<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2005-08-14 21:05:09zhang>
Sách văn học với độc giả hôm nay
Miên Thảo
Đến giờ, thế hệ trước vẫn kể lại câu chuyện họ mua và khát sách, đặc biệt là sách văn học như thế nào. Đấy là thời điểm sách văn học gần như độc chiếm không gian hiệu sách. Nhưng giờ đây mỗi ngày không gian ấy lại thu hẹp và người đọc mỗi ngày một thờ ơ khi dạo qua những giá sách ấy...
Hiệu sách lớn của Tổng công ty phát hành sách Việt Nam nằm trên phố Tràng Tiền khiêm nhường dành cho sách văn học 4 giá bày. Trong khi đó sách khoa học kỹ thuật chiếm đến 2/3 diện tích, sách tâm lý xã hội ngày trước rất hiếm hoi mới tìm được một cuốn thì bây giờ đã được dành riêng 2 giá. Giữa giờ tan tầm, hiệu sách nhộn nhịp hơn. Nhưng trong số khách đến, nếu là các cô cậu học trò thì tìm đến giá bày sách tâm lý, nếu là những người đã đi làm thì tìm đến giá sách chuyên ngành, hầu hết là sách khoa học kỹ thuật. Còn những giá bày sách văn học vắng vẻ chỉ có đôi ba người ngó qua mà hầu như chỉ tìm đến văn học nước ngoài. Đã hơn 30 phút, cậu sinh viên khoa Luật trường ĐHKH & NV vẫn "chúi mũi" vào tập truyện ngắn nước ngoài chọn lọc. Đứng chống tay, lấy giá sách làm bàn, cậu sinh viên say mê đọc. 30 phút cũng đủ để cậu đọc xong một truyện ngắn.
Ngay bên cạnh hiệu sách ấy là những hiệu sách bán tự do dọc phố Nguyễn Xí. Nhưng cửa hàng nhà chị Lê Thùy Mai khách đến đông hơn cả. Chị Lê Thùy Mai cho biết, cửa hàng nhà chị dành phần nửa diện tích để bày sách văn học. Tính ra con số sách bán được trong ngày thì có đến 70% là sách văn học. Trong đó, văn học nước ngoài chiếm 80% với những tác phẩm nổi tiếng như Không gia đình của Hector Marlot, Anna Karenina của L.Tolstoy, Ba chàng lính ngự lâm pháo thủ của A. Dumas; còn sách văn học Việt Nam bán được đều là sách của các tác giả có tên tuổi như nhóm Tự lực văn đoàn, Nguyễn Công Hoan, Tố Hữu, Chế Lan Viên, Tô Hoài, Vũ Bằng... Còn tác phẩm của các tác giả trẻ thì cửa hàng không dám lấy vì rất khó bán! Một vị khách quen của cửa hàng đã đứng suốt một giờ để chọn cho mình ba cuốn tiểu thuyết Trăm năm cô đơn, Bố già và Ruồi trâu. Bác Vũ Thị Mận nhà ở tận Vĩnh Tuy mà tìm đến tận đây để mua 30 cuốn sách trong đó có những tập tuyển các tác phẩm được giải của Hội Nhà văn Việt Nam. Bác Mận nói: "Tôi muốn tìm những sách văn hóa xuất bản trong Nam. Cửa hàng này có đủ hơn cả. Tôi tìm mua những cuốn sách còn thiếu trong bộ sưu tập sách văn hóa của gia đình". Thật hiếm khi nào lại gặp được vị khách yêu thích sách của các tác giả Việt Nam như thế. Có lẽ cửa hàng này có đầy đủ sách văn nhất và giá rất mềm, giảm 40-50% giá bìa. Và các vị khách đến đây đều là những vị yêu thích văn học hoặc có công việc liên quan đến văn học biết cách mua khi giá sách văn học quá cao, lúc nào cũng đứng đầu bảng so với các loại sách khác. Nếu đi sâu vào các ngõ ở các phố Tràng Tiền, cũng là những cửa hàng bán sách với giá rất mềm nhưng khách chỉ mua những cuốn tâm lý xã hội, khoa học thường thức. Những cuốn sách này hầu như chỉ giảm 10-20% nhưng được in mỏng nên giá thành tưởng như rất rẻ: 5.000-10.000 / cuốn. Đấy cũng là một thủ thuật kinh doanh của các nhà phát hành sách. Ông Phạm Việt Long - Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng công ty phát hành Sách Việt Nam khẳng định: "Việc giảm giá sách rất khó nên các nhà kinh doanh phải dùng đến "thuật" tăng tập. Hiện giờ mặt bằng dân trí ở Việt Nam chưa cao vì vậy nhu cầu tìm đọc của họ là những sách phổ biến kiến thức phổ thông như: sách dạy nấu ăn, sách hướng dẫn bảo quản đồ gia dụng, sách hướng dẫn cắm hoa, sách về ứng xử, về việc chọn ngành nghề... Còn sách văn học nếu như ngày trước khá dễ bán thì hiện nay khó lắm. Mặt khác, khi có công ước Berne tác động lên giá thành sách văn học càng cao. Chính vì thế mà người mua hiếm khi vào hiệu sách để mua cuốn sách đúng giá bìa mà hầu như họ tìm đến những cửa hàng "đại hạ giá". Cũng có thể sách ở đó giấy in không được tốt, đôi khi thiếu trang nhưng vẫn được chấp nhận vì giá rẻ gần một nửa". Cũng nói về sách văn học, ông Đoàn Tử Huyến trăn trở: "Trước công ước Berne, các nhà xuất bản rất khó mua bản quyền nên trước mắt họ xoay sang in những tác phẩm đã quá thời hạn bảo hộ. Điều đó với các nhà xuất bản không có ảnh hưởng gì, nhưng với công chúng thì thật lo ngại khi phông văn hóa vốn đã lạc hậu so với thế giới sẽ lạc hậu thêm". Có thể nói, hầu hết các nhà xuất bản đều ít mặn mà với sách văn học. Ngay cả nhà xuất bản Văn học cũng phải thốt lên: "Sách văn học khó bán lắm!" Còn nhà xuất bản nào quan tâm thì đều là sách văn học nước ngoài, những tác phẩm đã trở thành kinh điển của thế giới. Còn mảng sách Văn học Việt Nam được đặt trên giá nhiều khi vừa thừa vừa thiếu. Nó trở thành thừa khi ít người quan tâm đến và trở thành thiếu khi nó quá ít ỏi, đơn điệu với vài ba tên tuổi, còn mảng văn học hiện đại thì thiếu hụt hẳn những tác phẩm mang dấu ấn cá nhân nhà văn trước thời cuộc. Một độc giả được coi là khá yêu thích văn học Việt Nam đã có lần tâm sự với tôi: "Tôi đọc đi đọc lại những Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Nam Cao cũng chán rồi. Giờ tôi muốn tìm một nhà văn nào đó mang được dấu ấn của thời đại vào tác phẩm lại khó quá. Tất nhiên, cũng không hiếm gì nhà văn trẻ viết rất khỏe nhưng chỉ sau 1,2 tác phẩm là người đọc thấy nhàm và vẫn còn nhạt lắm. Thôi thì, tạm ghé thăm các nhà văn Mỹ, chờ đến một lúc nào đó các nhà văn Việt Nam quyến rũ tôi lại say mê đọc như thuở nào!"
Thực ra, văn chương muôn thuở vẫn là lĩnh vực "kén cá chọn canh" về đối tượng của mình. Nhưng đến giờ người đọc lại kén chọn văn chương. Đấy cũng là những sự đòi hỏi và sự kỳ vọng của độc giả đối với các nhà văn Việt Nam. Họ mong đợi sự khởi sắc và những bước đột phá của dòng sông văn học Việt Nam bấy lâu nay còn trầm lặng.
Người Hà Nội, số 16, ngày 22/4/2005
Miên Thảo
Đến giờ, thế hệ trước vẫn kể lại câu chuyện họ mua và khát sách, đặc biệt là sách văn học như thế nào. Đấy là thời điểm sách văn học gần như độc chiếm không gian hiệu sách. Nhưng giờ đây mỗi ngày không gian ấy lại thu hẹp và người đọc mỗi ngày một thờ ơ khi dạo qua những giá sách ấy...
Hiệu sách lớn của Tổng công ty phát hành sách Việt Nam nằm trên phố Tràng Tiền khiêm nhường dành cho sách văn học 4 giá bày. Trong khi đó sách khoa học kỹ thuật chiếm đến 2/3 diện tích, sách tâm lý xã hội ngày trước rất hiếm hoi mới tìm được một cuốn thì bây giờ đã được dành riêng 2 giá. Giữa giờ tan tầm, hiệu sách nhộn nhịp hơn. Nhưng trong số khách đến, nếu là các cô cậu học trò thì tìm đến giá bày sách tâm lý, nếu là những người đã đi làm thì tìm đến giá sách chuyên ngành, hầu hết là sách khoa học kỹ thuật. Còn những giá bày sách văn học vắng vẻ chỉ có đôi ba người ngó qua mà hầu như chỉ tìm đến văn học nước ngoài. Đã hơn 30 phút, cậu sinh viên khoa Luật trường ĐHKH & NV vẫn "chúi mũi" vào tập truyện ngắn nước ngoài chọn lọc. Đứng chống tay, lấy giá sách làm bàn, cậu sinh viên say mê đọc. 30 phút cũng đủ để cậu đọc xong một truyện ngắn.
Ngay bên cạnh hiệu sách ấy là những hiệu sách bán tự do dọc phố Nguyễn Xí. Nhưng cửa hàng nhà chị Lê Thùy Mai khách đến đông hơn cả. Chị Lê Thùy Mai cho biết, cửa hàng nhà chị dành phần nửa diện tích để bày sách văn học. Tính ra con số sách bán được trong ngày thì có đến 70% là sách văn học. Trong đó, văn học nước ngoài chiếm 80% với những tác phẩm nổi tiếng như Không gia đình của Hector Marlot, Anna Karenina của L.Tolstoy, Ba chàng lính ngự lâm pháo thủ của A. Dumas; còn sách văn học Việt Nam bán được đều là sách của các tác giả có tên tuổi như nhóm Tự lực văn đoàn, Nguyễn Công Hoan, Tố Hữu, Chế Lan Viên, Tô Hoài, Vũ Bằng... Còn tác phẩm của các tác giả trẻ thì cửa hàng không dám lấy vì rất khó bán! Một vị khách quen của cửa hàng đã đứng suốt một giờ để chọn cho mình ba cuốn tiểu thuyết Trăm năm cô đơn, Bố già và Ruồi trâu. Bác Vũ Thị Mận nhà ở tận Vĩnh Tuy mà tìm đến tận đây để mua 30 cuốn sách trong đó có những tập tuyển các tác phẩm được giải của Hội Nhà văn Việt Nam. Bác Mận nói: "Tôi muốn tìm những sách văn hóa xuất bản trong Nam. Cửa hàng này có đủ hơn cả. Tôi tìm mua những cuốn sách còn thiếu trong bộ sưu tập sách văn hóa của gia đình". Thật hiếm khi nào lại gặp được vị khách yêu thích sách của các tác giả Việt Nam như thế. Có lẽ cửa hàng này có đầy đủ sách văn nhất và giá rất mềm, giảm 40-50% giá bìa. Và các vị khách đến đây đều là những vị yêu thích văn học hoặc có công việc liên quan đến văn học biết cách mua khi giá sách văn học quá cao, lúc nào cũng đứng đầu bảng so với các loại sách khác. Nếu đi sâu vào các ngõ ở các phố Tràng Tiền, cũng là những cửa hàng bán sách với giá rất mềm nhưng khách chỉ mua những cuốn tâm lý xã hội, khoa học thường thức. Những cuốn sách này hầu như chỉ giảm 10-20% nhưng được in mỏng nên giá thành tưởng như rất rẻ: 5.000-10.000 / cuốn. Đấy cũng là một thủ thuật kinh doanh của các nhà phát hành sách. Ông Phạm Việt Long - Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng công ty phát hành Sách Việt Nam khẳng định: "Việc giảm giá sách rất khó nên các nhà kinh doanh phải dùng đến "thuật" tăng tập. Hiện giờ mặt bằng dân trí ở Việt Nam chưa cao vì vậy nhu cầu tìm đọc của họ là những sách phổ biến kiến thức phổ thông như: sách dạy nấu ăn, sách hướng dẫn bảo quản đồ gia dụng, sách hướng dẫn cắm hoa, sách về ứng xử, về việc chọn ngành nghề... Còn sách văn học nếu như ngày trước khá dễ bán thì hiện nay khó lắm. Mặt khác, khi có công ước Berne tác động lên giá thành sách văn học càng cao. Chính vì thế mà người mua hiếm khi vào hiệu sách để mua cuốn sách đúng giá bìa mà hầu như họ tìm đến những cửa hàng "đại hạ giá". Cũng có thể sách ở đó giấy in không được tốt, đôi khi thiếu trang nhưng vẫn được chấp nhận vì giá rẻ gần một nửa". Cũng nói về sách văn học, ông Đoàn Tử Huyến trăn trở: "Trước công ước Berne, các nhà xuất bản rất khó mua bản quyền nên trước mắt họ xoay sang in những tác phẩm đã quá thời hạn bảo hộ. Điều đó với các nhà xuất bản không có ảnh hưởng gì, nhưng với công chúng thì thật lo ngại khi phông văn hóa vốn đã lạc hậu so với thế giới sẽ lạc hậu thêm". Có thể nói, hầu hết các nhà xuất bản đều ít mặn mà với sách văn học. Ngay cả nhà xuất bản Văn học cũng phải thốt lên: "Sách văn học khó bán lắm!" Còn nhà xuất bản nào quan tâm thì đều là sách văn học nước ngoài, những tác phẩm đã trở thành kinh điển của thế giới. Còn mảng sách Văn học Việt Nam được đặt trên giá nhiều khi vừa thừa vừa thiếu. Nó trở thành thừa khi ít người quan tâm đến và trở thành thiếu khi nó quá ít ỏi, đơn điệu với vài ba tên tuổi, còn mảng văn học hiện đại thì thiếu hụt hẳn những tác phẩm mang dấu ấn cá nhân nhà văn trước thời cuộc. Một độc giả được coi là khá yêu thích văn học Việt Nam đã có lần tâm sự với tôi: "Tôi đọc đi đọc lại những Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Nam Cao cũng chán rồi. Giờ tôi muốn tìm một nhà văn nào đó mang được dấu ấn của thời đại vào tác phẩm lại khó quá. Tất nhiên, cũng không hiếm gì nhà văn trẻ viết rất khỏe nhưng chỉ sau 1,2 tác phẩm là người đọc thấy nhàm và vẫn còn nhạt lắm. Thôi thì, tạm ghé thăm các nhà văn Mỹ, chờ đến một lúc nào đó các nhà văn Việt Nam quyến rũ tôi lại say mê đọc như thuở nào!"
Thực ra, văn chương muôn thuở vẫn là lĩnh vực "kén cá chọn canh" về đối tượng của mình. Nhưng đến giờ người đọc lại kén chọn văn chương. Đấy cũng là những sự đòi hỏi và sự kỳ vọng của độc giả đối với các nhà văn Việt Nam. Họ mong đợi sự khởi sắc và những bước đột phá của dòng sông văn học Việt Nam bấy lâu nay còn trầm lặng.
Người Hà Nội, số 16, ngày 22/4/2005