<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2012-08-14 17:52:49Ct.Ly>
Người bạn thâm giao
Võ Long Triều
Nhà văn, nhà báo Lê Xuyên
ảnh tài liệu.
LTS: Trong năm qua, Nhật báo Viễn Đông đăng tải tác phẩm “Chú Tư Cầu” của nhà văn, nhà báo Lê Xuyên (1927-2004) trên trang Tiểu Thuyết hàng ngày. Nhân một dịp hạnh ngộ, thể theo lời đề nghị của tòa soạn, ký giả Võ Long Triều đã viết một bài đặc biệt cho Viễn Đông về những kỷ niệm riêng tư trong thời gian ông Lê Xuyên đảm nhận vai trò Tổng Thư Ký cho tờ Đại Dân Tộc của ông Võ Long Triều, rồi đến lúc gặp lại “người bạn thâm giao” sau khi hai người đi tù Cộng sản về.
Ông Lê Xuyên, tên thật là Lê Bình Tăng, quê ở Phong Điền, Cần Thơ, là tác giả của nhiều cuốn tiểu thuyết nổi tiếng tại Sài Gòn. “Chú Tư Cầu” là tác phẩm đầu tay của ông, được độc giả đón nhận nồng nhiệt. Nhiều người trong giới văn nghệ sĩ sau đó gọi ông Lê Xuyên với tên thân mật là “Chú Tư”. Sau năm 1975, nhà văn Lê Xuyên ngưng sáng tác và cũng không trở lại nghiệp báo chí.
Ký giả Võ Long Triều là cựu Tổng Trưởng Thanh Niên thời kỳ Nội Các Chiến Tranh của Nguyễn Cao Kỳ, Đệ Nhị Cộng Hòa, cựu Dân Biểu Quốc Hội Việt Nam Cộng Hòa khóa sau cùng trước ngày 30-4-1975.
Nhật báo Viễn Đông xin trân trọng giới thiệu bài viết về nhà văn Lê Xuyên cùng quý độc giả.
Đúng ngọ, bản vỗ của nhật báo Đại Dân Tộc phải hoàn tất. Nhân viên trách nhiệm đưa ra nhà in làm 3 bản kẽm, đặt vào 3 máy, chạy ra 120.000 số báo trước 3 giờ chiều. Tòa soạn trở thành vắng lạnh chỉ còn một mình anh Tổng Thơ Ký ngồi viết, gần mâm cơm dọn sẵn, có món xào, món mặn, canh, và một chay la-ve 33 lớn đang chờ.
Bước ra khỏi văn phòng, tôi hỏi:
- Ủa, sao không ăn cơm đi “chú Tư”?
Cười ruồi: - Còn chờ.
Tôi giả vờ hỏi:
- Còn chờ ai vậy?
- Anh biết quá rồi mà còn hỏi cơ. Rầu anh quá! Cứ chọc quê tôi hoài.
- Quê gì, người ta ngưỡng mộ, thèm muốn, ước ao gần chết mà không được như anh, tại Trời không cho!
Tôi nói đùa như thế vì biết khi nào anh Lê Xuyên ăn cơm trễ là chờ người tình. Không phải ngày nào cô ấy cũng đến. Đôi ba ngày, có khi cả tuần, cô dược sĩ trẻ đẹp, nói năng nhỏ nhẹ duyên dáng, đến dùng cơm với người yêu. Cử chỉ bề ngoài cho thấy cô yêu Lê Xuyên thắm thiết, vì phục tài, vì lời văn của anh gợi nhiều cảm xúc, gây ấn tượng nặng trong lòng, làm cô mơ ước có được người tình như Chú Tư Cầu, nên cô xem tác giả như anh Tư Cầu trong truyện. Cô yêu Lê Xuyên, người Nam chất phác như cô Phấn yêu anh Tư Cầu một cách hồn nhiên mặn nồng. Người đẹp nâng nhẹ ly la-ve cho Lê Xuyên uống, vẽ cá lừa xương bỏ vào chén cho Lê Xuyên ăn, có khi còn đút thẳng vào miệng, với nụ cười và lời chế giễu. Cảnh tình âu yếm làm người xem thèm muốn và tủi thân, vì mình không được ông Tơ bà Nguyệt chiêu đãi như Lê Xuyên đang hưởng. Thú thật tôi nghe rất nhiều lời khen quyển tiểu thuyết “Chú Tư Cầu”, người ta nói sách rất hấp dẫn, tục mà không tục, dâm mà không dâm, mô tả cảnh tượng, môi trường của miền Nam một cách gợi cảm và chính xác. Lê Xuyên là nhà văn Nam Kỳ khá nổi tiếng. Anh chuyên dùng chữ nghĩa của dân quê miền Nam. Những người bình luận về tác phẩm của anh, có bà không ngại nói: Chẳng những tôi mê tác phẩm mà còn mê cả tác giả nữa kìa.
Trời đất! Cái gì mà dữ vậy?
Cách nay gần hai năm, anh Trần Văn Ngà cho tái bản in lại quyển Chú Tư Cầu, anh có nhờ tôi viết vài câu đăng ở những trang chót. Thú thật một điều, nói ra chắc ít người tin. Thực tế tôi chưa hề đọc Chú Tư Cầu! Mặc dù tôi đang có quyển sách đó trong tay, in rất đẹp, do nhà báo Trần Văn Ngà gởi tặng. Trong thời gian cộng tác với nhau ở tòa soạn báo Đại Dân Tộc, tôi luôn miệng gọi Lê Xuyên bằng “chú Tư” với ý mỉa mai đùa giỡn. Lê Xuyên làm công việc của Tổng Thơ Ký tòa soạn nhựt báo Đại Dân Tộc trước năm 1975, thế mà anh từ chối không chịu đăng tên mình trên tờ báo. Dù là bạn, nhưng chúng tôi xem nhau như ruột thịt. Lê Xuyên là anh vì lớn tuổi, tôi là anh vì là chủ báo. Cho nên chúng tôi đối xử với nhau lúc nào cũng đầy tình thương và sự kính nể của người em cư xử với ông anh. Tình nghĩa như vậy đó. Tôi thường suy nghĩ về cơ duyên xui khiến chúng tôi gặp nhau trong điều kiện khá đặc biệt. Đó là một cái may cho cả hai đứa. Tôi gặp được người cộng sự hết lòng trợ giúp, Lê Xuyên có được người bạn luôn luôn cảm thông mọi hoàn cảnh khó khăn anh gặp phải. Nếu không có kiếp sau, thì anh ở Niết Bàn, tôi ở Thiên Đàng chúng tôi sẽ qua lại thường xuyên trà đàm nhắc chuyện thế gian ngày trước. Nhắc lại cảnh anh ra tù trước tôi, ngồi bán từng điếu thuốc kiếm cơm ở đường Bà Hạt, tỉnh Chợ Lớn, và tôi được thả ra nghèo khó, đạp xe bán bánh nuôi thân. Có ngày hai đứa gặp nhau, ngồi thừ ra, im lặng hằng giờ nhìn cảnh người qua lại, đầu nghĩ về số phận Trời dành cho hai đứa.
Tôi khởi sự làm báo với Quốc Ấn làm Tổng Thơ Ký tòa soạn, Thiện Hương phụ tá Quốc Ấn, Lê Xuyên ký giả thường. Quốc Ấn lạm dụng cơ hội, eo sách, mượn tiền hơn bốn tháng lương rồi mà còn mượn nữa tôi không cho; anh cố tình phá bĩnh, tôi đành phải cho anh nghỉ việc. Thiện Hương liền xin tôi cho anh nghỉ theo, vì không có Quốc Ấn anh không làm việc được. Hai anh ký giả chuyên ngiệp này đinh ninh tôi không biết làm báo và cũng không viết được tiếng Việt một cách trôi chảy, thì tờ báo phải đóng cửa ngày một ngày hai. Tôi vừa bất mãn và bực mình, bước ra khỏi phòng tức giận hỏi:
- Lê Xuyên anh có xin nghỉ việc theo Quốc Ấn không?
- Dạ nếu ông chủ nhiệm cho tôi nghỉ thì tôi nghỉ.
Tôi dằn từng tiếng hỏi lại: - Mà anh có xin nghỉ không?
- Dạ không, mà ông chủ nhiệm bảo nghỉ thì tôi xin nghỉ.
- Vậy thì ngày mai anh phải tới thật sớm.
Hôm sau, Lê Xuyên có mặt trước 5 giờ sáng. 15 phút sau, Đỗ Ngọc Yến đến vào hỏi tôi: Ai thế Quốc Ấn?
- Tôi!
Yến lặng thinh đi ra mặt ngỡ ngàng ngờ vực.
Lê Xuyên và tôi biết nhau trong điều kiện đó. Lúc ban đầu chắc anh cũng tội nghiệp cho thằng chủ nhiệm ngớ ngẩn không biết tin “ba cột” là gì, khi anh vào phòng kính cẩn hỏi, sau khi tôi đặt “tít” (Titre) tám cột và Đỗ Ngọc Yến viết bản tin chính trong ngày đưa cho anh ta. Mười phút sau anh vào hỏi:
- Thưa anh còn tin ba cột?
- Ba cột là cái gì?
- Dạ, tin quan trọng thứ nhì trong ngày, hàng tít chiếm ba cột báo.
Tôi lựa tin đặt tít trao cho anh. Lê Xuyên lại hỏi:
- Còn một cột?
- Bảo anh Yến giải quyết.
Nhớ những ngày sau 1975, tôi đi tù cải tạo ở Long Thành 5 tháng về, Lê Xuyên chưa bị bắt. Mỗi ngày sáng nào hai đứa cũng ra quán “cà phê cốc” trên lề đường, trước cửa tòa soạn Đại Dân Tộc đường Gia Long, hai cái bàn nhỏ xíu với sáu cái ghế thấp chủm, một nồi nước sôi, hai bình trà, năm sáu cái phin lược cà phê, đủ gọi là quán cóc. Hai chúng tôi chiếm chỗ tới trưa. Ngồi uống cà phê bỏ thêm một ít bơ Bretel to bằng hột đậu, đủ thơm bát ngát mùi lạ của “thực dân bơ sữa” còn sót lại.
Ông Võ Long Triều trước năm 1975 – ảnh tài liệu.
Chúng tôi nói chuyện ba xàm bá láp, đầu nghĩ vẩn vơ về một quá khứ hình như đang diễn lại trước mắt một cách náo nhiệt, rần rộ như ngày nào trước tòa soạn Đại Dân Tộc; đôi khi còn nói đùa bóng gió với con gái bà chủ, cười vui vẻ. Khoảnh khắc vui cười đó chấm dứt khi về tới nhà, thì nỗi lo sợ trở lại đè nặng trong lòng.
Rồi Lê Xuyên bị bắt cùng với nhóm ký giả bị liệt kê là phản động. Tôi gọi anh Dương Văn Long, cựu Nghị viên thành phố Sài Gòn đến nhà Lê Xuyên hỏi thăm, biết được mỗi tuần chị Lê Xuyên không đủ tiền thăm nuôi. Tôi bảo anh Long phải đến nhà tôi lấy một giỏ đồ ăn mỗi tuần đưa cho chị Lê Xuyên đi thăm nuôi anh ấy. Do đó mà khi tôi bị bắt vào trại Phan Đăng Lưu ở cùng khu C2 phòng 9 đối diện phòng 8 của Lê Xuyên, anh ra đứng trước song sắt chờ tôi và anh nói vói:
- Người ta đồn Võ Long Triều bị bắn chết ở Cầu Kinh, tôi xác định là sai, bởi vì tại sao, anh biết không? Tại cái giỏ thăm nuôi còn. Rồi anh mỉm cười nói: Cám ơn nhen!
Mười một năm sau, khi tôi mới được trả tự do, gió nào báo tin cho anh biết, anh liền đạp xe đến tận nhà thăm tôi, tay ôm theo một cây thuốc Craven’A đưa tôi nói:
- Anh cầm lấy để dành hút. Một cây thuốc hiệu Craven’A thời đó nếu anh bán ra có thể nuôi gia đình anh sống cả tuần. Một số vốn gần bằng tủ thuốc nhỏ xíu, “sập ký nình” của anh thời đó.
- Tôi bỏ hút thuốc trong tù rồi anh Lê Xuyên à. Anh đem về bán làm vốn mà sinh sống. Anh bán thuốc có đủ tiền nuôi sống hàng ngày không, Lê Xuyên?
Anh cười ruồi nói:
- Tụi mình đã làm được tờ báo Đại Dân Tộc, thì trên đời này có cái gì mình làm không được anh?
- Đúng vậy! Nói xong tôi thấy anh rị mọ mở cây thuốc lấy một gói kéo giấy bạc lòi hai đầu lọc vàng tươi.
- Anh phải hút với tôi một điếu mới được.
Cầm điếu thuốc phì phà nhìn nhau, nhớ ngày nào hai đứa làm chủ nhân ông trong một cơ sở có tiếng tăm, bây giờ cũng hai đứa xơ xác, tan hoang không biết đến ngày mai. Nói quanh co bây giờ phải kể một vài chuyện, không có đầu đuôi gì cả để chứng minh tình tri kỷ giữa hai người bạn. Có một ngày, biểu tình lớn ở Sài Gòn, tôi quyết định số báo hôm sau chỉ đăng toàn hình không cần có một tin viết nào khác. Ngày hôm đó ký giả Tú A chụp hình, rửa xong trải đặc phòng hơn trăm tấm. Tôi bỏ công chọn lựa và viết từng hàng ghi chú mãi tới khuya mới xong. Sáng ra tôi căn dặn Lê Xuyên: Báo hôm nay chỉ có hình thôi Lê Xuyên nhé, mình phải làm khác với mọi người. Vậy mà khi tôi nhìn tờ báo vẫn thấy xen kẽ một vài tin tức trong ngày. Tôi nổi cơn tam bành, tiếng nhỏ biến thành to, cơn giận càng sôi, mất hết chữ Việt, miệng hét to bằng tiếng Pháp với nghĩa nặng nề, xài những tiếng lóng sỉ vả hết lời. Lê Xuyên ngồi lặng thinh, nhìn xuống bàn, bình tĩnh nghe. Nguôi cơn tức giận, tôi bỏ ra về không thèm chào hỏi.
Sáng hôm sau, tôi hối hận vì đã lớn tiếng nặng lời với anh. Tôi gọi Lê Xuyên vào phòng xin lỗi và hỏi:
- Anh có giận tôi không, Lê Xuyên?
- Không có đâu anh, tôi mà không hiểu ông Chủ Nhiệm của tôi thì ai hiểu ổng đây?
Tôi thường hút xì-gà hiệu gì tôi không nhớ, mà ở Sài Gòn rất khó kiếm, chỉ khi nào phi công đem từ ngoại quốc về bán cho mấy tủ thuốc thì mới có. Tôi nhịn thèm khá lâu. Có một buổi sáng, Lê Xuyên vào phòng miệng tủm tỉm cười, chìa ra một cái hộp nhỏ bằng cây. Tôi sáng mắt biết ngay là món quà khó kiếm. Tôi cầm 25.000 đồng đưa, anh xô tay tôi nói:
- Ba bốn ngày nay, chiều nào tôi cũng bỏ việc đi tìm cho ra thứ anh muốn, mà bây giờ lấy tiền thì uổng công tôi quá. Vả lại giá có 21.000 đồng mà anh trả 25.000 là quá giá rồi. Thôi hút cho ngon đi rồi làm việc tiếp.
Tôi nhìn chết trân, chỉ nói được một tiếng cám ơn, rồi anh ta ngoảnh mặt bước ra, chắc lòng hả dạ vì đã làm thằng em này ngạc nhiên vui lòng. Còn tôi cảm thấy một niềm vui ngấm ngầm, một sự an ủi vì thấy nhân viên thương mình.
Có lần tôi hỏi: Tại sao tôi không thấy Đại Dân Tộc đăng phơi-ơ-ton nào của chú hết vậy chú Tư? (feuilleton là tiểu thuyết đăng mỗi ngày lối một phần tư trang báo).
- Tôi làm ở Đại Dân Tộc thì xin đăng trên báo nào không được anh. Chỗ này để dành cho những anh em nào không xin được chỗ khác, đem lại đây tôi đăng. Một lần khác, sáng vào tòa soạn thấy mặt Lê Xuyên buồn rầu tôi hỏi anh:
- Bữa nay bị bà xã rầy hay thất tình mà mặt ủ rũ vậy?
- Dạ đâu có gì đâu anh.
- Nhìn bản mặt xụ, trán nhăn nhó, anh không giấu được tôi đâu chú Tư bầy trẻ. Nói mau, có việc gì vậy?
- Dạ thằng con trai tôi mà anh đã giới thiệu vào được binh chủng không quân, nó bán xì-ke bị bắt quả tang, mai ra tòa.
- Phải cái thằng hư hỏng cân nặng 35 kí-lô mà đòi đi không quân đó không?
- Dạ phải.
- Thằng mất dạy, nó ỷ thế có mấy chữ của tôi vào thẳng ông Tư Lệnh, tưởng mình ngon lắm, muốn làm gì thì làm. Cho nó chết luôn trong tù là phải rồi. Mặt Lê Xuyên càng ủ rủ thê thảm hơn.
Anh bước ra khỏi phòng, tôi gọi ngay ông Chánh Biện Lý Sài Gòn.
- Thưa ông Chánh Biện Lý, tôi là Võ Long Triều, xin được yết kiến ông khi nào ông rổi rãnh.
- Trời ơi, ông Dân Biểu nói chi lời đó, mời ông đến ngay nếu ông vui lòng đến.
- Vậy cám ơn ông Chánh Biện Lý, tôi xin phép đến ngay.
Bước vào phòng ông Biện Lý, chúng tôi chào hỏi theo lễ xã giao, ông nói liền:
-Văn kỳ thanh bất kiến kỳ hình, ông Dân Biểu có điều gì cần đến tôi nên mới tới đây?
- Thưa ông Biện Lý, tôi không thích, mà cũng không có thói quen đi xin xỏ. Nhưng tôi gặp tình cảnh khá thương tâm. Con trai của một người bạn thân, anh ta cũng là nhân viên tòa soạn của tôi, thằng nhỏ nầy bị bắt quả tang vì tội bán xì ke. Nghe nói ngày mai nó ra tòa.
- Anh ta là lính không quân phải không?
- Dạ đúng, thú thật với ông Biện Lý nếu là con tôi thì tôi để cho nó đi tù học thêm được một bài học. Nhưng tội cho ba nó, lo rầu không yên tâm làm việc.
- Tôi rất thích những bài viết của ông chủ nhiệm, tôi chia sẻ quan điểm lập trường của ông về nhiều vấn đề, vì thế tôi giúp ông như tôi tự giúp mình. Nhưng khổ nổi ông Dự Thẩm đã điều tra và đưa hồ sơ của nó ra tòa xử ngày mai. Tôi sẽ cố gắng thử nói hết lời, may ra thì được, nhưng tôi không dám hứa với ông Dân Biểu.
- Dù được hay không, tôi vẫn hết lòng cám ơn ông Chánh Biện Lý. Chỉ những lời nhã nhặn đầy cảm tình của ông, thừa đủ để tôi mang nặng ơn ông rồi.
Từ giã quan tòa ra về, tôi không nói một lời gì với Lê Xuyên. Sáng hôm sau, tôi mới đến tòa soạn, chưa kịp ngồi xuống, Lê Xuyên vào ngay bước đi nhanh nhẹn, mặt hớn hở cười toe toét:
- Cám ơn, cám ơn và cám ơn, cười sằng sặc lớn tiếng.
Anh vui vẻ nói:
- Giúp tôi hết mình mà cũng chơi tôi hết cỡ hén.
Tôi giả vờ không biết:
- Chơi anh cái gì đâu?
- Hôm qua nói xong rồi anh bỏ đi liền, tôi tưởng anh có việc đi gấp. Chiều tối về nhà, tôi mới biết anh đi tòa can thiệp cho thằng nhỏ. Nó được thả về rồi. Thôi coi như mỗi ngày tôi mang ơn anh thêm một lần vậy.
- Ê, chừng nào trả ơn đây?
- Trả gì nổi!
- Thôi, cho nợ đó cũng được.
Việc nhà, việc nước, việc đời làm tôi chán ngán muốn bỏ hết, nghĩ về vườn hưởng sự an nhàn, sống cô đơn một mình với cây trái, bông hoa, ao sen, ao cá. Tôi gọi Lê Xuyên vào, tâm sự khá lâu và thông báo quyết định: Tôi đã bảo Luật Sư Bùi Chánh Thời làm giấy tờ cần thiết. Tôi biến tờ báo Đại Dân Tộc thành một công ty cổ phần. Tôi giữ 25%, con tôi giữ 50%, tôi cho chú 15% còn 10% cho ký giả. Lê Xuyên nói liền không suy nghĩ: '' Tiền ai mà không ham anh. Nhưng tôi khuyên anh không nên. Anh muốn đi đâu thì đi, làm gì thì làm, cứ mỗi sáng anh điện thoại cho tôi. Sau khi tôi trình bày anh làm ơn đặt dùm tôi một cái tít thôi. Mọi việc khác tôi lo hết. Nhưng tôi khuyên anh không cho ai cổ phần gì cả. Ký giả nó kỳ lắm, một khi nó có cổ phần rồi, người này xúi người kia, chúng nó sẽ làm bấy nhậy sập tờ báo thì uổng công tụi mình gây dựng. Mỗi tháng anh muốn cho ai bao nhiêu thì bỏ vào bao thơ mà cho. Không nên cho cổ phần gì cả…''
Đời tôi chưa từng thấy có một người không ham tiền tài, danh lợi, trung thành tuyệt đối với bạn, chí tình với người thân, hiền lành tốt bụng với người khác. Tôi chỉ biết có một người, đó là Lê Xuyên.
Võ Long Triều
Võ Long Triều
Nhà văn, nhà báo Lê Xuyên
ảnh tài liệu.
LTS: Trong năm qua, Nhật báo Viễn Đông đăng tải tác phẩm “Chú Tư Cầu” của nhà văn, nhà báo Lê Xuyên (1927-2004) trên trang Tiểu Thuyết hàng ngày. Nhân một dịp hạnh ngộ, thể theo lời đề nghị của tòa soạn, ký giả Võ Long Triều đã viết một bài đặc biệt cho Viễn Đông về những kỷ niệm riêng tư trong thời gian ông Lê Xuyên đảm nhận vai trò Tổng Thư Ký cho tờ Đại Dân Tộc của ông Võ Long Triều, rồi đến lúc gặp lại “người bạn thâm giao” sau khi hai người đi tù Cộng sản về.
Ông Lê Xuyên, tên thật là Lê Bình Tăng, quê ở Phong Điền, Cần Thơ, là tác giả của nhiều cuốn tiểu thuyết nổi tiếng tại Sài Gòn. “Chú Tư Cầu” là tác phẩm đầu tay của ông, được độc giả đón nhận nồng nhiệt. Nhiều người trong giới văn nghệ sĩ sau đó gọi ông Lê Xuyên với tên thân mật là “Chú Tư”. Sau năm 1975, nhà văn Lê Xuyên ngưng sáng tác và cũng không trở lại nghiệp báo chí.
Ký giả Võ Long Triều là cựu Tổng Trưởng Thanh Niên thời kỳ Nội Các Chiến Tranh của Nguyễn Cao Kỳ, Đệ Nhị Cộng Hòa, cựu Dân Biểu Quốc Hội Việt Nam Cộng Hòa khóa sau cùng trước ngày 30-4-1975.
Nhật báo Viễn Đông xin trân trọng giới thiệu bài viết về nhà văn Lê Xuyên cùng quý độc giả.
Đúng ngọ, bản vỗ của nhật báo Đại Dân Tộc phải hoàn tất. Nhân viên trách nhiệm đưa ra nhà in làm 3 bản kẽm, đặt vào 3 máy, chạy ra 120.000 số báo trước 3 giờ chiều. Tòa soạn trở thành vắng lạnh chỉ còn một mình anh Tổng Thơ Ký ngồi viết, gần mâm cơm dọn sẵn, có món xào, món mặn, canh, và một chay la-ve 33 lớn đang chờ.
Bước ra khỏi văn phòng, tôi hỏi:
- Ủa, sao không ăn cơm đi “chú Tư”?
Cười ruồi: - Còn chờ.
Tôi giả vờ hỏi:
- Còn chờ ai vậy?
- Anh biết quá rồi mà còn hỏi cơ. Rầu anh quá! Cứ chọc quê tôi hoài.
- Quê gì, người ta ngưỡng mộ, thèm muốn, ước ao gần chết mà không được như anh, tại Trời không cho!
Tôi nói đùa như thế vì biết khi nào anh Lê Xuyên ăn cơm trễ là chờ người tình. Không phải ngày nào cô ấy cũng đến. Đôi ba ngày, có khi cả tuần, cô dược sĩ trẻ đẹp, nói năng nhỏ nhẹ duyên dáng, đến dùng cơm với người yêu. Cử chỉ bề ngoài cho thấy cô yêu Lê Xuyên thắm thiết, vì phục tài, vì lời văn của anh gợi nhiều cảm xúc, gây ấn tượng nặng trong lòng, làm cô mơ ước có được người tình như Chú Tư Cầu, nên cô xem tác giả như anh Tư Cầu trong truyện. Cô yêu Lê Xuyên, người Nam chất phác như cô Phấn yêu anh Tư Cầu một cách hồn nhiên mặn nồng. Người đẹp nâng nhẹ ly la-ve cho Lê Xuyên uống, vẽ cá lừa xương bỏ vào chén cho Lê Xuyên ăn, có khi còn đút thẳng vào miệng, với nụ cười và lời chế giễu. Cảnh tình âu yếm làm người xem thèm muốn và tủi thân, vì mình không được ông Tơ bà Nguyệt chiêu đãi như Lê Xuyên đang hưởng. Thú thật tôi nghe rất nhiều lời khen quyển tiểu thuyết “Chú Tư Cầu”, người ta nói sách rất hấp dẫn, tục mà không tục, dâm mà không dâm, mô tả cảnh tượng, môi trường của miền Nam một cách gợi cảm và chính xác. Lê Xuyên là nhà văn Nam Kỳ khá nổi tiếng. Anh chuyên dùng chữ nghĩa của dân quê miền Nam. Những người bình luận về tác phẩm của anh, có bà không ngại nói: Chẳng những tôi mê tác phẩm mà còn mê cả tác giả nữa kìa.
Trời đất! Cái gì mà dữ vậy?
Cách nay gần hai năm, anh Trần Văn Ngà cho tái bản in lại quyển Chú Tư Cầu, anh có nhờ tôi viết vài câu đăng ở những trang chót. Thú thật một điều, nói ra chắc ít người tin. Thực tế tôi chưa hề đọc Chú Tư Cầu! Mặc dù tôi đang có quyển sách đó trong tay, in rất đẹp, do nhà báo Trần Văn Ngà gởi tặng. Trong thời gian cộng tác với nhau ở tòa soạn báo Đại Dân Tộc, tôi luôn miệng gọi Lê Xuyên bằng “chú Tư” với ý mỉa mai đùa giỡn. Lê Xuyên làm công việc của Tổng Thơ Ký tòa soạn nhựt báo Đại Dân Tộc trước năm 1975, thế mà anh từ chối không chịu đăng tên mình trên tờ báo. Dù là bạn, nhưng chúng tôi xem nhau như ruột thịt. Lê Xuyên là anh vì lớn tuổi, tôi là anh vì là chủ báo. Cho nên chúng tôi đối xử với nhau lúc nào cũng đầy tình thương và sự kính nể của người em cư xử với ông anh. Tình nghĩa như vậy đó. Tôi thường suy nghĩ về cơ duyên xui khiến chúng tôi gặp nhau trong điều kiện khá đặc biệt. Đó là một cái may cho cả hai đứa. Tôi gặp được người cộng sự hết lòng trợ giúp, Lê Xuyên có được người bạn luôn luôn cảm thông mọi hoàn cảnh khó khăn anh gặp phải. Nếu không có kiếp sau, thì anh ở Niết Bàn, tôi ở Thiên Đàng chúng tôi sẽ qua lại thường xuyên trà đàm nhắc chuyện thế gian ngày trước. Nhắc lại cảnh anh ra tù trước tôi, ngồi bán từng điếu thuốc kiếm cơm ở đường Bà Hạt, tỉnh Chợ Lớn, và tôi được thả ra nghèo khó, đạp xe bán bánh nuôi thân. Có ngày hai đứa gặp nhau, ngồi thừ ra, im lặng hằng giờ nhìn cảnh người qua lại, đầu nghĩ về số phận Trời dành cho hai đứa.
Tôi khởi sự làm báo với Quốc Ấn làm Tổng Thơ Ký tòa soạn, Thiện Hương phụ tá Quốc Ấn, Lê Xuyên ký giả thường. Quốc Ấn lạm dụng cơ hội, eo sách, mượn tiền hơn bốn tháng lương rồi mà còn mượn nữa tôi không cho; anh cố tình phá bĩnh, tôi đành phải cho anh nghỉ việc. Thiện Hương liền xin tôi cho anh nghỉ theo, vì không có Quốc Ấn anh không làm việc được. Hai anh ký giả chuyên ngiệp này đinh ninh tôi không biết làm báo và cũng không viết được tiếng Việt một cách trôi chảy, thì tờ báo phải đóng cửa ngày một ngày hai. Tôi vừa bất mãn và bực mình, bước ra khỏi phòng tức giận hỏi:
- Lê Xuyên anh có xin nghỉ việc theo Quốc Ấn không?
- Dạ nếu ông chủ nhiệm cho tôi nghỉ thì tôi nghỉ.
Tôi dằn từng tiếng hỏi lại: - Mà anh có xin nghỉ không?
- Dạ không, mà ông chủ nhiệm bảo nghỉ thì tôi xin nghỉ.
- Vậy thì ngày mai anh phải tới thật sớm.
Hôm sau, Lê Xuyên có mặt trước 5 giờ sáng. 15 phút sau, Đỗ Ngọc Yến đến vào hỏi tôi: Ai thế Quốc Ấn?
- Tôi!
Yến lặng thinh đi ra mặt ngỡ ngàng ngờ vực.
Lê Xuyên và tôi biết nhau trong điều kiện đó. Lúc ban đầu chắc anh cũng tội nghiệp cho thằng chủ nhiệm ngớ ngẩn không biết tin “ba cột” là gì, khi anh vào phòng kính cẩn hỏi, sau khi tôi đặt “tít” (Titre) tám cột và Đỗ Ngọc Yến viết bản tin chính trong ngày đưa cho anh ta. Mười phút sau anh vào hỏi:
- Thưa anh còn tin ba cột?
- Ba cột là cái gì?
- Dạ, tin quan trọng thứ nhì trong ngày, hàng tít chiếm ba cột báo.
Tôi lựa tin đặt tít trao cho anh. Lê Xuyên lại hỏi:
- Còn một cột?
- Bảo anh Yến giải quyết.
Nhớ những ngày sau 1975, tôi đi tù cải tạo ở Long Thành 5 tháng về, Lê Xuyên chưa bị bắt. Mỗi ngày sáng nào hai đứa cũng ra quán “cà phê cốc” trên lề đường, trước cửa tòa soạn Đại Dân Tộc đường Gia Long, hai cái bàn nhỏ xíu với sáu cái ghế thấp chủm, một nồi nước sôi, hai bình trà, năm sáu cái phin lược cà phê, đủ gọi là quán cóc. Hai chúng tôi chiếm chỗ tới trưa. Ngồi uống cà phê bỏ thêm một ít bơ Bretel to bằng hột đậu, đủ thơm bát ngát mùi lạ của “thực dân bơ sữa” còn sót lại.
Ông Võ Long Triều trước năm 1975 – ảnh tài liệu.
Chúng tôi nói chuyện ba xàm bá láp, đầu nghĩ vẩn vơ về một quá khứ hình như đang diễn lại trước mắt một cách náo nhiệt, rần rộ như ngày nào trước tòa soạn Đại Dân Tộc; đôi khi còn nói đùa bóng gió với con gái bà chủ, cười vui vẻ. Khoảnh khắc vui cười đó chấm dứt khi về tới nhà, thì nỗi lo sợ trở lại đè nặng trong lòng.
Rồi Lê Xuyên bị bắt cùng với nhóm ký giả bị liệt kê là phản động. Tôi gọi anh Dương Văn Long, cựu Nghị viên thành phố Sài Gòn đến nhà Lê Xuyên hỏi thăm, biết được mỗi tuần chị Lê Xuyên không đủ tiền thăm nuôi. Tôi bảo anh Long phải đến nhà tôi lấy một giỏ đồ ăn mỗi tuần đưa cho chị Lê Xuyên đi thăm nuôi anh ấy. Do đó mà khi tôi bị bắt vào trại Phan Đăng Lưu ở cùng khu C2 phòng 9 đối diện phòng 8 của Lê Xuyên, anh ra đứng trước song sắt chờ tôi và anh nói vói:
- Người ta đồn Võ Long Triều bị bắn chết ở Cầu Kinh, tôi xác định là sai, bởi vì tại sao, anh biết không? Tại cái giỏ thăm nuôi còn. Rồi anh mỉm cười nói: Cám ơn nhen!
Mười một năm sau, khi tôi mới được trả tự do, gió nào báo tin cho anh biết, anh liền đạp xe đến tận nhà thăm tôi, tay ôm theo một cây thuốc Craven’A đưa tôi nói:
- Anh cầm lấy để dành hút. Một cây thuốc hiệu Craven’A thời đó nếu anh bán ra có thể nuôi gia đình anh sống cả tuần. Một số vốn gần bằng tủ thuốc nhỏ xíu, “sập ký nình” của anh thời đó.
- Tôi bỏ hút thuốc trong tù rồi anh Lê Xuyên à. Anh đem về bán làm vốn mà sinh sống. Anh bán thuốc có đủ tiền nuôi sống hàng ngày không, Lê Xuyên?
Anh cười ruồi nói:
- Tụi mình đã làm được tờ báo Đại Dân Tộc, thì trên đời này có cái gì mình làm không được anh?
- Đúng vậy! Nói xong tôi thấy anh rị mọ mở cây thuốc lấy một gói kéo giấy bạc lòi hai đầu lọc vàng tươi.
- Anh phải hút với tôi một điếu mới được.
Cầm điếu thuốc phì phà nhìn nhau, nhớ ngày nào hai đứa làm chủ nhân ông trong một cơ sở có tiếng tăm, bây giờ cũng hai đứa xơ xác, tan hoang không biết đến ngày mai. Nói quanh co bây giờ phải kể một vài chuyện, không có đầu đuôi gì cả để chứng minh tình tri kỷ giữa hai người bạn. Có một ngày, biểu tình lớn ở Sài Gòn, tôi quyết định số báo hôm sau chỉ đăng toàn hình không cần có một tin viết nào khác. Ngày hôm đó ký giả Tú A chụp hình, rửa xong trải đặc phòng hơn trăm tấm. Tôi bỏ công chọn lựa và viết từng hàng ghi chú mãi tới khuya mới xong. Sáng ra tôi căn dặn Lê Xuyên: Báo hôm nay chỉ có hình thôi Lê Xuyên nhé, mình phải làm khác với mọi người. Vậy mà khi tôi nhìn tờ báo vẫn thấy xen kẽ một vài tin tức trong ngày. Tôi nổi cơn tam bành, tiếng nhỏ biến thành to, cơn giận càng sôi, mất hết chữ Việt, miệng hét to bằng tiếng Pháp với nghĩa nặng nề, xài những tiếng lóng sỉ vả hết lời. Lê Xuyên ngồi lặng thinh, nhìn xuống bàn, bình tĩnh nghe. Nguôi cơn tức giận, tôi bỏ ra về không thèm chào hỏi.
Sáng hôm sau, tôi hối hận vì đã lớn tiếng nặng lời với anh. Tôi gọi Lê Xuyên vào phòng xin lỗi và hỏi:
- Anh có giận tôi không, Lê Xuyên?
- Không có đâu anh, tôi mà không hiểu ông Chủ Nhiệm của tôi thì ai hiểu ổng đây?
Tôi thường hút xì-gà hiệu gì tôi không nhớ, mà ở Sài Gòn rất khó kiếm, chỉ khi nào phi công đem từ ngoại quốc về bán cho mấy tủ thuốc thì mới có. Tôi nhịn thèm khá lâu. Có một buổi sáng, Lê Xuyên vào phòng miệng tủm tỉm cười, chìa ra một cái hộp nhỏ bằng cây. Tôi sáng mắt biết ngay là món quà khó kiếm. Tôi cầm 25.000 đồng đưa, anh xô tay tôi nói:
- Ba bốn ngày nay, chiều nào tôi cũng bỏ việc đi tìm cho ra thứ anh muốn, mà bây giờ lấy tiền thì uổng công tôi quá. Vả lại giá có 21.000 đồng mà anh trả 25.000 là quá giá rồi. Thôi hút cho ngon đi rồi làm việc tiếp.
Tôi nhìn chết trân, chỉ nói được một tiếng cám ơn, rồi anh ta ngoảnh mặt bước ra, chắc lòng hả dạ vì đã làm thằng em này ngạc nhiên vui lòng. Còn tôi cảm thấy một niềm vui ngấm ngầm, một sự an ủi vì thấy nhân viên thương mình.
Có lần tôi hỏi: Tại sao tôi không thấy Đại Dân Tộc đăng phơi-ơ-ton nào của chú hết vậy chú Tư? (feuilleton là tiểu thuyết đăng mỗi ngày lối một phần tư trang báo).
- Tôi làm ở Đại Dân Tộc thì xin đăng trên báo nào không được anh. Chỗ này để dành cho những anh em nào không xin được chỗ khác, đem lại đây tôi đăng. Một lần khác, sáng vào tòa soạn thấy mặt Lê Xuyên buồn rầu tôi hỏi anh:
- Bữa nay bị bà xã rầy hay thất tình mà mặt ủ rũ vậy?
- Dạ đâu có gì đâu anh.
- Nhìn bản mặt xụ, trán nhăn nhó, anh không giấu được tôi đâu chú Tư bầy trẻ. Nói mau, có việc gì vậy?
- Dạ thằng con trai tôi mà anh đã giới thiệu vào được binh chủng không quân, nó bán xì-ke bị bắt quả tang, mai ra tòa.
- Phải cái thằng hư hỏng cân nặng 35 kí-lô mà đòi đi không quân đó không?
- Dạ phải.
- Thằng mất dạy, nó ỷ thế có mấy chữ của tôi vào thẳng ông Tư Lệnh, tưởng mình ngon lắm, muốn làm gì thì làm. Cho nó chết luôn trong tù là phải rồi. Mặt Lê Xuyên càng ủ rủ thê thảm hơn.
Anh bước ra khỏi phòng, tôi gọi ngay ông Chánh Biện Lý Sài Gòn.
- Thưa ông Chánh Biện Lý, tôi là Võ Long Triều, xin được yết kiến ông khi nào ông rổi rãnh.
- Trời ơi, ông Dân Biểu nói chi lời đó, mời ông đến ngay nếu ông vui lòng đến.
- Vậy cám ơn ông Chánh Biện Lý, tôi xin phép đến ngay.
Bước vào phòng ông Biện Lý, chúng tôi chào hỏi theo lễ xã giao, ông nói liền:
-Văn kỳ thanh bất kiến kỳ hình, ông Dân Biểu có điều gì cần đến tôi nên mới tới đây?
- Thưa ông Biện Lý, tôi không thích, mà cũng không có thói quen đi xin xỏ. Nhưng tôi gặp tình cảnh khá thương tâm. Con trai của một người bạn thân, anh ta cũng là nhân viên tòa soạn của tôi, thằng nhỏ nầy bị bắt quả tang vì tội bán xì ke. Nghe nói ngày mai nó ra tòa.
- Anh ta là lính không quân phải không?
- Dạ đúng, thú thật với ông Biện Lý nếu là con tôi thì tôi để cho nó đi tù học thêm được một bài học. Nhưng tội cho ba nó, lo rầu không yên tâm làm việc.
- Tôi rất thích những bài viết của ông chủ nhiệm, tôi chia sẻ quan điểm lập trường của ông về nhiều vấn đề, vì thế tôi giúp ông như tôi tự giúp mình. Nhưng khổ nổi ông Dự Thẩm đã điều tra và đưa hồ sơ của nó ra tòa xử ngày mai. Tôi sẽ cố gắng thử nói hết lời, may ra thì được, nhưng tôi không dám hứa với ông Dân Biểu.
- Dù được hay không, tôi vẫn hết lòng cám ơn ông Chánh Biện Lý. Chỉ những lời nhã nhặn đầy cảm tình của ông, thừa đủ để tôi mang nặng ơn ông rồi.
Từ giã quan tòa ra về, tôi không nói một lời gì với Lê Xuyên. Sáng hôm sau, tôi mới đến tòa soạn, chưa kịp ngồi xuống, Lê Xuyên vào ngay bước đi nhanh nhẹn, mặt hớn hở cười toe toét:
- Cám ơn, cám ơn và cám ơn, cười sằng sặc lớn tiếng.
Anh vui vẻ nói:
- Giúp tôi hết mình mà cũng chơi tôi hết cỡ hén.
Tôi giả vờ không biết:
- Chơi anh cái gì đâu?
- Hôm qua nói xong rồi anh bỏ đi liền, tôi tưởng anh có việc đi gấp. Chiều tối về nhà, tôi mới biết anh đi tòa can thiệp cho thằng nhỏ. Nó được thả về rồi. Thôi coi như mỗi ngày tôi mang ơn anh thêm một lần vậy.
- Ê, chừng nào trả ơn đây?
- Trả gì nổi!
- Thôi, cho nợ đó cũng được.
Việc nhà, việc nước, việc đời làm tôi chán ngán muốn bỏ hết, nghĩ về vườn hưởng sự an nhàn, sống cô đơn một mình với cây trái, bông hoa, ao sen, ao cá. Tôi gọi Lê Xuyên vào, tâm sự khá lâu và thông báo quyết định: Tôi đã bảo Luật Sư Bùi Chánh Thời làm giấy tờ cần thiết. Tôi biến tờ báo Đại Dân Tộc thành một công ty cổ phần. Tôi giữ 25%, con tôi giữ 50%, tôi cho chú 15% còn 10% cho ký giả. Lê Xuyên nói liền không suy nghĩ: '' Tiền ai mà không ham anh. Nhưng tôi khuyên anh không nên. Anh muốn đi đâu thì đi, làm gì thì làm, cứ mỗi sáng anh điện thoại cho tôi. Sau khi tôi trình bày anh làm ơn đặt dùm tôi một cái tít thôi. Mọi việc khác tôi lo hết. Nhưng tôi khuyên anh không cho ai cổ phần gì cả. Ký giả nó kỳ lắm, một khi nó có cổ phần rồi, người này xúi người kia, chúng nó sẽ làm bấy nhậy sập tờ báo thì uổng công tụi mình gây dựng. Mỗi tháng anh muốn cho ai bao nhiêu thì bỏ vào bao thơ mà cho. Không nên cho cổ phần gì cả…''
Đời tôi chưa từng thấy có một người không ham tiền tài, danh lợi, trung thành tuyệt đối với bạn, chí tình với người thân, hiền lành tốt bụng với người khác. Tôi chỉ biết có một người, đó là Lê Xuyên.
Võ Long Triều