Farah - cha đẻ của tiểu thuyết Somalie
Cũng như đại lục châu Phi cổ kính và huyền bí, văn học châu Phi còn ít được người đời biết đến. Trước lúc thực dân đem lại chữ viết, văn học châu Phi chủ yếu là truyền miệng. Chữ viết được đưa tới đây cùng với nạn ngoại xâm. Từ truyền miệng đến viết sách, văn học châu Phi cũng phải kèm theo sự thống trị man rợ của thực dân. Hệ quả đưa đến số phận bị áp bức và dị hoá là điều không tránh khỏi. Từ thế kỉ XX tới nay, đi đôi với việc tan rã hệ thống thực dân, các nước châu Phi lần lượt được độc lập tự chủ, văn học châu Phi dần trưởng thành, với hình thức mới mẻ bước vào văn đàn thế giới. Tới nay, châu Phi đã có 4 tác gia được trao giải Nobel: W.Soyinda (Nigeria) 1986; N.Mahfuz (Ai Cập) 1988; N.Gordiner (Nam Phi) 1991 và F.M.Coetzee (Nam Phi) 2003. Đó là niềm tự hào to lớn của văn đàn châu Phi. Cạnh đó, văn đàn châu Phi còn nhiều tác gia văn tài nổi bật, rất được nể trọng. Nuruddin Farah là một tác gia như vậy.
Farah sinh ra tại Somalie. Quốc gia này nằm ở phía đông châu Phi, là thuộc địa của Anh - ý trong thời kì dài. Kể từ năm 1960, Somalie được độc lập và 9 năm sau Siyad Barre nổi lên cướp chính quyền. Do sự độc tài chuyên chế của chính quyền, đất nước Somalie rơi vào cuộc nội chiến triền miên từ thập kỉ 80 thế kỉ XX đến tận ngày nay.
Farah được mệnh danh cha đẻ của tiểu thuyết Somalie, là nhà văn đầy ắp chủ nghĩa thế giới, đa văn hoá, đa ngôn ngữ hàng đầu của châu Phi. Đó cũng là một kì tích của văn đàn châu Phi.
Farah sinh năm 1945 khi đất nước Somalie còn bị Anh - ý cai trị. Bố là một nông dân ít học, từng làm phiên dịch viên, mẹ là nhà thơ truyền miệng dân gian. Gia đình có mười một người con, chỉ đủ ăn. Về sau do sự điều động công tác của cha, cả gia đình dời đến Ogaden, giáp giới giữa Somalie và Ethiopie. Đến ngày Somalie được độc lập, họ trở về quê hương. Cũng như nhiều quốc gia châu Phi khác, mãi đến năm 1972, Somalie vẫn chưa có chữ viết. Farah học trong một trường học công giáo, chủ yếu bằng tiếng Anh và tiếng Amhara của lớp thượng lưu Ethiopie. Đó là nền tảng để sau này anh thông thạo nhiều thứ tiếng. Năm 1960 Farah sang ấn Độ học văn học và triết học tại trường đại học Chandigarh, và lập gia đình tại đó. Năm 1970, sau khi tốt nghiệp đại học, Farah giảng dạy tại trường đại học quốc lập Somalie. Hiện ông là giám đốc Viện nghiên cứu giới tính châu Phi thuộc trường đại học Cape Town Nam Phi.
Kể từ năm 1976 trở đi, Farah luôn trăn trở nghĩ về các nước Gambia, Soudan, Uganda, Benin, Ethiopia, Nigeria và trường đại học Cape Town của Nam Phi hiện nay, về việc kiếm sống trong cuộc lưu vong triền miên của ông, thai nghén để bộ tiểu thuyết Chiếc kim trần ra đời. Tiểu thuyết phạm húy này đã làm cho chính quyền phẫn nộ, Farah bị truy bức. Không còn cách nào khác ông đành rời quê hương sống lưu vong. Đại lục châu Phi đôn hậu chất phác đã giang tay chào đón nhà văn đầy tài năng bị vùi dập. Nhờ sự hun đúc của hoàn cảnh, và sự thông hiểu Somalie ngữ, Arập ngữ, Amhara ngữ, Anh ngữ, ý ngữ, Pháp ngữ mà Farah đã trở thành nhà văn lưu vong đa ngôn ngữ, đa văn hoá hiếm có trên lục địa châu Phi. Thế giới mà Farah đang sống là một thế giới rộng lớn. Cuộc sống lưu vong vô hình trung đã đem đến cho ông một tài nguyên sáng tác bất tận.
Farah, nhà văn lưu vong, cũng là nhà văn hậu thực dân. Văn học hậu thực dân đề cập tới: Chủng tộc, thân phận, di cư, lưu vong, giới tính, chính trị… là những điểm nóng trong nghiên cứu văn học thế giới hiện nay. Tiểu thuyết của Farah ở mức độ khác nhau đã thể hiện phương thức văn học trong các chủ đề vừa nêu. Sáng tác của ông chủ yếu dựa vào thể nghiệm cuộc sống trên đất nước Somalie tổ quốc ông, tiếp đến là cuộc sống lưu vong trên lục địa châu Phi, qua đó mà phản ánh sự khốn quẫn của xã hội hậu thực dân, sự suy sụp của quốc gia dân tộc, chủ nghĩa bè phái trong đấu tranh bộ tộc, sự di cư và quay trở về do đời sống lưu vong thôi thúc v.v… Năm 1970, Farah cho xuất bản cuốn sách đầu tay Từ những rẻ sườn vẹo vọ phản ánh sự dồn nén thân phận người phụ nữ trong xã hội gia tộc ở Somalie. Năm 1976, tác phẩm thứ 2 Chiếc kim trần nói lên các mối quan hệ giữa nam nữ Somalie với người phương Tây. Do các cuốn tiểu thuyết này mà Farah phải rời bỏ quê hương, đất nước, sống lưu vong. Trong hoàn cảnh đó, ông đã viết cuốn Biến tấu chủ đề thống trị độc tài ở châu Phi và 3 từ khúc Chua ngọt sữa bò, Cá trích và Hạt vừng, lên án sự khủng bố hèn hạ trong xã hội châu Phi sau khi độc lập. Máu trong mặt trời là một tập gồm 3 từ khúc khác: Bản đồ, Lễ vật và Bí mật. Tiêu biểu hơn cả là Bí mật, xuất bản năm 1998, trong đó Somadank là một trẻ mồ côi, tượng trưng cho Somalie. Người cha của đất nước này - Siyad Barre đã phản bội lại lòng tin của dân chúng, Farah nói. Kể từ năm 1991, sau khi chính quyền Barre bị lật đổ, Chính phủ Trung ương của Somalie không còn, đất nước rơi vào nội chiến triền miên. Cũng trong năm 1998 Farah được trao giải thưởng văn học Neustadt International. Đây được xem là khúc dạo đầu của giải văn học Nobel. Một số nhà văn được trao giải Nobel trước đây như nhà thơ O.Paz, Mexico (1990), nhà văn G.Garcia Marquez, Colombia (1982)…, trước đó đều đã nhận giải Neustadt International. Qua đây mà Farah trở nên nổi tiếng.
Tiểu thuyết gần đây nhất Xiềng xích là tác phẩm chung tình với Tổ quốc của Farah, mô tả tình trạng xung đột hỗn loạn ở Somalie. Chuyện bắt đầu từ thủ đô Mugadisho. Đây từng là thành phố yên bình, giàu đẹp, phong cảnh hữu tình, là một trung tâm thương mại kết nối với thế giới bên ngoài nay đã đổ nát. Mugadisho trở thành thành phố chết, hoang tàn, người với người là thù địch, binh lính mặc sức bắn giết, hỗn chiến kéo lê năm này qua năm khác…, tiểu thuyết vẽ lên bức tranh khủng bố đẫm máu, chấn động tâm linh nhân loại. Tuy vậy, hiện thực thảm khốc đó vẫn không thể ngáng trở bước chân Kibule, nguyên là một chính trị phạm, sau 20 năm lưu vong, nay trở về Mugadisho. Từ máy bay bước xuống, trước mắt anh là một thủ đô tan hoang vắng lặng, dường như không sót lại một dấu tích nào của thủ đô năm xưa, trẻ con làm lính tuỳ ý bắn giết người vô tội, thủ đô không có cơ quan nhà nước, không bưu điện, không trường học, ai ra đường cũng phải tự vũ trang bảo vệ, người thân không còn tin cậy nhau… Vì vậy việc đi tìm đứa cháu gái của bạn luôn tiềm ẩn mọi hiểm nguy. Điều mà Kibule thể nghiệm là sự hỗn loạn và khủng bố. Luận án tiến sĩ của anh chỉ còn là nghiên cứu viết về một địa ngục. Chuyến về quê của anh hoá chẳng phải là chuyến đi vào địa ngục?
Trong Xiềng xích, Farah đã khéo hoà nhập cuộc sống của Somalie với sự thể nghiệm trong kế sinh nhai trên chặng đường lưu vong của mình. Bằng thủ pháp hiện thực nhất quán, tác giả mạnh dạn vạch trần mối nguy cơ nghiêm trọng của xã hội và nguy cơ về đời sống tinh thần của con người trong xã hội hậu thực dân tại Somalie hiện nay. Farah chân thành biểu tỏ tình yêu vô hạn đối với tổ quốc, bất luận hiện thực của Somalie gian khó đến đâu cũng không ngăn cản được tấm lòng son sắt của ông. Mấy chục năm qua, Farah dốc sức viết về Somalie, động viên mọi người hãy ra sức đấu tranh vì vận mệnh của dân tộc, vì đời sống tinh thần của con người. Đó cũng là khát vọng của Somalie, khát vọng của văn học Somalie, khát vọng của văn học châu Phi.
Theo World Culture
(Báo Văn nghệ)
Cũng như đại lục châu Phi cổ kính và huyền bí, văn học châu Phi còn ít được người đời biết đến. Trước lúc thực dân đem lại chữ viết, văn học châu Phi chủ yếu là truyền miệng. Chữ viết được đưa tới đây cùng với nạn ngoại xâm. Từ truyền miệng đến viết sách, văn học châu Phi cũng phải kèm theo sự thống trị man rợ của thực dân. Hệ quả đưa đến số phận bị áp bức và dị hoá là điều không tránh khỏi. Từ thế kỉ XX tới nay, đi đôi với việc tan rã hệ thống thực dân, các nước châu Phi lần lượt được độc lập tự chủ, văn học châu Phi dần trưởng thành, với hình thức mới mẻ bước vào văn đàn thế giới. Tới nay, châu Phi đã có 4 tác gia được trao giải Nobel: W.Soyinda (Nigeria) 1986; N.Mahfuz (Ai Cập) 1988; N.Gordiner (Nam Phi) 1991 và F.M.Coetzee (Nam Phi) 2003. Đó là niềm tự hào to lớn của văn đàn châu Phi. Cạnh đó, văn đàn châu Phi còn nhiều tác gia văn tài nổi bật, rất được nể trọng. Nuruddin Farah là một tác gia như vậy.
Farah sinh ra tại Somalie. Quốc gia này nằm ở phía đông châu Phi, là thuộc địa của Anh - ý trong thời kì dài. Kể từ năm 1960, Somalie được độc lập và 9 năm sau Siyad Barre nổi lên cướp chính quyền. Do sự độc tài chuyên chế của chính quyền, đất nước Somalie rơi vào cuộc nội chiến triền miên từ thập kỉ 80 thế kỉ XX đến tận ngày nay.
Farah được mệnh danh cha đẻ của tiểu thuyết Somalie, là nhà văn đầy ắp chủ nghĩa thế giới, đa văn hoá, đa ngôn ngữ hàng đầu của châu Phi. Đó cũng là một kì tích của văn đàn châu Phi.
Farah sinh năm 1945 khi đất nước Somalie còn bị Anh - ý cai trị. Bố là một nông dân ít học, từng làm phiên dịch viên, mẹ là nhà thơ truyền miệng dân gian. Gia đình có mười một người con, chỉ đủ ăn. Về sau do sự điều động công tác của cha, cả gia đình dời đến Ogaden, giáp giới giữa Somalie và Ethiopie. Đến ngày Somalie được độc lập, họ trở về quê hương. Cũng như nhiều quốc gia châu Phi khác, mãi đến năm 1972, Somalie vẫn chưa có chữ viết. Farah học trong một trường học công giáo, chủ yếu bằng tiếng Anh và tiếng Amhara của lớp thượng lưu Ethiopie. Đó là nền tảng để sau này anh thông thạo nhiều thứ tiếng. Năm 1960 Farah sang ấn Độ học văn học và triết học tại trường đại học Chandigarh, và lập gia đình tại đó. Năm 1970, sau khi tốt nghiệp đại học, Farah giảng dạy tại trường đại học quốc lập Somalie. Hiện ông là giám đốc Viện nghiên cứu giới tính châu Phi thuộc trường đại học Cape Town Nam Phi.
Kể từ năm 1976 trở đi, Farah luôn trăn trở nghĩ về các nước Gambia, Soudan, Uganda, Benin, Ethiopia, Nigeria và trường đại học Cape Town của Nam Phi hiện nay, về việc kiếm sống trong cuộc lưu vong triền miên của ông, thai nghén để bộ tiểu thuyết Chiếc kim trần ra đời. Tiểu thuyết phạm húy này đã làm cho chính quyền phẫn nộ, Farah bị truy bức. Không còn cách nào khác ông đành rời quê hương sống lưu vong. Đại lục châu Phi đôn hậu chất phác đã giang tay chào đón nhà văn đầy tài năng bị vùi dập. Nhờ sự hun đúc của hoàn cảnh, và sự thông hiểu Somalie ngữ, Arập ngữ, Amhara ngữ, Anh ngữ, ý ngữ, Pháp ngữ mà Farah đã trở thành nhà văn lưu vong đa ngôn ngữ, đa văn hoá hiếm có trên lục địa châu Phi. Thế giới mà Farah đang sống là một thế giới rộng lớn. Cuộc sống lưu vong vô hình trung đã đem đến cho ông một tài nguyên sáng tác bất tận.
Farah, nhà văn lưu vong, cũng là nhà văn hậu thực dân. Văn học hậu thực dân đề cập tới: Chủng tộc, thân phận, di cư, lưu vong, giới tính, chính trị… là những điểm nóng trong nghiên cứu văn học thế giới hiện nay. Tiểu thuyết của Farah ở mức độ khác nhau đã thể hiện phương thức văn học trong các chủ đề vừa nêu. Sáng tác của ông chủ yếu dựa vào thể nghiệm cuộc sống trên đất nước Somalie tổ quốc ông, tiếp đến là cuộc sống lưu vong trên lục địa châu Phi, qua đó mà phản ánh sự khốn quẫn của xã hội hậu thực dân, sự suy sụp của quốc gia dân tộc, chủ nghĩa bè phái trong đấu tranh bộ tộc, sự di cư và quay trở về do đời sống lưu vong thôi thúc v.v… Năm 1970, Farah cho xuất bản cuốn sách đầu tay Từ những rẻ sườn vẹo vọ phản ánh sự dồn nén thân phận người phụ nữ trong xã hội gia tộc ở Somalie. Năm 1976, tác phẩm thứ 2 Chiếc kim trần nói lên các mối quan hệ giữa nam nữ Somalie với người phương Tây. Do các cuốn tiểu thuyết này mà Farah phải rời bỏ quê hương, đất nước, sống lưu vong. Trong hoàn cảnh đó, ông đã viết cuốn Biến tấu chủ đề thống trị độc tài ở châu Phi và 3 từ khúc Chua ngọt sữa bò, Cá trích và Hạt vừng, lên án sự khủng bố hèn hạ trong xã hội châu Phi sau khi độc lập. Máu trong mặt trời là một tập gồm 3 từ khúc khác: Bản đồ, Lễ vật và Bí mật. Tiêu biểu hơn cả là Bí mật, xuất bản năm 1998, trong đó Somadank là một trẻ mồ côi, tượng trưng cho Somalie. Người cha của đất nước này - Siyad Barre đã phản bội lại lòng tin của dân chúng, Farah nói. Kể từ năm 1991, sau khi chính quyền Barre bị lật đổ, Chính phủ Trung ương của Somalie không còn, đất nước rơi vào nội chiến triền miên. Cũng trong năm 1998 Farah được trao giải thưởng văn học Neustadt International. Đây được xem là khúc dạo đầu của giải văn học Nobel. Một số nhà văn được trao giải Nobel trước đây như nhà thơ O.Paz, Mexico (1990), nhà văn G.Garcia Marquez, Colombia (1982)…, trước đó đều đã nhận giải Neustadt International. Qua đây mà Farah trở nên nổi tiếng.
Tiểu thuyết gần đây nhất Xiềng xích là tác phẩm chung tình với Tổ quốc của Farah, mô tả tình trạng xung đột hỗn loạn ở Somalie. Chuyện bắt đầu từ thủ đô Mugadisho. Đây từng là thành phố yên bình, giàu đẹp, phong cảnh hữu tình, là một trung tâm thương mại kết nối với thế giới bên ngoài nay đã đổ nát. Mugadisho trở thành thành phố chết, hoang tàn, người với người là thù địch, binh lính mặc sức bắn giết, hỗn chiến kéo lê năm này qua năm khác…, tiểu thuyết vẽ lên bức tranh khủng bố đẫm máu, chấn động tâm linh nhân loại. Tuy vậy, hiện thực thảm khốc đó vẫn không thể ngáng trở bước chân Kibule, nguyên là một chính trị phạm, sau 20 năm lưu vong, nay trở về Mugadisho. Từ máy bay bước xuống, trước mắt anh là một thủ đô tan hoang vắng lặng, dường như không sót lại một dấu tích nào của thủ đô năm xưa, trẻ con làm lính tuỳ ý bắn giết người vô tội, thủ đô không có cơ quan nhà nước, không bưu điện, không trường học, ai ra đường cũng phải tự vũ trang bảo vệ, người thân không còn tin cậy nhau… Vì vậy việc đi tìm đứa cháu gái của bạn luôn tiềm ẩn mọi hiểm nguy. Điều mà Kibule thể nghiệm là sự hỗn loạn và khủng bố. Luận án tiến sĩ của anh chỉ còn là nghiên cứu viết về một địa ngục. Chuyến về quê của anh hoá chẳng phải là chuyến đi vào địa ngục?
Trong Xiềng xích, Farah đã khéo hoà nhập cuộc sống của Somalie với sự thể nghiệm trong kế sinh nhai trên chặng đường lưu vong của mình. Bằng thủ pháp hiện thực nhất quán, tác giả mạnh dạn vạch trần mối nguy cơ nghiêm trọng của xã hội và nguy cơ về đời sống tinh thần của con người trong xã hội hậu thực dân tại Somalie hiện nay. Farah chân thành biểu tỏ tình yêu vô hạn đối với tổ quốc, bất luận hiện thực của Somalie gian khó đến đâu cũng không ngăn cản được tấm lòng son sắt của ông. Mấy chục năm qua, Farah dốc sức viết về Somalie, động viên mọi người hãy ra sức đấu tranh vì vận mệnh của dân tộc, vì đời sống tinh thần của con người. Đó cũng là khát vọng của Somalie, khát vọng của văn học Somalie, khát vọng của văn học châu Phi.
Theo World Culture
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,