Nhà văn Trương Hiền Lượng - khẩu tài, văn tài lấp lánh
Trong văn học sử thời kỳ mới cũng như trên văn đàn Trung Quốc đương đại, Trương Hiền Lượng là một nhân vật giàu màu sắc truyền kỳ. Do việc sáng tác trường ca Đại Phong Ca mà ông bị quy chụp thành phái hữu phải vào tù 22 năm; Rồi với những tác phẩm tiểu thuyết Cánh Rừng Xanh, Tập Quán Tử Vong, Một Nửa Đàn Ông Là Đàn Bà vv... mà ông đã trở thành một tên tuổi đỉnh cao của văn đàn Trung Quốc; Và do là “kẻ đầu têu” trong giới nhà văn lao vào thương trường, mà ngày nay ông đang phải hứng chịu nhiều điều tiếng. Đời người gian truân khổ nạn đã hun đúc ở ông cái nhân sinh quan không cam chịu tầm thường; Bề dầy lịch lãm về thi thư văn sử tạo nên ở ông cái tiềm chất văn học hơn người; Đường sinh nhai luôn đẩy ông tới chốn “đầu sóng ngọn gió” đã rèn dũa nên cái cá tính cương nghị kiên cường mà thẳng thắn chân thành của ông. Khi một nội hàm phong phú được phức hợp bởi tất cả những “nguyên tố” ấy phải ở vào cảnh không thể không lên tiếng, thì chúng ta lại may mắn có dịp được chứng kiến cái phong thái của “nhà hùng biện” Trương Hiền Lượng.
1. “Xảo Ngôn” (lời nói khôn khéo, kỹ xảo- ND) để ứng đối, trong “nguy nan” mới lộ rõ bản sắc anh hùng. Giống như văn tài, khẩu tài của Trương Hiền Lượng cũng nổi tiếng chẳng kém. Nhất là giữa lúc đang giao tiếp đàm luận, ứng đối vấn đáp mà xuất hiện tình huống “đột xuất”, thì cái khả năng “kịp thời có đủ cơ trí và khẩu tài, để hóa giải những câu hỏi hóc búa” (lời nhà thơ Trương Đồng Ngô) ở ông lại càng được thỏa sức phô bầy.
Sau khi Trung Quốc thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel, nhận lời mời của bạn, đoàn đại biểu hội nhà văn Trung Quốc do Trương Hiền Lượng dẫn đầu lần đầu tiên sang thăm Israel. Trong dịp đó, hai đài truyền hình duy nhất của quốc gia ấy đã cùng lúc phỏng vấn trực tiếp nhà văn Trương Hiền Lượng. Khi tiết mục 20 phút dự định sắp được kết thúc trôi chảy, thì người dẫn chương trình hỏi đột ngột: “Thưa Trương Hiền Lượng tiên sinh, ông là một đảng viên cộng sản, gần đây, với tư cách nhà văn ông đã đi thăm rất nhiều quốc gia phương Tây, xin được hỏi, qua so sánh đối chiếu, ông cho rằng chủ nghĩa tư bản tốt hay chủ nghĩa xã hội tốt hơn?” Đối mặt với câu hỏi đầy bất ngờ và mang cách thức “hỏi lựa chọn” này, nếu từ chối trả lời hoặc tìm câu giễu cợt lại thì sẽ làm mất lễ nghi lịch sự, nếu im lặng hay miệng lưỡi vụng về thì có thể làm hỏng hình tượng của nhà văn Trung Quốc. Trương Hiền Lượng đã mỉm cười trả lời: “Đối với đảng viên cộng sản mà nói thì đây là một câu hỏi không thành vấn đề, những người theo chủ nghĩa duy vật lịch sử không có sự so sánh này. Bởi người cộng sản chúng tôi cho rằng sự phát triển của xã hội là một lưu trình tự nhiên, sau xã hội cộng sản nguyên thủy là xã hội nô lệ, sau xã hội nô lệ là xã hội phong kiến, đến khi sức sản xuất của xã hội phong kiến đã đạt tới một mức nhất định, thì sẽ bị chủ nghĩa tư bản thay thế, cũng tương tự, sau khi sức sản xuất của xã hội tư bản đã phát triển cao độ, thì chủ nghĩa xã hội phải xuất hiện một cách tự nhiên. Điều này cũng giống như là sau mùa xuân là mùa hè, sau mùa hè là mùa thu, và sau mùa thu đến mùa đông vậy. Anh không thể so sánh rốt cuộc thì mùa xuân hay là mùa hè tốt hơn, hay nói là mùa thu tốt hơn mùa đông, mỗi một mùa đều có chỗ tốt và điểm đặc sắc của nó, dù người ta có cho là không tốt, mỗi một mùa vẫn tất yếu sẽ đến, và anh đều phải thích ứng với nó, trải qua nó.” Người dẫn chương trình vẫn chưa chịu thôi, lại hỏi tiếp: “Xin được hỏi, ông là một đảng viên cộng sản, phải giải thích làm sao điều này?” Trương Hiền Lượng thong dong trả lời: “Đúng vậy, vị đảng viên cộng sản này còn là một nhà tư bản nữa. Nó được quyết định bởi giai đoạn lịch sử mà chúng ta đang sống này. Tỷ dụ như vào mùa đông, tôi cần phải mặc thêm cho mình một chiếc áo, thế nhưng khi lúc mùa xuân đến, không cần ai phải nói tôi cũng sẽ tự cởi bớt chiếc áo vậy.”
Có thể là người dẫn chương trình không ác ý, sự “tinh quái” của anh ta chỉ là muốn dồn người bị phỏng vấn vào ít nhiều lúng túng, để gây chút thích thú cho khán giả truyền hình mà thôi. Với bản thân con người vốn đã mang sẵn nhiều tranh luận của Trương Hiền Lượng mà nói, câu anh ta hỏi là cả một vấn đề vừa “nhậy cảm” vừa “hóc búa”, bởi hiển nhiên câu hỏi đã vượt ra phạm vi thông thường của văn học và xã hội, “mũi dùi” đã chỉ thẳng trực tiếp vào thái độ chính trị và tín ngưỡng cá nhân của Tương Hiền Lượng. Thế nhưng, bằng sự thông tuệ hơn người và khả năng ứng biến, Trương Hiền Lượng đã ứng đáp thật khôn khéo, - cái câu “Đối với đảng viên cộng sản mà nói thì đây là một câu hỏi không thành vấn đề.” đã biểu hiện đầy đủ niềm tự hào và lòng tự tin của một người cộng sản. Việc diễn giải về “lưu trình tự nhiên” thì nói rõ một cách đơn giản và thiết yếu quy luật chung của sự phát triển xã hội. Đem liên kết quy luật phát triển xã hội với những sự việc gắn bó mật thiết trong đời sống con người như bốn mùa xuân hạ thu đông, như “mặc áo” “cởi áo”, hai ví dụ so kè đầy tinh tế này, lời tuy giản dị mà nghĩa rất đầy đặn, đạo lý được hiển hiện thật sinh động.
2. “Hào Ngữ” (lời nói hào sảng, phóng khoáng-ND) phát ra tự tấm lòng, tình người tuôn chảy giữa thoáng đãng. Cái hiển hiện và đem đến cho người ta từ trạng thái đầy tự tin, là một cảm nhận tin tưởng và chia sẻ. Típ người mang nét đẹp này một khi “ngôn thuyết”, thường bày tỏ xả láng những cảm xúc tự đáy lòng, cho ta cảm nhận về một thứ ngôn ngữ trong sáng giản dị, đầy lưu loát sảng khoái.
Sau khi chuyển sang kinh doanh giữa thương trường, Trương Hiền Lượng đã gây ra nhiều lời thị phi dị nghị, cũng dẫn đến sự lo lắng của nhiều người đối với tương lai ông. Một lần, nhà báo nọ đã hỏi ông trong cuộc phỏng vấn: “Trong vòng 5 năm trở thành một trong những đại gia nổi tiếng nhất Trung Quốc, phải chẳng đó là niềm tin vững chãi ở ông?” Trương Hiền Lượng đã trả lời không chút do dự: “Theo tôi, cũng giống như anh lính nào mà không muốn trở thành vị nguyên soái sẽ không phải người lính tốt, một doanh nhân mà không mong trở thành đại gia thì cũng không phải doanh nhân tốt. Cai mà tôi đánh giá cao ở các doanh nhân phương Tây, là ở chỗ họ không lấy làm thỏa mãn vì đã có được bao nhiêu tiền tài, cái họ lấy làm hãnh diện là việc họ có thể chi phối được bao nhiêu tài sản. Dù nói cách nào, thì sau khi tôi đăng ký kinh doanh cho công ty Nghệ Hải, tôi lại cho thành lập thêm công ty Tin Học Thương Mại Ninh Hạ, công ty Điện ảnh Miền Tây Hoa Hạ và công ty hữu hạn Bảo Kiện Lục Hóa. Hiện viễn cảnh mấy công ty này đều rất tốt, các dự án tôi đầu tư đều có giá trị cao. Sau khi lao vào thương trường, tôi cảm thấy ngày nào mình cũng phải đối mặt với thách thức, nhưng tôi không sợ thách thức, trước đây tôi từng sử dụng quãng thời gian 5 năm, thông qua sự phấn đấu cá nhân để trở thành nhà văn trứ danh của Trung Quốc, liên tục trong 3 năm các tác phẩm tôi đoạt giải thưởng lớn quốc gia, đó là điều chưa từng thấy ở miền tây Trung Quốc. Tôi vững tin rằng, tôi cũng có thể sử dụng 5 năm như thế, để trở thành một đại gia danh tiếng của Trung Quốc.”
Không thấy chút gì là làm bộ và giả tạo, cũng không thấy chút gì là tự phụ ngông cuồng, cái mà ta cảm nhận được là một cảm xúc mạnh mẽ như sóng vỗ bờ, là một chí hướng ngút trời hùng tráng. Sự ứng dụng mô phỏng tuyệt diệu danh ngôn của Napoleon, đã nói lên một cách hào hùng hoài bão và quyết tâm làm nên nghiệp lớn ở thời kinh tế thị trường; Việc sử dụng hai cụm từ “có được” và “chi phối”, “thỏa mãn” với “tự hào” như một thứ giải thích, bày tỏ mục đích kinh doanh thương mại thật sự của mình là khác hẳn với thế tục tầm thường. Câu “tôi vững tin” sáng sủa mạnh mẽ càng nói lên sự đeo đuổi một mực đối với mục tiêu cuộc đời và niềm tin kiêu hãnh của ông.
3. Dùng “Thú Ngôn” (lời nói hài hước lý thú –ND) để ứng đáp, giữa đàm tiếu thể hiện phong thái của bậc đại trí, những lời đàm thoại hài hước thú vị, chắc hẳn lấp lánh trí tuệ người nói, nhưng điều quan trọng hơn, nó còn phản ánh nhân sinh quan của kẻ phát ngôn. Thật khó tưởng tượng một kẻ bi quan yếm thế, tiêu cực chán đời lại có thể có được chất hài hước. Chỉ những ai lạc quan khoáng đạt, dù có kinh lịch bao nỗi phong sương đời người mà vẫn không nhụt chí tiến thủ, mới có được chất hài hước chung thân.
Lúc đoàn đại biểu hội nhà văn Trung Quốc hạ xuống sân bay Israel, giữa Trương Hiền Lượng với đại sứ Israel đã có cuộc đối thoại lý thú thế này:
Đại sứ Israel: “Ông biết tôi khổ sở thế nào không? chuyến bay chậm giờ, tôi đã phải đợi các ông ở đây đến 40 phút.”
Nhà văn Trương Hiền Lượng: “Không, đó là tại lịch sử bị chậm giờ. Chúng tôi đã đợi các ngài 40 năm trời.”
Ngài đại sứ Israel: “Nhưng chúng tôi là một trong những quốc gia đầu tiên công nhận nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa.”
Nhà văn Trương Hiền Lượng: “Trung Quốc chúng tôi có câu thành ngữ “hậu lai cư thượng” (đi sau về trước). Người đến sau có thể chiếm được vị trí tốt hơn.”
Đỡ một lời tựa như oán thán của đại sứ Israel, từ việc “chậm giờ” của máy bay, Trương Hiền Lượng đã khéo léo dẫn tới chuyện “chậm giờ” của lịch sử, vừa tránh việc phải tiếp tục cái thoại đề “máy bay chậm giờ” không vui này, vừa qua “hiện thời” và “lịch sử”, để biểu lộ một cách hàm súc uyển chuyển cái ý lấy làm tiếc về quan hệ ngoại giao đóng băng giữa hai nước trong 40 năm qua, và bày tỏ niềm vui rồi nay đã được “hạ cánh”. Vận dụng khéo léo câu thành ngữ “hậu lai cư thượng”, để rồi trong đàm tiếu đã “đổ” lỗi những lấn cấn trong quan hệ giữa hai nước sang đối phương, và còn lộ ra được một ẩn ý sâu hơn: Hãy gìn giữ cơ may lịch sử hiếm có này. Trương Hiền Lượng tuyệt nhiên không phải con người cười cợt dễ dãi, lạm dụng hài hước, nhưng ở đây, ông dùng cách cười nói khéo léo, thú vị để nói lên cái tâm thành ý thật của mình, sự hài hước ngụ ý sâu xa này không phải thứ khôi hài hời hợt có thể so bì.
(Báo Văn nghệ)
Trong văn học sử thời kỳ mới cũng như trên văn đàn Trung Quốc đương đại, Trương Hiền Lượng là một nhân vật giàu màu sắc truyền kỳ. Do việc sáng tác trường ca Đại Phong Ca mà ông bị quy chụp thành phái hữu phải vào tù 22 năm; Rồi với những tác phẩm tiểu thuyết Cánh Rừng Xanh, Tập Quán Tử Vong, Một Nửa Đàn Ông Là Đàn Bà vv... mà ông đã trở thành một tên tuổi đỉnh cao của văn đàn Trung Quốc; Và do là “kẻ đầu têu” trong giới nhà văn lao vào thương trường, mà ngày nay ông đang phải hứng chịu nhiều điều tiếng. Đời người gian truân khổ nạn đã hun đúc ở ông cái nhân sinh quan không cam chịu tầm thường; Bề dầy lịch lãm về thi thư văn sử tạo nên ở ông cái tiềm chất văn học hơn người; Đường sinh nhai luôn đẩy ông tới chốn “đầu sóng ngọn gió” đã rèn dũa nên cái cá tính cương nghị kiên cường mà thẳng thắn chân thành của ông. Khi một nội hàm phong phú được phức hợp bởi tất cả những “nguyên tố” ấy phải ở vào cảnh không thể không lên tiếng, thì chúng ta lại may mắn có dịp được chứng kiến cái phong thái của “nhà hùng biện” Trương Hiền Lượng.
1. “Xảo Ngôn” (lời nói khôn khéo, kỹ xảo- ND) để ứng đối, trong “nguy nan” mới lộ rõ bản sắc anh hùng. Giống như văn tài, khẩu tài của Trương Hiền Lượng cũng nổi tiếng chẳng kém. Nhất là giữa lúc đang giao tiếp đàm luận, ứng đối vấn đáp mà xuất hiện tình huống “đột xuất”, thì cái khả năng “kịp thời có đủ cơ trí và khẩu tài, để hóa giải những câu hỏi hóc búa” (lời nhà thơ Trương Đồng Ngô) ở ông lại càng được thỏa sức phô bầy.
Sau khi Trung Quốc thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel, nhận lời mời của bạn, đoàn đại biểu hội nhà văn Trung Quốc do Trương Hiền Lượng dẫn đầu lần đầu tiên sang thăm Israel. Trong dịp đó, hai đài truyền hình duy nhất của quốc gia ấy đã cùng lúc phỏng vấn trực tiếp nhà văn Trương Hiền Lượng. Khi tiết mục 20 phút dự định sắp được kết thúc trôi chảy, thì người dẫn chương trình hỏi đột ngột: “Thưa Trương Hiền Lượng tiên sinh, ông là một đảng viên cộng sản, gần đây, với tư cách nhà văn ông đã đi thăm rất nhiều quốc gia phương Tây, xin được hỏi, qua so sánh đối chiếu, ông cho rằng chủ nghĩa tư bản tốt hay chủ nghĩa xã hội tốt hơn?” Đối mặt với câu hỏi đầy bất ngờ và mang cách thức “hỏi lựa chọn” này, nếu từ chối trả lời hoặc tìm câu giễu cợt lại thì sẽ làm mất lễ nghi lịch sự, nếu im lặng hay miệng lưỡi vụng về thì có thể làm hỏng hình tượng của nhà văn Trung Quốc. Trương Hiền Lượng đã mỉm cười trả lời: “Đối với đảng viên cộng sản mà nói thì đây là một câu hỏi không thành vấn đề, những người theo chủ nghĩa duy vật lịch sử không có sự so sánh này. Bởi người cộng sản chúng tôi cho rằng sự phát triển của xã hội là một lưu trình tự nhiên, sau xã hội cộng sản nguyên thủy là xã hội nô lệ, sau xã hội nô lệ là xã hội phong kiến, đến khi sức sản xuất của xã hội phong kiến đã đạt tới một mức nhất định, thì sẽ bị chủ nghĩa tư bản thay thế, cũng tương tự, sau khi sức sản xuất của xã hội tư bản đã phát triển cao độ, thì chủ nghĩa xã hội phải xuất hiện một cách tự nhiên. Điều này cũng giống như là sau mùa xuân là mùa hè, sau mùa hè là mùa thu, và sau mùa thu đến mùa đông vậy. Anh không thể so sánh rốt cuộc thì mùa xuân hay là mùa hè tốt hơn, hay nói là mùa thu tốt hơn mùa đông, mỗi một mùa đều có chỗ tốt và điểm đặc sắc của nó, dù người ta có cho là không tốt, mỗi một mùa vẫn tất yếu sẽ đến, và anh đều phải thích ứng với nó, trải qua nó.” Người dẫn chương trình vẫn chưa chịu thôi, lại hỏi tiếp: “Xin được hỏi, ông là một đảng viên cộng sản, phải giải thích làm sao điều này?” Trương Hiền Lượng thong dong trả lời: “Đúng vậy, vị đảng viên cộng sản này còn là một nhà tư bản nữa. Nó được quyết định bởi giai đoạn lịch sử mà chúng ta đang sống này. Tỷ dụ như vào mùa đông, tôi cần phải mặc thêm cho mình một chiếc áo, thế nhưng khi lúc mùa xuân đến, không cần ai phải nói tôi cũng sẽ tự cởi bớt chiếc áo vậy.”
Có thể là người dẫn chương trình không ác ý, sự “tinh quái” của anh ta chỉ là muốn dồn người bị phỏng vấn vào ít nhiều lúng túng, để gây chút thích thú cho khán giả truyền hình mà thôi. Với bản thân con người vốn đã mang sẵn nhiều tranh luận của Trương Hiền Lượng mà nói, câu anh ta hỏi là cả một vấn đề vừa “nhậy cảm” vừa “hóc búa”, bởi hiển nhiên câu hỏi đã vượt ra phạm vi thông thường của văn học và xã hội, “mũi dùi” đã chỉ thẳng trực tiếp vào thái độ chính trị và tín ngưỡng cá nhân của Tương Hiền Lượng. Thế nhưng, bằng sự thông tuệ hơn người và khả năng ứng biến, Trương Hiền Lượng đã ứng đáp thật khôn khéo, - cái câu “Đối với đảng viên cộng sản mà nói thì đây là một câu hỏi không thành vấn đề.” đã biểu hiện đầy đủ niềm tự hào và lòng tự tin của một người cộng sản. Việc diễn giải về “lưu trình tự nhiên” thì nói rõ một cách đơn giản và thiết yếu quy luật chung của sự phát triển xã hội. Đem liên kết quy luật phát triển xã hội với những sự việc gắn bó mật thiết trong đời sống con người như bốn mùa xuân hạ thu đông, như “mặc áo” “cởi áo”, hai ví dụ so kè đầy tinh tế này, lời tuy giản dị mà nghĩa rất đầy đặn, đạo lý được hiển hiện thật sinh động.
2. “Hào Ngữ” (lời nói hào sảng, phóng khoáng-ND) phát ra tự tấm lòng, tình người tuôn chảy giữa thoáng đãng. Cái hiển hiện và đem đến cho người ta từ trạng thái đầy tự tin, là một cảm nhận tin tưởng và chia sẻ. Típ người mang nét đẹp này một khi “ngôn thuyết”, thường bày tỏ xả láng những cảm xúc tự đáy lòng, cho ta cảm nhận về một thứ ngôn ngữ trong sáng giản dị, đầy lưu loát sảng khoái.
Sau khi chuyển sang kinh doanh giữa thương trường, Trương Hiền Lượng đã gây ra nhiều lời thị phi dị nghị, cũng dẫn đến sự lo lắng của nhiều người đối với tương lai ông. Một lần, nhà báo nọ đã hỏi ông trong cuộc phỏng vấn: “Trong vòng 5 năm trở thành một trong những đại gia nổi tiếng nhất Trung Quốc, phải chẳng đó là niềm tin vững chãi ở ông?” Trương Hiền Lượng đã trả lời không chút do dự: “Theo tôi, cũng giống như anh lính nào mà không muốn trở thành vị nguyên soái sẽ không phải người lính tốt, một doanh nhân mà không mong trở thành đại gia thì cũng không phải doanh nhân tốt. Cai mà tôi đánh giá cao ở các doanh nhân phương Tây, là ở chỗ họ không lấy làm thỏa mãn vì đã có được bao nhiêu tiền tài, cái họ lấy làm hãnh diện là việc họ có thể chi phối được bao nhiêu tài sản. Dù nói cách nào, thì sau khi tôi đăng ký kinh doanh cho công ty Nghệ Hải, tôi lại cho thành lập thêm công ty Tin Học Thương Mại Ninh Hạ, công ty Điện ảnh Miền Tây Hoa Hạ và công ty hữu hạn Bảo Kiện Lục Hóa. Hiện viễn cảnh mấy công ty này đều rất tốt, các dự án tôi đầu tư đều có giá trị cao. Sau khi lao vào thương trường, tôi cảm thấy ngày nào mình cũng phải đối mặt với thách thức, nhưng tôi không sợ thách thức, trước đây tôi từng sử dụng quãng thời gian 5 năm, thông qua sự phấn đấu cá nhân để trở thành nhà văn trứ danh của Trung Quốc, liên tục trong 3 năm các tác phẩm tôi đoạt giải thưởng lớn quốc gia, đó là điều chưa từng thấy ở miền tây Trung Quốc. Tôi vững tin rằng, tôi cũng có thể sử dụng 5 năm như thế, để trở thành một đại gia danh tiếng của Trung Quốc.”
Không thấy chút gì là làm bộ và giả tạo, cũng không thấy chút gì là tự phụ ngông cuồng, cái mà ta cảm nhận được là một cảm xúc mạnh mẽ như sóng vỗ bờ, là một chí hướng ngút trời hùng tráng. Sự ứng dụng mô phỏng tuyệt diệu danh ngôn của Napoleon, đã nói lên một cách hào hùng hoài bão và quyết tâm làm nên nghiệp lớn ở thời kinh tế thị trường; Việc sử dụng hai cụm từ “có được” và “chi phối”, “thỏa mãn” với “tự hào” như một thứ giải thích, bày tỏ mục đích kinh doanh thương mại thật sự của mình là khác hẳn với thế tục tầm thường. Câu “tôi vững tin” sáng sủa mạnh mẽ càng nói lên sự đeo đuổi một mực đối với mục tiêu cuộc đời và niềm tin kiêu hãnh của ông.
3. Dùng “Thú Ngôn” (lời nói hài hước lý thú –ND) để ứng đáp, giữa đàm tiếu thể hiện phong thái của bậc đại trí, những lời đàm thoại hài hước thú vị, chắc hẳn lấp lánh trí tuệ người nói, nhưng điều quan trọng hơn, nó còn phản ánh nhân sinh quan của kẻ phát ngôn. Thật khó tưởng tượng một kẻ bi quan yếm thế, tiêu cực chán đời lại có thể có được chất hài hước. Chỉ những ai lạc quan khoáng đạt, dù có kinh lịch bao nỗi phong sương đời người mà vẫn không nhụt chí tiến thủ, mới có được chất hài hước chung thân.
Lúc đoàn đại biểu hội nhà văn Trung Quốc hạ xuống sân bay Israel, giữa Trương Hiền Lượng với đại sứ Israel đã có cuộc đối thoại lý thú thế này:
Đại sứ Israel: “Ông biết tôi khổ sở thế nào không? chuyến bay chậm giờ, tôi đã phải đợi các ông ở đây đến 40 phút.”
Nhà văn Trương Hiền Lượng: “Không, đó là tại lịch sử bị chậm giờ. Chúng tôi đã đợi các ngài 40 năm trời.”
Ngài đại sứ Israel: “Nhưng chúng tôi là một trong những quốc gia đầu tiên công nhận nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa.”
Nhà văn Trương Hiền Lượng: “Trung Quốc chúng tôi có câu thành ngữ “hậu lai cư thượng” (đi sau về trước). Người đến sau có thể chiếm được vị trí tốt hơn.”
Đỡ một lời tựa như oán thán của đại sứ Israel, từ việc “chậm giờ” của máy bay, Trương Hiền Lượng đã khéo léo dẫn tới chuyện “chậm giờ” của lịch sử, vừa tránh việc phải tiếp tục cái thoại đề “máy bay chậm giờ” không vui này, vừa qua “hiện thời” và “lịch sử”, để biểu lộ một cách hàm súc uyển chuyển cái ý lấy làm tiếc về quan hệ ngoại giao đóng băng giữa hai nước trong 40 năm qua, và bày tỏ niềm vui rồi nay đã được “hạ cánh”. Vận dụng khéo léo câu thành ngữ “hậu lai cư thượng”, để rồi trong đàm tiếu đã “đổ” lỗi những lấn cấn trong quan hệ giữa hai nước sang đối phương, và còn lộ ra được một ẩn ý sâu hơn: Hãy gìn giữ cơ may lịch sử hiếm có này. Trương Hiền Lượng tuyệt nhiên không phải con người cười cợt dễ dãi, lạm dụng hài hước, nhưng ở đây, ông dùng cách cười nói khéo léo, thú vị để nói lên cái tâm thành ý thật của mình, sự hài hước ngụ ý sâu xa này không phải thứ khôi hài hời hợt có thể so bì.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,