LƯU TRỌNG LƯ - NHÀ THƠ “TÌNH VỜI VỢI”
Mùa thu nhớ Tiếng Thu
Em không nghe rừng thu
Lá thu kêu xào xạc
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp lên lá vàng rơi
Nhà thơ Lưu Trọng Lư
Những câu thơ đẹp như một bức tranh, mơ hồ như mùa thu vàng nắng - đã tạo một dư âm không bao giờ tắt trong suốt thời niên thiếu của tôi. Lưu Trọng Lư "đến" với tôi lần đầu tiên chưa phhải bằng sự ngưỡng mộ mà bằng những giấc mơ ngôn ngữ. Tôi đã nắn nót chép những giấc mơ ấy vào trang vở học trò:
Vầng trăng từ độ lên ngôi
Năm năm bến cũ em ngồi quay tơ...
Làm sao tôi có thể quên được những câu thơ của Lưu Trọng Lư, Hồ Dzếnh, Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyễn Bính... Cũng như, làm sao tôi quên được những bài thơ tập tễnh đầu tay của mình bắt chước một chút Tiếng thu, một chút Ngập ngừng, một chút Người hàng xóm... Ôi, cái sự bắt chước dễ thương và dễ tha thứ ấy bây giờ “còn chi nữa”! Còn nhớ như in, ngày 10.8.1991 nhận được hung tin nhà thơ Lưu Trọng Lư, người thi sĩ ngày xưa đã chở đến cho tôi những giấc mộng đầu đời, người ấy không còn làm thơ được nữa, không còn vào Sài Gòn được lần nữa... Ngay khi nhận tin dữ ấy, lòng tôi chạnh nhớ mấy câu thơ tuyệt hay của ông:
Giờ đây hoa hoang dại
Bên sông, rụng tơi bời
Đã qua rồi cơn mộng
Đừng vỗ nữa tình ơi!
Bác Lưu Trọng Lư ơi! Dẫu rằng bác “đã qua rồi cơn mộng” nhưng làm sao bác bảo được “đừng vỗ nữa tình ơi”. Vì cái “tình vời vợi” trong thơ Lưu Trọng Lư nay không còn của riêng bác nữa, nó đã thuộc về đời, nó là một thứ tài sản tâm linh của cuộc đời rồi!
Còn nhớ ngày đất nước mới thống nhất, lần bác Lư vào Sài Gòn, anh con trai thích ngâm thơ của bác Lư đã "môi giới" cho tôi đến căn phòng trên lầu ba ở số 5B đường Võ Văn Tần xin phép được thu thanh tại chỗ phát biểu của bác. Thật là ngoài sự mong đợi, chẳng những bác Lưu Trọng Lư chỉ phát biểu thôi, lần ấy bác còn đọc vào băng hàng chục bài thơ mới nhất. Có điều, nhà thơ lớn, “cây cổ thụ” thơ Lưu Trọng Lư đã đặt một điều kiện là: tôi phải đọc thơ tôi cho bác nghe trước rồi bác mới chịu làm công việc mà tôi yêu cầu. Thú thật, tôi đã hết sức lo ngại khi phải “múa rìu qua mắt thợ”, phải đọc thơ mình trước “cây cổ thụ” là bác Lư! Nhưng nhà thơ lớn Lưu Trọng Lư đã chăm chú lắng nghe những câu thơ non nớt của tôi, và sau đó, đã góp ý vài lời rất chân thực. Thế đấy, thưa bác Lưu Trọng Lư, bác là cây đại thụ nhưng vẫn lắng tai chú ý đến từng tiếng dế mèn mỏng manh trong vạt cỏ.
Nhà thơ Lưu Trọng Lư và vợ, bà Lệ Minh
Lần ấy trong căn phòng nhỏ, uống tách trà, ăn miếng bánh ngọt, nghe nhà thơ Lưu Trọng Lư đọc thơ... Tôi có ngờ đâu rằng đó cũng chính là lần cuối cùng tôi có dịp trò chuyện lâu và dài với nhà thơ của “tình vời vợi”... Vẫn còn gặp bác Lư vài lần nữa, nhưng tôi nhận thấy bác đã yếu và lặng lẽ ít nói, phải chăng lúc ấy bác đang dồn sức viết hồi ký?
Tôi vẫn đinh ninh sẽ còn có dịp thực hiện một chương trình thơ giới thiệu nhà thơ Lưu Trọng Lư trong không khí tươi mới của văn học, thế nhưng “thành sự” là “tại thiên”!
Tuy vậy, để chữa cái lỗi của một người biên tập chậm lụt, tôi xin ghi lại đây hầu các bạn yêu thơ một trong những bài thơ cuối cùng của thi sĩ Lưu Trọng Lư viết trên giường bệnh.
Nhật Ký Nửa Nằm Nửa Ngồi: Viết
Cái gậy anh cho ai rồi
Từ hồi phố mình thành phố chợ
Không còn nghe chim Miếu hót, em ơi
Mà sao vẫn chát tai từ ngày xa đạn bom từng hồi nổ
Em vào nhà thắp cho Nông một nén nhang đi em
Chừ giúp anh ra ngoài đó
Anh liếc chút trời xanh
Mai mốt anh lành giúp anh cùng qua Văn Miếu
Với hoa với lá, chi chành
Một nhà thơ lang bạt suốt một đời, vậy mà nay Văn Miếu ở xế ngay trước mặt nhà mình lại không thể đến được, đau khổ lắm thay! Bác Lưu Trọng Lư ơi, ước mơ cuối cùng của bác là được “ra ngoài” để “liếc chút trời xanh” thôi sao? Ôi, “chút trời xanh” ấy thật là cần thiết với một nhà thơ lớn biết chừng nào!
tháng 8 - 2004
HỒ THI CA
Mùa thu nhớ Tiếng Thu
Em không nghe rừng thu
Lá thu kêu xào xạc
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp lên lá vàng rơi
Nhà thơ Lưu Trọng Lư
Những câu thơ đẹp như một bức tranh, mơ hồ như mùa thu vàng nắng - đã tạo một dư âm không bao giờ tắt trong suốt thời niên thiếu của tôi. Lưu Trọng Lư "đến" với tôi lần đầu tiên chưa phhải bằng sự ngưỡng mộ mà bằng những giấc mơ ngôn ngữ. Tôi đã nắn nót chép những giấc mơ ấy vào trang vở học trò:
Vầng trăng từ độ lên ngôi
Năm năm bến cũ em ngồi quay tơ...
Làm sao tôi có thể quên được những câu thơ của Lưu Trọng Lư, Hồ Dzếnh, Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyễn Bính... Cũng như, làm sao tôi quên được những bài thơ tập tễnh đầu tay của mình bắt chước một chút Tiếng thu, một chút Ngập ngừng, một chút Người hàng xóm... Ôi, cái sự bắt chước dễ thương và dễ tha thứ ấy bây giờ “còn chi nữa”! Còn nhớ như in, ngày 10.8.1991 nhận được hung tin nhà thơ Lưu Trọng Lư, người thi sĩ ngày xưa đã chở đến cho tôi những giấc mộng đầu đời, người ấy không còn làm thơ được nữa, không còn vào Sài Gòn được lần nữa... Ngay khi nhận tin dữ ấy, lòng tôi chạnh nhớ mấy câu thơ tuyệt hay của ông:
Giờ đây hoa hoang dại
Bên sông, rụng tơi bời
Đã qua rồi cơn mộng
Đừng vỗ nữa tình ơi!
Bác Lưu Trọng Lư ơi! Dẫu rằng bác “đã qua rồi cơn mộng” nhưng làm sao bác bảo được “đừng vỗ nữa tình ơi”. Vì cái “tình vời vợi” trong thơ Lưu Trọng Lư nay không còn của riêng bác nữa, nó đã thuộc về đời, nó là một thứ tài sản tâm linh của cuộc đời rồi!
Còn nhớ ngày đất nước mới thống nhất, lần bác Lư vào Sài Gòn, anh con trai thích ngâm thơ của bác Lư đã "môi giới" cho tôi đến căn phòng trên lầu ba ở số 5B đường Võ Văn Tần xin phép được thu thanh tại chỗ phát biểu của bác. Thật là ngoài sự mong đợi, chẳng những bác Lưu Trọng Lư chỉ phát biểu thôi, lần ấy bác còn đọc vào băng hàng chục bài thơ mới nhất. Có điều, nhà thơ lớn, “cây cổ thụ” thơ Lưu Trọng Lư đã đặt một điều kiện là: tôi phải đọc thơ tôi cho bác nghe trước rồi bác mới chịu làm công việc mà tôi yêu cầu. Thú thật, tôi đã hết sức lo ngại khi phải “múa rìu qua mắt thợ”, phải đọc thơ mình trước “cây cổ thụ” là bác Lư! Nhưng nhà thơ lớn Lưu Trọng Lư đã chăm chú lắng nghe những câu thơ non nớt của tôi, và sau đó, đã góp ý vài lời rất chân thực. Thế đấy, thưa bác Lưu Trọng Lư, bác là cây đại thụ nhưng vẫn lắng tai chú ý đến từng tiếng dế mèn mỏng manh trong vạt cỏ.
Nhà thơ Lưu Trọng Lư và vợ, bà Lệ Minh
Lần ấy trong căn phòng nhỏ, uống tách trà, ăn miếng bánh ngọt, nghe nhà thơ Lưu Trọng Lư đọc thơ... Tôi có ngờ đâu rằng đó cũng chính là lần cuối cùng tôi có dịp trò chuyện lâu và dài với nhà thơ của “tình vời vợi”... Vẫn còn gặp bác Lư vài lần nữa, nhưng tôi nhận thấy bác đã yếu và lặng lẽ ít nói, phải chăng lúc ấy bác đang dồn sức viết hồi ký?
Tôi vẫn đinh ninh sẽ còn có dịp thực hiện một chương trình thơ giới thiệu nhà thơ Lưu Trọng Lư trong không khí tươi mới của văn học, thế nhưng “thành sự” là “tại thiên”!
Tuy vậy, để chữa cái lỗi của một người biên tập chậm lụt, tôi xin ghi lại đây hầu các bạn yêu thơ một trong những bài thơ cuối cùng của thi sĩ Lưu Trọng Lư viết trên giường bệnh.
Nhật Ký Nửa Nằm Nửa Ngồi: Viết
Cái gậy anh cho ai rồi
Từ hồi phố mình thành phố chợ
Không còn nghe chim Miếu hót, em ơi
Mà sao vẫn chát tai từ ngày xa đạn bom từng hồi nổ
Em vào nhà thắp cho Nông một nén nhang đi em
Chừ giúp anh ra ngoài đó
Anh liếc chút trời xanh
Mai mốt anh lành giúp anh cùng qua Văn Miếu
Với hoa với lá, chi chành
Một nhà thơ lang bạt suốt một đời, vậy mà nay Văn Miếu ở xế ngay trước mặt nhà mình lại không thể đến được, đau khổ lắm thay! Bác Lưu Trọng Lư ơi, ước mơ cuối cùng của bác là được “ra ngoài” để “liếc chút trời xanh” thôi sao? Ôi, “chút trời xanh” ấy thật là cần thiết với một nhà thơ lớn biết chừng nào!
tháng 8 - 2004
HỒ THI CA
