Một buổi sáng mùa đông. Sự lạnh lùng của thời tiết gieo mơ màng cho cảnh vật. Trong lúc bên ngoài reo lên mạch sóng đời rộn rịp, trong này vẫn yên tĩnh với một bầu không khí ấm cúng lạ lùng. Sự ấm cúng ấy phát ra ở hai tâm hồn, mà ngoài bầu máu nóng ra, họ không còn thiết gì đến nắng, mưa, ấm, lạnh.
Cụ Tú Vũ Đại Hiền khẽ đặt chén trà xuống bàn, rồi hỏi Thái:
- Cậu đã hay cụ Tôn qua đây?
Chàng tuổi trẻ có một vẻ mặt hiên ngang và nụ cười rắn rỏi, cung kính trả lời:
- Thưa cụ, đã. Nghe nói Tôn vừa bị thất bại ở trấn Nam Quan, trốn sang nước ta với hơn ba ngàn dân quân cách mạng.
Chàng tuổi trẻ ấy là Nguyễn Hoàng Thái, một chiến sĩ tín cẩn của cụ Vũ. Thái vận âu phục, dáng người thanh nhã trang nghiêm. Đôi mắt chàng sáng quắc, biểu lộ vẻ thông minh, cương quyết.
Cụ Tú vơ vẩn một lúc, lại hỏi:
- Cậu có dọ hỏi đích xác nguyên nhân sự thất bại của Tôn chưa?
Thái không do dự đáp:
- Lúc gần đây Tôn Dật Tiên và Hoàng Hưng hoạt động ở trấn Nam Quan. Vì hai tay gián điệp đắc lực của Tôn, Hoàng là cô Thu Cẩn và Trịnh Dục Tú làm hỏng việc, khiến cho chương trình hành động của Từ Tích Lân bị phát giác. Cuộc bạo động của họ Từ ở An Khánh không thành bọn đồng chí bị giết và bị bắt gần hết. Tôn, Hoàng bị thất bại, các chi bô đảng không còn có thể liên lạc hô ứng với nhau. Tôn phải kéo tàn quân xuống biên giới Việt Hoa để gầy dựng lại thế lực...
Cụ Vũ lơ đãng nhìn lên trần nhà. Một tiếng chim ríu rít trên nóc làm cho cụ bồi hồi. Cụ nghĩ đến những con chim bị giam hãm trong lồng, tiếng kêu đau thương của nó chắc phải là buồn lắm. Cụ chắc lưỡi nghĩ thầm: “Vậy mà có những con chim vẫn chịu yên phận trong cái khung sống nhỏ hẹp ấy, vẫn tự tác và vẫn líu lo”. Nghĩ như vậy, cụ buồn bã thở ra. Bỗng một tia sáng phát ra trên đôi mắt cụ. Cụ bảo Thái:
- Làm thế nào để gặp được Tôn?
Thái dường cũng nghe một tiếng gọi dội lên trong tiềm thức. Một niềm tin tưởng làm cho sắc mặt chàng hồng lên. Chàng vui vẻ:
- Gặp Tôn không khó. Khó là liệu Tôn có thỏa hiệp với ta chăng?
Chàng vừa dứt lời, chợt nghe có tiếng cãi cọ nhau ở trước ngõ. Câu chuyện đang đến đoạn nghiêm trọng, phải ngừng lại. Cụ Tú nhận ra là tiếng người gia bộc của cụ đang cãi lộn với một thiếu nữ.
Tên gia bộc giọng sừng sộ:
- Cô không muốn sinh sự thì đi ngay đi cho. Sớn sác đi cho vấp bể, lại đổ thừa.
Thiếu nữ nhỏ nhẹ:
- Ông không đụng thì làm sao tôi vấp? Ông bắt đền giùm tôi, rồi tôi đi.
- Cô này lạ quá! Ai làm bể mà cô đền?
- Ông chứ ai! Ông đền cho tôi.
Người đàn ông tức tối:
- Cô leo lẽo cái miệng, ông tôi ra bây giờ. Khi không cô bắt đền, tiền đâu tôi bắt đền cho cô?
- Không tiền sao làm bể của người ta? Ông không chịu đền, thì để ông chủ ông ra đền.
Cụ Đại Hiền và Thái nghe hai người cãi cọ đến đây, đều bật cười. Cụ bước xuống, rồi đi với Thái ra cửa.
Nghe tiếng động, hai người đang cãi nhau chợt im lặng. Cụ Tú từ tốn hỏi thiếu nữ:
- Chuyện gì mà hai người cãi cọ nhau ngoài này?
Thiếu nữ kính cẩn đáp:
- Thưa cụ, ông này đập bể của con hai chiếc nồi. Con nhờ ông ấy đền giùm con, mà ông ấy cứ chối bai bải.
Trong lúc thiếu nữ nói, Thái chăm chú nhìn nàng, bỗng chàng buột mồm nói thầm: “Cô Thu Cẩn đi đâu đây?” Chàng không thể lầm đươc: nàng thiếu nữ ấy là tay gián điệp lợi hại nhất của Tôn Dật Tiên. Nàng đã tìm đến đây, hẳn có chuyện gì.
Không đợi cho tên người nhà phân trần, chàng bước đến cụ Tú, bảo với thiếu nữ:
- Ông ấy đã vô ý đập bể của cô, vậy mời cô vào nhà, cụ tôi sẽ đền cho cô.
Nói xong, Đại Hiền và Thái trở vào. Thiếu nữ nhìn lại tên người nhà với nụ cười đắc thắng, rồi nem nép bước theo.
Đến bộ ghế trường kỷ, cụ Tú chỉ chiếc ghế mời thiếu nữ:
- Mời cô ngồi.
Thiếu nữ chưa kịp ngồi, Thái đã nhoẻn cười hỏi:
- Cô Thu Cẩn đến viếng chúng tôi, hẳn có sứ mạng gì của Tôn thủ lĩnh?
Câu hỏi đột ngột của Thái làm cho cả cụ Vũ và thiếu nữ ngạc nhiên. Bấy lâu cụ Tú nghe đồn tài xuất quỉ nhập thần của vị nữ gián điệp của cụ Tôn. Sự gặp gỡ lạ lùng này chứng tỏ rằng tiếng đồn kia không phải là ngoa vậy.
Thu Cẩn biết mình đang đứng trước hai bậc anh hùng của nước Việt Nam. Chủ ý nàng muốn làm cho hai nhà ái quốc phải ngạc nhiên vì mình, không ngờ chính nàng phải ngạc nhiên trước. Nàng ngẩng nhìn Thái một phút rồi đáp khẽ:
- Vâng, tôi đến với một sứ mạng.
Dứt lời, nàng nhìn quanh có vẻ do dự. Biết ý, cụ Tú trỏ Thái giới thiệu:
- Đây là đồng chí Nguyễn Hoàng Thái. Ở đây cô có thể nói chuyện tự do.
Như cởi hết sự lo lắng, thiếu nữ tươi cười:
- Tôi vâng lịnh quan Tổng đốc Thái Bình Trần Đình Lượng, mang về cho cụ một bức mật thư.
Nàng vừa nói vừa đưa ra một bức thư. Cụ Tú nhận lấy, hỏi:
- Cụ Thượng có tin gì nữa chăng?
- Quan Tổng trấn chỉ dặn: cụ không nên chậm trễ, vì rất cần kíp.
Thiếu nữ đứng lên xin từ giã. Cụ Tú và Thái cũng đứng lên đưa nàng ra cửa.
Thu Cẩn thấy tên người nhà vẫn còn đứng hậm hực trước cổng, nàng cúi đầu chào cụ Vũ và Thái rồi day lại hí hởn:
- Thôi, không bắt đền ông nữa đâu mà ông cau có.
Nếu không có cụ đây thì thế nào lúc nãy cũng phải nhờ đến ông đội xếp ngoài kia.
Nghe lời nàng, Thái thoáng thấy có bóng một người lính đi qua phía ngoài cổng. Thái biết nàng cố ý cho hay có người đang nom theo nàng. Nhưng với giọng rất tự nhiên, nàng cất lên một tràng cười trong trẻo:
- Nhưng giờ thì không còn lo gì nữa nhé?
Tên người nhà cho đó là câu giễu cợt. Trái lại, Thái thấy vững lòng vì câu nói ấy. Vì đó không phải là một lời nói tầm thường, mà là lời nói của một gián điệp ngỏ với một gián điệp.
Thiếu nữ gánh đôi gióng nồi lên vai, rồi thoăn thoắt bước đi. Tà áo nàng phất lại phía sau như một cánh quạt.

Chiếc xe độc mã hướng về Nam. Tiếng lộp cộp đều đều của vó ngựa vang vào đồng ruộng như những tiếng chày giã gạo giữa đêm khuya tịch mịch.
Đại Hiền và Thái lặng im, mắt dõi nhìn ra chân trời đang nổi bật lên một màu tím sẫm. Chân mây khép kín, nhưng nghiêng trên đầu mây khoản bao la bát ngát của không gian. Vài đợt gió đong đưa mấy khóm cây, cướp đi vài chiếc lá vàng phất phơ như cánh bướm.
Xe qua một ngã rẽ, cụ Tú nói với Thái:
- Trời sắp tối.
Mắt chàng tuổi trẻ vẫn ruổi theo con đường thiên lý:
- Thưa cụ, còn vài dặm nữa thì đến tỉnh Thái. Có lẽ ta đến vừa lúc đỏ đèn.
Cụ khẽ gật, rồi lại trầm ngâm theo dòng tư tưởng.
Nhận được bức thư mật, cụ Tú Đại Hiền vội bốc ra xem. Thì ra cụ Thượng Thái Bình yêu cầu cụ xuống Nam ngay để dự một cuộc hội họp bất thường. Không để chậm trễ, cụ lập tức khởi hành với Thái. Từ khi bước lên xe, tâm trí cụ vẫn vương muôn ngàn ý nghĩ. Cụ lo sợ có việc gì xảy đến cho đảng chăng?
Vừa đến tỉnh thì trời sụp tối. Người ta chỉ nhận ra thành phố qua ánh đèn. Chiếc độc mã tiến đến trước cổng một tòa dinh thự, rồi ngừng lại.
Cụ Tú và Thái chưa kịp bước xuống, một người đứng trước cổng đã bước lại hỏi:
- Phải xe của cụ Đại Hiền chăng?
Thái đáp:
- Phải.
Người ấy cung kính:
- Cụ Thượng đang đợi.
Đại Hiền và Thái xuống xe và theo người ấy vào nhà. Qua khỏi cổng, đã thấy cụ Thượng từ trong mừng rỡ bước ra. Ba người chào nhau một cách niềm nở. Cụ Thượng Trần ghé tai bảo cụ Tú:
- Ta có cơ hội gặp hai nhà lãnh tụ cách mạng Trung Hoa.
Thái buột mồm:
- Tôn lãnh tụ và Hoàng Hưng?
Cụ Thượng đáp lại với một nụ cười đắc ý. Cụ Vũ điềm nhiên bước. Không ai hiểu cụ đang nghĩ gì.
Trong nhà có năm người đang ngồi đợi, bốn người Trung Hoa và một người Việt. Thấy khách bước vào, cả thảy đều đứng dậy chào.
Cụ Thượng Trần Đình Lượng chỉ Đại Hiền giới thiệu họ:
- Đây là một lãnh tụ của đảng cách mạng Việt Nam: Vũ Đại Hiền, người mà chúng ta đang mong đợi, với đồng chí của ngài là Nguyễn Hoàng Thái.
Rồi cụ day qua cụ Tú:
- Đây là nhà lãnh tụ đảng cách mạng Trung Hoa Tôn Dật Tiên với đồng chí của ngài là Hoàng Hưng, Lương Tú Xuân và cô Thu Cẩn.
Ngay từ lúc vào, Thái để ý đến một thiếu nữ trong bộ y phục Trung Hoa lộ ra một vẻ yêu kiều diễm lệ. Thiếu nữ đứng nép sau mấy nhà cách mạng. Thấy Thái nàng khẽ chào với nụ cười tươi như hoa. Thái cũng cười. Cô hàng nồi không còn cái vẻ quê mùa như lúc sáng. Nàng đẹp một cách uyển chuyển và lộng lẫy.
Đứng bên bốn nhà cách mạng Trung Hoa, còn có một thân sĩ Việt Nam rất quen thuộc với cụ Vũ và Thái: Cụ Trần Quốc Việt. Sau những câu thù ứng chiếu lệ, họ phân ngôi chủ khách ngồi xuống. Một tuần trà mở đầu cho cuộc hội họp quốc sự.
Cụ Thượng Trần nghiêm nghị khai mạc buổi nhóm:
- Cuộc hội họp bất thường nầy mở ra, mục đích để giao kết cảm tình giữa hai đảng cách mạng Hoa Việt. Đây toàn là những bậc nghĩa khí của hai nước, ta có thể bàn ngay đến câu chuyện tâm huyết mà không ngại.
Đại Hiền tiếp lời:
- Lâu nay, chúng tôi hằng đặng tin hoạt động của quý đảng ở Trung quốc. Tuy có nghe tiếng, nhưng chưa rõ được phương lược hành động ra sao. Nay nhân có Tôn lãnh tụ qua đây, có thể bày giải cho chúng tôi rõ vài điểm chăng?
Nét mặt khôi vĩ hiên ngang của Tôn đỏ bừng lên dưới ánh đèn tọa đăng. Lời nói của cụ Vũ dường như nhắc nhở cái quá trình tranh đấu của đảng, mà những cuộc thất bại liên tiếp khiến cho cụ phải bao lần bôn Nam tẩu Bắc. Tuy nhiên, Tôn không nản lòng trước những sự thất bại, và càng thất bại, Tôn càng hy vọng đến ngày thành công. Tôn đáp với giọng đầy tự tin:
- Phàm làm cách mạng, phải có căn bản mới dễ hoạt động. Phương lược của đảng chúng tôi chia làm ba thời kỳ: 1- Thời kỳ quân chính, 2- Thời kỳ huấn chính, 3- Thời kỳ hiến chính. Trong ba việc ấy đều mục đích là đánh đổ chế độ cũ, gầy dựng chế độ mới, không thể bỏ sót một thời kỳ nào được.
- Đảng hoạt động có dựa vào hậu thuẫn nào không?
- Hậu thuẫn bên ngoài và bên trong là hai điều kiện cốt yếu của công cuộc cách mạng. Điều ấy chúng tôi nghĩ đến trước nhất. Về tài chánh chúng tôi nhờ hai nhà ngân hàng trong nước ủng hộ. Nhờ thế mà chi đảng của chúng tôi tổ chức được ở khắp nước.
Cụ Vũ ái ngại:
- Như vậy mà các ông vẫn thất bại?
Tôn thở dài:
- Có thất bại mới biết rằng công việc cách mạng là khó và cần phải cố gắng.
Nghĩ ngợi một lúc, Tôn tiếp:
- Nhưng tôi tin rằng phải thành công. Chúng tôi có ý muốn thương lượng với đảng cách mạng Việt Nam để nương dựa nhau và đây cũng là một hậu thuẫn bên ngoài mà chúng tôi mong được giúp đỡ.
Trong số bốn nhà cách mạng Trung Hoa, chỉ có Tôn và Thu Cẩn là thông hiểu rành rẽ tiếng Việt. Trong khi Tôn và Vũ trò chuyện, nàng thận trọng lắng nghe. Trái lại Lương Tú Xuân và Hoàng Hưng ngồi ngẩn ngơ hết nhìn người nầy đến nhìn người khác.
Thấy Tôn ngỏ ý muốn liên kết, cụ Trần Quốc Việt vội góp lời:
- Nếu vậy là cơ hội may cho nước tôi. Chẳng hay Tôn ý muốn liên kết bằng cách nào?
Tôn day lại phía Quốc Việt:
- Trước hết, tôi muốn biết qua về lực lượng của đảng cách mạng Việt Nam.
Câu hỏi ấy làm cụ Đại Hiền và Quốc Việt giật mình. Nhưng Quốc Việt từ tốn đáp.
- Về binh lực, nước tôi có ông Hoàng Hoa Thám chiếm cứ vùng hiểm yếu Yên thế, ông Lương Tam Kỳ chiếm cứ vùng rộng rãi Chợ Chu. Về chính trị, chúng tôi mở cuộc tuyên truyền ở “Đông Kinh nghĩa thục”. Về tài chánh, có thương hội “Hồng Tân Hưng”. Chúng tôi chỉ còn thiếu khí giới và hậu thuẫn nước ngoài. Nếu quý đảng có thể giúp chúng tôi về hai phương diện nầy, đảng cách mạng Việt Nam chắc chắn rằng sẽ hoàn thành nhiệm vụ.
Tôn mỉm cười:
- Hiện hơn ba nghìn dân quân đảng tôi đang đóng ở biên giới Việt Hoa. Tôi có thể hợp tác với các ông với số binh sĩ đầy đủ khí giới ấy. Công việc phải thực hành ngay bây giờ làm sao đoàn kết được lực lượng của Đề Thám và Lương Tam Kỳ.
Vẻ lo lắng hiện trên khuôn mặt rắn rỏi của cụ Vũ. Quốc Việt bình tĩnh nói:
- Điều ấy không khó. Các đạo binh quốc gia Việt Nam sở dĩ còn rời rạc là vì chưa tìm được hậu thuẫn bên ngoài đó thôi. Nay đã có quý đảng sẵn lòng giúp, họ còn ngần ngại gì mà chẳng gồm về một mối. Nay tôi và cụ Tú đây sẽ thân đi bày giải cho họ rõ. Tôi tin rằng chúng ta sẽ thành công.
Tôn lộ vẻ hân hoan:
- Chúng tôi cũng mong ước như vậy.
Nói đoạn, Tôn day lại phía Lương Tú Xuân và Hoàng Hưng thuật lại cho họ rõ câu chuyện vừa trao đổi với hai nhà cách mạng Việt Nam. Hoàng Hưng lẳng lặng nghe, còn Tú Xuân thì trố mắt lên có vẻ đắc ý. Trong lúc ấy, Thu Cẩn mơ màng nhìn ngọn đèn tọa đăng gần lụn bấc. Nàng thấy qua ánh lu lờ một viễn ảnh còn mờ tối quá ở tương lai. Bỗng nàng có cảm giác như một người đang nhìn trộm. Nàng chớp chớp đôi mi để phá tan cái viễn ảnh, rồi chợt ngẩng lên. Nàng bắt chộp Thái đang đăm đăm nhìn mình. Nhưng đôi mắt chàng tuổi trẻ có một hấp lực dịu dàng làm cho nàng rùng mình.
Nàng khẽ cúi đầu nhoẻn một nụ cười bẽn lẽn.

Thái cho ngựa vòng qua ngọn đồi.
Buổi chiều về chậm. Một đường da cam ửng dài trên tàng lá. Vài làn tơ trắng lê thê theo chiều gió, mơ hồ trông như một dòng Ngân. Hàng soan lạnh lùng dưới ngọn heo may. Tiếng lá reo xạc xào đưa u hoài những âm hưởng.
Đến rặng soan, Thái thấy thoáng qua tầm mắt mình vạt áo chàm của một thôn nữ. Gót nàng thoăn thoắt, nhẹ nhàng tiến về một lối mòn. Thái cho ngựa vụt tới, và khi nhận ra thiếu nữ, chàng ngạc nhiên:
- Ô, cô Thu Cẩn.
Thiếu nữ dừng bước:
- Lại ông Thái.
Thái nhảy xuống ngựa, vui vẻ:
- Chẳng rõ duyên cớ gì mà tôi cứ gặp cô mãi. Cô cải trang tài quá ở xa tôi cứ ngỡ là một cô thôn nữ nào.
Nàng nhoẻn cười duyên dáng:
- Ở đồng quê mà lại!
Thái chợt hiểu:
- Vậy ra từ lâu cụ Tôn và cô về ở đây? Thảo nào tôi tìm mãi mà không gặp.
- Nhà cách mạng lưu vong không có chỗ ở nào nhứt định. Thật ra, chúng tôi đã đi cùng khắp và mới vừa dừng bước mấy ngày nay.
Một cơn gió lốc cuốn theo những vòng bụi đánh tạt vào hai người. Viền mi của Thu Cẩn chớp chớp như hai đài hoa ngậm kín. Nàng đưa tay lên dụi mắt, hỏi Thái:
- Ông có sứ mạng gì gấp không?
- Có nhưng không mấy gì gấp.
- Vậy ông ghé vào đây cho em hỏi thăm nhé!
Thái vui vẻ gật đầu. Nàng vội vã rẽ xuống đường mòn, dẫn ra một chiếc ao rộng. Hai bên ao toàn một thứ cây soan, che khuất đường cái như một bức tường thành. Thái cột ngựa vào gốc soan, đoạn ngồi xuống một nệm cỏ xanh mướt. Thu Cẩn đứng vơ vẩn nhìn ra ao, và như bẽn lẽn nàng nói khẽ:
- Ở đây nói chuyện kín hơn.
Tuy hiểu lời nàng là thành thật, Thái vẫn muốn cho nó có một ý vị khác. Chàng mỉm cười:
- Phải, ở đây kín hơn.
Đôi má thiếu nữ hồng lên như nàng vừa nhấp một cốc rượu. Nàng đưa tay lên víu lấy một cành soan. Vài chiếc lá rời cành bay la đà xuống mặt nước.
Thái ân cần:
- Cô ngồi xuống đây. Nệm cỏ êm và mát lạ.
Nàng ngồi xuống, êm đềm hỏi:
- Chúng tôi đang nóng biết về tin du thuyết tướng quân Lương Tam Kỳ và Đề Thám. Chẳng hiểu công việc có thành công, không ông?
Thái giật mình, nghĩ thầm: “Mình đang nói chuyện với một gián điệp đây”. Nhưng vẫn tự nhiên, chàng đáp:
- Công việc thất bại rồi cô ạ!
Dường như đã biết trước câu trả lời ấy, Thu Cẩn khẽ mím môi để che một nụ cười. Mặc dầu cử chỉ ấy vẫn không giấu được Thái. Thái nghiêm giọng nói:
- Trong lúc vận động để chống lại một chế độ những phần tử cách mạng nước nào cũng có những khuynh hướng đảng trị lúc đầu. Căn cứ vào những cuộc thất bại của đảng cô ở Trung Hoa thì rõ. Sở dĩ tướng quân Đề Thám và Lương Tam Kỳ cũng còn cái quan niệm lầm lạc đó, là vì họ bị ảnh hưởng sâu của chế độ phong kiến ngàn xưa của Trung Hoa đó thôi.
Biết Thái có ý trách mình, Thu Cẩn vội niềm nở:
- Chính vì lẽ ấy mà chúng ta luôn luôn gặp trở lực. Nhưng viện cớ gì mà họ không chịu đoàn kết hở ông?
Thái thở dài:
- Họ không viện cớ gì cả.
Nghĩ ngợi một lúc, Thái tiếp:
- Trước kia chúng tôi hứa: sau khi vận động đoàn kết được lực lượng trong nước, sẽ hợp tác hoạt động với đảng cô. Nay công việc thất bại, thì sự hợp tác ấy ắt là không thành. Vậy tôi cũng nên thuật qua cho cô rõ đầu đuôi câu chuyện, để nhờ cô thanh minh sự thành thật và tận tâm của chúng tôi với Tôn lãnh tụ.
Thu Cẩn nhìn Thái, nói khẽ:
- Ông cứ thuật.
Thái cũng nhìn nàng. Đôi mắt sâu thẳm của thiếu nữ long lanh như một hồ thu, đôi mắt như chứa cả sự bí mật của những hành vi quốc sự. Chàng móc ra một điếu thuốc châm hút. Đợi cho que diêm cháy tàn, chàng ôn tồn kể:
- Sau buổi họp kín ở dinh cụ Thượng, công việc đầu tiên của đảng tôi là cử hai cụ Đại Hiền và Quốc Việt đi du thuyết Lương Tam Kỳ và Đề Thám.
Vào hành dinh của Lương không phải dễ. Cụ Đại Hiền biết Lương xưa là môn đệ của Thống lĩnh Thái Bình phủ Trần Thiên Hoa. Muốn đến tận Lương dễ dàng, không gì bằng nhờ Thiên Hoa giới thiệu. Nghĩ vậy, cụ Vũ vượt biên giới sang Trung quốc, vào yết kiến quan thống lĩnh Thái bình phủ. Thiên Hoa với cụ vốn đã có tình tri ngộ, tiếp cụ một cách niềm nở và sai một viên gia tướng dẫn đường cho cụ tới đồn điền họ Lương.
Đường đi nhiêu khê hiểm trở, hàng tuần mới đến tận Chợ Chu. Hay tin cụ Vũ đến, Lương ân cần đón tiếp. Trong lúc hội đàm về quốc sự, cụ Vũ ngỏ ý khuyên Lương nên hợp lực với Đề Thám làm tiền khu cho đảng cách mạng Việt Nam.
Lương bấy lâu ngang tàn một cõi, nghe cụ Tú khuyên phải làm hậu thuẫn cho một đảng khác Lương có ý không bằng lòng. Tuy vậy, Lương cũng ra bộ vồn vã:
- Lời cụ phải lắm. Lâu nay tôi chịu yên phận nơi đây với chức Chiêu phủ sứ là vì chưa tìm được vi cánh mà giương vuốt đó thôi. Hễ khi đại binh của đảng cách mạng về tới Thăng Long, tôi xin làm nội ứng.
Nói xong, Lương cười một cách nhạt nhẽo. Vũ biết Lương không còn tâm trí gì nữa, dầu nói lắm cũng vô ích, nên đành từ giã Lương ra về.
Nghe đến đây Thu Cẩn hỏi Thái:
- Ra Lương đã hàng rồi sao?
Thái mai mỉa:
- Cô bảo người như Lương còn gì nữa mà không hàng? Chính phủ đã phong cho Lương làm chức Chiêu phủ sứ, lại cho ông độc quyền thống lĩnh riêng một bờ cõi gồm tám phần mười toàn tỉnh Thái Nguyên. Lương cho như thế là đủ lắm rồi.
Thiếu nữ bực tức:
- Chỉ vì có những phần tử như vậy mà cuộc tranh đấu phải lắm gay go.
Câu chuyện Lương làm nàng nhớ những lúc thăng trầm của đảng cách mạng Trung Hoa, vì thủ đoạn của Viên Thế Khải. Nàng cảm thấy cái gì tê tái xót xa làm não nùng những tấm lòng chính khí.
Lặng yên một lúc, nàng hỏi:
- Còn Đề Thám, có lẽ nào lại cũng như Lương hay sao?
Thái buồn bã:
- Thám có khác, nhưng chung qui cũng vì óc đảng trị mà không thành được chuyện lớn.
Và chàng thuật tiếp với giọng đầy bực tức:
- Trong khi cụ Đại Hiền lên Chợ Chu, Trần Quốc Việt hăng hái về Yên Bái. Cụ ra đi, hy vọng đem cái tài du thuyết như Tô Tần ngày xưa, may ra giác ngộ được trang anh hùng thảo dã.
Đến Từ Sơn, cụ gặp một đồng chí của Đề Thám. Nhân bàn về binh lực của Thám, người ấy hết sức tán dương đạo binh Yên Thế, cho rằng mỗi tên quân đều có thể “bách bộ xuyên dương”. Thám là người thông hiểu binh thư, có tài dụng binh như Tiêu Hà, Gia Cát, cho nên quân đội Pháp đã đánh nhiều trận mà không làm gì nổi, lắm phen phải dụ Thám đầu hàng.
Quốc Việt nghe nói cười mà rằng:
- Nếu Thám có tài như vậy thì may mắn cho quốc gia lắm. Nay tôi muốn gặp Thám để bàn qua đại sự. Tôn huynh vui lòng giới thiệu tôi với quan Đề chăng?
Người ấy vui vẻ nhận lời. Vài hôm sau, hai người đã lên đến Yên Thế.
Đến tổng hành dinh, người đồng chí vào báo cho Thám hay, rồi ra mời cụ vào.
Thấy cụ vào, Thám lật đật ngồi dậy chào:
- Bấy lâu nghe danh, nay mới được gặp. Thật là vạn hạnh, vạn hạnh.
Cụ đáp lễ:
- Không dám. Sự thật chỉ có công bay nhảy, chớ chưa làm được việc gì. Nay có chút chuyện muốn bàn với tôn huynh nên tìm đến đây.
Thám cười ha hả:
- Chuyện gì mà phiền đến tôn huynh quá vậy? Đã là đồng chí với nhau, xin cứ nói thẳng cho tiện.
Biết Thám vốn có lòng ưu ái, cụ thành thật bộc lộ:
- Cuộc thất bại năm Mùi của cụ Phan Đình Phùng cho ta thấy rằng vận động giải phóng mà thiếu hậu thuẫn thì chỉ là một việc tự sát. Vì vậy tôi cùng các nhà cách mạng Trung Hoa tìm cách liên lạc với nước ngoài nhờ họ giúp ta trong cuộc vận động. Nay ta được đảng cách mạng Trung Hoa giúp về binh lực, và khí giới, hội “Hồng Tân Hưng” giúp về tài chánh, “Đông Kinh nghĩa thục” lo về tuyên truyền. Nếu Tôn huynh vì nghĩa lớn, chịu hợp lực với Lương Tam Kỳ làm nội ứng cho chúng tôi, công việc giải phóng sẽ không còn khó khăn nữa.
Thám nghe nói, chau mày nghĩ ngợi. Một lúc Thám gật gù đáp:
- Lời tôn huynh rất cao kiến. Hiềm gì quân đội của tôi tổ chức còn hỗn tạp, khí giới hèn kém, sợ không đủ sức làm hậu thuẫn cho đảng cách mạng Tôn huynh chăng? Vậy Tôn huynh cứ lo việc vận tải khí giới về đây. Quân đội tôi được hùng hậu mới có thể ủng hộ đảng một cách đắc lực được.
Quốc Việt biết Thám cố ý từ chối, lại thấy cử chỉ Thám có vẻ lãnh đạm, vội kiếu từ Thám ra về. Đó là lần thất bại thứ nhì trong việc du thuyết.
Thấy Thái kết luận một cách áo não. Thu Cẩn dường như buồn lây với chàng tuổi trẻ. Hai người nhìn xuống mặt ao. Làn nước phẳng lặng trong cái vẻ yên tĩnh ngàn đời. Vài chiếc lá bập bềnh bên những cánh rêu, ngập ngừng không tìm được một đường giải thoát...
Thu Cẩn đưa tay bức một chùm cỏ. Thái biết nàng muốn tỏ một cử chỉ bực tức, ôn tồn bảo:
- Có khó khăn thì kết quả mới vẻ vang, phải không cô?
Nàng nhìn Thái e ngại:
- Nhưng bây giờ phải làm sao?
Chàng cất một tràng cười trong trẻo:
- Làm sao? Phải làm cái việc mà cô đang làm đó.
- Nghĩa là...
- Phải lưu vong, cô ạ! Cụ Đại Hiền thường nói với tôi: “Nước Sở chỉ có ba nhà cũng làm mất được nước Tần, rợ Nguyên cũng còn lập quốc được một trăm năm. Ta tuy không có tài diệt nước Tần như Trương Lương, há không được như Trịnh Sở Nam đoạt lại nhà Tống hay sao?”
Thu Cẩn mỉm cười:
- Có chí như ông và cụ Tú, thì làm việc gì mà không thành? Nhưng ông đã định đi đâu chưa?
Thái cũng cười:
- Chẳng hiểu cô hỏi với lời của một nhà gián điệp hay lời một người bạn?
- Cái đó tùy ông. Nếu ông cho là không tiện nói với một gián điệp, thì ông cứ giữ kín.
Thái nhìn sâu vào mắt thiếu nữ:
- Nhưng đối với cô thì tôi không có gì phải giấu. Chúng tôi định sang nước cô, vận động với đảng của Lương Khải Siêu và Khang Hữu Vi và nếu cần, sẽ sang Nhật.
Thu Cẩn chép miệng:
- Ông có thể tin nơi đảng Khang - Lương hay sao?
- Chừng ấy sẽ hay. Chúng tôi chưa nhất định rằng nên hay không.
Sắc mặt Thu Cẩn bỗng đượm vẻ buồn. Trong bóng hoàng hôn ngã tàn trên mắt biếc, cả một trời đông dường đọng lạnh ở lòng thơ. Thái không rõ nàng buồn vì hai cánh chim bằng từ đây không còn có thể cùng chung đập cánh trên con đường giông bão, hay u hoài vì thân thế ba đào. Chàng chỉ thấy lòng mình rung lên một cách thanh thản.
Thu Cẩn đứng lên:
- Trời sắp tối rồi ông nhỉ?
Thái giật mình:
- Trời sắp tối.
Một tiếng tù và rúc lên giữa không gian lạnh rồi vọng lại não nùng như một tiếng chuông. Bầy chim về ríu rít trên cành cây, làm xạc xào muôn lá.
Thái vội mở cương ngựa. Chàng nhảy thót lên yên, âu yếm bảo thiếu nữ:
- Cô Thu Cẩn ở lại nhé! Xin chuyển đạt lời chào với Tôn lãnh tụ.
Dứt lời chàng ra roi. Con tuấn mã từ giã lối mòn, vụt ra đường cái. Qua hàng soan, Thái hồi hộp ngoảnh lại. Đôi mắt của nàng thôn nữ đăm đăm u hoài theo vó ngựa đường xa...

Nước Trung Hoa bấy giờ chia ra làm ba phái: 1- Phái Tây Thái Hậu, 2- Phái Tôn Dật Tiên, 3- Phái Lương Khải Siêu. Sau khi yết kiến Lương Khải Siêu, cụ Vũ Đại Hiền thấy Lương cũng không có lực lượng gì. Tình trạng trong nước lo cứu vãn chưa xong, còn hơi sức đâu mà giúp cho kẻ khác. Nhân Lương có nhã ý giới thiệu cụ với lãnh tụ Dân chúng nghị viện nước Nhật là Khuyễn Dưởng Nghị, cụ vui vẻ nhận lời. Đã không hy vọng ở nước Tàu, thì âu là đặt hy vọng cuối cùng ở nước Nhật.
Cụ và Thái ở nán lại Nam Kinh, định ngày mai sẽ khởi hành qua Thượng Hải, rồi sẽ đi tàu thủy sang Nhật.
Chiều hôm ấy, hai nhà cách mạng Việt Nam đi du ngoạn thành phố. Đến một tửu lâu có một biển đề là “Bình Dương tửu quán”, cụ Vũ vội kéo Thái vào bảo khẽ qua tai chàng:
- Ở đây có đủ nhân vật. Ta hãy vào thử, xem có gì lạ.
Thái “vâng” một tiếng rồi vui vẻ bước vào.
Cụ Vũ tìm một chiếc bàn dựa vào tường, có thể nhìn thẳng ra đường và có thể nhận rõ các nhân vật trong quán. Vừa ngồi xuống, mụ chủ quán đã bước lại niềm nở:
- Quý khách dùng chi?
Cụ bảo:
- Bà cho một bình rượu cúc.
Mụ chủ day lại nói xí xô vào phía trong, rối quày quả trở ra đón khách khác. Vài phút, một chú tửng bưng ra một bình rượu và hai cái cốc. Cụ thong thả cầm lấy bình, bảo Thái:
- Lâu quá không dùng rượu. Nay thử nếm cốc rượu khứ quốc nầy xem mùi vị nó ra sao.
Thái thấy lời nói ấy như chứa cả một tâm sự. Chàng nhìn giọt rượu từ trong bình nhỏ xuống cốc. Hơi men đưa lên một mùi nồng nặc.
Cụ vừa nâng cốc lên môi, chợt để ý đến ba người khách bàn bên, họ là ba sĩ quan Nhật, mỗi người đều có vẻ khí phách hiên ngang. Họ nói chuyện với nhau bằng tiếng Pháp, hăng hái và lưu loát.
Thái để ý nghe. Chàng quay lại bảo khẽ với cụ Vũ:
- Bọn đó là người trong đảng của Khuyễn Dưởng Nghị. Họ qua dọ dẫm tình hình trào đình Mãn Thanh và hình như có ý muốn giúp Tây Thái Hậu đàn áp cách mạng.
Cụ Tú ngẫm nghĩ giây phút, bảo Thái:
- Tìm cách làm quen họ. Có thể nhờ họ mà ta sang Nhật dễ dàng.
Thái gật đầu đồng ý. Chàng nói lớn lên bằng tiếng Pháp, cốt để cho ba người Nhật nghe:
- Khuyễn Dưởng Nghị nếu quả là bậc anh hùng, ta đi chuyến nầy không đến nỗi vô ích.
Thật như ý chàng đoán, ba tiếng “Khuyễn Dưởng Nghị” chàng nói lớn làm cho bọn người Nhật giật mình. Họ đồng loạt nhìn lại phía Thái. Nhưng Thái trở lại hạ giọng, nói chuyện với cụ bằng tiếng Việt Nam. Biết họ căm tức, Thái vẫn làm bộ như không lưu ý đến, mặc cho họ tiu nghỉu, ngơ ngác nhìn nhau.
Thấy cụ Tú ngạc nhiên, Thái mỉm cười:
- Cho họ phục trước, họ mới kính mình. Rồi cụ xem, thế nào họ cũng tìm cách gây sự hoặc làm quen với ta.
Chàng vừa dứt lời, một người Nhật đặt thanh gươm đánh soảng lên bàn, nói trổng một cách kiêu hãnh.
- Đồ nhãi ranh!
Một người khác nhìn Thái đăm đăm, vẻ mặt hầm hầm dường muốn nhảy xô lại chàng.
Thái mỉm cười:
- Những kẻ ngu phu tưởng rằng mình hơn thiên hạ.
Cụ Tú ái ngại đưa mắt cho Thái. Nhưng người Nhật từ nãy đăm đăm nhìn Thái đã xô ghế bước sang bàn chàng. Hắn sừng sộ nói với Thái:
- Ông vừa cố ý ám chỉ đến chúng tôi. Người Nhật trả lời ai thì trả lời ngay mặt. Nếu ông can đảm giữ danh dự của lời nói, xin mời ông đứng lên.
Thái hiên ngang đứng dậy trông thẳng vào mặt người Nhật gằng từng tiếng:
- Tôi khuyên ông nên có chút lễ độ.
Hắn không thèm trả lời, tống một quả đấm vào mặt Thái, Thái lách đầu tránh, điềm nhiên nói:
- Xin nhường ông.
Càng hăng tiết, hắn thu lẹ cánh tay lại rồi đưa một cú mốc vào quai hàm Thái. Thái ngửa đầu ra phía sau, nắm lấy tay hắn vằng vào khoảng trống. Thái mỉm cười bảo:
- Xin nhường ông lần thứ hai.
Lần nầy hắn đỏ mặt, đá tung ghế trước mặt vào góc tường, tiến sát đến bên mình Thái... Thái biết hắn toan dùng thế võ Nhật, vội lách qua khoản trống. Nắm tay người Nhật vừa đưa vào hông, chàng nhảy sang một bên tránh vừa nói:
- Xin nhường ông quả thứ ba.
Dứt lời, chàng phi thân đến phía bên trái người Nhật, bảo:
- Giờ đến phiên tôi, ông ráng đỡ.
Lẹ như chớp, chàng dùng một thế lợi hại đánh mạnh vào ót người Nhật. Bàn tay mảnh mai của gã thư sinh bỗng có sức mạnh lạ thường. Vị võ quan Nhật loạng choạng muốn ngã. Thái vội vàng nhảy lùi lại phía sau, nghiêng đầu nói với hai người Nhật kia:
- Xin lỗi, ông bạn hai ông nóng tính quá!
Một tràng pháo tay nổ lên, tiếp lên những tiếng cười vang dậy khắp tửu lâu. Tất cả khách khứa trong quán tình cờ được chứng kiến cuộc đấu võ, đều đắc ý với thủ đoạn của chàng niên thiếu. Họ hoan hô Thái nhiệt liệt, làm cho bọn người Nhật phải sượng sùng.
Vị võ quan Nhật khi nãy dằn thanh gươm lên bàn với những lời khêu khích, bước lại trước mặt Thái:
- Chúng tôi thành thật khen tài võ dũng của ông. Nhưng vì danh dự của người bạn và của một võ sĩ đạo Nhật, chúng tôi xin mời ông một cuộc đấu gươm phục thù.
Thái từ tốn:
- Việc bất hòa vừa xảy ra, thật ra ngoài ý muốn của chúng tôi, những người Việt Nam hiếu giao và rất mến phục tinh thần thượng võ của người Nhật. Các ông hãy nghĩ lại, thanh gươm của các ông cần để phụng sự những việc lớn lao cho Tổ quốc.
Người Nhật nghiêm giọng:
- Danh dự của người võ sĩ Nhật tức là danh dự của tổ quốc họ. Không giữ được danh dự của mình thì là kẻ vô dụng, còn tài ba gì mà phụng sự Tổ quốc, chúng tôi muốn gỡ lại danh dự của người võ sĩ.
- Nhưng so gươm với một kẻ không phải là địch thủ, các ông vẫn bằng lòng sao?
Hắn nhìn vào mắt Thái, cương quyết:
- Ông không nên quá nhún nhường mà làm tổn khí phách của người Việt Nam.
Thái mỉm cười:
- Nếu ông diện danh dự của người Việt Nam thì tôi không có quyền từ chối.
Hắn móc bóp đưa cho Thái một tấm danh thiếp và hỏi:
- Ông còn ở đây lâu?
- Ngày mai chúng tôi phải đi Thượng Hải gấp để sang Nhật cho kịp chuyến tàu.
Hắn ngạc nhiên:
- Các ông sang Nhật?
- Vâng chúng tôi sang Nhật. Điều ấy ông cho là lạ lắm sao?
Hắn bỉu môi:
- Không, nhưng sợ rằng các ông đi không đến chốn. Vì muốn đi, ông phải thắng được thanh gươm của tôi.
Thái thản nhiên nhìn thanh gươm để trên bàn:
- Tôi tin đó không phải là một trở lực đáng ngại.
- Ông là người Việt Nam can đảm đó. Vậy tối nay đúng tám giờ, mời ông đến biệt thự “Y Đằng Bác Văn” [1].
Cụ Tú và Thái nghe đến tên “Y Đằng Bác Văn” đều giật mình. Nhưng Thái vui vẻ đáp:
- Xin y hẹn.
Vị võ quan Nhật chào Thái và cụ Tú rồi trở về bàn. Lần nầy họ nói chuyện với nhau bằng tiếng Nhật. Một lát, cả ba đồng đứng dậy, lại quầy trả tiền rồi ra khỏi tửu lâu.
Đợi cho họ ra khỏi, Thái dở tấm danh thiếp của người Nhật ra xem:
HOÀNG - MỘC TRINH - PHU
Đại úy đội Thần Phong số 46 Đông Kinh [2]
Thái đưa danh thiếp cho cụ Vũ, cười nói:
- Ta đụng đầu với một nhân vật lợi hại của Đông Kinh.
Cụ Tú tần ngần nhìn vào danh thiếp:
- Sao lại gây sự với họ làm gì? Lỡ ra...
Thái hớn hở:
- Một dịp may cho ta đấy cụ ạ! Nếu không có họ, ta khó mà sang đến tận Nhật.
Cụ thở dài nhìn ra ngoài cửa. Cảnh tửu lâu vẫn tấp nập. Người ra kẻ vào rộn rịp, người nào cũng có vẻ nhàn nhã phong lưu. Cụ Tú thấy tâm trí mình cũng rộn lên như gót chân của thiên hạ. Trái lại, Thái ngước mặt phun khói thuốc lên trần nhà. Lòng chàng thấy vui phơi phới.
Trong lúc mạch phù hoa đang trào lên một nguồn nhựa sống, làm phấn khởi những lòng trai yêu kiều, những dáng đẹp, trong lúc tiếng cười cười nói nói làm náo động cả tửu lâu, bỗng một tiếng nổ dữ dội ở trước cửa. Tiếp theo, một vòng bụi bốc lên, những mảnh gạch bắn tứ tung, rớt loảng choảng trên nóc quán.
Vẻ rộn rịp bỗng thay vào vẻ kinh khủng. Người ta nem nép nhìn làn khói dần tan như một làn tử khí. Kẻ núp dưới gầm bàn, người nằm rạp dưới đất. Có kẻ núp không kịp, ngã gục trên thành ghế, đôi mắt còn đỏ ngầu vì sợ hãi.
Khi sự bình tỉnh đã trở lại, những lời bàn tán mới nổi lên:
- Lựu đạn của quân cách mạng!
- Lại một chánh khách nào đây bị ám sát?
- Không ai bị thương.
- Hoài của!
Chợt làn sóng người dồn từ ngoài cửa vào. Tiếng người ta ơi ới bảo nhau:
- Nguy rồi!
- Cảnh sát đã bao chặt.
- Làm sao?
Cụ Vũ và Thái tuy điềm tĩnh, cũng phải đứng cả dậy trông ra ngoài. Người ta đang mở cuộc lùng bắt thủ phạm. Mỗi cánh cửa tửu lâu đều có lính đứng chận. Mấy mũi súng của họ chĩa vào một cách đe dọa.
Lính bắt đầu tra xét giấy tờ. Nhiều người được thả ra, mừng rỡ như đàn chim vừa sổ lồng. Một tốp người bị bắt lại, trong số ấy có cụ Tú và Thái.
Biết số phận mình, Thái đứng nép vào tường để tránh sự chen lấn của thiên hạ. Lòng chàng dửng dưng trước sự đột ngột vừa xảy ra. Một lượng sóng có thể nào làm náo động một trùng dương? Chàng thản nhiên đếm từng nét tang thương trên vẻ mặt mọi người. Bỗng giữa làn sóng mày xơ xác, chàng để ý đến một đôi mắt đen lay láy, một đôi mắt diễm lệ mà chàng không thể nào quên. Chàng ngạc nhiên lẩm bẩm: “Thu Cẩn” và khẽ nở một nụ cười khoan khoái.
Nhưng Thu Cẩn đã tiến tới cửa. Nàng trình giấy cho tên lính rồi thong thả bước ra.
Thái nhìn theo, bảo khẽ với cụ Tú:
- Thủ phạm đã ra rồi.
Cụ Tú cũng nhìn theo, nhưng ngơ ngác.
------------
[1] Prince Ito
[2] Araki.

Theo người lính xuống trại giam, cụ Vũ ngồi phệt xuống chiếc đệm, cười bảo Thái:
- Đời chúng ta hình như có duyên gì với mấy chỗ này, nên không thể nào rời nó lâu được.
Thái nhìn dáo dác mấy người bạn đồng tù chép miệng:
- Chỉ tội nghiệp cho mấy ông bạn kia, không tội gì cũng lọt vào đây. Cô Thu Cẩn thiệt là hại!
Cụ Vũ sực nhớ lời Thái lúc còn ở nhà hàng. Cụ băn khoăn hỏi:
- Cậu nói ai? Cô Thu Cẩn nào?
Thái bật cười:
- Cô hàng nồi đấy chứ còn ai. Thu Cẩn đã theo Tôn Dật Tiên về đây gây dựng lại đảng cách mạng. Chính cô là người đã quăng lựu đạn ở “Bình Dương tửu quán” để ám sát một võ quan triều Thanh. Nhưng không may cô ám sát hụt.
- Sao cậu biết?
- Vì tôi đã bắt gặp đôi mắt của cô trong lúc cảnh sát đang tra xét. Đôi mắt ấy đủ tố cáo những hành động của nhà nữ gián điệp.
Cụ Tú đắc ý:
- Vậy mà bọn cảnh sát mù hết cả một lũ. Cụ Tôn khéo dùng người thật.
Thái mai mỉa:
- Cô tài quá ta mới bị ngồi đây.
Vì mến tài của Thu Cẩn mà cụ Tú quên mình đang ở giữa đề lao. Nghe Thái nói cụ giật mình:
- Bây giờ phải làm sao để ngày mai lên Thượng Hải? Nếu không, ta lỡ chuyến tàu mất.
Thái thản nhiên xem đồng hồ tay:
- Mới bảy giờ, còn thong thả chán.
Cụ Tú nhìn Thái:
- Cậu lúc nào cũng thong thả. Để lỡ cơ hội thì hỏng cả đại sự, chẳng phải chuyện chơi đâu.
Thấy cụ lo lắng, Thái bình tĩnh đáp:
- Trong một giờ nữa, thế nào cũng có người đến rước ta. Rồi cụ xem, chính đấy mới là cơ hội.
Trước vẻ cương quyết của thiếu niên, cụ Tú thấy yên dạ. Lòng nhà chí sĩ lại ngổn ngang lên trăm mối nghĩ khác. Thái thấy đôi mắt cụ sáng lên trong bóng tối.
Giữa lúc căn ngục chìm dần trong bầu không khí nặng nề, bỗng cánh cửa suỵt mở. Một người lính đứng chận ngay cửa, lên tiếng hỏi:
- Có ông nào tên Vũ Đại Hiền và Nguyễn Hoàng Thái không?
Thái đáp:
- Có.
Tên lính nhìn lại phía chàng:
- Quan Thống lãnh cho mời hai ông. Xin hai ông theo tôi.
Tiếng “cho mời” làm cho Thái phì cười. Chàng nói với cụ Tú:
- Ta lên coi quan ấy “mời” có chuyện gì.
Đại Hiền đứng lên, cùng Thái bước ra. Tên lính dẫn hai người qua một vòng tường ngục rồi tiến sang một dinh thự lộng lẫy. Trước dinh một chiếc xe hơi bóng loáng đậu đó, tỏ rằng trong dinh vừa có khách.
Đến phòng khách, Thái thấy một vị thượng quan Tàu, đang nói chuyện với một sĩ quan Nhật. Thấy hai người vào, họ lễ phép chào. Cụ Tú nhận ra người Nhật không ai lạ, chính là Hoàng Mộc Trinh Phu người mà Thái vừa nhận đấu gươm lúc ban chiều. Hai người đáp lễ xong, Thái vui vẻ bảo người Nhật:
- Đại úy sốt sắng đến đây là vì chúng tôi đó chăng?
Sĩ quan ung dung đáp:
- Không, nói rằng vì danh dự của một võ sĩ đạo Nhật thì đúng hơn.
Vị thượng quan Tàu day lại phía cụ Tú, niềm nở nói:
- Ngày Đại úy đây vâng lệnh Bá tước Y đằng Bác Văn đến bảo lãnh hai ông ra. Vậy hai ông cứ tự tiện theo Đại úy về.
Thái thông ngôn lời vị thống lãnh lại cho cụ Tú nghe. Cụ mừng rỡ đáp lại vài lời cảm tạ.
Hoàng Mộc Trinh Phu chào viên thống lãnh, rồi cùng cụ Tú và Thái trở ra. Đến xe, Đại úy thân mở cửa, bảo Thái:
- Hai ông có thể đến biệt thự Y Đằng bá tước ngay bây giờ, hay nếu có chuyện gì gấp, chúng tôi xin cho mượn xe đây đưa hai ông đi cho tiện.
Thái mỉm cười:
- Cám ơn Đại úy, ngài cho chạy về biệt thự.
Ba người bước lên. Tên lái xe mở máy, chiếc xe vun vút chạy giữa thành phố sáng rực ánh đèn. Tất cả vẻ hoa lệ của Nam Kinh về đêm, lướt qua dưới mắt mọi người như những bức ảnh trên màn bạc.
Thái hỏi người Nhật:
- Tại sao ông biết chúng tôi bị bắt ở đây mà đến lãnh?
- Khi vừa đến biệt thự, chúng tôi được tin về báo, có một vụ ám sát hụt ở “Bình Dương tửu quán”. Chúng tôi ngỡ các ông không hệ gì. Thình lình đến tối, có một nguồn tin điện thoại bí mật cho hay là hai ông bị bắt, hiện bị giam ở nhà giam thành phố.
- Người ấy không nói đến tên cho ông biết là ai hay sao?
- Không. Nhưng chúng tôi nhận ra tiếng của một thiếu nữ Trung Hoa.
Thái nghĩ thầm: “Ngoài Thu Cẩn ra, còn ai vào đây?” Và chàng có cảm giác thơ thới như vừa ngửi được một mùi hương dịu. Cụ Tú thấy Thái cười tưởng chàng đã tìm ra được cách đối phó với những tay địch thủ nguy hiểm cụ cũng khẽ gật gù tự đắc.
Chiếc xe chạy đến một con đường vắng. Hai hàng cây bên vệ dường loang loáng dưới ánh đèn điện. Gió heo may phất phơ tàng lá, trông như chòm tóc của mấy cậu bé đang đùa giỡn dưới trăng.
Đến trước một biệt thự nguy nga, chiếc xe từ từ dừng lại. Người Nhật bước xuống trước, đợi cụ Tú và Thái, rồi tiến vào phía cổng.
Hoàng Mộc Trinh Phu ra hiệu cho người gác. Chiếc cổng mở toang ra. Một dãy đèn chạy từ cổng vào biệt thự. Xung quanh là một khu vườn rộng. Những ánh đèn màu lốm đốm đây đó, buông tỏa khắp vườn một làn sáng nhạt như một dạ hội hoa đăng.
Người Nhật không tiến vào biệt thự mà rẽ ra vườn. Thái bước theo khẽ bảo với cụ Tú:
- Họ dọn chỗ đấu gươm đấy!
Cụ tái mặt. Tuy tin nơi tài nghệ của Thái, cụ vẫn thấy lo sợ cho chàng tuổi trẻ. Lưỡi gươm bấy lâu vô địch ấy, liệu có chu toàn nổi danh dự cho dân tộc Việt Nam chăng?
Ra gần đến phía sau biệt thự, một vòng ánh sáng rực rỡ làm nổi bật khu vườn như ban ngày. Giữa khoảng đường rộng, ba sĩ quan Nhật đang ngồi quanh một chiếc bàn tròn, có vẻ chờ đợi. Trên bàn trải một tấm khảm màu hoa lý, có để tréo hai thanh gươm.
Thấy Thái đi vào, họ đứng dậy, Hoàng Mộc Trinh Phu chỉ vị sĩ quan ngồi giữa giới thiệu với Thái:
- Bá tước Y Đằng Bác Văn.
Thái vui vẻ đáp bằng tiếng Pháp:
- Chúng tôi được hân hạnh diện kiến với Bá tước.
Và chàng giới thiệu cụ Tú với Y Đằng. Sau những câu đáp lễ, họ phân ngôi chủ khách ngồi xuống.
Thấy bọn người Nhật có ý chăm chú nhìn mình, Thái nhận ra đã đến lúc phải phô trương kế hoạch. Chàng nhìn lại phía Bá tước, lễ phép nói:
- Chúng tôi đang tìm cách để gặp Bá tước thì hôm nay tình cờ được hội kiến ngài ở đây. Thật là may mắn!
Trước cử chỉ khả ái của chàng tuổi trẻ, Bá tước có cảm tình ngay. Ngài vui vẻ:
- Nếu quả như vậy thì thật là hạnh ngộ. Nhưng chẳng hay quý khách tìm tôi có việc gì?
Thái nhìn qua Đại úy Hoàng Mộc. Chàng mỉm một nụ cười ý vị, đáp:
- Chúng tôi tìm ngài để đưa một bức thư của Lương Khải Siêu, và nhờ ngài giới thiệu chúng tôi với Khuyễn lãnh tụ.
Bọn người Nhật đồng một loạt kinh ngạc:
- Khuyễn Dưởng Nghị?
Thái thản nhiên tiếp:
- Phải, Khuyễn lãnh tụ.
Bá tước Y Đằng biết hai nhà chí sĩ Việt Nam hẳn có sứ mạng gì quan trọng. Lão nghiêm giọng ôn tồn bảo:
- Có thư của Lương đại nhân thì chắc có chuyện cơ mật.
Thái nói với cụ Vũ. Cụ vội vã lấy ra một bức thư đưa cho Bá tước. Y Đằng tiếp thư, bốc ra xem, sắc mặt nghiêm nghị bỗng lộ vẻ mừng. Lão tươi cười:
- Thật may mắn cho nước Việt Nam có được những nhà ái quốc như quý khách. Người Nhật chúng tôi là dân tộc trọng nhân tài, yêu chánh nghĩa, há đi phụ những tấm lòng bạn hay sao? Người anh hùng phù suy chớ chẳng bao giờ phù thịnh.
Thái thấy đời mở ra trước một chân trời quang đãng. Đôi mắt chàng sáng lên để đón ánh lê minh. Chàng đáp với giọng lưu loát:
- Vì tin tưởng như vậy, chúng tôi mới đến đây. Nhân nghĩ rằng: “Cầu cứu với một nước khác đánh đổ chánh phủ thống trị nước mình, là một việc xưa nay chưa hề có, nên chúng tôi muốn nhờ một dân đảng có thế lực ngầm giúp”.
Bá tước suy nghĩ một lúc, hòa nhã nói:
- Việc ấy cần phải hỏi ý kiến lại Khuyễn lãnh tụ. Trong nước chúng tôi hiện có nhiều đảng khác chánh kiến nhau như đảng Hắc Long [1], Hội văn hóa [2], Thần Vũ hội [3], Lập Quốc hội [4]. E có sự bất đồng giữa các đảng mà sinh ra trở ngại gì chăng? Tôi chỉ xin hứa hẹn rằng sẽ tận lực giúp hai ngài.
Thái mừng rỡ:
- Được như thế thì chúng tôi rất thậm cảm, và nước chúng tôi mà được giải phóng sau này chính là nhờ công đầu tiên của Bá tước.
Trong lúc Thái và Y Đằng nói chuyện, ba sĩ quan Nhật chăm chú lắng nghe. Cụ Tú thì đăm đăm nhìn vào mắt Bá tước. Khi Thái thuật lại lời Bá tước với cụ, mặt cụ có vẻ hân hoan, vầng trán phong trần nở lên một màu hy vọng.
Chợt Bá tước hỏi:
- Ngày mai các ngài sang Thượng Hải?
Thái đáp:
- Thưa ngài, vâng. Ở đấy chúng tôi sẽ đi tàu thủy qua Đông Kinh.
- Các ngài không biết rằng người ta tra xét gắt gao lắm hay sao? Những khách lưu vong như các ngài không thể nào bước chân đến đất Nhật được.
- Điều đó chúng tôi đã hiểu, nhưng chúng tôi đã có cách...
Chàng day qua phía Hoàng Mộc Trinh Phu:
- Cách ấy nhờ Đại úy đây đưa đến viếng ngài. Được ngài bảo hộ cho thì chẳng những sẽ đến Đông Kinh dễ dàng, mà việc yết kiến Khuyễn lãnh tụ không còn khó khăn nữa.
Bọn người Nhật đưa mắt nhìn nhau. Thái thấy cần phải bước một bước hòa giải, chàng lễ phép tiếp:
- Chúng tôi thành thật xin lỗi Đại úy và các ngài. Việc xảy ra ở tửu quán “Bình Dương” chẳng qua là để che mắt bọn gián điệp cách mạng và là dịp để làm quen với đảng viên của Khuyễn lãnh tụ đó thôi.
Hoàng Mộc phì cười:
- Cách làm quen của các nhà chí sĩ lưu vong Việt Nam thật cũng anh hùng lắm đó!
---------------
[1] Kokouriou-Kai.
[2] Société de la Culture.
[3] Société Jimmou.
[4] Le Kokouhontia.

Hôm nay là ngày lễ hoa đào. Từ sáng sớm, tất cả thiếu nữ Nhật đều lo chọn bộ áo đẹp nhất để đi ra vườn hoa Phú Sơn. Những tà áo lụa màu phơ phất khắp nẻo đường, vui lên trong một ngày nắng mới.
Hôm nay cũng là ngày hội họp quan trọng của đảng Dân Chúng, để định rõ kế hoạch ủng hộ đảng Cách mạng Việt Nam. Khi Y Đằng Bác Văn, cụ Tú và Thái vừa đến vườn Phú Sơn, thì Khuyễn Dưởng Nghị cùng một nhóm đảng viên cũng vừa đi xe tới. Họ chào nhau mừng rỡ, rồi thả bách bộ vào vườn hoa.
Hương đào đưa thoang thoảng, Thái có cảm tưởng như mình ở giữa chốn đào nguyên. Một màu hoa hồng lộng cả một trời thơ. Tiếng hát thâm trầm của những nàng vũ nữ đưa êm vào những cõi lòng tịch mịch.
Đến một gốc đào có kê sẵn vài chiếc bàn dành riêng cho đảng, họ dừng lại. Rượu sa kê được rót ra đầy cốc. Họ cùng nâng cốc, tìm cái thân mật trong những hương vị men nồng.
Đợi tàn một tầng rượu, Thái cung kính nói với Khuyễn:
- Lần đầu tiên chúng tôi đến đây, may mắn gặp một ngày lễ vui vẻ nhất của quý quốc. Nước chúng tôi cũng có nhiều ngày lễ, nhưng không làm sao có được một ngày mà toàn dân hoan hỉ như hôm nay. Tôi lại liên tưởng đến một ngày nước chúng tôi được độc lập...
Khuyễn nở lên một tràng cười trong sáng:
- Chừng đó, những tấm lòng ưu ái như các ông mới hoàn toàn hoan hỉ. Lời của người yêu nước có khác với kẻ thất phu! Tôi cũng ao ước rằng một ngày gần đây, sẽ được nâng cốc rượu vui vẻ này ở đất Việt.
Một cánh hoa đào rụng bên cốc Thái. Chàng cầm cành hoa để lên môi. Sắc hoa phản chiếu lên mặt chàng một màu hồng làm tăng thêm vẻ cương quyết. Thái mỉm một nụ cười buồn:
- Lịch sử oanh liệt của nước chúng tôi bảo rằng chúng tôi phải luôn luôn chiến đấu. Dầu phải bỏ thân nơi đất khách địa hay vùi thây nơi chiến trường, chúng tôi cảm thấy cái ý chí phục quốc không bao giờ phai trong lòng chúng tôi cũng như không bao giờ phai trong lòng dân tộc. Chúng tôi qua đây với sứ mạng của cả một dân tộc, không phải với cái ý chí riêng của mình.
Khuyễn cảm động:
- Vì lẽ ấy mà quốc dân Nhật không bao giờ từ chối sự giúp đỡ những dân tộc đồng châu, đồng chủng. Tục lệ nước tôi thường hay đem những truyện cơ mật quan trọng quyết định vào dịp lễ hoa đào. Nay chúng tôi nhân ngày này, bày tỏ kế hoạch trợ giúp của chúng tôi để nhờ các ông chuyển đạt với dân chúng Việt Nam.
Thái hỏi ý kiến cụ Tú, rồi day lại hỏi Khuyễn:
- Ngài định giúp chúng tôi cách nào?
Khuyễn đặt cốc rượu xuống, trầm ngâm một lát:
- Chúng tôi cũng muốn giúp đỡ về binh lực và khí giới, song việc này quan hệ đến quốc tế, đảng đã phải yêu cầu chính phủ ngầm nhận cho mới được.
- Chính phủ có bằng lòng nhận cho không?
- Vì trận chiến tranh với Nga đã gây nhiều thiệt hại, chính phủ cần phải để nhiều thì giờ kiến thiết lại, không thể nghĩ đến việc khác.
- Vậy là chính phủ đã từ chối?
- Không hẳn vậy, nhưng phải đợi ít lâu nữa. Vả lại theo ý chúng tôi, các ông còn nhiều việc phải làm ngay bây giờ, cần thiết hơn là binh lực.
Thái thở dài:
- Chúng tôi chỉ có một việc phải làm là phục quốc.
Khuyễn nghiêm giọng:
- Đã đành rằng mục đích là phục quốc, nhưng hành động phải có căn bản và phương lược. Nay nước ông còn ở trong vòng lạc hậu, dân tình phần đông chỉ sống cuộc đời tự túc, không biết trên vai mình có ách nặng, vậy trước nhất phải làm sao cho mạnh sức dân, mở trí dân và mới đức dân, rồi mới lo đến việc khởi nghĩa.
- Chúng tôi cũng biết như vậy, nhưng nước tôi còn ở dưới ách đô hộ, làm thế nào thi hành mấy điều ấy cho được? Phương lược cách mạng của Tôn Dật Tiên còn phải đặt thời kỳ huấn chính sau thời kỳ quân chính thay!
Khuyễn nhìn Thái chắc lưỡi:
- Tình thế của Tôn khác, tình thế các ông khác. Nếu các ông sợ không thi hành mấy điều ấy được, chúng tôi vui lòng giúp. Các ông hãy lo vận động cho thanh niên Việt Nam xuất dương qua đây, chúng tôi sẽ đào luyện cho họ thành những người hữu dụng cho nước các ông về sau. Chừng đã hoàn bị, các ông muốn thành lập một đạo binh quốc gia ở hải ngoại cũng không khó.
Thái nghe nói như tỉnh cơn mê. Chàng thuật lời của Khuyễn lại cho cụ Đại Hiền nghe, đoạn chàng chuyển ý cụ Tú với Khuyễn:
- Các ngài đã sẵn lòng giúp về phương diện đó, chúng tôi sẽ thi hành ngay. Cái công khai hóa của các Ngài, sau này dân tộc chúng tôi sẽ xin báo đền một cách xứng đáng.
Khuyễn mỉm cười:
- Chúng tôi chỉ làm phận sự của một người bạn mà thôi, đâu dám mong đến việc đền đáp. Chẳng hay tôn chỉ của các ông là quân chủ hay dân chủ?
- Mục đích chúng tôi là lo phục quốc, còn quân chủ hay dân chủ là vấn đề khác, còn phải tùy theo ý dân.
Khuyễn tuy là một lãnh tụ dân đảng nhưng vốn là một yếu nhân của Thiên hoàng, rất tôn trọng chính thể quân chủ. Thấy Thái còn phân vân giữa hai tôn chỉ, Khuyễn thẳng thắn nói:
- Theo lịch sử của quý quốc từ xưa, thời quân chủ là thích hợp. Muốn cho nhân dân quy phục để hoành thành đại nghiệp, các ông nên tìm một vị Hoàng thân tôn lên làm bực minh chủ. Như thế mới có thể hiệu triệu được thiên hạ và tình giao hiếu với nước chúng tôi lại càng tốt.
Lời khuyên của Khuyễn trái với ý Thái. Nhưng biết không thể làm gì khác - nhất là không thể làm mất lòng họ được - Thái miễn cưỡng đáp:
- Điều ấy ngài yên lòng. Chúng tôi xin lĩnh ý.
Khuyễn vui vẻ nâng cốc lên. Tất cả đảng viên đều hân hoan đắc ý.
Sau khi nghe lời thuật của Thái, cụ Tú run lên vì cảm động. Cụ thấy trước mắt mình một chân trời mới mở ra, phía bên kia là một cõi đời tự do giải phóng. Con đường đến đó sẽ không còn khó khăn hiểm trở nữa. Trái với tấm lòng dễ tin của cụ, Thái vẫn thấy có cái gì thắc mắc. Chàng nhìn những tàng cây rợp một sắc hồng đào mà tin rằng cần phải trải qua nhiều gian lao và máu lửa.
Dưới những gốc đào, từng đoàn vũ nữ nắm tay nhau nhảy quanh cội cây. Tà áo lụa của họ uyển chuyển theo những tấm thân dịu dàng lả lướt. Ánh nắng mơ màng thu hình trên tàng lá và xiêng yểu điệu trên ngàn hoa. Tiếng hát nâng lên dìu dặt trong gió quyện hương đào.
Ở vườn hoa Phú Sơn ra, cụ Tú và Thái toan lên xe trở về. Bỗng cụ Tú để ý đến một người Nhật đang cắm cúi tẻ về phương đông. Đầu người ấy húi trọc, bóng loáng dưới ánh sáng mặt trời về trưa. Dáng người tầm thước, trong có bộ hùng vĩ. Cụ Tú bảo nhỏ Thái:
- Trông người ấy hình như quen!
Rồi cụ trở về phía thành, rảo bước về phương đông. Khi vừa đến kịp, cụ bỗng reo lên:
- Ồ, cụ Trần!
Người ấy dừng bước nhìn cụ Vũ và Thái, mừng rỡ:
- Cụ Tú!
Và hắn nhe răng cười:
- Ngọn gió nào đưa hai người đến đây? Ở nước nhà có gì lạ chăng?
Thái nhận ra người đó không ai lạ, chính là cụ Trần Quốc Việt.
Đại Hiền nói:
- Ở xa trong bộ dạng thì quen, nhưng cứ ngờ ngợ vì cái đầu trọc. Vô Nhật tịch hồi nào thế?
Quốc Việt đưa tay lên rờ đầu:
- Ở giang sơn người thì phải theo người.
Thái cười mỉm:
- Hẳn muốn làm thân sĩ cho Nhật hoàng? Có gì lạ cho chúng tôi biết với.
Cụ lườm Thái:
- Cậu chỉ biết cái bởn! Có nhiều việc quan trọng, ta hãy về đã rồi hẵng bàn sau.
Dứt lời, cụ kéo cụ Tú và Thái đi. Đến một biệt thự có treo tấm biển đề “Quảng Điền Thái Lang” [1], cụ thung dung dẫn bọn Thái bước vào.
Đến phòng khách, cụ trỏ ghế mời cụ Vũ và Thái ngồi:
- Tôi ở đây với Thái Lang. Hôm nay hắn đi chơi lễ hoa đào, có lẽ đến tối mới về.
Cụ Tú nhìn trên vách thấy một bức chân dung của một người Nhật, vẻ mặt quắc thước, hiên ngang. Cụ hỏi:
- Phải chân dung của Thái Lang chăng?
- Không, đấy là lão già Phú Sơn [2], lãnh tụ đảng “Hắc Long”.
- Ra Thái Lang ở đảng “Hắc Long”?
- Chính thế! Hắn là một tay lợi hại của đảng.
- Cụ ở đây nhờ thế lực của họ?
- Tôi tưởng đó là phương tiện hay nhất đối với những kẻ lưu lạc như chúng mình.
Cụ Vũ thuật lại những ngày lưu vong của mình ở Tàu rồi sang Nhật cho Quốc Việt nghe. Khi kể đến kế hoạch trợ giúp của Khuyễn Dưởng Nghị, Quốc Việt mừng rỡ nói:
- Tôi sang đây cũng không ngoài ý ấy. Chính lão già Phú Sơn cũng hứa với tôi như vậy. Bây giờ thì chúng ta chỉ còn lo thực hành cách nào cho giản tiện là hay.
Thái góp lời:
- Theo ý tôi, ta nên chia mỗi người một phận sự. Một người ở lại Nhật lo việc kết giao với họ, một người sang Trung quốc gây thiện cảm với đảng cách mạng để đón tiếp thanh niên Việt Nam qua, một người phải về nước tuyên truyền thế lực của đảng.
Cụ Tú ngẫm nghĩ một lát:
- Ý đó rất hay. Việc kết giao với người Nhật, cụ Trần đây có thể cán đáng được, vì cụ thông hiểu tiếng Nhật và những nhân vật của họ.
Thái tiếp nói:
- Hiện nay ở nước nhà đồng chí của ta rất đông, ai cũng mong đợi cụ Vũ về. Vậy công việc về nước, cụ thân về mới được.
Cụ Tú gật đầu:
- Điều ấy tôi cũng nghĩ như vậy. Còn một việc nữa là sang Trung Hoa, nhờ cậu ráng lo giùm.
Thái hăm hở:
- Tính tôi thích bay nhảy, việc đó rất hạp với tôi. Tôi hứa chắc sẽ chu toàn phận sự.
Thấy tính hăng hái của chàng tuổi trẻ, Quốc Việt ân cần nói:
- Nghe nói Tôn Dật Tiên đang cử đồ đại sự, toan gây một cuộc biến lớn. Trào đình lo mở những cuộc tảo thanh ráo riết, rất nguy hiểm cho những kẻ lưu vong. Cậu qua đấy chớ khá xem thường, nên cẩn thận và chu toàn lắm.
Thái ngửa mặt cười lớn:
- Cả một rừng thám tử ở nước nhà còn không làm gì nổi, sá gì các thám tử nhà Thanh.
Lời cương quyết của chàng làm cho mọi người vững bụng.
---------------
[1] Hirota, người này sau làm Thủ tướng nước Nhật.
[2] Toyama.

Đêm nay là một đêm ba mươi. Trời không trăng sao sa sầm trên kinh thành lặng lẽ. Làn gió dịu hiền thoảng lên trên những mái nhà rời rợi. Hàng cây hai bên vệ đường ngơ ngẩn, u buồn bên những tiếng chim kêu.
Giữa cảnh u tịch, bỗng có tiếng động. Từ trong một ngõ hẹp, một thiếu nữ nhẹ nhàng bước ra. Nàng đi thoăn thoắt trong bóng tối. Bước chân nàng chạm khẽ trên vỉa đường như những tiếng lá động xạc xào. Tầm mắt nàng hướng về xa...
Đến một căn nhà đứng giữa một khu vườn rộng, nàng dừng bước và huýt sẽ một tiếng còi. Phía trong có một tiếng đáp lại. Cánh cổng từ từ mở ra. Một tiếng hỏi:
- Ai?
Nàng đáp:
- Chi bộ thứ nhất.
- Xin mời vào.
- Đông đủ cả chứ?
- Đủ cả.
Thiếu nữ lách mình qua cổng, tiến về phía ngõ hậu. Một tiếng nữa từ trong cửa hỏi ra, nàng đáp lại như trước. Cánh cửa mở, một ánh đèn lùa ra đánh bật lên khuôn mặt nàng một vẻ đẹp lộng lẫy. Thiếu nữ mỉm cười bước vào.
Ngồi vây quanh một chiếc bàn dài, một bọn đàn ông đang hăng hái bàn luận có vẻ nghiêm trọng. Khi vừa thấy thiếu nữ, cả bọn đồng thanh reo:
- Cô Thu Cẩn.
Nàng cúi đầu chào. Chưa kịp ngồi xuống, một người hỏi:
- Tôn lãnh tụ có đến chăng, cô?
Trong khi tất cả cặp mắt dồn về nàng chờ đợi câu trả lời. Thu Cẩn thong thả ngồi xuống một chiếc ghế để trống. Nàng ngước mặt nhìn qua một lượt các bạn:
- Tôn lãnh tụ và Hoàng Hưng vì một lẽ riêng khẩn cấp, không thể đến kịp. Hai ngài có ủy thác tôi đem mật tin đến đây.
Một cơn bàn tán xôn xao nổi lên. Một người khác lên tiếng:
- Tin quan trọng?
Nàng gật đầu, rút trong áo ra một bức thư:
- Đây là bức thư của Tôn lãnh tụ gửi cho các đồng chí. Xin các bạn lặng im nghe tôi đọc.
Một bầu không khí nghiêm trang lặng lẽ trải ra khắp phòng. Thu Cẩn đưa bức thư ra trước ánh đèn, chăm chú đọc:
“Cùng các đồng chí”,
Đảng cách mạng ta thành lập mục đích là “phù Hoa diệt Mãn”. Bọn Mãn nô đã dày xéo Hán tộc chúng ta gần ba trăm năm, chính sách bạo tàn của chúng dầu trúc Nam Sơn hóa bút, sông Hoàng Hà thành mực cũng không ghi hết được...
Thời thế đã đến, ta không thể chần chờ nữa được. Đồng chí hãy cùng ta đứng dậy, phá tan cùm xích tàn ngược của chúng để giải thoát cho quốc dân ta. Ngày mùng sáu tháng chạp tới đây, ta sẽ mở cuộc đại tấn công Vũ Hán, rồi sẽ tiến đánh Quảng Châu.
Được tin này, tất cả đồng chí hãy bí mật võ trang về Vũ Hán để thi hành theo chỉ lịnh của trung ương.
Tôn Dật Tiên
Thủ lãnh đảng Cách mạng
thủ bút”.
Thu Cẩn vừa đọc xong, trong đám đông một giọng giận dữ thét lên:
- Đả đảo bọn Triều Mãn!
Nhiều người quên rằng đang ở một cuộc hội họp bí mật, hô to:
- Tôn lãnh tụ muôn năm!
Thu Cẩn ra dấu cho họ dằn bớt cơn phẫn nộ, đoạn ôn tồn nói:
- Theo mật tin của lãnh tụ, các đồng chí hãy rán chuẩn bị để cho cuộc khởi nghĩa lần này được thành công. Giờ tôi phải về phúc trình lại với đảng.
Mọi người đang lẳng lặng nghe, bỗng một tiếng còi miệng kéo dài một cách hãi hùng trong đêm tối. Đó là một khẩu hiệu báo nguy. Họ đưa mắt sợ hãi nhìn nhau. Nhiều người đứng lên.
Một đảng viên hốt hoảng từ ngoài chạy vào:
- Hỏng rồi! Lính tráng đã vây kín phía ngoài.
Thu Cẩn tái mặt nhìn các bạn. Một ý nghĩ đến, nàng điềm tĩnh nói:
- Tất cả giấy má để cho tôi giữ. Phía tây phòng có một cái hầm ăn thông ra đường, các bạn hãy thoát ra ngõ ấy. Ai có rủi bị bắt, xin vì đảng mà đừng tiết lộ cơ mật.
Dứt lời, nhanh như cắt, nàng đưa tay quơ sạch giấy tờ nhét vào cặp da. Xong đâu đó, nàng ung dung bước ra cửa.
Quanh khu vườn, hàng cảnh binh đã vây chặt. Thấy nàng vùn vụt từ trong ra, một viên đội chĩa súng vào nàng, hét to:
- Ai đó, đứng lại.
Nàng tiến lại phía viên đội:
- Tào Kiếm Thanh, trưởng ban trinh thám của Trương tuần duyệt sứ.
Nghe đến tên “Trương tuần” viên đội kinh hãi nem nép cúi đầu.
Nàng tiếp:
- Trương duyệt sứ đến chưa?
- Ngài đang dẫn một đại đội hiến binh đến ở phía Nam.
Nàng gật đầu, tiến về phương Nam. Ra khỏi khu vườn được vài bước, nàng không đi tới nữa, rẽ qua phương Bắc. Gót chân nàng thoăn thoắt như lướt trên mặt đường.
Chạy được một khoản, Thu Cẩn nghe phía sau có tiếng cãi cọ xô xát rồi nhiều tiếng nổ liên tiếp. Nàng biết chuyện đã đổ vỡ, đảng viên cách mạng đang chống lại với cảnh binh. Nàng nghĩ thầm: “Phải, thà chết còn hơn bị làm tù”. Và nàng thở dài, càng cố chạy mau.
Nhưng tiếng hò hét phía sau càng lúc càng gần. Một tốp hiến binh đang cấp tốc đuổi theo nàng. Thu Cẩn ngẩng mặt lên trời: trời đen và cao thăm thẳm. Nàng nhìn ra phía trước: một dòng sông đen và xa thăm thẳm. Than ôi! đây phải chăng là bước đường cùng của một bậc nữ nhi anh hùng.
Tiếng chân người đã vang lại rộn rịp, và xa xa tiếng súng vẫn nổ liên hồi. Thu Cẩn chạy đến bờ sông. Dòng Hòa Giang im lìm bóng tối. Nàng trông ra khơi. Mênh mông mặt nước và chân trời.
Nàng đang ngơ ngẩn, chợt một chiếc thuyền từ trong bụi lau lướt ra. Một thiếu niên cầm chèo khuấy nước, cất tiếng ngâm:
Đầy thuyền rải cánh hoa xuân,
Xin mời cô hãy bước chân xuống thuyền.
Nàng cất tiếng gọi:
- Ông chèo thuyền.
Người ấy ngẩng lại:
- Cô gọi?
Và chiếc thuyền từ từ cập vào bờ. Nàng lanh lẹ nhảy xuống thuyền hối hả:
- Ông chèo qua sông giùm, mau!
Thiếu niên nhìn những ánh đuốc lấp lánh từ xa, mỉm cười:
- Vì bọn họ đuổi đến gần kịp, phải không cô?
Không đợi nàng trả lời, chàng đẩy thuyền ra rồi bơi thoăn thoắt ra giữa dòng.
Thu Cẩn cố đưa mắt nhìn thiếu niên, nhưng trong bóng tối dày đặc, nàng không nhận ra là ai. Nàng chỉ nhớ mang máng tiếng nói hình như là quen.
Khi thuyền đã đến giữa dòng thì trên bờ hàng đuốc đã đỏ rực. Một tiếng súng xé không gian hướng về phía chiếc thuyền.
Thiếu niên vừa bơi vừa bảo:
- Cô nằm xuống khoan, ở đây chưa khỏi tầm đạn của họ.
Nàng ngồi xuống. Một tiếng súng thứ nhì rồi những tiếng nổ liên tiếp. Nhưng chiếc thuyền đã ra xa, nàng chỉ thấy những tia lửa xẹt ra giữa sông như những chiếc pháo thăng thiên, rồi tắt mất giữa khoảng tối mờ mịt.
Thiếu niên yên bụng bảo nàng:
- Cô táo bạo quá! Suýt chút nữa hỏng cả việc lớn.
Nàng nhìn thiếu niên, bỡ ngỡ:
- Ông là ai, có phải là đồng chí của chúng tôi không?
Tiếng cười của thiếu niên vang lên như tiếng suối:
- Không, tôi chỉ là một người bạn.
- Tiếng ông nói không phải giọng người Trung Hoa.
- Tôi là người Việt Nam.
Nàng mừng rỡ:
- Thế ông là...
- Nguyễn Hoàng Thái!
Lòng thiếu nữ rộn lên một cảm giác lạ, có thể nói nàng vừa thân yêu, vừa mến phục. Nàng trực nhớ lại ngày ngồi với Thái bên bờ ao. Cử chỉ ngang tàng của chàng làm cho nàng bâng khuâng liên cảm. Từ đấy mặc dầu xa cách, tâm hồn nàng lúc nào cũng dường phảng phất hình ai. Buổi gặp gỡ này làm cho mỹ tình xưa càng thêm chặt chẽ.
Nàng âu yếm hỏi:
- Em được tin cụ Vũ và ông sang Nhật, sao ông lại ở đây? Sao ông lại biết em lâm nguy mà đến cứu?
Thái ôn tồn đáp:
- Dầu ở phương trời nào đi nữa, mỗi hành động của cô tôi đều rõ. Khi cô quăng lựu đạn ở Bình Dương tửu quán và kêu điện thoại bí mật cho Hoàng Mộc Trinh Phu cứu tôi, đến những lúc cô vận động cho đảng ở Quảng Châu và Vũ Hán, tôi đều theo chân cô từ bước.
Thu Cẩn cảm động:
- Ông theo em làm gì?
- Làm gì, hôm nay cô biết đó.
- Vậy kế hoạch của đảng em, ông đều rõ cả?
Thái đập mái chèo xuống nước, thản nhiên đáp:
- Không rõ thì tôi đâu có ở đây để cứu cô. Chẳng những tôi biết kế hoạch của đảng cô mà biết cả những phương kế ngăn ngừa của triều Mãn Thanh nữa.
Lần đầu tiên, nhà nữ gián điệp đảng cách mạng thấy lòng tự cao của mình không còn nữa trước một thiếu niên anh tuấn Việt Nam. Nàng nghĩ thầm: “Nếu đảng ta mà được người này thì những cuộc đảo chính trước kia đã không thất bại”.
Nàng nhìn Thái với một cái nhìn lưu luyến cám ơn, rồi niềm nở hỏi:
- Còn công việc của đảng ông, ông bỏ dở hay sao?
- Đó là sứ mạng trọng yếu của tôi, tôi đâu dám chểnh mảng. Tôi còn có bổn phận là đón tiếp từng đoàn thanh niên Việt Nam xuất dương đưa họ sang Đông Kinh du học.
- Họ đã qua được nhiều chưa?
- Nhiều.
- Những cuộc hành trình như vậy, có gì trở ngại không ông?
Thái bỉu môi:
- Trở ngại là thường.
Thu Cẩn thành thật:
- Nếu cần, chúng tôi xin giúp đỡ ông, vì đảng viên của chúng tôi đều có rải rác ở khắp Trung Quốc.
- Điều ấy tùy nơi lòng tốt của cô và quý đảng. Tôi không bao giờ từ chối lòng tốt của những người bạn.
Thu Cẩn thấy lòng nhẹ hẳn và sung sướng một phần vì nàng sẽ có dịp trả ơn chàng tuổi trẻ, một phần nữa là từ đây nàng khỏi sợ nỗi xa cách Thái.
Chiếc thuyền tấp vào bờ... Thái buông chèo đứng lên, Thu Cẩn cũng đứng theo. Chiếc thuyền đong đưa làm cho nàng mất trớn ngã chúi vào mình Thái. Thái đỡ nàng vào lòng, mái tóc nàng kề vào môi chàng, phản phất một mùi hương. Thái thấy một cảm giác mê ly chạy trong thớ thịt làm cho tim chàng hồi hộp. Chàng kề môi sát vào mặt Thu Cẩn, âu yếm bảo:
- Trên đường dài đầy nguy hiểm, em ráng giữ mình nhé!
Đoạn chàng buông Thu Cẩn ra, nhẹ nhàng nhảy lên bờ. Chàng đưa tay vẫy nàng một lần nữa rồi quay mình biến mất trong đêm tối.

Thành Vũ Hán về đêm.
Trăng thượng tuần bẽn lẽn trên nền mây, phong tỏa giữa ngàn sao lấp lánh. Làn gió thổi oặt òa mấy cành thùy dương lã ngọn, chuyển mình bên những cánh Trước đào.
Thiếu nữ trong bộ áo chẻn màu đen, tiến nhanh về phía thành. Mấy nhịp trống canh làm lung lay bóng nguyệt. Nàng nói thầm: “Đã canh hai”. Gót hài lại thoăn thoắt, thanh kiếm bên mình nhịp lạc xạc bên tà áo lụa bâng khuâng bọc gió.
Cả thành đang chìm đắm trong giấc mộng tàn đông. Phía này xa cửa thành nên vắng người canh gác. Nàng dừng bước nghe ngóng. Yên chí, nàng lấy ra một cuộn dây quăng lên móc vào một thành cây phía trong tường, rồi vương mình phăng lên. Thoắt cái nàng đã vào được phía trong. Đưa mắt nhìn quanh để định rõ phương hướng, thiếu nữ lần trong bóng tối, thẳng tới phía dinh quan Tổng trấn.
Đến một cái láng trại nhỏ le lói mấy ánh đèn xanh, nàng chợt nghe có tiếng xì xào nói chuyện. Nàng kịp thu hình bên góc trại, thì một bọn ba người tuần cảnh đã bước tới. Nàng chỉ được nghe thoáng qua những lời bàn bạc của họ:
- Phía đông, bộ đội ai trấn nhỉ?
- Ba nghìn quân của Vương Lỗ Ngạn.
- Mấy phía bên kia đều kiên cố chứ?
- Một mống cũng không thoát được.
- Đừng xem thường, bọn họ cũng ghê gớm lắm!
Một nụ cười mũi:
- Ừ, ghê gớm lắm!
Bọn tuần cảnh vừa qua khỏi, thiếu nữ có cảm giác như một gáo nước lạnh vừa xối vào đầu mình. Nàng thấy lòng hồi hợp trước một sự biến cố bất ngờ, không biết nên tiến hay lùi, nhưng qua phút lo sợ, nàng tự nghĩ: “Dầu sao nước cờ đã đánh”, và nàng cương quyết đi tới.
Quanh dinh thự Tổng trấn Vũ Hán có trồng một vòng cây dương liễu và trước đào, tàng lá sum suê nghiêng la đà trên mái ngói. Mỗi lần gió động, nhành lá lại đưa lên một luồn sóng nhạc xạc xào, bầy chim lại reo lên những tràng tiếng não nùng chiêm chíp. Thiếu nữ đu mình lên một nhành cây rồi chuyền qua mái ngói. Lời chim tiếng lá không làm cho nàng bận tâm. Nàng đang canh cánh bên lòng một chương trình để thi hành thủ đoạn.
Mái bên tây có một tia sáng dịu dàng vượt qua miểng kính, nổi bật lên cành dương. Đó là văn phòng của Tổng trấn. Không ngần ngại, thiếu nữ tìm đến phía ánh đèn. Nhưng vừa bước được hai bước, bỗng một tiếng động phía sau làm cho nàng giật mình. Nàng chưa kịp ngoảnh lại, nhưng biết rằng sau lưng mình có một người đứng. Nàng rùng mình một cái, đưa tay sờ đốc gươm.
Một bàn tay vỗ nhẹ vào vai nàng, bảo khẽ:
- Cô Thu Cẩn cả gan thật!
Thiếu nữ lùi bước và nhận ra người ấy là Thái.
Nàng ngạc nhiên:
- Lại anh!
Thái chúm chím cười:
- Những lúc cô lâm nguy thì tôi có bổn phận phải đến.
- Nhưng tôi có lâm nguy gì đâu?
Thái không đáp, kéo tay Thu Cẩn đến một rặng dương. Qua lùm cây um tùm, Thái chỉ ra phía góc tường nói:
- Cô nhìn xem.
Thu Cẩn run run.
- Họ chuẩn bị?
- Cả bốn phía đều có phục binh như thế. Hơn nữa họ sẽ có binh tiếp viện.
- Như thế thì còn gì đảng em!
- Trễ rồi.
- Còn Lý Chuẩn?
Tổng trấn Lý Chuẩn không có trong dinh, hắn đang phục binh ở phương bắc.
Thu Cẩn tái mặt:
- Bây giờ làm sao?
Thái xem đồng hồ rồi nói:
- Gần đến giờ rồi. Ta hãy xuống đốt kho lương làm hiệu lịnh, rồi nhập vào đoàn nội ứng đánh ra.
- Anh đánh về đâu?
- Về phía Nam để liên lạc với bộ đội của Hoàng Hưng.
- Còn em sẽ về phương Bắc để liên lạc với bộ đội Tôn lãnh tụ.
Dứt lời, hai người theo nhành dương chuyền xuống. Thái hăng hái tiến về phía kho lương.
Trong đêm khuya tĩnh mịch, hàng vạn quân cách mạng do Tôn Dật Tiên, Hoàng Hưng, Hồ Hán Dân, Uông Tinh Vệ đốc xuất, chia ra làm bốn bộ đội ở bốn hướng, hồi hộp chờ hiệu lịnh của đoàn nội ứng. Vừa lúc tiếng trống thành điểm canh ba, một tiếng tạc đạn nổ dữ dội ở phía kho lương, ánh lửa cùng một lúc bốc lên đỏ rực cả một góc trời.
Quân cách mạng reo lên vang dậy, cả bốn mặt thành mở toát. Họ tiến vào như làn nước lở bờ. Khi một số đông đã vào được bên trong, chợt những tiếng nổ liên tiếp phát ra khắp nơi. Quân cách mạng biết rằng mình bị lâm vào vòng vây chắt chẽ của phục binh, vội đổi chiến lược, lấy hậu phương làm tiền tuyến. Họ hăng hái lăn xả vào các quân doanh, đi đến đâu ngọn lửa bùng theo đến đấy.
Sau khi đốt xong kho lương, Thái dẫn đoàn nội ứng đánh ra, gặp ngay bộ đội Hoàng Hưng. Hai người hiệp nhau tấn công ra mặt thành. Thu Cẩn cũng dẫn một đoàn nội ứng ra phía Bắc, chưa kịp gặp bộ đội của Tôn Dật Tiên thì bị đoàn phục binh của Lý Chuẩn chận lại. Quân cách mạng phải chia ra làm hai trận tuyến, đánh ép tốp quân của Lý Chuẩn vào giữa.
Hơn hai giờ tác chiến, phần thắng lợi đã thiên về phía dân quân. Trong lúc mọi người đang say vì chiến trận, phía ngoài thành có tiếng ồn ào nôn nao, rồi những loạt súng nổ rền tứ phía.
Lý Chuẩn thét to:
- Tiếp viện đã tới, quân ta hãy hăng hái lên.
Thái nhìn ra: dưới ánh lửa đỏ rực, đoàn hùng binh của Tổng trấn Quảng Châu đã bị bao chặt cả vòng thành. Chàng thở dài, bảo Hoàng Hưng:
- Ta liên lạc với ba bộ đội của Tôn, Hồ, Uông rồi tìm thế rút lui.
Hoàng gật đầu, dẫn quân tiến về phía Nam họp với đạo quân của Uông Tinh Vệ. Vừa lúc ấy bộ đội của Tôn Dật Tiên và Hồ Hán Dân cũng gồm về, cùng tiến mãnh liệt ra cửa thành. Dưới sức phản công anh dũng, đạo quân tiếp viện Quảng Châu đành phải nhường một đường máu cho tàn quân cách mạng.
Còn sót lại đoàn nội ứng của Thu Cẩn vì không liên lạc được với các bộ đội, đành làm mồi cho những làn mưa đạn của địch quân. Vài người sống sót đều bị bắt. Thu Cẩn cũng đành chịu chung số phận của những người chiến sĩ sa cơ.
* * * * *
Sáng hôm sau, Lý Chuẩn đòi Thu Cẩn ra. Thấy vẻ mặt ương ngạnh của nàng, tên Mãn nô cười một cách nham hiểm:
- Phải cô là nữ gián điệp đắc lực của đảng cách mạng chăng?
Thu Cẩn ngẩng mặt nhìn hắn, nhưng không đáp.
Hắn tiếp:
- Phải cô tên là Thu Cẩn chăng?
Thấy không cần phải chối, nàng thản nhiên nói:
- Phải, tôi là Thu Cẩn.
Hắn không cười nữa, trố mắt ra nhìn nàng. Ở mặt hoa chan chứa cả nét diễm lệ của một thời xuân, làm cho gã thất phu bỗng có lòng mến phục.
- Bấy lâu nghe tiếng, nay mới biết quả lời đồn không sai. Người như cô nương lại hoạt động cho quân phiến loạn, chẳng là hoài công lắm sao?
Đôi mày tầm vảnh ngược, nàng bỉu môi khinh bỉ:
- Xưa nay những người có chí lớn đều là phiến loạn cả sao? Dân tộc ta đã ba nghìn năm lạc hậu dưới chế độ phong kiến, ba trăm năm đồ thán dưới ách tàn bạo Mãn Thanh. Bấy nhiêu cũng đủ là một bài học đau đớn lắm rồi.
Lý Chuẩn cười gằn:
- Nhà nữ gián điệp kiêm cả tài ngụy biện
- Đó không phải là ngụy biện mà sự thật.
- Chỉ có một sự thật nên nhớ là hiện cô nương đang ở trong tay địch thủ là triều đình Mãn. Cô nương dè dặt một chút.
Thu Cẩn ung dung nói:
- Người ta sống ở xã hội cốt quý ở chính nghĩa, nhà cách mạng không bao giờ sợ kẻ địch mà quên chính nghĩa.
Hai hàng vệ binh đứng hầu bên cạnh Lý Chuẩn đều đưa mắt nhìn thiếu nữ có vẻ ái ngại. Người ta vừa cảm động, vừa lo thay cho số phận nàng. Nhưng tên võ quan có tiếng là tàn ác ấy vẫn tươi cười.
- Cô nương nói đến chính nghĩa, ta cũng nên dùng chính nghĩa mà đối lại với cô nương. Cô nương có thấy mấy lần cách mạng khởi nghĩa đều thất bại đau thương đó không? Cô nương há không biết triều đình vẫn còn mạnh, dân tộc ta vẫn thâm nhiễm chế độ đế quyền? Bọn cách mạng đã đi ngược lòng dân, trái mệnh trời, có khi nào thành công được. Cô nương nên thức thời, chịu quay về với triều đình, ta sẽ vì cảm tình đối với một nhân tài của tổ quốc mà xin tội giùm cô nương với Tây Thái Hậu. Bằng trái lại, ta sẽ vì sự an ninh chung của xứ sở mà không thể dung thứ cho cô nương.
Thu Cẩn không chịu được nữa:
- Tôi không thể phản bội đảng, không thể phản bội dân tộc. Tôi vui lòng nhận điều kiện thứ hai của ngài.
Lý Chuẩn thở dài:
- Ta lấy làm tiếc một người như cô nương, nhưng không thể nào làm khác được.
Và hắn ra lệnh đem Thu Cẩn ra pháp trường.
* * * * *
Đêm hôm ấy có tiếng vó ngựa phi về phía ngoài thành Vũ Hán. Ngang pháp trường, người kỵ mã nhẹ nhàng nhảy xuống, rồi tiến đến nấm mộ vừa mới đấp.
Cả một vùng cỏ ấy dường đẫm lệ dưới trời sương. Tiếng chim hót nỉ non một nhịp điệu u hoài không thể tả. Thanh niên đứng trước tấm bia có đề bốn chữ “Thu Cẩn chi mộ”, hai hàng lệ lăn dài xuống má. Lần này người ấy đã về hẳn nơi chốn nghìn thu...
Chàng lấy nghiên mực ra mài dưới ánh trăng, rồi dùng bút đề vào sau tấm mộ bia:
“Hoa hãy đó, người xưa sao chẳng thấy? Đi qua Nam phố, thương thay ôi! nghìn nỗi trăm đường!
Cảnh còn đây khách cũ biết nơi nao? Trông lại sông Tiền, thấu chăng hỡi ba hồn chín phách!
Ngàn Tây lĩnh phất phơ làn gió thổi, nghĩ người tiết liệt ngậm ngùi thương:
Nước sông Tiền lấp lánh bóng trăng soi, nhớ khách trung trinh ngao ngán nhẻ!” [1]
Viết xong, chàng gục đầu trên mộ.
Gió biên thùy lại reo lên rộn rã. Chàng nhìn lại cảnh xưa một lần chót, đoạn ngậm ngùi lên yên. Lớp bụi lẩn sương ngàn che mất bóng hình người kỵ mã.
Chàng tuổi trẻ ấy chính là Nguyễn Hoàng Thái.

Thẩm Thệ Hà
--------------------------------------------------------
[1] Nguyễn Nam Thông dịch.