Góp thêm với bài "Sự nghi vấn về ba bài thơ"
Nguyễn Giang
Nhà thơ Quang Huy viết bài: Sự nghi vấn về ba bài thơ, đăng trên báo Văn nghệ số 14 (2-4-2005), trong đó có hai bài Em tắm của Bạc Văn ùi và Nhớ vợ của Cầm Vĩnh Ui, nhiều người đồn rằng đều của nhà thơ Cầm Giang.
Nghe nói sau khi sáng tác hai bài thơ này Cầm Giang không nhận là của mình. Bởi vì, sợ nội dung hai bài thơ bị đánh giá "Mất lập trường" trong lúc cả nước đang có chiến tranh. Cứ thế lời đồn đại lan ra mãi, đến nay vẫn chưa có xác nhận thoả đáng nào là thơ của Cầm Giang.
Tôi xin góp thêm một số chi tiết cụ thể sau:
Tôi gặp nhà thơ Cầm Giang ở Đại hội thành lập Hội Văn học - Nghệ thuật Vĩnh Phú năm 1975.
Đại hội tổ chức họp ba ngày, cho nên đại biểu được bố trí nơi ăn, nghỉ rất chu đáo. Văn nghệ sĩ chia thành các tổ để tiện sinh hoạt. Tôi ở tổ thơ.
Buổi trưa hôm đầu tiên, tại phòng nghỉ của tổ thơ, đang lúc thiu thiu ngủ, đột nhiên có người đẩy mạnh cửa. Nhà thơ Nguyễn Công Dương nằm cạnh tôi, khó chịu hỏi:
- Ông tướng nào thế?
Người mới vào đứng giữa nhà, giọng oang oang:
- Tổ thơ đây phải không?
- Ông là ai?
Thấy thái độ Nguyễn Công Dương không hài lòng, người đó nói nhỏ nhẹ hẳn:
- Tớ là Cầm Giang.
Nguyễn Công Dương vội nhỏm dậy, mắt tròn xoe, thốt lên:
- Anh Cầm Giang!
Nguyễn Công Dương liền kéo tôi dậy. Tuyên bố không ngủ trưa nữa để nói chuyện với anh Cầm Giang.
Lúc bấy giờ bọn tôi mới chập chững làm thơ, mỗi khi được gặp những nhà thơ đàn anh thấy thiêng liêng lắm. Nhất là Cầm Giang. Anh đã in những tập thơ: Rừng trắng hoa ban, Gió núi biên phòng, Người bản Nà Phiêu và Nà Phiêu đánh Mỹ. Thêm vào đó anh còn dịch thơ dân tộc thiểu số rất hay được in trong Tuyển tập thơ Việt Nam 1945-1960. Nhất là bài thơ nổi tiếng Núi Mường Hung, Dòng sông Mã được nhạc sĩ Bùi Đức Hạnh phổ thành bài hát Tình ca Tây Bắc cũng nổi tiếng.
Cầm Giang lúc ấy khoảng trên 40 tuổi. Trông to lớn, vạm vỡ. Ăn mặc xuềnh xoàng, nói nhát gừng. Nhìn bề ngoài khắc khổ. Dáng một người nông dân hơn một nhà thơ. Khi tiếp xúc mới biết tính anh thẳng, bộc trực nhưng cũng rất hiền hậu, mộc mạc, cởi mở và dễ mến.
Thấy chúng tôi chân tình, kính trọng anh như một nhà thơ bậc thầy, anh bùi ngùi, xúc động:
- Cuộc đời tớ vất vả lắm, tồi tệ lắm. Chẳng ra gì đâu! May nhờ anh Nguyễn Bùi Vợi (khi ấy là biên tập Văn nghệ Vĩnh Phú) vẫn ưu ái in thơ và Hội Văn học tỉnh nhà không quên mình, mình thật vui, thật biết ơn.
Tôi hỏi anh về tác giả một vế câu đối có liên quan đến anh đăng trên báo Văn nghệ đã lâu. Sở dĩ nói một vế vì còn vế kia là để thách đối. Vế đối ghép rất hay tên năm tập thơ của năm nhà thơ: Vũ Cao, Cầm Giang, Lưu Quang Thuận, Huyền Kiêu và Huy Cận mà thành:
Sớm nay, Rừng trắng hoa ban, Mừng đất nước sang xuân, Trời mỗi ngày lại sáng.
Nghe xong anh cười to:
- Của anh Đồ Phồn đấy.
Hỏi anh về thơ dịch từ tiếng dân tộc thiểu số, anh hồ hởi nói:
- Tớ có thế mạnh là: Làm thơ tiếng Kinh rồi dịch sang tiếng dân tộc thiểu số để dân tộc thiểu số đọc. Làm thơ tiếng dân tộc thiểu số lại dịch sang tiếng Kinh để người Kinh đọc. Như thế có đắc địa không?
- Bọn em nghe đồn Bạc Văn ùi và Cầm Vĩnh Ui làm gì có. Hai bài thơ Em tắm và Nhớ vợ là của anh.
Cầm Giang vội xua xua tay:
- Khó nói! Khó nói! Chính vì vậy mà tớ bị tai vạ đấy. Điêu đứng lắm. Đình chỉ công tác. Điều đi bán nước mắm tận Mường Tè. Rồi cho về vườn. Giờ thì làm thầy thuốc ở xã.
Anh nghiêm sắc mặt có ý bảo chúng tôi đừng xem thường chuyện này:
- Thơ như thế là khuyết điểm nặng về lập trường tư tưởng. Tớ bị kỉ luật là tất nhiên.
Cầm Giang tham gia chống Pháp từ những ngày đầu kháng chiến. Nhiều năm là bộ đội tình nguyện trên chiến trường Bắc Lào. Hoạt động văn nghệ ở Tây Bắc. Biên tập viên báo Văn nghệ. Đi thực tế sáng tác, làm y tá ở mỏ than Làng Cẩm Thái Nguyên.
Một nhà thơ có quá trình như vậy mà lại bị tai vạ vì thơ. Thương anh quá, chúng tôi không hỏi gì nữa.
Không ngờ, ngày nay mới thấy thật đáng tiếc. Nếu như chúng tôi hỏi thêm anh một chút nữa thôi thì hay biết bao nhiêu.
Đã thế, tôi và Nguyễn Công Dương hẹn có dịp sẽ về chơi nhà anh ở Vĩnh Tường, anh vui lắm. Nhưng rồi không về được. Khi hay tin anh mất, tôi xót xa ân hận mãi.
Tưởng nhớ anh, tìm hiểu thêm về anh mới biết anh không phải Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi viết bài thơ chân dung anh mà nước mắt lưng tròng:
Cầm Giang
Người Bản Nà Phiêu
Cùng Nà Phiêu đánh Mỹ
Gió núi biên phòng
Mường Hung, Sông Mã
Tây Bắc - Bản tình ca nghiệt ngã
Khóc thương người: Rừng trắng hoa ban.
Như vậy, theo tôi những "nghi vấn" nhà thơ Quang Huy đưa ra là hoàn toàn có cơ sở. Bài thơ Em tắm và Nhớ vợ in lần đầu trong tập Cầu vào bản, Nhà xuất bản Văn học 1960. Sau đó in trong tuyển tập thơ Việt Nam 1945-1960 và nhiều nơi khác. Nhà thơ Quang Huy cũng đã bỏ công dò hỏi nhiều nhà thơ dân tộc thiểu số ở nước ta nhưng không ai biết về hai tác giả Bạc Văn ùi và Cầm Vĩnh Ui thuộc dân tộc nào, bao nhiêu tuổi và sinh sống ở địa chỉ nào?
Còn đối với Cầm Giang anh đã nói thực sự bị tai vạ vì thơ. Bị đình chỉ công tác, điều đi bán nước mắm ở Mường Tè. Rồi phải nghỉ việc về làm thầy thuốc xã.
Do đó, tôi mong muốn bằng một số chi tiết cụ thể qua lần may mắn gặp nhà thơ Cầm Giang, góp phần cùng nhà thơ Quang Huy xoá dần "Lớp sương mù nghi vấn" và "tìm lời xác nhận thoả đáng cho thơ Cầm Giang".
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Nguyễn Giang
Nhà thơ Quang Huy viết bài: Sự nghi vấn về ba bài thơ, đăng trên báo Văn nghệ số 14 (2-4-2005), trong đó có hai bài Em tắm của Bạc Văn ùi và Nhớ vợ của Cầm Vĩnh Ui, nhiều người đồn rằng đều của nhà thơ Cầm Giang.
Nghe nói sau khi sáng tác hai bài thơ này Cầm Giang không nhận là của mình. Bởi vì, sợ nội dung hai bài thơ bị đánh giá "Mất lập trường" trong lúc cả nước đang có chiến tranh. Cứ thế lời đồn đại lan ra mãi, đến nay vẫn chưa có xác nhận thoả đáng nào là thơ của Cầm Giang.
Tôi xin góp thêm một số chi tiết cụ thể sau:
Tôi gặp nhà thơ Cầm Giang ở Đại hội thành lập Hội Văn học - Nghệ thuật Vĩnh Phú năm 1975.
Đại hội tổ chức họp ba ngày, cho nên đại biểu được bố trí nơi ăn, nghỉ rất chu đáo. Văn nghệ sĩ chia thành các tổ để tiện sinh hoạt. Tôi ở tổ thơ.
Buổi trưa hôm đầu tiên, tại phòng nghỉ của tổ thơ, đang lúc thiu thiu ngủ, đột nhiên có người đẩy mạnh cửa. Nhà thơ Nguyễn Công Dương nằm cạnh tôi, khó chịu hỏi:
- Ông tướng nào thế?
Người mới vào đứng giữa nhà, giọng oang oang:
- Tổ thơ đây phải không?
- Ông là ai?
Thấy thái độ Nguyễn Công Dương không hài lòng, người đó nói nhỏ nhẹ hẳn:
- Tớ là Cầm Giang.
Nguyễn Công Dương vội nhỏm dậy, mắt tròn xoe, thốt lên:
- Anh Cầm Giang!
Nguyễn Công Dương liền kéo tôi dậy. Tuyên bố không ngủ trưa nữa để nói chuyện với anh Cầm Giang.
Lúc bấy giờ bọn tôi mới chập chững làm thơ, mỗi khi được gặp những nhà thơ đàn anh thấy thiêng liêng lắm. Nhất là Cầm Giang. Anh đã in những tập thơ: Rừng trắng hoa ban, Gió núi biên phòng, Người bản Nà Phiêu và Nà Phiêu đánh Mỹ. Thêm vào đó anh còn dịch thơ dân tộc thiểu số rất hay được in trong Tuyển tập thơ Việt Nam 1945-1960. Nhất là bài thơ nổi tiếng Núi Mường Hung, Dòng sông Mã được nhạc sĩ Bùi Đức Hạnh phổ thành bài hát Tình ca Tây Bắc cũng nổi tiếng.
Cầm Giang lúc ấy khoảng trên 40 tuổi. Trông to lớn, vạm vỡ. Ăn mặc xuềnh xoàng, nói nhát gừng. Nhìn bề ngoài khắc khổ. Dáng một người nông dân hơn một nhà thơ. Khi tiếp xúc mới biết tính anh thẳng, bộc trực nhưng cũng rất hiền hậu, mộc mạc, cởi mở và dễ mến.
Thấy chúng tôi chân tình, kính trọng anh như một nhà thơ bậc thầy, anh bùi ngùi, xúc động:
- Cuộc đời tớ vất vả lắm, tồi tệ lắm. Chẳng ra gì đâu! May nhờ anh Nguyễn Bùi Vợi (khi ấy là biên tập Văn nghệ Vĩnh Phú) vẫn ưu ái in thơ và Hội Văn học tỉnh nhà không quên mình, mình thật vui, thật biết ơn.
Tôi hỏi anh về tác giả một vế câu đối có liên quan đến anh đăng trên báo Văn nghệ đã lâu. Sở dĩ nói một vế vì còn vế kia là để thách đối. Vế đối ghép rất hay tên năm tập thơ của năm nhà thơ: Vũ Cao, Cầm Giang, Lưu Quang Thuận, Huyền Kiêu và Huy Cận mà thành:
Sớm nay, Rừng trắng hoa ban, Mừng đất nước sang xuân, Trời mỗi ngày lại sáng.
Nghe xong anh cười to:
- Của anh Đồ Phồn đấy.
Hỏi anh về thơ dịch từ tiếng dân tộc thiểu số, anh hồ hởi nói:
- Tớ có thế mạnh là: Làm thơ tiếng Kinh rồi dịch sang tiếng dân tộc thiểu số để dân tộc thiểu số đọc. Làm thơ tiếng dân tộc thiểu số lại dịch sang tiếng Kinh để người Kinh đọc. Như thế có đắc địa không?
- Bọn em nghe đồn Bạc Văn ùi và Cầm Vĩnh Ui làm gì có. Hai bài thơ Em tắm và Nhớ vợ là của anh.
Cầm Giang vội xua xua tay:
- Khó nói! Khó nói! Chính vì vậy mà tớ bị tai vạ đấy. Điêu đứng lắm. Đình chỉ công tác. Điều đi bán nước mắm tận Mường Tè. Rồi cho về vườn. Giờ thì làm thầy thuốc ở xã.
Anh nghiêm sắc mặt có ý bảo chúng tôi đừng xem thường chuyện này:
- Thơ như thế là khuyết điểm nặng về lập trường tư tưởng. Tớ bị kỉ luật là tất nhiên.
Cầm Giang tham gia chống Pháp từ những ngày đầu kháng chiến. Nhiều năm là bộ đội tình nguyện trên chiến trường Bắc Lào. Hoạt động văn nghệ ở Tây Bắc. Biên tập viên báo Văn nghệ. Đi thực tế sáng tác, làm y tá ở mỏ than Làng Cẩm Thái Nguyên.
Một nhà thơ có quá trình như vậy mà lại bị tai vạ vì thơ. Thương anh quá, chúng tôi không hỏi gì nữa.
Không ngờ, ngày nay mới thấy thật đáng tiếc. Nếu như chúng tôi hỏi thêm anh một chút nữa thôi thì hay biết bao nhiêu.
Đã thế, tôi và Nguyễn Công Dương hẹn có dịp sẽ về chơi nhà anh ở Vĩnh Tường, anh vui lắm. Nhưng rồi không về được. Khi hay tin anh mất, tôi xót xa ân hận mãi.
Tưởng nhớ anh, tìm hiểu thêm về anh mới biết anh không phải Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi viết bài thơ chân dung anh mà nước mắt lưng tròng:
Cầm Giang
Người Bản Nà Phiêu
Cùng Nà Phiêu đánh Mỹ
Gió núi biên phòng
Mường Hung, Sông Mã
Tây Bắc - Bản tình ca nghiệt ngã
Khóc thương người: Rừng trắng hoa ban.
Như vậy, theo tôi những "nghi vấn" nhà thơ Quang Huy đưa ra là hoàn toàn có cơ sở. Bài thơ Em tắm và Nhớ vợ in lần đầu trong tập Cầu vào bản, Nhà xuất bản Văn học 1960. Sau đó in trong tuyển tập thơ Việt Nam 1945-1960 và nhiều nơi khác. Nhà thơ Quang Huy cũng đã bỏ công dò hỏi nhiều nhà thơ dân tộc thiểu số ở nước ta nhưng không ai biết về hai tác giả Bạc Văn ùi và Cầm Vĩnh Ui thuộc dân tộc nào, bao nhiêu tuổi và sinh sống ở địa chỉ nào?
Còn đối với Cầm Giang anh đã nói thực sự bị tai vạ vì thơ. Bị đình chỉ công tác, điều đi bán nước mắm ở Mường Tè. Rồi phải nghỉ việc về làm thầy thuốc xã.
Do đó, tôi mong muốn bằng một số chi tiết cụ thể qua lần may mắn gặp nhà thơ Cầm Giang, góp phần cùng nhà thơ Quang Huy xoá dần "Lớp sương mù nghi vấn" và "tìm lời xác nhận thoả đáng cho thơ Cầm Giang".
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Love mickey,