NGƯỜI TỬ TÙ

CHƯƠNG V

 
Tâm bệnh tái phát
 
Chàng Đạt Anh ngày nay đã lập được sự nghiệp ở Anh Quốc: Chàng làm giáo sư dạy Pháp văn. Chàng làm việc rất cần mẫn, vừa dạy ở trường Đại học Cam Bích (Cambridge) lại vừa dạy ở trường Đại học Luân Đôn. Chàng tự cho là đủ điều kiện để thực hiện việc mà chàng đã mong mỏi tự bao năm: tỏ tình yêu của chàng cho nàng Liễu Chi biết đặng cùng nàng tính chuyện trăm năm. Bởi thế một buổi chiều kia chàng đi xuống Sào Hồ, gặp lúc bác sĩ Mai Triết đang ngồi đọc sách trên cửa sổ, còn Liễu Chi và người nhũ mẫu đi vắng cả.
Thấy Đạt Anh bước vào, bác sĩ liền đặt quyền sách xuống và bắt tay chàng.
- Cậu Đạt Anh, gặp cậu thật là mừng quá. Mấy ngày nay ai cũng mong cậu.
- Cháu vừa mới ở Cam Bích trở về. Còn cô Liễu Chi…
Đạt Anh nói đến đây thì ngập ngừng, bác sĩ Mai Triết bèn đỡ lời:
- Em nó vẫn được mạnh. Nó vừa chạy ra phố, chỉ một lát nữa là em nó về ngay.
- Nhấn lúc cô ấy đi vắng cháu muốn được hầu chuyện riêng bác sĩ.
- Được lắm, có chuyện gì thế? Cậu kéo ghế lại gần đây và cho tôi hay.
Đạt Anh lại ngập ngừng nhưng rồi chàng nói:
- Từ ít lâu nay cháu cũng đã được coi là người thân ở trong nhà nên cháu mong rằng câu chuyện cháu sắp nói đây sẽ không…
- Phải chăng cậu định nói về chuyện em Liễu Chi?
- Dạ phải, cháu muốn trình để bác biết tấm tình yêu nhiệt thành của cháu đối với cô ấy.
Bác sĩ ngẫm nghĩ giây lâu, dường như muốn trấn tĩnh niềm xúc cảm.
- Tôi tin ở lòng cậu nhưng cậu đã ngỏ lời với em chưa?
- Dạ, thưa chưa.
- Thế cậu cũng chưa viết thư nói cho em rõ hay sao?
- Dạ cũng chưa.
Bác sĩ nghe tới đây thì tỏ vẻ ưng ý lắm, Đạt Anh tiếp tục giảng giải rằng chàng không có ý định làm cho Liễu Chi phải xa cách cha nàng vì chàng hiểu rằng hai cha con nàng thương mến nhau vô cùng và cần phải sớm tối có nhau; ý chàng muốn thuê thêm mấy gian phòng nữa để cùng ở một nhà. Thế là hai người đồng ý rằng Đạt Anh sẽ ngỏ lời với nàng Liễu Chi và bác sĩ Mai Triết sẵn sàng ưng thuận lời cầu hôn của chàng. Ông hứa rằng:
- Nếu em nó yêu cậu thì tôi sẽ gả nó cho cậu, nó muốn cái gì tôi cũng chiều nó.
Lúc ấy Đạt Anh mới nhớ ra rằng chàng cần phải tiết lộ cho bác sĩ biết tên thật của mình vì Đạt Anh chỉ là một cái tên giả khi chàng rời khỏi nước Pháp. Chàng vừa toan giải thích thì bác sĩ đã ngắt lời:
- Không cậu đừng nói bây giờ. Đề đến buổi sáng ngày cử hành hôn lễ hãy hay. Cậu hứa với tôi rằng từ nay đến lúc ấy cậu sẽ không đá động tới chuyện đó.
Đạt Anh xin tuân lời rồi cáo lui, vui mừng không xiết.
Khi nàng Liễu Chi trở về, nàng nhìn quanh quất chẳng thấy cha đâu, bèn gọi to:
- Ba ơi!
Không có tiếng trả lời, nhưng có tiếng búa đập chan chát ở trong phòng ngủ của bác sĩ. Nàng hoảng hốt khi thấy cha nàng lại mải miết đóng giầy như dạo trước, nghĩ bụng không biết tại sao tâm trạng của cha nàng lại trở nên hỗn loạn. Nàng dịu dàng cất tiếng gọi bác sĩ rồi dỗ dành ông thôi đừng đóng giầy nữa để nghe nàng nói; cũng như bao lần trước dần dà nàng lại đánh tan được những hình ảnh hắc ám lởn vởn trong đầu óc của cha nàng. Nàng đoán biết chắc có chuyện gì phiền muộn hoặc có ai nhắc nhở đến những ngày tù đày nên bệnh cũ của cha nàng mới tái phát. Tuy vậy nàng không dám hỏi vì e lại động đến tâm bệnh của bác sĩ.
 
 
 
 

CHƯƠNG VI

 
HÔN LỄ
 
Sau đó chẳng bao lâu Liễu Chi và Đạt Anh làm lễ thành hôn trong một ngôi nhà thờ nhỏ ở gần Sào Hồ. Đến làm chứng, chỉ có ông Lưu Kỳ và chị Bột. Trước khi hôn lễ cử hành Đạt Anh có gặp bác sĩ nói chuyện và từ lúc ấy trở đi, nét mặt bác sĩ bỗng tái mét, tuy thế bác sĩ vẫn bình tĩnh không lộ vẻ bối rối.
Cho đến tận bữa tiệc sáng hôm thành hôn, mọi việc đều trôi chảy cả. Cặp tân lang và tân giai nhân liền sửa soạn khởi hành đi hưởng tuần trăng mật. Nàng Liễu Chi ôm chặt lấy cha một cách vô cùng trìu mến. Bác sĩ giao nàng cho Đạt Anh và nói:
- Đạt Anh, cha giao nó cho con đấy, từ nay nó là của con.
Ngồi trong xe ngựa, nàng còn giơ tay ra vẫy trước khi xe chuyển bánh.
Bác sĩ hình như rất đỗi âu sầu, nhưng ông Lưu Kỳ và người nhũ mẫu là chị Bột cho rằng như thế là thường tình nên để mặc ông ta yên lặng một mình. Nhưng qua ngày hôm sau ông Lưu Kỳ trở lại thì thấy chị Bột đương vô cùng bối rối. Chị hốt hoảng kêu:
- Ông ơi! Làm thế nào được bây giờ? Bác sĩ không nhận được ra tôi nữa mà chỉ mải đóng giầy.
Ông Lưu Kỳ thấy, bác sĩ lại giống hệt như ngày ông ta còn ở quán rượu Đại Phát tại Ba Lê. Nói chuyện với ông thì hình như ông chẳng hiểu gì cả, vẻ mặt xanh xao đờ đẫn và cứ cặm cụi đóng giầy.
Cảnh tượng ấy diễn ra trong chín ngày liền. Hai người bạn trung thành của bác sĩ là ông Lưu Kỳ và chị Bột đã tìm đủ mọi cách để làm cho bác sĩ bình phục nhưng vô hiệu. Họ viết thư cho nàng Liễu Chi và nói dối nàng rằng có người mời ông đi thăm bệnh khẩn cấp vì họ hy vọng tâm trạng ông sẽ trở lại bình thường trước khi gặp vợ chồng mới cưới trở về. Vào sáng hôm thứ mười, chị Bột kinh ngạc mà cũng mừng rỡ xiết bao khi thấy bác sĩ lại ra bàn ngồi dùng điểm tâm như thường lệ! Trông bác sĩ vẫn còn xanh lắm nhưng đôi mắt thì không còn đờ đẫn nữa.
Lúc ông Lưu Kỳ tới thăm bác sĩ Mai Triết, ông cũng gián tiếp tìm hiểu tại sao bệnh cũ tái phát nhưng ông chỉ được biết rằng nguyên nhân là một nỗi xúc cảm, tuy bác sĩ đã biết trước, nhưng quá đau đớn đối với bác sĩ. Câu chuyện xảy ra là một kinh nghiêm khủng khiếp cho chị Bột và ông Lưu Kỳ nên hai người bàn nhau định phá chiếc ghế dài cùng những dụng cụ làm giầy trong khi bác sĩ đi vắng. Họ cho rằng chỉ bằng cách ấy mới ngăn được tâm bệnh của bác sĩ tái phát. Nhưng cũng như nàng Liễu Chi, họ còn e rằng nếu gặp phải khi bệnh cũ phát ra mà bác sĩ không được làm công việc thường Iệ đó thì bệnh trạng sẽ nặng thêm ra chăng?
Tuy vậy năm này qua rồi lại năm khác qua mà không còn sự hiểm nghèo nào xảy ra nữa. Nàng Liễu Chi sinh được hai đứa con, chúng nhảy nhót nô đùa càng làm cho hạnh phúc gia đình thêm đầm ấm. Một đứa là con gái cũng đặt tên là Liễu, còn đứa nữa là trai chết ngay từ lúc còn thơ và được mai táng trong một ngôi mộ nhỏ ở một góc nghĩa địa. Con Liễu lớn lên thân thể mạnh khỏe lại được nuông chiều vừa đẹp lại vừa hiền giống y như mẹ nó. Nó là cả một nguồn vui vô tận cho cha mẹ và ông ngoại nó.
 
 
 
 

CHƯƠNG VII

 
HẦU TƯỚC Y VỆ MINH
 
Trong những năm ấy, tình hình chính trị ở Pháp ngày càng khủng hoảng, Đại Phát và vợ cùng nhiều người khác vẫn từ lâu âm thầm tổ chức cuộc khởi nghĩa của đám dân chúng nghèo khổ trong quận Thánh An Toan. Họ nhẫn nại chờ cơ hội thuận tiện để ra tay.
Gia đình bác sĩ Mai Triết không còn ai thân thích ở bên Pháp nhưng Đạt Anh còn có một người chú. Ông này là Hầu Tước Y Vệ Minh vừa giầu có lại vừa có thân thế và là một bầy tôi được sủng ái trong triều, nhưng dân chúng thì lại ghét ông ta không để đâu cho hết vì lẽ ông ta vô cùng tàn ác. Cũng như đa số các nhà quý tộc về thời ấy, ông chẳng mảy may lưu tâm đến cảnh khổ cực của quần chúng quanh mình mà ngày càng chỉ lo thu sưu cao thuế nặng và bắt nhân dân phục dịch.
Một ngày kia vào khoảng năm 1780, Hầu tước dự một đại yến ở Ba Lê. Khi tiệc đã mãn, ông lên xe ngựa trở về nhà. Ông ta dường như thấy dân chúng hai bên đường chạy rẽ ra để nhường bước cho ngựa là ông khoái trí nên ông hạ lệnh cho mã phu ra roi cho ngựa phi nước đại. Một chốc xe vừa quẹo rất nhanh qua một chỗ quặt thì bánh xe bỗng chồm lên: ngựa hất hai chân sau rồi chúi đầu xuống. Chiếc xe đành phải ngừng lại để cho mã phu điều khiển lại ngựa.
Lúc ấy, người ta xúm đông lại quanh xe, kêu la hỗn loạn. Hầu tước thản nhiên ngó ra ngoài rồi hỏi:
- Cái gì thế bây?
Một người cao lớn cúi xuống nhặt một bó bùng nhùng ở dưới chân ngựa lên rồi đặt ở bên vệ đường. Anh ta quỳ xuống ở bên cạnh, gào thét như một con thú phát điên. Có người nói:
- Dám bẩm Hầu tước, thưa đó là một đứa trẻ con.
- Thằng cha làm gì mà kêu vang lên thế? Con nó đấy à?
- Dạ bẩm Hầu tước phải, thật là đáng thương cho hắn.
Người to lớn lúc nãy bỗng tiến đến gần xe nét mặt hung dữ, la lớn lên:
- Chết, chết…chết…
Hầu tước không tỏ vẻ gì cảm động. Ông mở túi tiền, quẳng ra một đồng tiền vàng, miệng nói:
- Thôi đi.
Trong chớp mắt chiếc xe đã khuất dạng.
Trên đường trở về tòa lâu đài của ông ở vùng quê, Hầu tước đi ngang qua rất nhiều làng mạc, đâu đâu cũng hiện ra cảnh điêu tàn nghèo khổ nhưng ông vẫn thản nhiên như không, chẳng hề quan tâm tới, có lúc dân quê kéo đến cửa xe ngựa, thỉnh cầu và vang nài xin ông một vài ân huệ, ông cũng chẳng buồn nghe họ nói.
Tới nơi, ông liền bước vào tòa nhà cổ kính, huy hoàng tráng Iệ vẫn là sở hữu của gia đình ông từ bao đời. Mỗi bước ông đi là có gia nhân theo kính cẩn hầu hạ. Trở về phòng riêng dùng cơm tối một mình rồi ông sang phòng ngủ, bình tĩnh lên giường như không có chuyện gì xảy ra. Sáng hôm sau, khi gia nhân vào phòng thì thấy Hầu tước đã tắt thở, một lưỡi dao găm đâm xuyên qua tim: người cha có đứa con bị ngựa của ông đâm chết đã tới báo thù.
Chỉ ít lâu sau lính bắt được kẻ sát nhân giam lại rồi mang xử giảo công khai. Bạn bè của tội nhân trong có Đại Phát thề rằng sẽ báo thù những người còn lại trong gia đình Hầu tước để rửa hận cho bạn.
Đạt Anh chính là cháu của Hầu tước Y Vệ Minh nên được thừa hưởng gia tài và chức tước nhưng chàng sẵn có cảm tình với đám dân nghèo nên chàng từ chối không nhận lãnh phần gia tài và ra lệnh dùng đất đai ấy để cứu giúp dân quê.
Lúc cách mệnh Pháp mới nổi, lâu đài Y Vệ Minh là một trong những lâu đài bị đốt trước tiên. Bút nào tả xiết nỗi vui mừng của dân quê khi họ chứng kiến thần lửa thiêu trụi tòa nhà tượng trưng cho bạo quyền và tàn ác.
Ở Ba Lê, Đại Phát tham dự trận công hãm ngục Bát Ty. Gã tiến sâu mãi vào và tới được gian phòng giam ở ngôi tháp phía bắc mang số 105. Gã rùng mình kinh khiếp lúc nhìn thấy nơi mà chủ cũ của gã là bác sĩ Mai Triết bị giam cầm trải qua 18 năm trường: đó là một phòng giam nhỏ hẹp, lạnh Iẽo và tối tăm. Trong phòng chỉ có một cái ghế đẩu và một ổ rơm. Đại Phát đập phá mấy thứ đó tan tành rồi đốt cháy hết, chỉ còn gian phòng giam trống rỗng. Gã lục soát kỹ lưỡng khắp phòng giam tìm được một vật và bỏ ngay vào túi.

ĐẠT ANH KHỞI HÀNH ĐI BA LÊ


Đạt Anh đọc báo được biết tất cả những biến cố quan trọng về cuộc cách mạng Pháp. Chàng còn được biết nhiều tin khác nữa do sự tiếp xúc với những người Pháp Iưu vong mà chàng gặp ở nhà ngân hàng của ông Lưu Kỳ. Chàng biết rằng quân cách mạng ngày càng trở nên hung bạo và các nhà quý tộc Pháp chỉ còn cách trốn khỏi nước Pháp mới mong thoát chết. Chàng tuy là dòng dõi quý tộc mà chàng vẫn đứng về phe dân chúng nhưng chàng cho rằng những biện pháp do quân cách mạng áp dụng đã đi quá trớn.
Có nhiều lúc chàng mong ước có mặt trên đất Pháp vì chàng cho rằng chàng có thể đứng làm trung gian giữa dân chúng và phe quý tộc.
Một ngày kia vào năm 1792, Đạt Anh tới ngân hàng gặp ông Lưu Kỳ. Ông Lưu Kỳ bảo chàng:
- Thế nào tôi cũng phải đi mới được. Nhà ngân hàng của tôi ở Ba Lê đã lâm vào tình cảnh nguy ngập, tôi phải sang ngay để vớt vát để lấy một ít tài liệu quan trọng/
- Thế cụ định khởi hành đêm nay sao?
- Phải, ngay đêm nay.
- Cụ không mang ai đi theo cụ ư?
- Có chứ, tôi sẽ cho người gác cổng ngân hàng đi theo. Hắn có sức mạnh mà lại trung thành.
Vừa lúc ấy một người thư ký mang vào đặt trước mặt ông Lưu Kỳ một phong thư bẩn thỉu còn nguyên chưa bóc rồi nói rằng:
- Chúng tôi chịu không tìm nổi vết tích của người này.
Đạt Ank tò mò liếc nhìn địa chì thấy để ngoài bì:
“Thượng khẩn, gởi Hầu tước Y Vệ Minh. Trân trọng nhờ ông Lưu Kỳ, chủ ngân hàng tại Anh Cát Lợi chuyển giao”
Ông Lưu Kỳ không biết rằng đó là tên thật của Đạt Anh, Tên đó duy chỉ có một mình bác sĩ Mai Triết biết mà thôi.
Đạt Anh bèn nói:
- Tôí có quen người nầy, cụ cứ giao thư này cho tôi, tôi sẽ đưa đến tận nơi.
- Cám ơn ông nói hộ rằng: chắc người gửi thư tin tưởng Hầu tước là một trong các khách hàng của tôi nên mới gửi thơ tới đây.
Đạt Anh cáo từ rồi lấy thơ ra đọc một mình. Thư đó là của một người lão bộc trung thành vẫn giúp việc gia đình chàng. Người ấy suýt bị dân chúng hạ sát và hiện nay ở Ba Lê và đã bị tuyên án từ hình
Thư rằng:
“Cháu chỉ có một tội là thật tâm với cậu. Cháu van cậu hãy thật tâm với cháu! Cậu hãy thề lòng bác ái của đấng tối cao, vì công lý và vì danh dự của nhà ta mà sang ngay đây giải thoát cho cháu!”
Lời kêu cứu của người lão bộc bóp nát trái tim của Đạt Anh vì chàng còn nhớ rõ hắn ta lắm. Trong trạng thái tinh thần hiện tại của chàng thì ngay như trước khi nhận được lá thư chàng đã có ý định sang Ba Lê rồi. Giờ thì trí chàng đã quyết. Không những chàng cần phải cứu người lão bộc mà chàng cần phải hướng dẫn cuộc cách mạng cho đỡ bớt tính chất phá hoại và trở nên xây dựng hơn.
Chàng liền hoạch định chương trình: chàng sẽ không cho nàng Liễu Chi biết là chàng ra đi, để tránh cho nàng nỗi đau khổ lúc chia tay. Chàng cũng sẽ không nói cho ông Lưu Kỳ biết vì thế nào ông ta cũng buộc chàng ở lại với vợ con. Chàng bèn gửi lời giã từ ông Lưu Kỳ và ngày hôm sau mới viết một bức thư cho vợ để nàng biết nguyên cớ vì đâu chàng phải sang Ba Lê đồng thời cũng nói để cho nàng yên lòng rằng chàng sẽ không gặp việc gì nguy hiểm. Chàng đưa thư ấy cho người giữ cửa và dặn nửa đêm mới được giao lại cho nàng Liễu Chi rồi chàng lên đường 24 giờ sau ông Lưu Kỳ.








CHƯƠNG IX

Cá chậu chim lồng


Trong những ngày tao loạn ấy, khách lữ hành trên đất Phấp đi lại thật khó khăn. Không những đường xấu, ngựa ốm yếu mà bất cứ ở lối vào thành phố hay cổng làng nào cũng có những đội dân quân. Ai đi ngang qua cũng bị bắt buộc phải dừng lại khám xét. Khám giấy tờ và tra hỏi đủ điều. Có người đi thoát, có người phải quay trở lại, cũng có người bị bắt giam liền tại chỗ.
Đạt Anh nhận thấy ngay rằng hoàn cảnh của chàng nguy hiểm hơn là chàng vẫn tưởng. Chàng biết rằng chàng không còn được tự do nữa vì lẽ người ta coi chàng là kẻ thù của dân tộc bởi lý do chàng mang một cái tên quý tộc. Đã có lần dân quê vây kín lấy chàng gào thét:
“Đả đảo tên Iưu vong! Tên quý tộc. Tới Ba Lê thế nào nó cũng bị đưa ra toà xử”
Nếu không có bức thư của người lão bộc trong tay, có lẽ chàng bị giam cầm hay bị giết rồi cũng nên. Đọc thư ấy, quân cách mạng nghỉ rằng: “Thôi hãy cứ để cho tên ấy đến Ba Lê giải thoát cho người lão bộc của hắn. Rồi thế nào mà công dân thành phố Ba Lê chẳng mang hắn ra xử. Hắn có chạy đi đằng trời”.
Sau bao ngày gian truân chàng tới được cổng vào thành phố Ba Lê. Trình giấy tờ xong chàng băn khoăn đứng đợi. Chờ mãi mới thấy một người lính ra mở cây suốt chặn ngang rồi hạ lệnh cho chàng đi vào phòng đốc canh. Đạt Anh tuân lời bước vào, một võ quan đang ngồi sau một cái bàn bừa bộn những danh bản lớn cất tiếng hỏi:
- Tên anh là gì?
- Y Vệ Minh.
- Bao nhiêu tuổi.
- Ba mươi bảy.
- Lập gia đình chưa?
- Có rồi.
- Ở đâu?
- Ở Anh Cát Lợi.
- Vợ anh hiện nay ở đâu?
- Ở Anh Cát Lợi.
- Anh sẽ bị giam tại Iao xá La Phúc.
- Trời đất ơi! Ông lấy luật nào mà giam tôi? Mà giam tôi về tội gì mới được chứ?
- Từ ngày anh bỏ xứ ra đi thì đã có nhiều luật mới mà cũng có nhiều tội mới nữa.
- Nhưng ông cũng biết rằng tôi tự ý đến đây để đáp lời cầu cứu này. Tôi không có quyền thi hành ý định của tôi sao?
- Bọn Lưu Vong không có quyền gì cả!
Viên võ quan liền trao một mảnh giấy cho một người lính và Đạt Anh lập tức bị dẫn vào nhà lao, lúc ấy đã đầy nhóc những phạm nhân. Chàng bị nhốt vào một phòng giam, trong chỉ có một chiếc ghế và một cái nệm rơm.
Ngồi một mình tâm hồn chàng bị xáo trộn vì tình thế trở lại.
“Ôi! Tên lưu vong! Sao họ chẳng hiểu lòng ta? Nào họ có chịu nghe ta nói đâu! Giờ đây ở chốn này ta sống cũng như chết”.
Chàng miên man nghĩ tới vợ, tới con Liễu bé bỏng, tới những ngày tù đầy của bác sĩ Mai Triết, chàng đi đi lại lại, lấy chân đo sàn miệng lẩm bẩm: “Một bề năm bước một bề bốn bước. Trời, hỡi em Liễu Chi, tại sao anh lại đi lìa bỏ em? Năm bước - Trước đây bác sĩ Mai Triết đóng giầy rồi lại đóng giầy - Một bề năm bước, một bề bốn bước rưỡi!”
Chàng nghe thấy cả tiếng ồn ào ở ngoài phố, tiếng người nói hòa với các thứ tiếng động và chàng bỗng có cảm tưởng như nghe thấy tiếng nàng Liễu Chi kêu gọi chàng.

CHƯƠNG X

Bác sĩ MAI TRIẾT đến cứu ĐẠT ANH


Ông Lưu Kỳ đang làm việc trong văn phòng nhà ngân hàng của ông ở Ba Lê. Chốc chốc tiếng reo hò cuồng nhiệt của quần chúng đang xô nhau đi khắp các ngả đường lại lọt vào văn phòng của ông. Ông nghĩ thầm:
- Thật may phước đêm nay không có người thân nào của ta ở trong cái thành phố khủng khiếp này. Lạy trời, trời phù hộ cho những kẻ đang lâm vào cảnh hiểm nghèo.
Một lát sau ông nghe thấy tiếng chuông reo rồi thấy hai người xô cửa vào phòng: đó là nàng Liễu Chi và bác sĩ Mai Triết. Ông Lưu Kỳ sửng sốt:
- Thế này là thế nào? Có chuyện gì thế, tại sao các người lại ở đây?
Nàng Liễu Chi ôm chầm lấy ông mà kêu lên:
- Bác ơi! Chồng cháu…
- Chồng cháu làm sao cơ…
- Chồng cháu hiện ở đây.
- Ở đây? Ở Ba Lê à?
- Thưa bác vâng; anh ấy sang đây đã mấy ngày rồi. Cháu cũng chẳng biết anh ấy đã ở đây bao lâu rồi. Cháu chẳng còn nhớ được gì cả. Anh ấy bị giữ lại lúc mới vào thành phố và đã bị giam rồi.
Ông Lưu Kỳ sợ thất thần nhưng ông cố trấn tĩnh để an ủi nàng Liễu Chi. Bác sĩ Mai Triết cho biết là bác sĩ sẽ đến nhà lao ngay lập tức để xem có cách gì giúp Đạt Anh được không. Ông biết rằng ông cũng có đôi chút ảnh hưởng đối với quân cách mạng vì họ vẫn trọng những nhân vật đã bị giam tại ngục Bát Ty.
Hết ngày này sang ngày khác nàng Liễu Chi chờ đợi, lo lắng băn khoăn như kẻ hấp hối mà cũng chẳng nhận được tin tức gì cả. Mãi đến một buổi chiều kia mới thấy một người đưa tin tới. Người ấy là Đại Phát. Gã mang tới cho nàng một mẩu giấy, trên đó bác sĩ Mai Triết viết rằng:
“Đạt Anh vẫn được vô sự, nhưng tôi chưa thể về ngay được. Người đưa tin này còn có một thư nữa gửi cho Liễu Chi. Hãy đưa người ấy tới gặp nó”.
Nhận được tin, nàng Liễu Chi sung sướng như điên cuồng, nàng giở mảnh giấy gửi cho nàng đọc:
“Em yêu quý của anh, em hãy can đảm lên. Anh vẫn mạnh và ba có ảnh hưởng đối với các chức viên trong nhà lao. Em đừng trả lời anh?”
Chỉ bấy nhiêu chữ thôi mà đã là quá đủ đối với nàng, nàng xiết chặt tay Đại Phát và cám ơn gã. Nhưng vừa nhìn vào mắt gã thì bao nhiêu nỗi vui mừng của nàng đã tiêu tan cả, để nhường cho cho sự sợ sệt vì cặp mắt của hắn lạnh lùng và hung dữ lạ thường. Nàng hỏi gã liệu có cách nào cứu gỡ được cho chồng nàng chăng thì gã trả lời: “Chẳrtg có cách nào cả” rồi bỏ đi. Nàng Liễu Chi òa lên khóc và nói:
- Con người này làm cho bao nhiêu hy vọng của cháu tiêu tan cả.
Ông Lưu Kỳ bèn an ủi:
- Đó là cháu tưởng tượng thế đó thôi, cháu phải can đảm Iên mới được cháu ạ.
Tuy vậy trong thâm tâm ông biết rằng mặc dầu Đại Phát vẫn trung thành với chủ cũ nhưng hắn quyết không cứu Đạt Anh đâu vì hắn vẫn nuôi lòng căm giận đối với bọn quý tộc.
Trong thời gian bác sĩ Mai Triết vắng mặt, hàng trăm phạm nhân đã bị tàn sát, nhiều người bị xử chém. Bác sĩ đã cứu cho Đạt Anh khỏi chịu cùng chung số phận với họ nhưng Đạt Anh vẫn bị giam giữ. Khi biết chắc rằng con rể ông tuy bị giam nhưng không đến nỗi nào, bác sĩ Mai Triết bèn trở về nhà an ủi nàng Liễu Chi. Bác sĩ đoán chắc thế nào cũng cứu được Đạt Anh nhưng phải cần chờ đợi một thời gian. Có lẽ một thời gian lâu lắm, Họ chờ dợi hết tháng này sang tháng khác. Thỉnh thoảng bác sĩ vào thăm Đạt Anh và mang tin của chàng về cho con gái. Nếu không thì thư từ viết bất cứ bằng cách nào cũng khó mà đến được tay người nhận.
Máu vẫn đổ và cuộc cách mạng vẫn tiếp tục. Một hôm bỗng có tin sáng hôm sau Đạt Anh sẽ bị mang ra tòa xử. Bác sĩ Mai Triết đã chuẩn bị sẵn sàng để ra toà và tin chắc rằng ông cố gắng thì thế nào cũng giải thoát được cho Đạt Anh.

CHƯƠNG XI


VẬN MỆNH ĐỔI THAY


- Y Vệ Minh biệt hiệu Đạt Anh!


Nghe gọi tên mình, Đạt Anh tiến lên đứng ở chỗ bị cáo nhân. Chàng đưa mắt một lượt quanh mình, nhìn các quan toà, ban hội thẩm và cử toạ ồn ào vô trật tự. Đàn ông có nhiều người mang theo võ khí, đàn bà nhiều người đeo dao găm. Chàng hiểu ngay số phận của chàng là do quần chúng có mặt trong tòa quyết định. Chàng tin tưởng bác sĩ Mai Triết sẽ thuyết phục nổi đám quần chúng ấy đứng về phe chàng.
Chàng bị buộc tội lưu vong. Cuộc thẩm vấn bắt đầu.
Những câu chàng trả lời tòa đều đã được nhạc phụ dặn dò trước nên nghe chừng tòa có vẻ hài lòng lắm. Tiếp đó đến phiên bác sĩ đứng lên nói. Ông đã được nhiều người yêu chuộng, giọng ông lại hùng hồn nên tòa liền tha bổng Đạt Anh. Tức thời đám đông xô nhau tới tỏ cảm tình với chàng một cách vô cùng sôi nổi; đàn ông cũng như đàn bà ôm chặt lấy chồng rồi khiến chàng về nhà như một đấng anh hùng. Ấy quần chúng ái quốc thời ấy đối với những kẻ cùng chung một chí hướng thân thiện là như thế đấy. Nhưng khốn nỗi tinh thần đó nào có bền vững, chỉ một chuyện không đâu là lại biến ngay ra thù hằn và ngờ vực.
Đạt Anh về tới nhà được bình yên vô sự. Bác sĩ phải vào trước để chuẩn bị tư tưởng của Liễu Chi, thế mà vừa trông thấy mặt chồng, nàng đã ngã vào người chàng và ngất đi. Thế là Đạt Anh thoát vòng lao lý nhờ bác sĩ Mai Triết giúp đỡ, nàng Liễu Chi vui mừng khôn xiết và cảm thấy nợ ơn sâu xa người cha đã cứu tử cho chồng nàng. Nàng muốn tức khắc rời khỏi Ba Lê; tuy thế vẫn cần phải có một thời gian để sửa soạn cuộc hành trình. Chưa khởi hành ngay được nàng lo quá. Bác sĩ Mai Triết cự nự:
- Bây giờ chồng con đã bình yên vô sự rồi, sao con vẫn băn khoăn mãi thế?
Chiều tối hôm sau đang lúc nàng Liễu Chi cùng chồng ngồi quanh lò sưởi mọi vật, đều yên tĩnh, thốt nhiên nàng kêu lên:
- Cái vì thế nhỉ?
Mọi người đều lắng tai nghe bên ngoài có tiếng đập mạnh vào cửa:
- Cái gì thế ba ơi! Ba làm thế nào giấu Đạt Anh đi! Ba làm thế nào cứu nhà con với!
Nàng Liễu Chi ghé vào tai cha càng van vỉ, lo sợ đến thất thần. Cửa buồng bỗng mở toang, Bốn người võ trang súng lục và súng trường, kiếm, bước vào:
- Công dân Y Vệ Minh biệt hiệu Đạt Anh đâu?
- Các người là ai mà tìm tôi? - Đạt Anh hỏi.
- Nhân danh Cộng hoà Pháp Quốc chúng tôi tới bắt anh. Vì lẽ gì và tại sao thì ngày mai anh sẽ biết!
Bác sĩ Mai Triết mặt xanh như tàu lá và ngẩn người ra vì kinh ngạc, bèn lên tiếng hỏi:
- Vì đâu lại có chuyện này?
- Công dân bác sĩ, có người tố cáo hắn ta!
- Ai tố cáo?
- Nam và nữ công dân Đại Phát và một người nữa!
- Người ấy là ai?
- Ngày mai sẽ biết!
Thế là một lần nữa Đạt Anh bị cầm tù.








CHƯƠNG XII

PHIÊN TÒA LẦN THỨ NHÌ


Trong thời gian đó Cát Tôn đã tới Ba Lê. Thấy nàng Liễu Chi vắng mặt quá lâu chàng nghĩ ngay rằng có chuyện gì không may đã xảy tới. Một lòng chung thủy với nàng Liễu Chi, người mà chàng rất mực yêu đương thương mến, chàng bèn quyết định đi theo nàng sang Ba Lê để xem có giúp đỡ nàng được chút gì không. Trước hết chàng đến thăm ông Lưu Kỳ thì vừa đúng lúc được tin Đạt Anh bị bắt lần thứ nhì. Nghe xong đầu đuôi câu chuyện, chàng ngồi lặng người suy nghĩ giờ lâu trong khi ông Lưu Kỳ ấm ức khóc,
Một lúc sau Cát Tôn nói:
- Cụ dừng bảo cho nàng Liễu Chi biết là tôi hiện đang ở đây. Đừng để cho nàng thấy tôi thì mới có lợi. Không gặp nàng tôi mới có thể giúp nàng được. Chắc cụ sắp tới thăm nàng thì phải. Đêm nay chắc nàng cảm thấy buồn và cô đơn lắm nhỉ!
- Phải, tôi sắp đi đây.
- Thế thì hay lắm, cụ nhớ an ủi cho nàng được yên lòng. Trông nàng sắc thái ra sao, thưa cụ?
- Nàng lo âu và xanh lắm nhưng vẫn đẹp.
Cát Tôn buông tiếng thở dài não nuột như muốn khóc rồi ngồi thừ ra, mặt đăm chiêu nhìn vào lò sưởi.
Thấy ông Lưu Kỳ sửa soạn đi thăm nàng Liễu Chi, Cát Tôn bèn đứng lên nói:
- Để tôi cùng đi với cụ ra ngoài cổng. Thưa cụ, cụ hãy vịn lấy tay tôi.
Rồi họ khuất dạng trong màn đêm dầy dặc.
Suốt đêm ấy Cát Tôn đi lang thang ngoài đường. Chàng không hề chợp mắt được. Nhưng chàng không còn bồn chồn như hồi chàng còn ở Luân Đôn. Trông chàng có vẻ tự đắc như một người chán nản, đã phấn đấu nhiều mà lầm đường lạc lối, nay mới tìm được chánh đạo và tìm được lối thoát. Chàng rẽ vào một tiệm bào chế nhỏ mua vài gói nhỏ dược phẩm để vào trong túi áo. Rồi chàng chờ tới giờ khai mạc phiên tòa thứ hai xử Đạt Anh.
Tới giờ xử, chàng theo mọi người vào tòa và thấy ông Lưu Kỳ, bác sĩ Mai Triết và nàng Liễu Chi ngồi cùng chỗ. Lúc lính áp giải Đạt Anh vào, nàng Liễu Chi nhìn chàng, nửa thương mến nửa như muốn khuyến khích; chàng bình tĩnh và can đảm mỉm cười đáp lại. Về thời ấy thủ tục xử án vô cùng mau lẹ. Cáo trạng được tuyên đọc liền lập tức: Y Vệ Minh biệt hiệu Đạt Anh, được phóng thích sáng qua rồi lại bị buộc tội và lại bị bắt chiều tối hôm qua vì bị tình nghi và bị tố cáo là kẻ thù của nền Cộng Hòa, là một người thuộc giòng giõi quý tộc và thuộc một gia đình gồm những kẻ chuyên chế đã áp bức dân chúng một cách tàn ác.
- Ai là người tố cáo bị cáo?
- Những người đứng tố cáo bị cáo là Đại Phát cùng với vợ là Thế Hà và A Lịch Sơn Mai Triết”.
Vừa đọc tới tên này cả tòa đã nhao nhao bàn tán. Bác sĩ Mai Triết biến sắc mặt và run lẩy bẩy, đứng dậy nói:
- Thưa ông Chánh án tôi cực lực phản đối việc đó là sai với sự thật. Chắc ông cũng biết bị cáo là con rể tôi.
- Tòa yêu cầu ông hãy yên lặng. Ông phải sẵn sàng hy sinh cho nền cộng hòa. Ông hãy nghe đây.
Liền đó tòa mời Đại Phát ra làm nhân chứng và gã bên thuật lại đầu đuôi câu chuyện hắn đã từng giúp việc cho bác sĩ Mai Triết như thế nào, việc chủ hắn bị cầm tù rồi lại được phóng thích ra sao. Hắn khai tiếp rằng hắn đã tìm được một mớ tài liệu trong phòng giam bác sĩ tại ngục Bát Ty.
Nói đến đây hắn lấy mớ tài liệu ra trình tòa.
Đó là những mẩu giấy nhỏ bẩn thỉu trên có chữ viết bằng mồ hóng hòa lẫn với máu. Tài liệu ấy ghi rõ ràng nguyên nhân tại sao bác sĩ Mai Triết bị hạ ngục. Câu chuyện như thế này:
‘‘Một ngày nọ, có hai người khách tới mời bác sĩ tới khám bệnh, lúc đó bác sĩ đang là một lương y nổi danh tại Ba Lê. Họ mời bác sĩ lên xe ngựa về một ngồi nhà trơ vơ ở giữa đồng. Nơi đây bác sĩ thấy có hai bệnh nhân: một thiếu phụ còn trẻ đẹp lúc ấy đang bị loạn thần kinh. Bà ta kêu la không rứt tiếng và cứ nhắc đi nhắc lại câu:
“Cha tôi, chồng tôi và em tôi đâu”.
Bác sĩ cố gắng điều trị cho thiếu phụ nhưng chỉ hai hay ba ngày sau lần thăm bệnh lần đầu tiên, bà ta thở hơi cuối cùng. Người nữa là một thanh niên nông dân em của thiếu phụ kể trên. Anh ta bị thương nặng mà vẫn cố kể cho bác sĩ nghe câu chuyện sau đây:
‘‘Gia đình anh ta là gia nhân của hai người quý tộc (đã đến mời bác sĩ đi thăm bệnh), chồng của người chị bị làm khổ công quá lao Iực nên đã bỏ mình. Hầu tước, chủ nhân của họ, liền cưỡng bức người chị, cha anh ta chịu không nổi sự nhục nhả đã thọ bệnh đau tim mà chết. Anh ta quyết chí rửa hận cho gia đình nên đã thủ một thanh kiếm cũ tới đâm Hầu tước nhưng ông này tinh thông kiếm thuật hơn nên đánh anh ta tử thương. Bác sĩ Mai Triết không tài nào cứu nổi chàng thanh niên này. Anh ta chết, miệng vẫn nguyền rủa người đã hạ sát anh.’’
Bác sĩ quá ghê tởm trước hành vi vô cùng tàn nhẫn ấy nên đã viết thư phản kháng lên ông Bộ trưởng. Bác sĩ tìm biết được rằng tên của hai người quý tộc ấy là Y Vệ Minh. Thư gửi đi chưa được bao lâu thì bỗng có người mời ông đi thăm bệnh gấp. Một chiếc xe đã chờ sẵn ngoài cửa, xe ấy đưa ông vào thẳng ngục Bát Ty. Thì ra Hầu tước đã đón bắt được bức thư và vận động lấy được một “sự vụ lệnh câu thúc thần thế” để bịt miệng kẻ muốn gây rối cho ông ta’’
Tài liệu kết thúc với những giòng chữ:
“Tôi, A Lịch Sơn, Mai Triết, tố cáo gia đình Y Vệ Minh và cả giòng giõi nhà ấy. Tôi tố cáo chúng với thượng đế và người trần”.
Hậu quả của tài liệu này thật là kinh khủng. Quần chúng dự phiên tòa này la ó rầm rĩ và đồng thanh đòi Đạt Anh phải dền mạng. Thôi thế là hết, không còn nghi ngờ gì nữa, chỉ trong 24 giờ chàng sẽ phải lên đoạn đầu đài!
Nàng Liễu Chi ngồi ngẩn người ra một lúc như người mất hồn rồi nàng chạy xổ tới chỗ chồng đứng, cha nàng cũng chạy theo. Lính để mặc cho hai người tới gần, Đạt Anh liền giang tay ôm lấy vợ mà nói:
- Thôi thế là vĩnh biệt em yêu dấu của anh. Chúng ta sẽ tái ngộ ở nơi mà những kẻ đau khổ được an nghỉ vĩnh viễn. - Đau lòng em lắm anh ơi! Thôi anh đừng nghĩ gì đến em nữa, anh hãy hôn con đi trước khi vĩnh biệt.
- Thôi được anh nhờ em hôn con hộ anh.
Nói rồi chàng liền quay sang bắt tay bố vợ. Trước sự biến chuyển không ngờ, ông lão đáng thương bị xúc cảm và kinh ngạc đến cực độ. Ông vừa định nói thì Đạt Anh đã gạt đi:
- Thưa ba, ba hãy an tâm, mong ba hãy tha thứ cho những hành động áp chế của gia đình con. Con xin đa tạ sự hy sinh của ba. Bây giờ con mới biết là ba đã biết quá khứ của gia đình con nhưng vì quá thương Liễu Chi nên ba đã cố nén lòng ác cảm đối với con. Cầu trời phù hộ cho ba!
Thế rồi chàng bị dẫn ra khỏi tòa. Nàng Liễu Chi quay lại nhìn cha rồi ngã gục dưới chân ông. Bỗng có một người đến vực nàng dậy: Đó là Cát Tôn, chàng nhẹ nhàng dìu nàng đứng lên, vẻ mặt hiên ngang, rồi dẫn nàng ra một chiếc xe ngựa. Bác sĩ Mai Triết và ông Lưu Kỳ đi bên cạnh chàng; cả hai người vì tuổi đã cao nên không đỡ nổi nàng Liễu Chi ra về.
Về tới nhà, Cát Tôn đỡ nàng Liễu Chi lên phòng riêng của nàng, đặt nàng lên giường rồi nói:
- Trước khi cáo lui, tôi xin phép được hôn nàng!
Dứt lời chàng cúi xuống đặt một cái hôn vô cùng âu yếm lên mặt nàng. Liễu Chi lúc ấy xanh xao lợt lạt. Quay ra cửa chàng còn khẽ hỏi bác sĩ Mai Triết:
- Không còn hy vọng gì nữa ư cụ?
- Thôi thế là hết. Tôi sẽ xin yết kiến ông Chánh án nhưng tôi biết chắc là chẳng còn hy vọng gì nữa!










CHƯƠNG XIII

HY SINH


Đêm ấy đã khuya lắm Cát Tôn còn đến gặp ông Lưu Kỳ. Chàng hỏi xem bác sĩ Mai Triết vận động cứu Đạt Anh có đi đến kết quả gì không. Ông Lưu Kỳ trả lời:
- Bác sĩ đã cố gắng hết sức nhưng vô hiệu quả. Hiện nay bệnh thần kinh cũ của bác sĩ đã tái phát, và bác sĩ chỉ hỏi đến giầy và ghế dài để ngồi đóng giầy thôi.
- Thế thì hy vọng cuối cùng đã tiêu tan rồi, tôi không thể ở đây được nữa nhưng trước khi tôi ra đi, cụ hãy nghe kỹ lời tôi nói. Tôi có một chuyện rất quan trọng cần nói để cụ biết. Cụ hãy cầm lấy chồng thư này. Có giấy phép cha tôi ra khỏi được châu thành, Xin cụ đừng hỏi gì tôi cả. Ngày mai đúng hai giờ, cụ phải chuẩn bị sẵn sàng để khởi hành. Cụ hãy kiếm sẵn lấy một cỗ xe đóng ngựa để chực ở ngoài cửa rồi bảo nàng Liễu Chi và cả cha nàng ngồi vào trong xe. Cụ cũng ngồi vào trong xe. Xong xuôi rồi chờ tôi, hễ lúc nào tôi đến là khởi hành ngay trở về Anh Cát Lợi. Cụ hãy nghe lời tôi đừng thay đổi gì cả rồi mọi việc đâu sẽ vào đây.
- Được, tôi xin theo những lời ông chỉ dẫn. Ông dặn thế nào tôi sẽ làm y như thế.
- Tôi cũng hy vọng sẽ làm được như ý tôi đã định. Thôi bây giờ xin chào cụ.
Ra đến đường Cát Tôn đứng lại và ngước mắt nhìn lên cửa sổ phòng nàng Liễu Chi, chàng lẩm bẩm cầu nguyện và khẽ nói:
- Vĩnh biệt!
Lúc ấy thì Đạt Anh trơ trọi một mình trong phòng giam. Trước đây, tâm trí chàng hỗn loạn nhưng dần dần chàng trấn tĩnh được và trở nên bình tĩnh, Chàng viết một bức thơ cho nàng Liễu Chi, kể rõ cho nàng biết chàng chẳng bao giờ lại có thể ngờ rằng vì cha và chú chàng mà bác sĩ Mai Triết đã bị mắc vào vòng tù tội. Chàng khuyên nàng hãy can đảm chịu đựng để an ủi cha nàng và trông nom con. Chàng cũng viết một bức thư nữa cho ông Lưu Kỳ nhưng chàng không hề nghĩ đến Cát Tôn. Viết xong chàng ngả mình trên nệm rơm rồi ngủ thiếp đi, mơ màng nghỉ đến những ngày vui xưa ở Luân Đôn.
Sáng hôm sau, chàng vừa đi đi lại lại trong phòng giam vừa bình tĩnh suy nghĩ và cầu nguyện. Chàng đếm từng giờ để chờ đến ba giờ là lúc người cai ngục sẽ vào giải chàng đi thọ hình. Quãng một giờ hơn chàng bỗng nghe thấy nhiều tiếng chân người rồi cửa phòng giam mở ra và Cát Tôn bước vào. Quá ư kinh ngạc. Người tử tù không thốt lên được một lời. Cát Tôn bình tĩnh nói:
- Chắc anh chẳng bao giờ lại có thể ngờ gặp tôi ở đây?
- Tôi không tin được chính mắt tôi nữa. Anh cũng bị giam ư?
- Không, tôi lễ tiền lão cai ngục để lão cho phép tôi vào đây. Bây giờ anh hãy nghe tôi nói. Tháo đôi ủng, cởi áo và ca vát của anh ra rồi lấy bộ đồ tôi đang mặc đây và bận vào. Đưa sợi giây băng đang buộc trên đầu anh cho tôi.
Đạt Anh hiểu ngay ý định của Cát Tôn, chàng lắc đầu:
- Không, không thể như thế được. Anh sẽ bị xử tử. Quyết là không được đâu!
Cát Tôn cứ này ép mãi, rồi bất thần rút trong túi ra một chiếc mùi xoa và úp chụp lên mũi Đạt Anh. Đạt Anh cố đẩy ra nhưng chàng bỗng ngã quay xuống sân, bất tỉnh.
Cát Tôn lập tức quay ra khẽ gọi:
- Này, thôi vào đi!
Lão cai ngục đã ăn tiền đứt của Cát Tôn liền bước vào phòng giam. Cát Tôn bảo gã:
“Tìm ngay lấy vài người nữa rồi khiêng tôi ra xe.
- Khiêng anh? Lão cai ngục cuống quít hỏi lại.
- Không phải, khiêng người mà tôi thay thế, ông đã hiểu chưa? Cứ việc nói rằng tôi yếu mệt và vào tới đây thì tôi ngất đi sau khi nói chuyện với bạn tôi. Ở nhà tù thì những chuyện như thế xảy ra luôn có gì là lạ. Nào mau lên gọi người khiêng bạn tôi ra xe!
Lão ngục tìm hai người nữa rồi cả bọn lúi húi nhấc Đạt Anh lúc ấy đang mê man và khiêng chàng ra xe ngựa.
Đạt Anh và Cát Tôn giống nhau như đúc đến nỗi hai tên kia vẫn tưởng là Y Vệ Minh còn ở lại trong nhà giam. Cửa phòng giam đóng lại nhốt Cát Tôn trong đó. Chưa đầy một giờ sau, một chiếc xe ngựa tiến tới chỗ chắn đường ngăn không cho xe cộ ra khỏi Ba Lê. Chiếc xe phải ngừng lại ở đó để khám xét:
- Ai đó? Đưa giấy tờ đây coi nào!
Ông Lưu Kỳ xuất trình giấy tờ:
- A Lịch Sơn Mai Triết, bác sĩ. Quốc tịch Pháp.
- Đâu người nào?
- Đây ông ấy đây! Ông ấy mắc bệnh hơi lãng trí.
- Liễu Chi con gái Mai Triết. Quốc tịch Pháp đâu?
- Cô ấy ngồi trong góc xe kia kìa.
- Cát Tôn, Trạng sự. Quốc tịch Anh.
- Đâu người nào?
- Ông ấy nằm trong góc kia. Ông ấy không được mạnh nên ngất đi sau khi chia tay với một người bạn thân.
- Lưu Kỳ. Chủ ngân hàng. Quốc tịch Anh.
- Chính tôi đây”
Rồi đến lượt hành trang bị khám xét giấy tờ phải đưa ra để ký lại một lần nữa. Thế là chiếc xe ra thoát khỏi châu thành Ba Lê và thong dong tiến về Anh Cát Lợi.
Trong khi ấy thì Cát Tôn ngồi một mình trong nhà giam. Chàng lắng tai nghe động tĩnh và chỉ một lát là biết chắc rẳng Đạt Anh thoát ra khỏi, chàng bèn thở một cách khoan khoái. Trông chàng lúc ấy sung sướng nhất đời. Nét mặt chàng rạng rỡ vì vui vẻ là đã tự nguyện hy sinh.
Phút chốc cửa phòng giam lại mở và lão cai ngục gọi to:
- Y Vệ Minh, hãy đi theo ta.
Một lát sau đã thấy chàng đứng lẫn lộn với nhiều tù khác độ vài phút đồng hồ trong hành lang đen tối rộng mênh mông của đề lao. Sau đó cả bọn được lùa lên xe không mui rong ruổi qua các phố phường nhộn nhịp. Cát Tôn đứng thẳng nhưng cố ý để tóc rũ lòa xòa xuống mặt để không ai có thể nhận ra được sự đánh tráo. Chàng nghe thấy tiếng dân chúng reo hò: “Đả đảo tên Y Vệ Minh! Hãy đưa nó lên máy chém!”. Thế rồi chiếc xe ngừng lại tiếp theo là tiếng nhiều người nói ồn ào và chàng tưởng chừng như trông thấy không biết bao nhiêu là bộ mặt hỗn độn.
Một ý nghĩ cuối cùng đến với chàng:
“Trong cả một đời ta mãi bây giờ ta mới làm được một việc đáng làm”. Liền đó đám đông ùa đến như sóng cuốn rồi đột nhiên mọi vật biến mất không còn gì nữa.