Giữ gìn tiếng nước
.TTCT - Càng hội nhập, càng đi xa, các cộng đồng người Việt ở nước ngoài càng đau đáu với việc giữ gìn tiếng nước mình.
Một “trại hè tiếng Việt” nho nhỏ tiếp nhận 60 học sinh bé, với 20 học sinh lớn trong vai trò tình nguyện viên - tất cả đều nói tiếng Việt chưa được sõi và giao tiếp với nhau bằng tiếng Ba Lan - đã làm nên một mùa hè đáng nhớ của nhiều người Việt ở Warsaw 2012.
Vừa trở về từ Ba Lan, tiến sĩ giáo dục Nguyễn Thụy Anh, đồng tổ chức trại hè, đã dành cho TTCT một cuộc trao đổi.
Để cái hồn ngôn ngữ thấm vào đứa trẻ...
* Trại hè cho trẻ thì phổ biến rồi, trại hè học ngoại ngữ người ta cũng thường nghe, còn trại hè học tiếng mẹ đẻ... Từ đâu ý định tổ chức một trại hè như thế này cho trẻ em gốc Việt ở nước ngoài?
- Có lẽ tôi phải kể một chút về bản thân mình: Khi còn ở Nga, trong năm năm của 17 năm dằng dặc nơi xứ người, tôi suy nghĩ nhiều về tiếng Việt - tiếng Việt của mình. Đơn giản là khi ấy tôi đã làm mẹ, một người mẹ nuôi dạy con ở nước ngoài, đương nhiên tôi rất băn khoăn về ngôn ngữ mà con tôi sẽ sử dụng.
Những đứa trẻ vẫn rất cần niềm vui nguồn cội
* Có câu chuyện nào ở trại hè này chị muốn kể cho độc giả cùng nghe?
- Một câu chuyện thú vị: chẳng hạn khi nói về chủ đề cảm xúc. Ngoài buồn và vui, tôi muốn các em kiếm thêm từ nên sau khi làm các gương mặt cười, khóc, buồn bằng bánh mì sandwich, tôi hỏi các em về từ vựng. Khi nói đến từ “hớn hở” là buồn hay vui thì đa số các em bảo là buồn, kể cả các em lớn!
Sau thời gian ở trại hè, vốn từ các em tăng lên trông thấy. Những từ như “hớn hở”, “phấn khởi”, “đoàn kết”, “hiểu nhau”... được các em dùng thoải mái. Chẳng hạn với bài tập quan sát, các bạn nhỏ mới đó thôi còn rất khó khăn mới nói được trọn vẹn một vài câu tiếng Việt đã đem về gần 200 từ được ghi chép tỉ mẩn cùng hình vẽ là những gì quan sát được trong vòng một giờ bên ngoài. Và các em đã dùng tiếng Việt để kể lại với các bạn, với cô. Chỉ thế thôi đã là một chiến thắng rồi.
Những cảm xúc thật sự của trẻ con không ai có thể “làm giả” được. Tôi nhìn thấy niềm vui của những đứa trẻ. Tôi nhìn thấy cả nỗi buồn chia tay của chúng. Tôi thấy hi vọng cho những bước tiếp theo của việc tổ chức học tiếng Việt ở nước ngoài. Mô hình trại hè như thế này có thể xây dựng ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới có người Việt Nam sinh sống.
* Từ “thắng lợi” này, chị có gửi gắm gì về việc giữ gìn tiếng Việt cho những bạn trẻ ở nước ngoài?
- Cho phép tôi được thẳng thắn: Những cuốn sách tiếng Việt dùng cho học sinh trong nước dứt khoát không thể là một lựa chọn hay cho học sinh ở Ba Lan. Ngay cả bộ sách “Tiếng Việt vui” có khá nhiều cải tiến và được các thầy cô ưa chuộng cũng chưa phải là một lựa chọn tối ưu cho các em. Trong môn “giáo học pháp”, người ta vẫn nhấn mạnh đến đối tượng dạy - dạy ai, rồi sau đó mới là dạy gì và dạy như thế nào. Vì thế, rõ ràng việc quan trọng đầu tiên là tìm hiểu kỹ trình độ, nhu cầu của học sinh để từ đó quyết định dạy những gì.
Không thể bê nguyên những giáo trình mà người soạn ngồi một nơi soạn cho đối tượng chung chung là “người Việt ở nước ngoài” để dạy trẻ em Việt kiều được. Thiết nghĩ, phương án hay nhất là mỗi nước có một bộ sách riêng dành cho trẻ em. Tôi tâm đắc với một nguyên tắc xây dựng bộ công cụ giảng dạy - nguyên tắc lấy ngôn ngữ địa phương làm chỗ dựa. Chẳng hạn với trẻ em Việt Nam sinh ra và lớn lên ở Ba Lan, nên có cách tiếp cận với trẻ thông qua tiếng và kiến thức đất nước học về Ba Lan, từ đó gợi cảm hứng cho các em có sự so sánh với Việt Nam, lấy đó làm cơ sở để tạo động lực học.
Trẻ em người Việt ở nước ngoài học tiếng Việt sẽ không giống như trẻ học tiếng nước ngoài nói chung. Điều quan trọng nhất là trẻ cần có động cơ học tập. Trẻ phải thấy tò mò, thấy hay, thấy vui, thấy có liên quan đến cá nhân mình, rồi mới bắt đầu quan tâm, tìm hiểu chứ không phải là đi học tiếng Việt do bố mẹ bắt học, bố mẹ muốn thế.
Qua đợt làm trại hè, tôi càng hiểu sâu sắc một điều rằng mỗi đứa trẻ tự chúng vẫn rất cần cho mình một niềm vui nguồn cội. Không có cũng... chưa chắc đã sao. Nhưng có được điều đó chúng như lớn lên, tự tin hơn vì giữa thế giới chúng đang sống, chúng có thêm một thế giới mới, xa xôi, nhưng là “của mình”.
Trong thời gian diễn ra trại hè của chúng tôi, song song có một trại hè nữa của trường Ba Lan tổ chức. Buổi trưa, những bạn nhỏ người Việt tham gia trại hè Ba Lan vẫn tần ngần đứng nhìn trại chúng tôi vui đùa. Có lần, một cậu bé mon men đến hỏi tôi xem có được vào chơi cùng không, và cậu quả quyết: “Cháu là người Việt Nam. Cháu cũng nói được tiếng Việt đấy!”. Các cậu bé cứ vương vấn mãi không rời, trưa nào cũng vậy, cho đến khi cô giáo người Ba Lan phải cao giọng gọi đi thì mới tiếc rẻ bỏ đi.
Tôi nói vậy không có nghĩa là trại của chúng tôi đã có gì hay hơn của người Ba Lan, mà chỉ hiểu một điều, ý thức về quê mình, tiếng Việt “của mình” ở đâu đó trong mỗi em vẫn tồn tại, mạnh mẽ.
* Cảm ơn chị, chúc cho những dự định của chị thành công tốt đẹp.
BẠCH DƯƠNG thực hiện.
Nguồn: Báo Tuổi Trẻ
.TTCT - Càng hội nhập, càng đi xa, các cộng đồng người Việt ở nước ngoài càng đau đáu với việc giữ gìn tiếng nước mình.
Một “trại hè tiếng Việt” nho nhỏ tiếp nhận 60 học sinh bé, với 20 học sinh lớn trong vai trò tình nguyện viên - tất cả đều nói tiếng Việt chưa được sõi và giao tiếp với nhau bằng tiếng Ba Lan - đã làm nên một mùa hè đáng nhớ của nhiều người Việt ở Warsaw 2012.
Vừa trở về từ Ba Lan, tiến sĩ giáo dục Nguyễn Thụy Anh, đồng tổ chức trại hè, đã dành cho TTCT một cuộc trao đổi.
Để cái hồn ngôn ngữ thấm vào đứa trẻ...
* Trại hè cho trẻ thì phổ biến rồi, trại hè học ngoại ngữ người ta cũng thường nghe, còn trại hè học tiếng mẹ đẻ... Từ đâu ý định tổ chức một trại hè như thế này cho trẻ em gốc Việt ở nước ngoài?
- Có lẽ tôi phải kể một chút về bản thân mình: Khi còn ở Nga, trong năm năm của 17 năm dằng dặc nơi xứ người, tôi suy nghĩ nhiều về tiếng Việt - tiếng Việt của mình. Đơn giản là khi ấy tôi đã làm mẹ, một người mẹ nuôi dạy con ở nước ngoài, đương nhiên tôi rất băn khoăn về ngôn ngữ mà con tôi sẽ sử dụng.
Những đứa trẻ vẫn rất cần niềm vui nguồn cội
* Có câu chuyện nào ở trại hè này chị muốn kể cho độc giả cùng nghe?
- Một câu chuyện thú vị: chẳng hạn khi nói về chủ đề cảm xúc. Ngoài buồn và vui, tôi muốn các em kiếm thêm từ nên sau khi làm các gương mặt cười, khóc, buồn bằng bánh mì sandwich, tôi hỏi các em về từ vựng. Khi nói đến từ “hớn hở” là buồn hay vui thì đa số các em bảo là buồn, kể cả các em lớn!
Sau thời gian ở trại hè, vốn từ các em tăng lên trông thấy. Những từ như “hớn hở”, “phấn khởi”, “đoàn kết”, “hiểu nhau”... được các em dùng thoải mái. Chẳng hạn với bài tập quan sát, các bạn nhỏ mới đó thôi còn rất khó khăn mới nói được trọn vẹn một vài câu tiếng Việt đã đem về gần 200 từ được ghi chép tỉ mẩn cùng hình vẽ là những gì quan sát được trong vòng một giờ bên ngoài. Và các em đã dùng tiếng Việt để kể lại với các bạn, với cô. Chỉ thế thôi đã là một chiến thắng rồi.
Những cảm xúc thật sự của trẻ con không ai có thể “làm giả” được. Tôi nhìn thấy niềm vui của những đứa trẻ. Tôi nhìn thấy cả nỗi buồn chia tay của chúng. Tôi thấy hi vọng cho những bước tiếp theo của việc tổ chức học tiếng Việt ở nước ngoài. Mô hình trại hè như thế này có thể xây dựng ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới có người Việt Nam sinh sống.
* Từ “thắng lợi” này, chị có gửi gắm gì về việc giữ gìn tiếng Việt cho những bạn trẻ ở nước ngoài?
- Cho phép tôi được thẳng thắn: Những cuốn sách tiếng Việt dùng cho học sinh trong nước dứt khoát không thể là một lựa chọn hay cho học sinh ở Ba Lan. Ngay cả bộ sách “Tiếng Việt vui” có khá nhiều cải tiến và được các thầy cô ưa chuộng cũng chưa phải là một lựa chọn tối ưu cho các em. Trong môn “giáo học pháp”, người ta vẫn nhấn mạnh đến đối tượng dạy - dạy ai, rồi sau đó mới là dạy gì và dạy như thế nào. Vì thế, rõ ràng việc quan trọng đầu tiên là tìm hiểu kỹ trình độ, nhu cầu của học sinh để từ đó quyết định dạy những gì.
Không thể bê nguyên những giáo trình mà người soạn ngồi một nơi soạn cho đối tượng chung chung là “người Việt ở nước ngoài” để dạy trẻ em Việt kiều được. Thiết nghĩ, phương án hay nhất là mỗi nước có một bộ sách riêng dành cho trẻ em. Tôi tâm đắc với một nguyên tắc xây dựng bộ công cụ giảng dạy - nguyên tắc lấy ngôn ngữ địa phương làm chỗ dựa. Chẳng hạn với trẻ em Việt Nam sinh ra và lớn lên ở Ba Lan, nên có cách tiếp cận với trẻ thông qua tiếng và kiến thức đất nước học về Ba Lan, từ đó gợi cảm hứng cho các em có sự so sánh với Việt Nam, lấy đó làm cơ sở để tạo động lực học.
Trẻ em người Việt ở nước ngoài học tiếng Việt sẽ không giống như trẻ học tiếng nước ngoài nói chung. Điều quan trọng nhất là trẻ cần có động cơ học tập. Trẻ phải thấy tò mò, thấy hay, thấy vui, thấy có liên quan đến cá nhân mình, rồi mới bắt đầu quan tâm, tìm hiểu chứ không phải là đi học tiếng Việt do bố mẹ bắt học, bố mẹ muốn thế.
Qua đợt làm trại hè, tôi càng hiểu sâu sắc một điều rằng mỗi đứa trẻ tự chúng vẫn rất cần cho mình một niềm vui nguồn cội. Không có cũng... chưa chắc đã sao. Nhưng có được điều đó chúng như lớn lên, tự tin hơn vì giữa thế giới chúng đang sống, chúng có thêm một thế giới mới, xa xôi, nhưng là “của mình”.
Trong thời gian diễn ra trại hè của chúng tôi, song song có một trại hè nữa của trường Ba Lan tổ chức. Buổi trưa, những bạn nhỏ người Việt tham gia trại hè Ba Lan vẫn tần ngần đứng nhìn trại chúng tôi vui đùa. Có lần, một cậu bé mon men đến hỏi tôi xem có được vào chơi cùng không, và cậu quả quyết: “Cháu là người Việt Nam. Cháu cũng nói được tiếng Việt đấy!”. Các cậu bé cứ vương vấn mãi không rời, trưa nào cũng vậy, cho đến khi cô giáo người Ba Lan phải cao giọng gọi đi thì mới tiếc rẻ bỏ đi.
Tôi nói vậy không có nghĩa là trại của chúng tôi đã có gì hay hơn của người Ba Lan, mà chỉ hiểu một điều, ý thức về quê mình, tiếng Việt “của mình” ở đâu đó trong mỗi em vẫn tồn tại, mạnh mẽ.
* Cảm ơn chị, chúc cho những dự định của chị thành công tốt đẹp.
BẠCH DƯƠNG thực hiện.
Nguồn: Báo Tuổi Trẻ