Về thơ Đặng Hồng Thiệp
Lê Quang Sinh
Không hiểu là thiên mệnh hay là do bùa ngải mà cứ mỗi bận gặp con người thơ nào đó, tôi thường thấy ở họ niềm say sưa "quỷ ám". Thơ với họ như là một thứ tôn giáo để sống, để hết lòng thờ phụng. Một thứ rượu quý; một chất "gây nghiện" mà thượng đế ban cho môn đồ của người giữa cõi trần gian này. Họ hành xác mình một cách tự nguyện mà không mảy may so đo, tính toán. Trái tim họ thật ấm áp và bao dung. Đặng Hồng Thiệp cũng nằm trong số đó. Thơ anh như một dòng chảy tâm linh huyền ảo, óng ánh sắc màu:
Hoa hồng trắng làm nao lòng bướm trắng
Con bướm tung bay trong gió ngang tàng
Không ai biết lòng bướm thường trĩu nặng
Những sầu đau mật ngọt đa mang…
(Bướm trắng - Đá Vàng)
Có lẽ anh có lý khi tự ví mình như con bướm trắng ngang tàng. Đời đã sinh ra kiếp bướm phù du, trước vẻ đẹp rực rỡ của một bông hoa làm sao có thể cay nghiệt được. Làm sao có thể ghìm lòng mà thờ ơ trước ngạt ngào hương thơm, lâng lâng mật ngọt. Nhưng sau sự phù du hoa ấy có mấy ai hiểu hết nỗi trĩu nặng của lòng bướm. Làm sao tìm được bóng chim giữa phố phường ngột ngạt, một "nón trắng" ngẩn ngơ tinh khiết:
Giữa phố tìm chim bay
Giữa phố tìm nón trắng
(Mây vương - Đá Vàng)
Câu thơ được kết nối hình ảnh một cách tinh vi, mang đến sức liên tưởng độc đáo: Nào đâu chỉ là cánh chim bay giữa phố, cái nón trắng mới là nỗi ám ảnh, mới là con đường đi từ thi hứng đến một câu thơ.
Một cọng rơm vàng trong mùa gặt hái cũng đưa Đặng Hồng Thiệp đến những liên tưởng thú vị: "Cọng rơm vàng" quá khứ, "sợi tóc bạc" thực tại, có gì đó liên quan mật thiết với nhau? Nó như là sinh ra để "tuy hai mà một"; sinh ra để trời đất giao hoà. Hình như nó là thứ sợi được ủ trong một thứ men say vắt ra từ những ngổn ngang trái tim thi sĩ mà thăng hoa - đó là những sợi vàng tâm linh:
Tóc bạc ai có nhớ
Rơm xưa cài lên chơi…
(Rơm vàng - Sóng Sánh)
Tôi quen Đặng Hồng Thiệp chưa lâu và cũng chỉ mới một lần ngồi hàn huyên cùng anh ở bãi biển Cửa Lò. Chiều ấy trời lây rây mưa, biển hình như ồn ào lên đôi chút để sẻ chia, đồng điệu với cái cay cay, ngọt ngọt đầy "cảm xúc" của thứ rượu nếp Yên Thành gửi gắm. Cảm nhận đầu tiên anh mang đến là sự ấm áp, chân tình và một tình yêu thơ đến "khổ luỵ". Anh có lối tư duy sắc sảo mang hơi thở của "ông đồ xứ Nghệ". Bài thơ Không - Với hai dòng ngắn ngủi mà mỗi bận đọc lên lòng tôi như có một cái gì đó yên ả đến cháy khô, giông bão đến tĩnh lặng! Như là trời đất của xứ miền Trung khắc nghiệt lặn vào:
Ngày yên ai sấm mà nên động
Giông hạ vườn nào im bước đêm
(Không - Thơ Đặng Hồng Thiệp)
Bài Hồn đá cũng là một bài thơ hay có cách lập tứ chặt chẽ, sắc lạnh:
Ai nhớ những triền chất ngất
Hồn đá ngàn năm tụ về
Núi non một mai dần khuất
Lời kêu thảm thiết ai nghe…
(Hồn đá - Sóng Sánh)
Anh có những câu thơ thăng hoa từ những rung động ập đến bất chợt, có vẻ đẹp "tinh quái" về một cách cảm, cách gợi:
Giọt giọt nắng vàng oà cánh mỏng
Chớp mắt chim về với ngàn mây
(Chớp mắt - Thơ Đặng Hồng Thiệp)
Hay:
Bản xa đường gần lại
Nắng nhíu sợi tơ quay
(Bản xa - Thơ Đặng Hồng Thiệp)
Hay là:
Ai biết nhiều phương rạn múi trống
Ngàn năm gió thổi lấm biển khơi
(Biển - Thơ Đặng Hồng Thiệp)
Cũng như bao thi sĩ, Đặng Hồng Thiệp có những khoảng lặng, những tình cảm tha thiết dành cho quê hương: từ những ám ảnh về người con gái một thời (Mảnh áo tơi hiền…/ Ôm trọn lưng em nắng mưa lam lũ) để nhớ về vùng chiêm trũng Yên Thành quê anh, về dòng Vũ Giang uốn lượn nơi (Câu ví ngày xưa rơi ở bên sông nao/ Để ta lại đi tìm khắc khoải…), đến cây đa bên đình làng mái ngói xô nghiêng ngày (Trận mạc tàn, thần hát cùng đa). Anh viết về biển Cửa Lò có bến Lan Châu ngàn đời sóng vỗ, có Hòn Ngư rười rượi sóng cồn… Anh viết về người mẹ hiền lam lũ, chất phác giữa đời anh:
Nắng vẫn nung khô khát
Cây mang ẩm đâm chồi
Mẹ vắt kiệt mồ hôi
Làm trôi ngày tháng chật
(Mẹ - Sóng Sánh)
Đặng Hồng Thiệp cũng dành cho người bạn đời quá cố đã vội bỏ anh bơ vơ giữa đời về cõi vĩnh hằng một tình yêu, một nỗi buồn tiếc thương (Mênh mông ngàn khoảng trống), một tấm lòng tri ân tình nghĩa vợ chồng:
Một đời anh đi vẫn chân trời phía trước
Chỉ có em rực rỡ ở nơi này…
(Cầu vồng - Đá Vàng)
Có thể nói, hình như ở Đặng Hồng Thiệp có gì đó của sự tĩnh lặng đến dữ dội; để rồi trên con đường rong ruổi về phương Nam, tôi cứ bồi hồi về một xứ Nghệ "Non xanh nước biếc như tranh hoạ đồ"; nhớ về một Đặng Hồng Thiệp ấm áp, chân tình mà đa mang. Bàn tay tôi lần mở từng trang thơ anh, chìm đắm vào những khoảng trời riêng của anh mà mong có một ngày lại được trở về cái xứ "non xanh, nước biếc" ấy; được thức thâu đêm với những người thơ; được uống ly rượu nồng nàn trong mắt nhau… Cứ thế ngất ngư, tôi lịm dần vào những câu thơ mời gọi:
Trái tim cất tiếng hát
Trập trùng chi non cao
Nhà ai bên sườn núi
Rượu thơ ai ghé vào.
Lê Quang Sinh
Không hiểu là thiên mệnh hay là do bùa ngải mà cứ mỗi bận gặp con người thơ nào đó, tôi thường thấy ở họ niềm say sưa "quỷ ám". Thơ với họ như là một thứ tôn giáo để sống, để hết lòng thờ phụng. Một thứ rượu quý; một chất "gây nghiện" mà thượng đế ban cho môn đồ của người giữa cõi trần gian này. Họ hành xác mình một cách tự nguyện mà không mảy may so đo, tính toán. Trái tim họ thật ấm áp và bao dung. Đặng Hồng Thiệp cũng nằm trong số đó. Thơ anh như một dòng chảy tâm linh huyền ảo, óng ánh sắc màu:
Hoa hồng trắng làm nao lòng bướm trắng
Con bướm tung bay trong gió ngang tàng
Không ai biết lòng bướm thường trĩu nặng
Những sầu đau mật ngọt đa mang…
(Bướm trắng - Đá Vàng)
Có lẽ anh có lý khi tự ví mình như con bướm trắng ngang tàng. Đời đã sinh ra kiếp bướm phù du, trước vẻ đẹp rực rỡ của một bông hoa làm sao có thể cay nghiệt được. Làm sao có thể ghìm lòng mà thờ ơ trước ngạt ngào hương thơm, lâng lâng mật ngọt. Nhưng sau sự phù du hoa ấy có mấy ai hiểu hết nỗi trĩu nặng của lòng bướm. Làm sao tìm được bóng chim giữa phố phường ngột ngạt, một "nón trắng" ngẩn ngơ tinh khiết:
Giữa phố tìm chim bay
Giữa phố tìm nón trắng
(Mây vương - Đá Vàng)
Câu thơ được kết nối hình ảnh một cách tinh vi, mang đến sức liên tưởng độc đáo: Nào đâu chỉ là cánh chim bay giữa phố, cái nón trắng mới là nỗi ám ảnh, mới là con đường đi từ thi hứng đến một câu thơ.
Một cọng rơm vàng trong mùa gặt hái cũng đưa Đặng Hồng Thiệp đến những liên tưởng thú vị: "Cọng rơm vàng" quá khứ, "sợi tóc bạc" thực tại, có gì đó liên quan mật thiết với nhau? Nó như là sinh ra để "tuy hai mà một"; sinh ra để trời đất giao hoà. Hình như nó là thứ sợi được ủ trong một thứ men say vắt ra từ những ngổn ngang trái tim thi sĩ mà thăng hoa - đó là những sợi vàng tâm linh:
Tóc bạc ai có nhớ
Rơm xưa cài lên chơi…
(Rơm vàng - Sóng Sánh)
Tôi quen Đặng Hồng Thiệp chưa lâu và cũng chỉ mới một lần ngồi hàn huyên cùng anh ở bãi biển Cửa Lò. Chiều ấy trời lây rây mưa, biển hình như ồn ào lên đôi chút để sẻ chia, đồng điệu với cái cay cay, ngọt ngọt đầy "cảm xúc" của thứ rượu nếp Yên Thành gửi gắm. Cảm nhận đầu tiên anh mang đến là sự ấm áp, chân tình và một tình yêu thơ đến "khổ luỵ". Anh có lối tư duy sắc sảo mang hơi thở của "ông đồ xứ Nghệ". Bài thơ Không - Với hai dòng ngắn ngủi mà mỗi bận đọc lên lòng tôi như có một cái gì đó yên ả đến cháy khô, giông bão đến tĩnh lặng! Như là trời đất của xứ miền Trung khắc nghiệt lặn vào:
Ngày yên ai sấm mà nên động
Giông hạ vườn nào im bước đêm
(Không - Thơ Đặng Hồng Thiệp)
Bài Hồn đá cũng là một bài thơ hay có cách lập tứ chặt chẽ, sắc lạnh:
Ai nhớ những triền chất ngất
Hồn đá ngàn năm tụ về
Núi non một mai dần khuất
Lời kêu thảm thiết ai nghe…
(Hồn đá - Sóng Sánh)
Anh có những câu thơ thăng hoa từ những rung động ập đến bất chợt, có vẻ đẹp "tinh quái" về một cách cảm, cách gợi:
Giọt giọt nắng vàng oà cánh mỏng
Chớp mắt chim về với ngàn mây
(Chớp mắt - Thơ Đặng Hồng Thiệp)
Hay:
Bản xa đường gần lại
Nắng nhíu sợi tơ quay
(Bản xa - Thơ Đặng Hồng Thiệp)
Hay là:
Ai biết nhiều phương rạn múi trống
Ngàn năm gió thổi lấm biển khơi
(Biển - Thơ Đặng Hồng Thiệp)
Cũng như bao thi sĩ, Đặng Hồng Thiệp có những khoảng lặng, những tình cảm tha thiết dành cho quê hương: từ những ám ảnh về người con gái một thời (Mảnh áo tơi hiền…/ Ôm trọn lưng em nắng mưa lam lũ) để nhớ về vùng chiêm trũng Yên Thành quê anh, về dòng Vũ Giang uốn lượn nơi (Câu ví ngày xưa rơi ở bên sông nao/ Để ta lại đi tìm khắc khoải…), đến cây đa bên đình làng mái ngói xô nghiêng ngày (Trận mạc tàn, thần hát cùng đa). Anh viết về biển Cửa Lò có bến Lan Châu ngàn đời sóng vỗ, có Hòn Ngư rười rượi sóng cồn… Anh viết về người mẹ hiền lam lũ, chất phác giữa đời anh:
Nắng vẫn nung khô khát
Cây mang ẩm đâm chồi
Mẹ vắt kiệt mồ hôi
Làm trôi ngày tháng chật
(Mẹ - Sóng Sánh)
Đặng Hồng Thiệp cũng dành cho người bạn đời quá cố đã vội bỏ anh bơ vơ giữa đời về cõi vĩnh hằng một tình yêu, một nỗi buồn tiếc thương (Mênh mông ngàn khoảng trống), một tấm lòng tri ân tình nghĩa vợ chồng:
Một đời anh đi vẫn chân trời phía trước
Chỉ có em rực rỡ ở nơi này…
(Cầu vồng - Đá Vàng)
Có thể nói, hình như ở Đặng Hồng Thiệp có gì đó của sự tĩnh lặng đến dữ dội; để rồi trên con đường rong ruổi về phương Nam, tôi cứ bồi hồi về một xứ Nghệ "Non xanh nước biếc như tranh hoạ đồ"; nhớ về một Đặng Hồng Thiệp ấm áp, chân tình mà đa mang. Bàn tay tôi lần mở từng trang thơ anh, chìm đắm vào những khoảng trời riêng của anh mà mong có một ngày lại được trở về cái xứ "non xanh, nước biếc" ấy; được thức thâu đêm với những người thơ; được uống ly rượu nồng nàn trong mắt nhau… Cứ thế ngất ngư, tôi lịm dần vào những câu thơ mời gọi:
Trái tim cất tiếng hát
Trập trùng chi non cao
Nhà ai bên sườn núi
Rượu thơ ai ghé vào.
Love mickey,