Lại nhớ về Những cánh rừng lá đỏ
(Đọc tiểu thuyết của Hồ Phương)
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, từ sau Thu Đông 47 đến tháng 5-1054, dưới sự lãnh đạo kiên cường và sáng suốt của Đảng và Hồ Chủ tịch mà trực tiếp là Bộ Quốc phòng – Tổng Tư lệnh, quân và dân ta đã chủ động mở hàng chục chiến dịch trên chiến trường chính là miền Bắc nhằm từng bước giành chủ động chiến lược, tiêu diệt thật nhiều sinh lực địch giải phóng thật nhiều vùng đất tạm thời bị chiếm đóng, đưa tới ký kết hiệp định Geneve, chấm dứt ách thống trị của thực dân Pháp. Chiến dịch Biên giới Thu Đông 1950 giữ một vai trò đặc biệt quan trọng, với tầm vóc chỉ xếp sau chiến dịch Điện Biên Phủ. Bởi vì, ở chiến dịch ấy, lần đầu tiên, quân ta đã tiêu diệt nhiều sinh lực tinh nhuệ bậc nhất của địch, thu được hàng vạn tấn quân dụng, vũ khí đạn dược của địch, bắt sống hàng trăm sĩ quan sừng sỏ, giải phóng hàng vạn km vuông. Một dải biên cương rộng mênh mông, chỉ trừ hai đầu mút là Lai Châu và Tiên Yên – Móng Cái đã sạch bóng quân giặc. Cửa ngõ thông ra quốc tế được mở toang, nối liền hậu phương bao la các nước xã hội chủ nghĩa anh em, trực tiếp là Trung Quốc, Liên Xô. Đường liên lạc huyết mạch từ Việt Bắc vào đến hậu phương tự do Thanh – Nghệ – Tĩnh đã hoàn toàn thông thoáng. Thế và lực của ta sau đó đã có những bước phát triển nhảy vọt, tạo đà thuận lợi cho những chiến dịch tiếp theo như Trần Hưng Đạo, Quang Trung, Hoàng Hoa Thám, Tây Bắc 1, Tây Bắc 2 rồi Điện Biên Phủ.
Sau năm mươi nhăm năm trời đằng đẵng, cuốn sách Những cánh rừng lá đỏ của nhà văn Hồ Phương thật sự là cuốn tiểu thuyết sử thi đầu tiên viết về chiến dịch oanh liệt này. Những gì tưởng đã rơi vào quên lãng, lần lượt, ngổn ngang thức dậy trong tôi. Ngày ấy, tôi là một chính trị viên đại đội chiến đấu trong đội hình chiến dịch. Tôi đã trân trọng đọc cuốn sách liên tục trong mấy ngày liền, lòng bồi hồi cảm động. Khi gấp cuốn sách lại, tôi đã ngẫm nghĩ rất lâu, lần nhớ lại mình đã thu hoạch được những gì. ấn tượng sâu sắc đọng lại trong tôi là:
1- Cuốn sách mang đầy chất sử thi. Tác giả đã rất nghiêm cẩn khi tái hiện những sự kiện lịch sử vào khoảng thời gian Thu Đông 1950, như cục diện chiến tranh, hình thái chiến lược hai bên ta - địch trên toàn chiến trường Đông Dương và riêng Bắc Bộ. Đặc biệt bối cảnh chiến trường vùng biên giới phía Bắc, vùng Cao Bằng, Lạng Sơn với con đường huyết mạch đã đi vào lịch sử. Về phía ta, những hoạt động chiến dịch như huy động hàng vạn dân công với nhiều thành phần dân tộc, việc chuẩn bị chiến trường ở biên giới từ Bộ Tổng Tham mưu đến đại đoàn, trung đoàn, vai trò và hoạt động của đồng chí Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp, Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái, đặc biệt việc Bác Hồ đi chiến dịch đã là một sự kiện vàng son trong lịch sử kháng chiến trường kỳ gian khổ của nhân dân ta.
Về phía địch, tác giả đã miêu tả chính xác trạng thái chiến lược của quân Pháp trên chiến trường Bắc Bộ và vùng biên giới nói riêng, những hoạt động chỉ huy những cuộc thanh sát của các tướng tá Pháp như Carpentier, Alexandri, Marchand, Cônstant, Le Page, Charton… thậm chí cả lịch hoạt động từng ngày trong diễn biến chiến dịch của hai bên.
2- Các nhân vật của hai bên đều có thật và rất sống động
Gấp cuốn sách lại những nhân vật của quân ta hiện lên mồn một trước mắt tôi; Đại đoàn trưởng Vương Thừa Vũ, Đại đoàn phó Cao Văn Khánh, các Trung đoàn trưởng Đặng Văn Việt, Vũ Yên, Hồng Sơn, Thái Dũng, các Chính uỷ Lê Linh, Trần Độ, Hồng Cư… Các đồng chí ấy sau này đều trở thành những tướng lĩnh lừng danh, nòng cốt của quân đội ta.
Về phía địch, tác giả dựa vào được nguồn tư liệu hiếm có, đã dựng nên những nhân vật có xương, có thịt, sống động cùng những mối quan hệ chung riêng của họ với nhau, khiến cho diễn biến câu chuyện có đầy tính thuyết phục.
3- Cuộc chiến tranh toàn dân và không khí chiến dịch
Bằng ngọn bút tài hoa của người trong cuộc, bằng cả một bầu tâm huyết nung nấu cả nửa thế kỷ, tác giả đã dựng lại được không khí sôi động, bừng bừng khí thế đánh giặc, đồng tâm nhất trí, toàn dân đoàn kết một lòng, tuyệt đối tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, của Hồ Chủ tịch, khó khăn gian khổ đến mấy cũng sẵn sàng vượt qua, tất cả cho chiến thắng. Với đồng đội thì gương mẫu hi sinh, với nhân dân thì thương yêu gắn bó, với kẻ thù thì nhân nghĩa, độ lượng. Cuộc chiến đấu ở Biên giới 1950 đã thể hiện tầm vóc chính trị và văn hoá của dân tộc ta trước một đế quốc già đời.
Tôi nghĩ, với một đời người thì nửa thế kỷ cũng là rất dài. Thế mà, dù đã vào tuổi về già, nhà văn Hồ Phương đã viết nên một tác phẩm có giá trị cao về chính trị và văn học như thế, quả thật là giỏi, rất đáng kính trọng. Tôi xin nhiệt liệt chúc mừng anh.
Tuy nhiên, tôi cũng nghĩ: Giá như trong cuốn sách ấy, tác giả nói kỹ hơn về một vài điều thì có lẽ cuốn sách sẽ được phong phú thêm:
1- Suy nghĩ và quyết tâm của Đại tướng Tổng Tư lệnh khi quyết định chuyển mục tiêu đột phá chiến dịch, cảm thấy viết còn sơ sài. Chính là nhờ có sự thay đổi quyết tâm ấy mới có chiến thắng lừng lẫy như đã diễn ra trong lịch sử. Thử hình dung nếu khi ấy ta cứ đánh Cao Bằng thì tình hình diễn ra sẽ là đảo ngược. Lực lượng chủ lực tinh nhuệ non trẻ của ta sẽ bị tổn thất nặng nề, biên cương sẽ không được mở rộng và hậu quả sẽ kéo dài đến nhiều chiến dịch sau. Điều này cũng tương tự như việc thay đổi phương châm tác chiến trong chiến dịch Điện Biên Phủ mà sử sách đã nói đến rất nhiều.
2- ý nghĩa, tầm vóc của chiến thắng trong chiến dịch Biên giới lịch sử có thể được miêu tả sâu rộng hơn qua những phát triển đột biến chiến lược như sự bị động điều chỉnh chiến lược trên chiến trường Bắc Bộ sau đó, sự mâu thuẫn lủng củng của những chỉ huy chóp bu của quân đội Pháp ở Đông Dương, sự thay đổi động trời ngay hai tháng sau đó đưa đến việc nước Pháp bị đọng xuất thống tướng lừng danh De Lattre de Tassinny. Như thế có thể viết thêm một chương cuối nói về đối phương. Cũng chẳng sợ dài thêm.
3- Trong sách, tác giả có một lần nói đến sự có mặt của các đồng chí cố vấn Trung Quốc. Trưởng đoàn khi ấy là đồng chí Trần Canh. Tôi nghĩ: Chỉ đúng một năm sau ngày thành lập nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, Đảng và Chính phủ Trung Quốc đã trực tiếp viện trợ lương thực vũ khí giúp chúng ta thêm khả năng chiến đấu, lại cử cố vấn sang đồng cam cộng khổ giúp nhân dân ta đánh giặc. Cử chỉ ấy rất là quí báu, cũng nên đề cập thêm đúng mức.
Tôi cũng muốn nói thêm một điều, trong chiến dịch ngắn ngủi, chíên sĩ ta bận tối tăm mặt mũi thế mà cũng có được mấy mối tình, cụ thể là của đại đội trưởng Đinh Tuấn với cô dân công xinh đẹp người Tày, của tiểu đoàn trưởng Thế Bằng với cô tu sĩ bí hiểm. Phải nói đấy là sự cao tay của nhà văn. Nó làm cho chiến dịch bớt phần khô khan, gian khổ, thêm phần tươi mát. Nó rất có ích cho chiến dịch. Tuy vậy, tôi lại vui vẻ nghĩ rằng: Ta chẳng dại gì mắc mẹo bác Hồ Phương.
(Báo Văn Nghệ)
(Đọc tiểu thuyết của Hồ Phương)
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, từ sau Thu Đông 47 đến tháng 5-1054, dưới sự lãnh đạo kiên cường và sáng suốt của Đảng và Hồ Chủ tịch mà trực tiếp là Bộ Quốc phòng – Tổng Tư lệnh, quân và dân ta đã chủ động mở hàng chục chiến dịch trên chiến trường chính là miền Bắc nhằm từng bước giành chủ động chiến lược, tiêu diệt thật nhiều sinh lực địch giải phóng thật nhiều vùng đất tạm thời bị chiếm đóng, đưa tới ký kết hiệp định Geneve, chấm dứt ách thống trị của thực dân Pháp. Chiến dịch Biên giới Thu Đông 1950 giữ một vai trò đặc biệt quan trọng, với tầm vóc chỉ xếp sau chiến dịch Điện Biên Phủ. Bởi vì, ở chiến dịch ấy, lần đầu tiên, quân ta đã tiêu diệt nhiều sinh lực tinh nhuệ bậc nhất của địch, thu được hàng vạn tấn quân dụng, vũ khí đạn dược của địch, bắt sống hàng trăm sĩ quan sừng sỏ, giải phóng hàng vạn km vuông. Một dải biên cương rộng mênh mông, chỉ trừ hai đầu mút là Lai Châu và Tiên Yên – Móng Cái đã sạch bóng quân giặc. Cửa ngõ thông ra quốc tế được mở toang, nối liền hậu phương bao la các nước xã hội chủ nghĩa anh em, trực tiếp là Trung Quốc, Liên Xô. Đường liên lạc huyết mạch từ Việt Bắc vào đến hậu phương tự do Thanh – Nghệ – Tĩnh đã hoàn toàn thông thoáng. Thế và lực của ta sau đó đã có những bước phát triển nhảy vọt, tạo đà thuận lợi cho những chiến dịch tiếp theo như Trần Hưng Đạo, Quang Trung, Hoàng Hoa Thám, Tây Bắc 1, Tây Bắc 2 rồi Điện Biên Phủ.
Sau năm mươi nhăm năm trời đằng đẵng, cuốn sách Những cánh rừng lá đỏ của nhà văn Hồ Phương thật sự là cuốn tiểu thuyết sử thi đầu tiên viết về chiến dịch oanh liệt này. Những gì tưởng đã rơi vào quên lãng, lần lượt, ngổn ngang thức dậy trong tôi. Ngày ấy, tôi là một chính trị viên đại đội chiến đấu trong đội hình chiến dịch. Tôi đã trân trọng đọc cuốn sách liên tục trong mấy ngày liền, lòng bồi hồi cảm động. Khi gấp cuốn sách lại, tôi đã ngẫm nghĩ rất lâu, lần nhớ lại mình đã thu hoạch được những gì. ấn tượng sâu sắc đọng lại trong tôi là:
1- Cuốn sách mang đầy chất sử thi. Tác giả đã rất nghiêm cẩn khi tái hiện những sự kiện lịch sử vào khoảng thời gian Thu Đông 1950, như cục diện chiến tranh, hình thái chiến lược hai bên ta - địch trên toàn chiến trường Đông Dương và riêng Bắc Bộ. Đặc biệt bối cảnh chiến trường vùng biên giới phía Bắc, vùng Cao Bằng, Lạng Sơn với con đường huyết mạch đã đi vào lịch sử. Về phía ta, những hoạt động chiến dịch như huy động hàng vạn dân công với nhiều thành phần dân tộc, việc chuẩn bị chiến trường ở biên giới từ Bộ Tổng Tham mưu đến đại đoàn, trung đoàn, vai trò và hoạt động của đồng chí Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp, Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái, đặc biệt việc Bác Hồ đi chiến dịch đã là một sự kiện vàng son trong lịch sử kháng chiến trường kỳ gian khổ của nhân dân ta.
Về phía địch, tác giả đã miêu tả chính xác trạng thái chiến lược của quân Pháp trên chiến trường Bắc Bộ và vùng biên giới nói riêng, những hoạt động chỉ huy những cuộc thanh sát của các tướng tá Pháp như Carpentier, Alexandri, Marchand, Cônstant, Le Page, Charton… thậm chí cả lịch hoạt động từng ngày trong diễn biến chiến dịch của hai bên.
2- Các nhân vật của hai bên đều có thật và rất sống động
Gấp cuốn sách lại những nhân vật của quân ta hiện lên mồn một trước mắt tôi; Đại đoàn trưởng Vương Thừa Vũ, Đại đoàn phó Cao Văn Khánh, các Trung đoàn trưởng Đặng Văn Việt, Vũ Yên, Hồng Sơn, Thái Dũng, các Chính uỷ Lê Linh, Trần Độ, Hồng Cư… Các đồng chí ấy sau này đều trở thành những tướng lĩnh lừng danh, nòng cốt của quân đội ta.
Về phía địch, tác giả dựa vào được nguồn tư liệu hiếm có, đã dựng nên những nhân vật có xương, có thịt, sống động cùng những mối quan hệ chung riêng của họ với nhau, khiến cho diễn biến câu chuyện có đầy tính thuyết phục.
3- Cuộc chiến tranh toàn dân và không khí chiến dịch
Bằng ngọn bút tài hoa của người trong cuộc, bằng cả một bầu tâm huyết nung nấu cả nửa thế kỷ, tác giả đã dựng lại được không khí sôi động, bừng bừng khí thế đánh giặc, đồng tâm nhất trí, toàn dân đoàn kết một lòng, tuyệt đối tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, của Hồ Chủ tịch, khó khăn gian khổ đến mấy cũng sẵn sàng vượt qua, tất cả cho chiến thắng. Với đồng đội thì gương mẫu hi sinh, với nhân dân thì thương yêu gắn bó, với kẻ thù thì nhân nghĩa, độ lượng. Cuộc chiến đấu ở Biên giới 1950 đã thể hiện tầm vóc chính trị và văn hoá của dân tộc ta trước một đế quốc già đời.
Tôi nghĩ, với một đời người thì nửa thế kỷ cũng là rất dài. Thế mà, dù đã vào tuổi về già, nhà văn Hồ Phương đã viết nên một tác phẩm có giá trị cao về chính trị và văn học như thế, quả thật là giỏi, rất đáng kính trọng. Tôi xin nhiệt liệt chúc mừng anh.
Tuy nhiên, tôi cũng nghĩ: Giá như trong cuốn sách ấy, tác giả nói kỹ hơn về một vài điều thì có lẽ cuốn sách sẽ được phong phú thêm:
1- Suy nghĩ và quyết tâm của Đại tướng Tổng Tư lệnh khi quyết định chuyển mục tiêu đột phá chiến dịch, cảm thấy viết còn sơ sài. Chính là nhờ có sự thay đổi quyết tâm ấy mới có chiến thắng lừng lẫy như đã diễn ra trong lịch sử. Thử hình dung nếu khi ấy ta cứ đánh Cao Bằng thì tình hình diễn ra sẽ là đảo ngược. Lực lượng chủ lực tinh nhuệ non trẻ của ta sẽ bị tổn thất nặng nề, biên cương sẽ không được mở rộng và hậu quả sẽ kéo dài đến nhiều chiến dịch sau. Điều này cũng tương tự như việc thay đổi phương châm tác chiến trong chiến dịch Điện Biên Phủ mà sử sách đã nói đến rất nhiều.
2- ý nghĩa, tầm vóc của chiến thắng trong chiến dịch Biên giới lịch sử có thể được miêu tả sâu rộng hơn qua những phát triển đột biến chiến lược như sự bị động điều chỉnh chiến lược trên chiến trường Bắc Bộ sau đó, sự mâu thuẫn lủng củng của những chỉ huy chóp bu của quân đội Pháp ở Đông Dương, sự thay đổi động trời ngay hai tháng sau đó đưa đến việc nước Pháp bị đọng xuất thống tướng lừng danh De Lattre de Tassinny. Như thế có thể viết thêm một chương cuối nói về đối phương. Cũng chẳng sợ dài thêm.
3- Trong sách, tác giả có một lần nói đến sự có mặt của các đồng chí cố vấn Trung Quốc. Trưởng đoàn khi ấy là đồng chí Trần Canh. Tôi nghĩ: Chỉ đúng một năm sau ngày thành lập nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, Đảng và Chính phủ Trung Quốc đã trực tiếp viện trợ lương thực vũ khí giúp chúng ta thêm khả năng chiến đấu, lại cử cố vấn sang đồng cam cộng khổ giúp nhân dân ta đánh giặc. Cử chỉ ấy rất là quí báu, cũng nên đề cập thêm đúng mức.
Tôi cũng muốn nói thêm một điều, trong chiến dịch ngắn ngủi, chíên sĩ ta bận tối tăm mặt mũi thế mà cũng có được mấy mối tình, cụ thể là của đại đội trưởng Đinh Tuấn với cô dân công xinh đẹp người Tày, của tiểu đoàn trưởng Thế Bằng với cô tu sĩ bí hiểm. Phải nói đấy là sự cao tay của nhà văn. Nó làm cho chiến dịch bớt phần khô khan, gian khổ, thêm phần tươi mát. Nó rất có ích cho chiến dịch. Tuy vậy, tôi lại vui vẻ nghĩ rằng: Ta chẳng dại gì mắc mẹo bác Hồ Phương.
(Báo Văn Nghệ)
Love mickey,