Những người lao động bình thường đã thuộc về tâm hồn tôi
Lê Văn Ngăn
Vì sao đề tài những người lao động bình thường cứ thường xuyên trở về trong những dòng chữ viết của tôi? Chuyện ấy, nếu được quan tâm, tôi xin bắt đầu vài chuyện con người có từ những ngày tuổi nhỏ.
Thuở ấy, ở làng quê, tôi đã thấy quá nhiều người lao động lương thiện phải sống một cảnh đời cơ cực trong khi quan lại thời cũ vẫn không ngừng đàn ca xướng hát. Sau những mùa hạn hán liên tiếp, một người mẹ nông dân đành gạt nước mắt đem đứa con trai mới lên mười tuổi của mình bán cho một nhà giàu để nhận hai lon gạo mỗi ngày. Một thầy giáo tiểu học, trong lúc nạn đói hoành hành, bắt đầu nhịn trà, nhịn thuốc lá rồi nhịn cả cơm cho con cái, cuối cùng chết không được ăn bữa cuối cùng. Một người thanh niên vì quá yêu người yêu nhưng không thể chia sẻ được gì trong nhiều ngày bếp vắng tanh ngọn lửa, đành bỏ làng ra đi, hy vọng người yêu của mình có thể lấy một kẻ khác, háo sắc và giàu có. Một cậu bé trốn khỏi mái nhà mẹ cha xác xơ trong gió và tìm đường lên tỉnh, xin giúp việc đồng thời tìm cách học chữ.
Hình ảnh những người đau khổ ấy càng đậm nét khi tôi được nghe kể rằng họ đã đau khổ nhiều trong các thế kỷ XVI, XVII, XVIII với hàng trăm năm chiến tranh loạn lạc. Hình ảnh những người khổ đau ấy đã in đậm lên tâm hồn tôi, đã tạo ra tâm hồn tôi với những khoảng bóng tối những khoảng ánh sáng. ánh sáng có từ cậu bé trốn nhà đi học chữ ngày xưa mà tôi tình cờ gặp lại, gặp lại lúc anh đang dạy học ở một trường cấp III. Sau lần gặp ấy, tôi biết những người ở cố hương không chỉ gánh trên vai nỗi khổ đau nhưng còn có thêm niềm hy vọng về một ngày mai đẹp hơn. Niềm hy vọng đó càng lớn hơn và dễ hiện thực hơn khi đất nước đang mở ra một con đường để những người lao động tìm đến với hạnh phúc.
Vì khổ đau và hy vọng của những người lao động bình thường đã thuộc về tâm hồn tôi, cho nên thật giản dị khi tôi muốn viết về họ. Viết về những người ấy nghĩa là tôi đang viết về đời mình, viết về một quê hương đã sớm đặt vào tâm hồn tôi và nhiều đồng nghiệp khác những nguyên liệu giúp phân biệt thế nào là thiện, ác, xấu xa, vẻ đẹp. Từ đó, tôi thầm nghĩ rằng nếu tôi có dịp mở niềm hy vọng của những người lao động bình thường ấy ra, tôi sẽ nhìn thấy thêm một ánh tình yêu dịu dàng đang ẩn giấu.
Đề tài của tôi là vậy. Sau đề tài là những công đoạn sáng tạo văn học, kể cả công đoạn "hãy cho thêm ánh sáng" mà Goethe đã nói trước lúc qua đời.n
Nhà thơ Lê Khánh Mai:Đất Thơ... và Thơ
Đất thơ
ấy là tôi nói về miền Trung, dải đất hẹp, thắt lại trên bản đồ Tổ quốc, sau lưng vững chãi dãy Trường Sơn, trước mặt biển Đông trải ra vô tận quê hương tôi. Nơi đây đất trời tụ khí. Những dòng sông hùng tráng và thơ mộng: sông Mã, sông Lam, Nhật Lệ, Hương Giang, sông Hàn, Đà Rằng... chỉ nhắc tên lòng đã yên tĩnh, thương yêu: "Mắt tôi nhìn trong suốt nước Hương Giang" (Nguyễn Khoa Điềm); Những con đèo cao ngất, hiểm trở, uốn lượg những đường cong huyền bí giữa trùng trùng mây nước: Đèo Ngang, Hải Vân, Đèo Cả... khắc khoải "mảnh tình riêng" (Bà Huyện Thanh Quan), ngun ngút "sầu đại dương" (Hữu Loan). Nơi đây nhọc nhằn những kiếp người hứng chịu, đương đầu chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt, bão lũ, nắng hạn, gió Lào... "cây lúa đứng lên trên dáng lưng còng của mẹ" (Nguyễn Khắc Thạch); Và những cuộc chiến tranh đi qua để lại bao đau thương trầm tích:
"Quê hương mình mang nhiều vết thương
Mọi người hãy tự đặt tên mình bằng số phận"
(Ngô Kha)
Vùng đất có đặc trưng văn hoá Núi - Biển, Sông - Đèo này cùng với những biến động thời gian, lịch sử đã tạo nên tính cách miền Trung chắt chiu mà rộng mở, đằm sâu mà mạnh mẽ, bộc trực mà ân tình, đam mê mà tỉnh táo, ẩn nhẫn mà vượt thoát, khắc hoạ nên cá tính thơ miền Trung, góp phần tạo lập bản sắc riêng biệt của một vùng văn học.
Điều đó lý giải vì sao miền Trung là nơi sinh ra những nhà thơ cổ điển kiệt xuất: Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Công Trứ, Phan Bội Châu, Hồ Chí Minh... Miền Trung cũng là nơi sinh ra những nhà thơ xuất sắc của phong trào Thơ mới: Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, Hàn Mặc Tử, Lưu Trọng Lư... và trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đến hết thế kỷ XX miền Trung luôn xuất hiện những nhà thơ tiêu biểu.
Cũng như những người được sinh ra từ đất thơ này, tôi mang trong mình dòng máu quê hương, hạnh phúc là người miền Trung. Tôi đã viết trong niềm hạnh phúc ấy, viết trong nỗi câu thúc bởi món nợ với quê hương, viết trong ấp ủ sáng tạo không nguôi, mong muốn góp phần mở ra những trang mới cho thơ miền Trung và kỳ vọng vào nền thơ nước nhà trong tương lai.
... và thơ
Thơ không bao giờ có mẫu số chung. Cho dù thế mỗi nhà thơ hãy nói lên quan niệm riêng của mình, điều đó cần thiết cho thơ.
Tôi cho rằng thơ cũng như con người, có bổn phận và thân phận.
Bổn phận thơ là nói lên tiếng nói đồng cảm, chia sẻ, yêu thương, bênh vực, và dự báo...
Thân phận thơ là biểu hiện sự trải nghiệm, tìm kiếm chính mình; là nước mắt, tiếng kêu, lời tự thú, sự cứu rỗi; là nỗi khắc khoải không nguôi...
Con người sinh ra, bổn phận cơ bản giống nhau, nhưng thân phận thì hoàn toàn cá biệt.
Với thơ, tôi hội nhập vào thế giới, được làm giàu bản thân và khám phá bản thân không ngừng.
(Phụ bản Thơ)
Lê Văn Ngăn
Vì sao đề tài những người lao động bình thường cứ thường xuyên trở về trong những dòng chữ viết của tôi? Chuyện ấy, nếu được quan tâm, tôi xin bắt đầu vài chuyện con người có từ những ngày tuổi nhỏ.
Thuở ấy, ở làng quê, tôi đã thấy quá nhiều người lao động lương thiện phải sống một cảnh đời cơ cực trong khi quan lại thời cũ vẫn không ngừng đàn ca xướng hát. Sau những mùa hạn hán liên tiếp, một người mẹ nông dân đành gạt nước mắt đem đứa con trai mới lên mười tuổi của mình bán cho một nhà giàu để nhận hai lon gạo mỗi ngày. Một thầy giáo tiểu học, trong lúc nạn đói hoành hành, bắt đầu nhịn trà, nhịn thuốc lá rồi nhịn cả cơm cho con cái, cuối cùng chết không được ăn bữa cuối cùng. Một người thanh niên vì quá yêu người yêu nhưng không thể chia sẻ được gì trong nhiều ngày bếp vắng tanh ngọn lửa, đành bỏ làng ra đi, hy vọng người yêu của mình có thể lấy một kẻ khác, háo sắc và giàu có. Một cậu bé trốn khỏi mái nhà mẹ cha xác xơ trong gió và tìm đường lên tỉnh, xin giúp việc đồng thời tìm cách học chữ.
Hình ảnh những người đau khổ ấy càng đậm nét khi tôi được nghe kể rằng họ đã đau khổ nhiều trong các thế kỷ XVI, XVII, XVIII với hàng trăm năm chiến tranh loạn lạc. Hình ảnh những người khổ đau ấy đã in đậm lên tâm hồn tôi, đã tạo ra tâm hồn tôi với những khoảng bóng tối những khoảng ánh sáng. ánh sáng có từ cậu bé trốn nhà đi học chữ ngày xưa mà tôi tình cờ gặp lại, gặp lại lúc anh đang dạy học ở một trường cấp III. Sau lần gặp ấy, tôi biết những người ở cố hương không chỉ gánh trên vai nỗi khổ đau nhưng còn có thêm niềm hy vọng về một ngày mai đẹp hơn. Niềm hy vọng đó càng lớn hơn và dễ hiện thực hơn khi đất nước đang mở ra một con đường để những người lao động tìm đến với hạnh phúc.
Vì khổ đau và hy vọng của những người lao động bình thường đã thuộc về tâm hồn tôi, cho nên thật giản dị khi tôi muốn viết về họ. Viết về những người ấy nghĩa là tôi đang viết về đời mình, viết về một quê hương đã sớm đặt vào tâm hồn tôi và nhiều đồng nghiệp khác những nguyên liệu giúp phân biệt thế nào là thiện, ác, xấu xa, vẻ đẹp. Từ đó, tôi thầm nghĩ rằng nếu tôi có dịp mở niềm hy vọng của những người lao động bình thường ấy ra, tôi sẽ nhìn thấy thêm một ánh tình yêu dịu dàng đang ẩn giấu.
Đề tài của tôi là vậy. Sau đề tài là những công đoạn sáng tạo văn học, kể cả công đoạn "hãy cho thêm ánh sáng" mà Goethe đã nói trước lúc qua đời.n
Nhà thơ Lê Khánh Mai:Đất Thơ... và Thơ
Đất thơ
ấy là tôi nói về miền Trung, dải đất hẹp, thắt lại trên bản đồ Tổ quốc, sau lưng vững chãi dãy Trường Sơn, trước mặt biển Đông trải ra vô tận quê hương tôi. Nơi đây đất trời tụ khí. Những dòng sông hùng tráng và thơ mộng: sông Mã, sông Lam, Nhật Lệ, Hương Giang, sông Hàn, Đà Rằng... chỉ nhắc tên lòng đã yên tĩnh, thương yêu: "Mắt tôi nhìn trong suốt nước Hương Giang" (Nguyễn Khoa Điềm); Những con đèo cao ngất, hiểm trở, uốn lượg những đường cong huyền bí giữa trùng trùng mây nước: Đèo Ngang, Hải Vân, Đèo Cả... khắc khoải "mảnh tình riêng" (Bà Huyện Thanh Quan), ngun ngút "sầu đại dương" (Hữu Loan). Nơi đây nhọc nhằn những kiếp người hứng chịu, đương đầu chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt, bão lũ, nắng hạn, gió Lào... "cây lúa đứng lên trên dáng lưng còng của mẹ" (Nguyễn Khắc Thạch); Và những cuộc chiến tranh đi qua để lại bao đau thương trầm tích:
"Quê hương mình mang nhiều vết thương
Mọi người hãy tự đặt tên mình bằng số phận"
(Ngô Kha)
Vùng đất có đặc trưng văn hoá Núi - Biển, Sông - Đèo này cùng với những biến động thời gian, lịch sử đã tạo nên tính cách miền Trung chắt chiu mà rộng mở, đằm sâu mà mạnh mẽ, bộc trực mà ân tình, đam mê mà tỉnh táo, ẩn nhẫn mà vượt thoát, khắc hoạ nên cá tính thơ miền Trung, góp phần tạo lập bản sắc riêng biệt của một vùng văn học.
Điều đó lý giải vì sao miền Trung là nơi sinh ra những nhà thơ cổ điển kiệt xuất: Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Công Trứ, Phan Bội Châu, Hồ Chí Minh... Miền Trung cũng là nơi sinh ra những nhà thơ xuất sắc của phong trào Thơ mới: Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, Hàn Mặc Tử, Lưu Trọng Lư... và trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đến hết thế kỷ XX miền Trung luôn xuất hiện những nhà thơ tiêu biểu.
Cũng như những người được sinh ra từ đất thơ này, tôi mang trong mình dòng máu quê hương, hạnh phúc là người miền Trung. Tôi đã viết trong niềm hạnh phúc ấy, viết trong nỗi câu thúc bởi món nợ với quê hương, viết trong ấp ủ sáng tạo không nguôi, mong muốn góp phần mở ra những trang mới cho thơ miền Trung và kỳ vọng vào nền thơ nước nhà trong tương lai.
... và thơ
Thơ không bao giờ có mẫu số chung. Cho dù thế mỗi nhà thơ hãy nói lên quan niệm riêng của mình, điều đó cần thiết cho thơ.
Tôi cho rằng thơ cũng như con người, có bổn phận và thân phận.
Bổn phận thơ là nói lên tiếng nói đồng cảm, chia sẻ, yêu thương, bênh vực, và dự báo...
Thân phận thơ là biểu hiện sự trải nghiệm, tìm kiếm chính mình; là nước mắt, tiếng kêu, lời tự thú, sự cứu rỗi; là nỗi khắc khoải không nguôi...
Con người sinh ra, bổn phận cơ bản giống nhau, nhưng thân phận thì hoàn toàn cá biệt.
Với thơ, tôi hội nhập vào thế giới, được làm giàu bản thân và khám phá bản thân không ngừng.
(Phụ bản Thơ)
Love mickey,