.

Sinh nhật Thư có khoảng chục người đến dự, đa phần cùng đoàn cả. Thư diện bộ váy ngắn màu ngọc, cổ đeo chiếc dây chuyền vàng to không biết thật hay giả. Thư đi lại thoăn thoắt ghé tai mỗi người một tý và ai cũng phá lên cười vui vẽ. Chỉ có Thắng là người duy nhất Thư không ghé tai nói thầm. Tay tổ chức biểu diễn nghe Hưng kể chuyện tiếu lâm mắt vẫn liếc sang Thu Phương đang nhấm nháy với Nguyễn An. Trần Mân vo ve bên tai Phượng trình bày cái viễn cảnh thành lập ê kíp buôn tắc kè từ Thái Nguyên lên biên giới Trung Quốc. Khi cuộc vui tan, Thắng định đứng dậy ra về thì Thư ghé tai nói:
- Anh ở lại sau một tý !
Thắng cắn chặt răng lặng lẽ ngồi xuống.
*
Tám giờ. Yến gọi điện tới cơ quan Thắng đến lần thứ tư thì mới có người nhấc máy.
-Gì?
Tiếng hỏi từ đầu dây bên kia cộc cằn.
- Cho cháu gặp anh Thắng. Có việc gấp lắm.
-    Về rồi.
-    Về lâu chưa hả bác?
Yến hổn hển.
-    Lâu rồi... cứu tôi với, nó đang cắt...
Người kia buông máy nhưng không dập nên Yến nghe thấy những âm thanh hỗn loạn ùa vào tai mình, trội lên là tiếng rao dài, ủ ê: ‘‘-Ai thiến đê... ê... ê…ê…ê”.
 Yến gào vào máy điện thoại một lúc rồi dập mạnh. Bà Khánh cuống quýt giục:
-    Có khi xe cấp cứu sắp đến đấy. Gọi cho con Thư, nhanh lên,
Điện thoại của Thư báo bận.
*
Con Hà vò nhàu hai tấm vé trong tay, nước mắt ứa ra. Quá hẹn đúng một tiếng đồng hồ. Sân rạp vắng tanh, chỉ có vài người bán hàng rong ngồi thưa thớt rải rác ở bậc lên xuống. Con Hà chần chừ rồi dắt xe về, ra đến cổng nghĩ sao nó dừng ở chổ khuất ánh điện cố nán lại thêm chút nữa. Chỉ có đám trẻ con lượn ra lượn vào trêu ghẹo nhau, Tiếng nhạc vọng ra chát chúa, dồn dập càng khiến con Hà sôi ruột, bỗng nó giật mình, tim đập nhanh. Đám sương mù dồn đến? lờ mờ uốn éo trong bóng tối ngay trước mặt con Hà.
-    … Bảo rồ..ồ..ồ..i..i không nghe, mày lúc nào mà chả muộn,
-    Đếch phải tại cháu, nó đến muộn đấy chứ.
-    Mày chỉ giói cái cãi lại. Giá thử không có nó thì mày không đến muộn đây phỏng. Đổ nhà quê.
-    Cháu đã bảo rồi, cháu không phải nhà quê,
Con Hà cãi, mặt nó bắt đầu đỏ dần, Đám sương mù phồng lên rồi co lại, rung rung:
-    Mày nhìn lại mày xem con ạ, tóc cứng lắm. Chứ dân thành thị ấy à, nó phải mượt mà, phải mềm như bún ấy chứ lị. Giời, đến khổ vì cái loại cứng đầu cứng cổ như mày. Tao bảo này.
-Gì?
Con Hà phụng phịu, nó luôn luôn thất bại trước cái đám sương già nua quỷ quái đó. Đám sương tràn đến, ghé vào tai con Hà thì thào những hơi mát lạnh. Nghe xong con Hà giãy nảy lên:
-    Cháu chả tin.
Đám sương bĩu môi:
-    Sư chị chứ? tôi biết tỏng cái bụng chị nghĩ gì rồi. Không tin thì cứ ở đấy mà chờ đến mọc rễ ra. Tao đi đây.
Đám sương nhúc nhích chực lảng đi, con Hà vội kêu:
-    Từ từ đã, thế nếu cháu tin thì có phải là dân nhà quê nữa không?
-    Để xem đã.
Đám sương lẩp lửng ranh mãnh. Con Hà cắn môi cân nhắc rồi quả quyết:
-    Thì cháu tin vậy
-    Tin thật chứ?
Đám sương cố kìm nén hỏi lại, con Hà gật đầu, thế là nó hực lên:
-    Giời, lòi đuôi rồi nhé. Đích thị là dân nhà quê. Tao vù đây. Gớm, mãi mới bóc mẽ được mày
Đám sương lùi ra, ngoắt cái nó quay đầu trôi vùn vụt dọc theo hàng rào xây của rạp hát, dấn sâu vào bóng tối. Con Hà phóng xe máy đuổi theo, nó vừa nhấn ga vừa nghẹn ngào khóc, không biết vì cái gì. Ra khỏi thành phố, tới đường rẽ vào khu Bò đái nó gặp bóng một cụ già rờ rẫm đi ngược chiều mình để sang phố. Cụ già không nhìn con Hà, lẩm bẩm một mình: “Rút đất, tôi rút cho bỏ cha chúng nó đi, Thế đấy”. “Lạc mất!”. Con Hà hốt hoảng nghĩ và hình ảnh cuối cùng là một chiếc bánh xe cải tiến mờ nhạt lật bật lăn trên những ổ gà nhấp nhô. Con Hà và chiếc bánh xe đi mãi, đi mãi... Đang trở về vĩnh viễn một con bé túm tóc đuôi gà từng sục bùn dọc sông Linh Nham móc cua về nấu canh, từng len lỏi vào rừng bẻ củi ra chợ bán và từng giữa trưa nắng hừng hực cắp rổ đi lấy rau vừng. Một con lợn đang ngủ bỗng hộc lên mừng rỡ...
 
Tìm khắp xóm không thấy cụ Điển, Kỷ sang nhà lão Bính ngả lưng. Người Kỷ mỏi rã rời, đầu nặng trịch, mi mắt sập xuống. Kỷ vừa lơ mơ ngủ thì thấy Sơn. Sơn đứng khóc ngoài sân, mặt mũi sưng vều, bầm dập.
-    Ai đưa mày về?
Kỷ hỏi chân tay run lẩy bẩy, Sơn không trả lời càng khóc to hơn, nước mắt bắt trăng lấp lánh trên má. Kỷ cố gắng đứng dậy đến gần Sơn nhưng không được.
-    Em đi đây - Giọng Sơn rầu rĩ, hơi méo - Họ đang chờ ngoài kia.
-    Thế mình tao ở lại à?
Kỷ thở hắt ra.
-    Chả thấy cái dàn Com-pắc đâu cả. Họ giấu kỹ quá. Em lạy anh em đi đây.
Sơn quỳ sập xuống vái Kỷ ba vái rồi phất áo đi vùn vụt ra ngõ.
Kỷ vùng dậy mồ hôi đầm đìa khắp người chạy về nhà. Ông Điều đang ngồi cạnh bàn, đầu quay về mặt trăng, sau ông lão Bính đi đi lại lại phân bua cái gì đấy. Thấy Kỷ lão ngừng lại, hai tay buông thõng xuống:
-    Tôi bảo với ông ấy là nó bị thịt rồi.
-    Ai bi thịt?
Kỷ sửng sốt. Lão Bính lén lút nhìn lên bầu trời bàng bạc ánh trăng thì thào:
-    Nó chứ còn ai nữa... tôi với ông ấy nhìn thấy nó từ hồi còn bé tý bé tẹo... to quá...
Lão Bính hụt hơi không nói tiếp được, hai cánh mũi phình to, trán và hàm trên nhô cao, cặp môi giãn ra khiến mồm lão rộng đến đáng sợ. Mặt lão gồ ghề già nua, phun hồng hộc từng luồng gió nóng như lửa. Trăng càng ngày càng thu hẹp độ sáng lại. Ông Điều ngồi lấp lửng giữa ánh trăng và bóng tối, mắt vẫn mở to vô cảm. Phía bãi tha ma, đom đóm nhấp nháy thành dải dài trên các nóc mả, những chiếc mả được trăng chiếu sáng một nửa lênh đênh vật vờ. Trong xóm, chó đột nhiên tru lên man dại rồi lịm dần. Kỷ dò dẫm đi quanh nhà tìm dấu vết của chiếc móng nhưng chỉ thấy những vụn đất lổn nhổn dưới chân.
-    Nó đi rồi.
Lão Bính đặt tay lên vai Kỷ nói nhẹ. Kỷ nghẹn ngào:
-    Nhưng mà sao lại thế chứ. Cháu có làm gì thất đức đâu.
Kỷ nấc lên như đứa trẻ bị ruồng rẫy, tất cả những ẩn ức bùng ra tức tưởi, dằn dỗi dưới dạng nước mắt và những lời lảm nhảm thoắt có nghĩa, thoắt vô nghĩa. Chưa bao giờ Kỷ nói nhiều thế, nói nhanh thế, Kỷ kể lể về số phận mình, về những thiệt thòi, nhường nhịn. Lão Bính nghe xong bèn nói:
-    Tôi về nấu cái gì ăn đã,
Tiếng mọt lại cồn lên miên man như bầu trời dày đặc sao trên đầu.
Yến theo xe chở Sơn vào bệnh viện. Trước khi đi, Yến ngoái lại nhìn mấy người công an đang cắm cúi ghi ghi chép chép xung quanh hình vẽ bằng phấn trắng dưới đất. Đó là hình của Sơn, nó bị giản lược và phóng to hơn một chút. Ngồi trong xe Yến lắng nghe tiếng còi cấp cứu rú lên trên đầu. Sơn được đặt trên chiếc cáng, phủ lớp vải màu cháo lòng mỏng. Xe chạy lướt trên mặt đường, thi thoảng lại lạng sang bên khiến chiếc cáng xô nghiêng như muốn đổ. Tay y tá chân tay dàl lêu nghêu hỏi Yến:
-    Có ai nhìn thấy lúc nó rơi không?
Yến lắc đầu nhìn lên phía trước, sau ổ kính, cái gáy béo núc của ông bác sĩ thấp thoáng giữa chiếc mũ và cổ áo trắng.
-    Lần sau chết rồi thì đừng có gọi bệnh viện nữa nhé.
Tay y tá nghiêm mặt. Yến không nói gì thái độ lạnh lùng.
-    Em à? Hay là anh?
Cô y tá hỏi, giọng dửng dưng đúng kiểu của bác sĩ. Yến cắn môi móc túi lấy lọ cồn ra mở nắp:
-      Anh!
Và Yến vẩy cồn lên tấm vải phủ trên người Sơn. Tay y tá hất đầu:
-    Sao lại làm thế?
Mùi cồn dâng sặc sụa. Cô y tá cau mày kéo tấm kính cửa sang bên. Gió tạt lồng lộng, tóc Yên rối lên múa may. Tiếng còi xe chói gắt vọng vào, tay y tá kéo tấm kính trở về chỗ cũ. Yến lôi cuốn sách nhàu nát ra, đặt hờ nó trên đùi. Cô y tá đưa mắt ra hiệu cho đồng nghiệp nhìn Yến, môi dưới ưỡn cong như muốn lộn nó ra. Yến cúi xuống cuốn sách lim dim chìm đắm trong mùi cồn. Xe phóng nhanh đều nhưng không phải trở về bệnh viện mà chạy mãi mãi trong một không gian hoang vắng vô cùng tận. Và không ai lên tiếng, dù chỉ một hơi thở nhẹ...
 
Họ nhìn nhau thật kỹ rồi lẳng lặng ôm ghì lấy nhau, siết chặt đến nghẹt thở. Chiếc cúc cuối cùng tách khỏi lỗ khuyết, tay ai đó, vô tình gạt đổ lọ hoa đồng tiền. Nước tràn từ mặt bàn xuống nền nhà và những bông đồng tiền nằm áp trên mặt bàn kia như những bàn tay để ngửa đang cố gắng xòe các ngón ra. Họ làm tình, lặng lẽ nghiêm trang nhưng quyết liệt. Người nọ cố gắng thóa mãn người kia bằng sự vò xé thân xác. Thắng nghe thấy hơi thở dồn dập bên tai những hơi thở hấp hối buồn bã dưới bức tường đen sạm khói bom, nham nhở vì đạn phá. Ai đó bật ra tiếng rên và không thể kìm được nó cứ kéo dài lên bổng xuống trầm, lặn đi rồi lại cất lên, buông thả, mê man... Dừng lại, dừng lại tạm thời, Một tay Thắng đặt lên trán Thư vuốt ngược tóc cô về phía sau, một tay úp kín bầu vú bên phải. Mắt Thư long lanh, cặp môi cắn hờ vào nhau, hai tay cô vẫn bắt qua lưng Thắng vít nó xuống. Thắng quan sát Thư bằng vẻ mặt khắc khổ nhàu nát. Họ nhìn nhau như đã từng làm tình nhiều lần. Thắng gục mặt xuống hôn vào giữa thùy trán Thư và không ngẩng lên nữa... Lại trôi đi, qua những bãi bờ yên ả ngược lên phía đầu nguồn, nơi xóc tung người vì càng ngày càng lắm ghềnh thác. Trôi nữa, nữa... sẽ chỉ dừng lại khi đã đến đầu nguồn, nơi đó là một vùng yên ả dễ chịu nằm giữa những cánh rừng âm u trên đỉnh núi. Nơi đó, chưa ai đặt chân đến được. Chỉ những con bướm mù lòa chập choạng bay không gây ra tiếng động. Một cái gì trắng giữa đại ngàn xa thẳm.

Ngày cuối cùng.
Đội Cấn nhìn bốn người còn lại xung quanh mình, lòng trống trải, rời rã. Đội Giá và Cai Xuyên cùng những người đi theo không biết sống chết ra sao. Có lẽ vài ba người trốn được, nhưng như thế việc cũng đã hỏng. Không còn con đường nào khác, Đội Cấn cau mày những nếp nhăn xô lại băm nát vầng trán ông, trông ông xẹp đi, hốc hác, già thêm hàng chục tuổi. Ba Nho nửa nằm nửa ngồi dưới một gốc cây lim to hai người ôm, mồm ngậm một cọng cỏ. Hai người lính nằm ngửa, vòng tay gối đầu súng gác ngang bụng ở tư thế vừa trễ nải, vừa sẵn sàng nhổm dậy. Đội Cấn cởi chiếc áo ka ki mốc meo vì lâu không giặt đưa cho Sĩ, tên này ôm nó vào lòng thái độ khó hiểu. Ba Nho đằng hắng:
-    Quan Chánh, hay là ta cứ liều xuống dưới ấy.
Đội Cấn cau mày lại “Quan Chánh”, ông không thích cái tên gọi đó mặc dù tất cả binh sĩ đều nhất loạt gọi ông vậy. Đội Cấn không trả lời, tiếp tục tháo chiếc ống nhòm đưa cho Sĩ. Nó là vật đã theo ông từ lúc khởi cuộc, qua bao phen binh lửa. Tên Sĩ đeo chiếc ống nhòm vào trước ngực, nhưng thấy hành động đó có vẻ thất thố, hắn vội vã chuyển nó chéo qua người.
-    Cầm lấy, nó có một chút giá trị cho ngươi đấy.
Giọng Đội Cấn vẫn từ tốn, nhã nhặn nhưng rõ ràng không còn mấy cảm xúc nữa, Ba Nho nhận ra điều ấy. Qua giọng nói có thể biết được tất cả. Khi chạm tay vào khẩu súng ngắn thì Đội Cấn chần chừ, sau đó ông vẫn để nguyên nó đeo ngang người. Báng súng thò ra với chất gỉ nâu bóng, Ba Nho nhìn Đội Cấn, ông linh cảm có gì đó không ổn. Không phải sự bại trận, mà cao hơn, cái chấm dứt cả sự bại trận lẫn ý chí, Ba Nho hơi nhổm dậy, hai người lính cũng nhổm dậy như có một mệnh lệnh vô hình, Sĩ vẫn đứng như trời trồng, tay ôm áo tay giữ can, vai đeo chéo cái ống nhòm và lá cờ ngũ tinh quấn ngang bụng, Đội Cấn nheo nheo mắt ngắm Sĩ rồi bật cười. Trông hắn như kẻ vơ vét, Rõ ràng trận chiến đã tàn. Ý nghĩa cuối cùng này làm nhói lòng Đội Cấn, ông chạnh nhớ tới Lương Lập Nham,
-    Quan Chánh,
Ba Nho rụt rè, Đội Cấn từ từ ngoảnh sang:
-    Đừng gọi ta thế,
-    Vâng... thưa ngài Đội
-    Ta cũng không thích cái tên đó. Gọi ta là Đại đô đốc.
Ba Nho líu lưỡi, toàn thân anh ta nổi da gà, bên dưới tiếng kèn của quân Pháp rúc lên lanh lảnh. Đội Cấn đứng dậy, ông đi lại trước mặt bốn người, tiếng chân giẫm lên lá khô và cành mục răng rắc, Mái tóc của Đội Cấn hơi dựng lên, đôi mắt long lanh, gò má lõm sâu bên trong. Trán Đội Cấn lại nổi gồ thành múi,
-    Ba Nho, sau đó các anh nên xuống dưới ấy đầu hàng...
-    Sau đó là khi nào?
Ba Nho hỏi lại, mặt bệch ra.
-    Ngay bây giờ.
Đội Cấn đáp nhẹ, sắc. Chỉ tiếng lá rơi rì rào trên đầu, chỉ một mảnh trời thấp thoáng sau tán lim già cỗi.
 Bảy ngày lâm sự, máu lửa, sau đó là rừng núi, đói rét và mất ngủ. Mình ở đâu? Trong cơn loạn lạc, chỉ sểnh một tý, ta đã mất mình. Giờ mình còn ở nơi ấy hay đã về quê? Ta có lỗi với mình. Cả Thấu, Hai Vịnh, họ đã hy sinh, đã ngã xuống trước mặt ta với tiếng rống kinh hoàng.
Ba Nho đứng lên:
-    Thưa Đại đô đốc, tôi nghĩ chúng ta cứ liều chết phá vây, đằng nào cũng là thế cùng rồi, không nên chết vô ích ở đây.

Đội Cấn ậm ờ gật đầu, những ý nghĩ xáo trộn trong ông. Đại sự không thành không phải ở ta, cũng không phải ở Lập Nham. Đó là mệnh trời.
-    Tôi xin xung phong xuống trước, nổ súng thu hút bọn Pháp về một hướng. Đại đô đốc và anh em đi vòng phía sau.
Tiếng Ba Nho khi cao khi thấp, bị kích động. Lá vẫn vỗ rì rào trên đầu. Một mảnh trời le lói. Tiếng kèn đồng vẳng phía dưới.
Đội Cấn đổi chân cho đỡ mỏi, một bên mép ông giật giật Từ khi tút về Tam Đảo, rồi lộn về vùng này, đêm nào ta cũng mơ thấy mình. Mình gầy, xanh xao, không nói gì, chỉ nhìn ta rồi bỏ đi. Bao đêm đầu gối tay ấp, mình đã rủ rỉ với ta về tự do, ta biết, mình nói hộ người khác... Bản thân mình cũng chưa hiểu tự do là gì. Lập Nham dạy mình từng lời ăn tiếng nói khi tiếp xúc với ta. Ta biết, nhưng ta yêu mình.
-    Không nên chần chừ nữa, thưa Đại đô đốc. Tôi xin ngài.
Ba Nho nói nhấn từng câu một. Hai người lính quỳ sụp xuống, tên Sĩ cũng vội vàng quỳ theo. Ba Nho vẫn đứng, ông không quỳ, không bao giờ mặc dù trước mặt ông là Đội Cấn, vị chủ soái của Quang Phục quân. Tù chính trị không quỳ bao giờ. Đội Cấn giật mình lùi lại mấy bước.
-    Đứng cả lên, nhanh lên, ơ kìa, hay thật.
Bốn người nhìn Đội Cấn, cái nhìn chờ đợi lời phán quyết cuối cùng. Ba Nho thu hết tinh thần nói nhanh:
-    Đại đô đốc xin hãy quyết định đi.
-    Ta đã quyết. - Đội Cấn phẩy tay - Các anh phải xuống đầu thú.
Cả bốn người đều rên lên. Đội Cấn rút khẩu súng ngắn đeo bên hông ra đưa cho Ba Nho rồi đi ra sát gốc lim:
-    Hãy giúp ta, Ba Nho. Ta xin anh.
Hình ảnh Lương Lập Nham vụt hiện lên trong đầu Ba Nho, anh ta lắc đầu buông rơi khẩu súng xuống đất, nó bị chìm vào lớp lá khô. Đội Cấn quắc mắc:
-    Ta ra lệnh cho anh, Ba Nho.
Im lặng. Đội Cấn bước nhanh trở lại nhặt súng và đi chếch qua mặt bốn người thủ hạ của mình. Ba Nho nhìn thấy gò má nhô cao của vị đại đô đốc bỗng ướt. Ông ta đã khóc. Một tiếng nổ trầm như ở trong hang. Đội Cấn gập người ôm bụng, khẩu súng rơi xuống chân ông cùng với máu. Không ai kịp phản ứng, không ai kịp thốt lên một lời nào. Đội Cấn chếnh choáng bước lên phía trước hai bước, mặt ngửa lên trời mắt trợn ngược, môi há ra để lộ đôi hàm răng cắn chặt vào nhau. Sau đó ông ngã xuống chậm chạp vụng về như đứa trẻ mới tập đi. Không ai đỡ nổi đứa trẻ đó. Lập Nham thì đang chìm trong yên tĩnh bất tận. Ba Nho quay lại nói nhỏ:
-    Hết thật rồi. Ta cũng đi thôi.
Đó là ngày 11 tháng 1 năm 1918.
 
Sau khi ra đầu thú với người Pháp, Sĩ có khai rằng chính hắn đã hạ thủ bốn người ấy để trả thù cho anh mình. Công sứ Đa-lét không tin vào lời khai đó nhưng cũng chẳng có chứng cớ để phủ nhận. Dù sao thì Đội Cấn cũng đã chết, ông ta đã được chôn chung với Ba Nho và hai người lính cuối cùng của mình. Cho đến một hôm khi Sĩ đang ngồi nhai cơm có kẻ lạ mặt đến rỉ tai hỏi xem có đúng là hắn đã bắn Đội Cấn không thì Sĩ đập vỡ cái bát hộc lên:
-    Cha mày, ai dám hạ thủ ông ấy!
Kẻ kia thở phào quay đi cùng với con dao chọc tiết lợn giấu trong tay áo.

Mình là một cái thai dế ạ, mẹ đã bỏ đi nhưng mình không khóc. Đằng nào cũng thế, dế nghĩ kỷ mà xem, mấy ai hơn được mình đâu, có khi còn vất hơn là đằng khác. Ngày xưa ấy à, mình cũng từng chơi chuyền rồi đấy, bao giờ mình cũng được nhiều hơn chúng nó. Mình thuộc làu làu, ấy là nói ngày xưa, giờ chì nhớ láng máng. Mình đã mệt rồi nhưng mình đọc thử dế nghe thử xem nhé: Một chắt, đối choi, ba chòi, chín chục... Một chắt... đôi choi... ba... chòi... chín... chục... một... ộ... ột chắ... ắ... ắ... t...
 
Tàu chuối mềm ải, rũ xuống, hai mép chạm nhau như cánh con dơi chết. Điện ở phòng bệnh hắt ra vàng vọt và ai đó lục sục vò quần áo trong phòng vệ sinh. Ký ức cuối cùng của tàu lá chuối là hình ảnh một triền sông vắng với làn mưa phùn buổi chiều đang lặng lẽ tan ra thành lớp bụi mỏng.
Con rắn nhìn dải xám vươn dài trên bầu trời đen thẳm bằng ánh mắt nóng rực, sau đó nằm bẹp xuống uốn thân thành hình lưỡi liềm. Mồm nó há ra, hướng về phía cái đuôi đang ngọ nguậy cố gắng tiến thẳng lại. Khi chỉ còn cách nhau độ nửa gang tay, đầu con rắn thèm thuồng nhìn cái đuôi nhỏ bé hốt hoảng của mình đang run rẩy quờ quạng và lập tức nó đớp lấy cái đuôi đó một cách nhanh gọn. Con rắn cố gắng nuốt đuôi mình, mồm nó há ra hết cỡ. Dưới góc chuối, một vòng tròn giãy giụa điên cuồng…
 
Mười giờ mười.
Kỷ tựa lưng vào góc nhãn thở từng nhịp rời rạc, đứt quãng. Chếch bên trái cái giếng khô khốc đang bốc lên luồng hơi nóng hầm hập. Bầu trời phả ánh bạc xuống cảnh vật. Ngoài bãi tha ma đom đóm hòa lẫn với những ngôi sao tạo thành một không gian lấp lánh trải ra vô cùng tận. Giữa khung cảnh mờ ảo ấy bộ khung nhà nhô lên sừng sững với những chiếc cột to thẳng đôi mái cong vút ở bốn góc. Ông Điều ngồi giữa lòng nhà, cả người ông gắn với cái bàn gỗ lim tạo thành một khối vững chắc lỳ lợm. Kỷ vuốt vuốt yết hầu, cổ họng khô rát, môi căng ra nhâm nhẩm đau. Lúc này trăng đứng sau Kỷ rọi vào ông Điều thứ ánh sáng trong vắt, thơm và mềm mại du dương. Bốn bề vắng lặng, chỉ còn tiếng mọt dai dẳng triền miên vọng ra từ những chiếc cột vốn dĩ trước đây săn chắc vững vàng như sắt. Tiếng mọt mênh mông lúc rào lên khi lắng xuống nhưng không tắt, nó làm Kỷ ngứa ran, ngứa từ trong tim ngứa ra, ngứa khắp các mạch máu, tế bào, tóc cũng ngứa. Kỷ nhìn bố, càng ngày càng thấy ông xa lạ dị kỳ. Khuôn mặt bất động hơi bóng lên, mắt mở to vô cảm thi thoảng lại lóe sáng, mồm hé ra thấp thoáng hai chiếc răng trắng đục. Bóng tối trên mặt ông Điều chuyển động chậm chạp, chính xác hơn chúng tan dần đi bởi ánh sáng tăng lên. Mặt trăng lừng lững di chuyển về phía ngôi nhà theo đường thẳng, ánh sáng của nó làm Kỷ ớn lạnh, mắt lim dim. Ông Điều vẫn ngồi im, mặt chính diện với vầng trăng, mắt không hề có biểu hiện gì dù ánh trăng đang đi thẳng về phía ông. Kỷ phát điên lên không thể làm gì được, cứ đứng đó, tựa gốc nhãn chứng kiến mặt trăng đi thẳng vào trong nhà, như chiếc đèn lồng đỏ do một người vô hình xách. Vài vạt mây nhỏ vương theo trăng cho đến lúc nó đê mê lơ lửng ngự lại giữa bộ khung nhà, trên đầu ông Điều, lặng lẽ, uy nghiêm tỏa ra thứ ánh sáng màu hung đùng đục. Tliếng mọt lại rào lên miên man hòa lẫn với cái vũ trụ lắp lánh của sao và đom đóm làm thành một ảo giác ma quái. Kỷ mê mẩn giơ hai tay ra phía trước cố gắng níu lấy bố mà không được. Hai mắt Kỷ long lanh góp vào cái biển lấp lánh vô tận xung quanh hai đốm sáng nhỏ nhòa nhạt. Linh Nham mê mệt nhưng không ngủ, mắt ông Điều cũng không ngủ. Tiếng mọt trập trùng, Trăng lừng lững ngự trong bộ khung nhà cổ kính mục nát, bộ khung nhà đã quá kiệt sức nhưng vẫn cố gắng kiêu hãnh đứng vững cho đến đêm cuối cùng của mùa hạ khi mà sao Huỳnh sẽ phạm vào sao Thổ và lúc đó định mệnh của nó hoàn tất.
 
Mười giờ hai nhăm.
Họ tiếp tục làm tình, lần này Thắng không kìm được đã kêu lên những tiếng khàn khàn man dại. Thư đang mê mải chuyển động dưới người Thắng, đột nhiên dừng lại giọng hốt hoảng:
- Thế từ trước đến nay anh làm gì?
Thắng sững sờ, anh không nhớ nổi bao nhiêu năm qua cơ quan anh làm gì và chính bản thân mình làm gì. Mọi việc cứ đều đặn trôi cùng thời gian, u mê, vô nghĩa. Thắng nghe thấy tiếng mọt vọng ra từ cơ thể mình, nó ầm ỉ kiên nhẫn càng lúc càng rõ hơn. Thắng nghiến răng quấy đảo sục sạo trong cái khoảng sâu thẳm ướt át của Thư, anh làm thế mong dập tắt tiếng mọt nhưng không được. Cuối cùng Thắng lắc đầu cười gằn, nụ cười của người lính ở vào hoàn cảnh chỉ còn một quả lựu đạn khi bốn bề kẻ địch đang lừ lừ áp lại. Thắng dập liên tục hối hả như cố chui hẳn vào nấp kín trong Thư một lần cuối để sau đó phó mặc thân xác mệt mỏi của mình cho lũ mọt truyền kiếp. “Thắng ơi’’. Tiếng gọi của người lạ đột ngột cất lên trong cơ thể của Thư. “Ơi!”. Thắng kiêu hãnh đáp lại.

Cương nhảy qua hàng rào ra chỗ buộc con ngựa. Đêm vắng chỉ lá bạch đàn rơi và không gian lãng đãng trong mùi lá cay cay. Con ngựa bất động hệt một pho tượng với cái đầu hơi rũ xuống. Cương đặt tay lên lưng nó vuốt vuốt rồi nhảy phốc lên... Cả người và ngựa đi trong giấc ngủ êm dịu nhưng lạnh lùng uy lực như một vệt mây đen.
 
Thành phố với những đốm sáng trắng trải dài bên bờ sông Cầu gợi nhớ đến hơi thở không đều, lúc dồn dập khi hẫng hụt rời rạc và lịm dần ở hai đầu. Đền Đội Cấn nhô lên đen thẫm sừng sững từ dải sáng, đôi mái đổ dốc cứng ngắc, một ngọn đèn dầu đỏ quạch le lói sáng, trông từ xa ngọn đèn lơ lửng giữa trời như một ngôi sao, một cục máu phát sáng nhỏ bé, cô độc. Cửa đền nhìn ra dòng sông Cầu đang lầm lũi chảy xuyên qua bóng đêm xuôi về xa. Bên trái là đồi Côi Kê nơi trú ngụ của những tiếng chuông già nua bí ẩn. Phía trước, rất xa là dãy Linh Nham in sẫm giữa nền trời nhũ bạc. Từ chân cửa đền hắt trở lên là rừng đêm trùng trùng điệp điệp, bên dưới là cuộc sống rối loạn tang tóc, dưới nữa: sự tĩnh mịch dữ dằn.
 
Mười giờ hai nhăm.
Bà Khánh nắm chặt tay chồng hồi hộp theo dõi dấu hiệu trên mặt con gái. Bản thân ông Khánh tuy đứng cạnh vợ con nhưng đầu óc lại quay cuồng chao đảo, ông thấy mình dần dần nhẹ đi trống trải hơn và những vùng đất kỳ dị chập chờn xô đến. Những vùng đất nửa quen nửa lạ, nó gợi lại cho ông những chuyến công tác và nó cũng gợi cho ông cả những giấc mơ. Giá như mình có thể đi. Ý nghĩ đó vụt xuất hiện trong đầu ông Khánh đồng thời cũng là lúc ông cảm thấy mình dài ra, nhỏ lại, mềm mại nhưng rắc rối phức tạp bởi vẩy, râu, các móng nhọn và sự co thắt của những lớp cơ. Bằng thái độ dửng
dưng, Ông Khánh từ biệt vợ con rướn mình bay vào bầu trời một cách lặng lẽ trong khi bà Khánh vẫn nắm lấy bàn tay lạnh ngắt của chồng.
Hoàn cựa quậy đầu, cơ mặt khẽ nhúc nhích, mắt cố gắng mở ra. Hình như Hoàn định nói gì. Bà Khánh cúi xuống ghé tai sát miệng Hoàn. Bên ngoài công an vẫn tiếp tục đo đạc ghi chép và chờ đôi vợ chồng tay hàng xóm về. Hoàn thở hắt mấy hơi lên, tay trái từ từ nhấc lên, co lại và hạ xuống ngực ghì lấy một vật vô hình... Hoàn ôm bó hoa lay ơn trước ngực, những nụ hoa cọ vào cổ Hoàn trơn êm ái. Người ngồi chen chúc dọc hai dãy bàn bày chật cỗ. Những chiếc bát to bốc hơi nghi ngút, những đĩa xôi như hoa thược dược đỏ nở xòe điểm xuyết giữa các loại bát đĩa đủ cỡ đủ màu, vàng nhạt của gà luộc, xanh ngọc của rau cải, xám nhạt của giò lụa, nâu đậm của các chai bia Sông Công, trắng của đũa nhựa và vàng của các đĩa quýt. Tiếng cười đùa râm ran, thi thoảng ai đó lại rống lên đắc chí. Khói thuốc trắng xoắn xuýt trên đầu mọi người, nó xóa đi các bức tường, mở căn phòng ra vô tận như cánh đồng buổi sớm tinh sương. Thắng ghé tai Hoàn nói nhỏ một câu rồi gật đầu ra hiệu cho ông chủ hôn. Mọi con mắt đổ dồn về cô dâu chú rể đến mức Hoàn chỉ thấy màu đen của đồng tử đang choán hết cả không gian và chúng làm Hoàn nghẹt thở. Không nghe rõ ông chủ hôn nói gì.
- Mời cả nhà!
Tiếng Cương xé lên cao vút. Đủa bát chạm nhau canh cách. Tay thợ chụp ảnh quay lưng lại bàn cô dâu chú rể giương máy, ánh đèn nhoáng lên trắng xanh như chớp. Chính trong khoảnh khắc đó Hoàn nhìn thấy một gã đàn ông đi vào, gã đặt chân tới đâu âm thanh ở đó bị xóa mất. Gã đàn ông dừng lại giữa phòng cưới đưa cặp mắt đen sẫm ẩn dưới đôi lông mày rậm dò xét xung quanh tìm gì đó. Gã mặc bộ đồ màu gụ quần xắn đến đầu gối lộ ra đôi bắp chân đồng hun căng vồng lên, bàn chân gã to bè, vàng ệch, nứt nẻ. Hoàn cấu tay Thắng nhưng Thắng đang mải mê quay sang nói chuyện với ông chủ hôn. Không ai nhìn thấy gã đàn ông mặc dù gã đứng sừng sững giữa phòng. Tim Hoàn nhói lên, những bông lay ơn run rẩy vô cớ trên mặt bàn. Gã đàn ông nhìn quanh lần nữa, tiến về trước một bước dùng chân nhấn nhấn như muốn thử độ cứng của nền đất, sau đó quờ tay ra sau cầm chiếc cuốc đặt trước mặt. Đó là loại cuốc người ta hay dùng để thổ mộ. Gã đàn ông nới cúc ngực, nhổ nước bọt vào lòng bàn tay, xoa xoa lấy ma sát. Gã vung chiếc cuốc lên, nhìn Hoàn bằng ánh mắt lạnh lùng rồi bổ xuống. Nhát bổ thành thạo mạnh mẽ. Lưỡi cuốc nhẵn bóng cắm sâu vào giữa mâm cỗ làm mọi thứ nảy tung lên sau đó đổ ập xuống. Gã đàn ông vung tiếp nhát nữa, mỗi lần lưỡi cuốc giật mạnh thì cả người ăn lẫn bàn ghế đều bị lật úp. Tuyệt không một tiếng kêu la. Những nơi lưỡi cuốc chưa chạm tới người ta vẫn cắm đầu ăn rào rào, thi thoảng lắm mới có một hai người ngẩng lên rướn cổ cho thức ăn xuôi xuống và tiện thể họ nhìn sang chỗ đã bị xới lộn bằng ánh mắt dửng dưng xa lạ. Gã đàn ông cuốc tung đám cưới lên. Đến khi chỉ còn lại chiếc bàn của cô dâu chú rể thì gã dừng lại thở, kéo vạt áo lau mặt. Hoàn thoáng thấy ở ngực gã xăm hình một con ngựa nhỏ xíu đang cúi xuống nửa như ăn có nửa như nghĩ ngợi. Tiếng chuông vọng ra từ lòng ngực vang vang nhè nhẹ... Trong tiếng chuông ấy hiện lên một đứa con gái ngồi vĩnh viễn giữa cơn mưa với những bông hoa huệ trắng ủ rũ, hiện lên dòng sông cuộn trôi mang theo Tuyết về nơi quên lãng, mang theo cả người đàn ông thù hận mà không bao giờ làm gì được những khuôn mặt bằng nước có sống mũi cao và đôi lông mày giãn từ từ về hai bên thái dương, hiện lên bụi Cậm Cam yếu ớt khốn khổ với vài ba chiếc lá cuối cùng đang xoăn lại, hiện lên một con mèo tai ngược sinh ra chỉ để canh giữ người đàn bà chưa bao giờ nhìn rõ mặt và tiếng thì thầm về sự oan khuất vô lý cứ dai dẳng ngân nga trong khoảng tĩnh lặng, lúc mà người đi vắng, lúc mà ở bãi tha ma chị vẫn mê mải ru em bên cạnh những bông hoa mào gà đỏ bẩm không có giấc mơ, lúc mà chẳng hiểu do sự điều khiển vô hình nào đó, chiếc xe cứu thương chở xác của Sơn không ghé vào bệnh viện mà cứ chạy đều đều, vô cùng tận mang theo cả Yến với trạng thái ngây ngất khoan khoái và trên hành trình lạ kỳ đó người ta nhìn thấy những đứa bé ôm chặt hạ bộ của mình nét mặt căng thẳng vĩnh viễn, cạnh tàu lá chuối xanh nhớt vì suy nghĩ quá nhiều. “Đường lên giời đâu hả bác?”. Câu hỏi chập chờn trong tiếng chuông làm Hoàn nhăn mũi.
Thắng vẫn mê mải quay sang nói với khoảng không, nơi trước đấy một vài giây là chỗ ông chủ hôn có cái đầu bẹt cá trê. “Chán ghê cơ, toàn gặp lũ phá đám”. Hoàn nghĩ, buồn bã thở dài khi gã đàn ông lại vung cuốc lên bổ thẳng xuống chỗ Hoàn đang ngồi. Đó là nhát cuốc cuối cùng có lẫn với hoa lay ơn trắng...
 
Nguyễn Bình Phương
 
***
 
Hầu hết các nhân vật của Nguyễn Bình Phương đều là những kẻ bất an, những người đi vắng. Tiểu thuyết của anh là một hợp âm với vô vàn đối thoại, độc thoại, mà người đọc không phân biệt được ai là kẻ phát ngôn. Đó cũng là những giọng nói cất lên từ cõi tâm linh, hay tiếng rao "khàn khàn ủ ê" của ông thiến lợn vang lên trong suốt tác phẩm nhưng không ai biết mặt. Các nhân vật của Nguyễn Bình Phương thường có bộ phận thính giác cực kỳ tinh nhạy. Thế giới của anh vì vậy vừa vắng vừa đầy, im lặng nhưng ồn ào, vô hình và hữu hình, thật và ảo, âm dương lẫn lộn.
(PGS.TS. Đoàn Cầm Thi, Học viện Văn minh và Ngôn ngữ phương Đông Paris)