Văn học dân tộc và miền núi không to tiếng, nhưng...
Mã A Lềnh
Từ nền tảng vững chắc của văn học dân gian, trong cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, gặp cách mạng, gặp Đảng của nhân dân, những vùng quê miền núi đã sinh ra một lớp người sử dụng văn học làm công cụ tuyên truyền cách mạng, nói lên tiếng nói của đồng bào dân tộc miền núi về tình cảm với Đảng, với lãnh tụ, với đường lối đoàn kết chung sức chung lòng xây dựng quê hương đất nước. Dường như cái nghệ thuật bộc lộ tình cảm ấy do quá gần với dân ca, truyện cổ, quá gần với lời thoại trong đời sống thường nhật, nên tạo cảm giác non yếu, còn ngô nghê. ấy thế nhưng chặng đường văn học đó thực sự hữu ích đã đi vào văn học sử với những tên tuổi như Bàn Tài Đoàn, Nông Quốc Chấn, Nông Viết Toại, Nông Minh Châu, Y Điêng, Cầm Biêu, Hoàng Nó, Lò Văn Cậy, Lương Quy Nhân... Nếu thơ văn của họ đặt lên bàn để cân đong thì khó mà đoạt giải cao. Nhưng công lao của họ thì thật to lớn, vì không những họ dùng thơ văn làm phương tiện tuyên truyền, mà họ còn khai phá con đường bứt lên thành tác giả, tức là hình thành một đội ngũ văn học viết. Vậy nên nếu tác phẩm của họ chưa đáng trao giải thưởng, thì cũng nên có khen thưởng xứng đáng cho họ. Ai làm việc này? Hội Nhà văn, chứ còn ai nữa! Hội là mái nhà tụ hội khối đoàn kết, là chỗ chất chứa những tấm lòng nhân ái cơ mà! Thêm nữa, một trong niềm đam mê dẫn con người đến với Đài Văn là lòng yêu Tổ quốc, yêu Nhân dân, và nhiều nhà văn đã chiến đấu, anh dũng hy sinh, lao động, cống hiến quên mình, sao lại không có được một nhà văn anh hùng bảo vệ Tổ quốc, anh hùng lao động nào? Có thấy vô lý không? Lao động nhà văn không đáng được để ý ư, không có chút tích sự gì với nhân dân, đất nước ư?
Có mặt trên văn đàn này, lứa tuổi chúng tôi độ chừng trên năm mươi cho đến ngót bảy mươi tạm xếp vào thế hệ thứ hai có phần khác lớp trước. Để hình thành một cái danh văn sĩ, chúng tôi ngoài sự bươn bả góp sức cùng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, xây dựng phong trào văn hóa văn nghệ ở các địa phương, cơ sở đồng thời với vật lộn mưu sinh, còn phải dấn thân vào con đường nghệ thuật để không thua kém bất kỳ ai, nghĩa là ngoài việc đảm bảo trình độ học vấn ngang bằng mọi người, có kiến thức khoa học nhất định, chúng tôi còn sống thật trong cuộc sống nhân dân, từ đó mà tiếp thụ nền văn hóa truyền thống nguồn cội sâu hơn. Điều đó cho thấy chúng tôi đã phấn đấu không mệt mỏi và cũng thấy sự vất vả như thế nào.
Còn đối với thế hệ kế tiếp, họ được sống trong không gian dân chủ với cơ chế thị trường đặt ra yêu cầu kiến thức học vấn và năng lực sáng tạo gay gắt hơn, nhiều thách thức hơn, và tuy không đòi hỏi họ phải sáng tác, làm công tác văn học bằng tiếng dân tộc mình, nhưng sâu trong trái tim, huyết quản, họ sẽ tiếp tục sự nghiệp một cách xứng đáng cùng sự phát triển của quê hương, đất nước mà thế hệ cha chú là tấm gương cho họ học tập và làm theo.
Thế hệ nào, con người nào, dân tộc gì chăng nữa, đã là người miền núi, đã đi những con đường trên núi thì thường là lặng im, cắm cúi bước. Có lẽ trong văn học cũng vậy, nên ở mảng văn học dân tộc và miền núi không mấy khi to tiếng rùm beng, bởi hơn hết ai nấy đều tâm niệm sẽ cố gắng viết được gì cho dân tộc mình dẫu rằng trang viết có cái như trận mưa rào, có cái như giọt nước tích tụ rỏ toong toóc trong hang động, không vội vã, hối hả, không lên gân lên cốt, không nhất thiết cứ phải xuất ngoại mới là nhà văn, và cũng không nhất thiết phải được xuất văn ra ngoài mới là oai. Nhà văn xuất chúng là điều mong muốn, song trước hết hãy làm tốt bổn phận của nhà văn hội viên đã. Nhà văn dân tộc và miền núi vẫn giữ gìn, tôn trọng cốt cách, họa chăng có nảy nòi sự ngộ nhận vĩ nhân cũng chỉ rất cá biệt thoáng qua. Còn thì chuyện chính sách, chuyện xây dựng đội ngũ, chuyện quản lý là thuộc phận sự của lãnh đạo và cơ quan văn phòng Hội Nhà văn, mà thiết nghĩ không dễ gì phế bỏ một bộ phận chân rết của Hội trong khi tình hình cũng như vấn đề dân tộc đang được Đảng và Nhà nước quan tâm nhiều chiều với chủ trương nhất quán đoàn kết các dân tộc trước sau như một; và nếu nhìn sâu kỹ hơn nữa, vẫn thấy đâu đó cảm tính kỳ thị dân tộc không phải đã xóa bỏ hoàn toàn. Bộ phận chân rết ấy dẫu tên gọi thế nào, ban, hội đồng hay chi hội nhưng có nhiệm vụ giúp Ban Chấp hành thêm một cánh tay vươn sự quan tâm chăm lo tới các hội viên, tham mưu cho Hội Nhà văn về công tác đối nội, đối ngoại, bởi nếu muốn có sự độc đáo thì chắc chắn phải tìm trong số dân tộc thiểu số vùng cao và nông thôn, khác với lối sống đô thị đang hình thành chưa rõ nét, ở đó văn hóa với những phong tục, tập quán truyền thống còn hiển hiện bản sắc./.
(Tạp chí Nhà văn)
Mã A Lềnh
Từ nền tảng vững chắc của văn học dân gian, trong cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, gặp cách mạng, gặp Đảng của nhân dân, những vùng quê miền núi đã sinh ra một lớp người sử dụng văn học làm công cụ tuyên truyền cách mạng, nói lên tiếng nói của đồng bào dân tộc miền núi về tình cảm với Đảng, với lãnh tụ, với đường lối đoàn kết chung sức chung lòng xây dựng quê hương đất nước. Dường như cái nghệ thuật bộc lộ tình cảm ấy do quá gần với dân ca, truyện cổ, quá gần với lời thoại trong đời sống thường nhật, nên tạo cảm giác non yếu, còn ngô nghê. ấy thế nhưng chặng đường văn học đó thực sự hữu ích đã đi vào văn học sử với những tên tuổi như Bàn Tài Đoàn, Nông Quốc Chấn, Nông Viết Toại, Nông Minh Châu, Y Điêng, Cầm Biêu, Hoàng Nó, Lò Văn Cậy, Lương Quy Nhân... Nếu thơ văn của họ đặt lên bàn để cân đong thì khó mà đoạt giải cao. Nhưng công lao của họ thì thật to lớn, vì không những họ dùng thơ văn làm phương tiện tuyên truyền, mà họ còn khai phá con đường bứt lên thành tác giả, tức là hình thành một đội ngũ văn học viết. Vậy nên nếu tác phẩm của họ chưa đáng trao giải thưởng, thì cũng nên có khen thưởng xứng đáng cho họ. Ai làm việc này? Hội Nhà văn, chứ còn ai nữa! Hội là mái nhà tụ hội khối đoàn kết, là chỗ chất chứa những tấm lòng nhân ái cơ mà! Thêm nữa, một trong niềm đam mê dẫn con người đến với Đài Văn là lòng yêu Tổ quốc, yêu Nhân dân, và nhiều nhà văn đã chiến đấu, anh dũng hy sinh, lao động, cống hiến quên mình, sao lại không có được một nhà văn anh hùng bảo vệ Tổ quốc, anh hùng lao động nào? Có thấy vô lý không? Lao động nhà văn không đáng được để ý ư, không có chút tích sự gì với nhân dân, đất nước ư?
Có mặt trên văn đàn này, lứa tuổi chúng tôi độ chừng trên năm mươi cho đến ngót bảy mươi tạm xếp vào thế hệ thứ hai có phần khác lớp trước. Để hình thành một cái danh văn sĩ, chúng tôi ngoài sự bươn bả góp sức cùng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, xây dựng phong trào văn hóa văn nghệ ở các địa phương, cơ sở đồng thời với vật lộn mưu sinh, còn phải dấn thân vào con đường nghệ thuật để không thua kém bất kỳ ai, nghĩa là ngoài việc đảm bảo trình độ học vấn ngang bằng mọi người, có kiến thức khoa học nhất định, chúng tôi còn sống thật trong cuộc sống nhân dân, từ đó mà tiếp thụ nền văn hóa truyền thống nguồn cội sâu hơn. Điều đó cho thấy chúng tôi đã phấn đấu không mệt mỏi và cũng thấy sự vất vả như thế nào.
Còn đối với thế hệ kế tiếp, họ được sống trong không gian dân chủ với cơ chế thị trường đặt ra yêu cầu kiến thức học vấn và năng lực sáng tạo gay gắt hơn, nhiều thách thức hơn, và tuy không đòi hỏi họ phải sáng tác, làm công tác văn học bằng tiếng dân tộc mình, nhưng sâu trong trái tim, huyết quản, họ sẽ tiếp tục sự nghiệp một cách xứng đáng cùng sự phát triển của quê hương, đất nước mà thế hệ cha chú là tấm gương cho họ học tập và làm theo.
Thế hệ nào, con người nào, dân tộc gì chăng nữa, đã là người miền núi, đã đi những con đường trên núi thì thường là lặng im, cắm cúi bước. Có lẽ trong văn học cũng vậy, nên ở mảng văn học dân tộc và miền núi không mấy khi to tiếng rùm beng, bởi hơn hết ai nấy đều tâm niệm sẽ cố gắng viết được gì cho dân tộc mình dẫu rằng trang viết có cái như trận mưa rào, có cái như giọt nước tích tụ rỏ toong toóc trong hang động, không vội vã, hối hả, không lên gân lên cốt, không nhất thiết cứ phải xuất ngoại mới là nhà văn, và cũng không nhất thiết phải được xuất văn ra ngoài mới là oai. Nhà văn xuất chúng là điều mong muốn, song trước hết hãy làm tốt bổn phận của nhà văn hội viên đã. Nhà văn dân tộc và miền núi vẫn giữ gìn, tôn trọng cốt cách, họa chăng có nảy nòi sự ngộ nhận vĩ nhân cũng chỉ rất cá biệt thoáng qua. Còn thì chuyện chính sách, chuyện xây dựng đội ngũ, chuyện quản lý là thuộc phận sự của lãnh đạo và cơ quan văn phòng Hội Nhà văn, mà thiết nghĩ không dễ gì phế bỏ một bộ phận chân rết của Hội trong khi tình hình cũng như vấn đề dân tộc đang được Đảng và Nhà nước quan tâm nhiều chiều với chủ trương nhất quán đoàn kết các dân tộc trước sau như một; và nếu nhìn sâu kỹ hơn nữa, vẫn thấy đâu đó cảm tính kỳ thị dân tộc không phải đã xóa bỏ hoàn toàn. Bộ phận chân rết ấy dẫu tên gọi thế nào, ban, hội đồng hay chi hội nhưng có nhiệm vụ giúp Ban Chấp hành thêm một cánh tay vươn sự quan tâm chăm lo tới các hội viên, tham mưu cho Hội Nhà văn về công tác đối nội, đối ngoại, bởi nếu muốn có sự độc đáo thì chắc chắn phải tìm trong số dân tộc thiểu số vùng cao và nông thôn, khác với lối sống đô thị đang hình thành chưa rõ nét, ở đó văn hóa với những phong tục, tập quán truyền thống còn hiển hiện bản sắc./.
(Tạp chí Nhà văn)
Love mickey,