Thuận nghịch phải chiều trong thơ Bùi Văn Giáo
Đoàn Thị Ký
Cũng không hẳn là ngẫu nhiên trong tay tôi có 2 tập thơ: Lá rơi của Nxb Văn học năm 2003 và Bờ cát Nxb Thanh niên năm 2004 của tác giả Bùi Văn Giáo. Đọc thơ tôi càng thêm quý tác giả, một người đàn ông xứ Quảng đã cả gan dựng cả một “Vườn Thiên Thai” giữa Thành phố Hồ Chí Minh náo nhiệt và sôi động. Đó là cuộc đời thực mà cũng là ước mơ của tác giả, ngõ hầu lấy lại sự cân bằng cho con người trong cái thời buổi công nghệ, khoa học kỹ thuật cứ muốn biến con người thành máy móc… Mục đích nào là chính, kinh doanh hay thưởng ngoạn? Khó mà rạch ròi.
Tạo dựng cho mình một khoảng trời riêng không phải để ẩn náu, trốn tránh mà để cùng du khách có những phút giây tĩnh lặng, lấy lòng mình ra làm đối trọng, chiêm nghiệm cuộc đời. Cái được và cái mất? Hay như tác giả gọi là Hình với Bóng? Đã chấp nhận tồn tại ở cuộc đời này thì chả có ai được cả và có ai mất cả! Tôi đồ rằng những cảm xúc xuyên suốt được thể hiện bằng những con chữ, rồi cả cách trình bày các bài thơ trên nền các bức ảnh màu, ảnh minh hoạ do chính tác giả chụp ở tập Bờ cát, phải chăng tác giả muốn ngụ ý, giãi bày, cái sự thuận nghịch phải chiều trong lòng mình trước nhân tình, thế thái.
Trong tập Lá rơi tôi thích bài thơ Chiếc áo vá của mẹ. Bài thơ là sự dồn nén cảm xúc về triết lý thuận nghịch. Bài thơ mở ra bằng những hình ảnh gần gũi, bình dị xiết bao:
Đêm đêm về mẹ vá áo cho con/ Chiếc áo vá vai.
Hình tượng người mẹ vá áo trong thi ca được nhắc đến nhiều, nhưng nét độc đáo tạo nên mỹ cảm về sự tương phản giữa tình thương yêu, ấp ủ của người mẹ càng chan chứa bao nhiêu, thì người mẹ càng “héo hon” vì phận nghèo bấy nhiêu: Con càng mặc/ Càng héo hon lòng mẹ, để rồi dẫn đến mấy câu kết rất tự nhiên, lan toả, lay động lòng người:
Cuộc sống hôm nay con chẳng thiếu gì/ Nhưng vẫn thiếu/ Thiếu chiếc áo bạc màu/ Ngày xưa mẹ đã vá cho con/ Dưới ngọn đèn dầu leo lét.
Lạ thay quy luật tình cảm! Âu cũng là cái hiếu của đạo làm con, là phép hành sử của lẽ đời vốn dĩ phục thiện, được tác giả gửi gắm trong bài thơ để ta thêm trân trọng cuộc sống hằng nhật này. Đó là sự phải chiều của lẽ thuận nghịch trong tâm con người, vật chất dư thừa mà vẫn cứ thiếu… để nhận ra đâu là phải, trái giúp con người thắng được sự cám dỗ ma quỷ trong lòng mình!
Cùng với dòng cảm xúc và cách biểu đạt tương phản đã làm phong phú thêm bút pháp của tác giả. Tác giả Bùi Văn Giáo đã rất thành công ở những bài: Cây kim, Tình đời, Tiếng khóc và nụ cười, Hình với bóng, Chiều cuối năm… Trong bài Chiều cuối năm, tác giả kết bằng 2 câu thơ thật ấn tượng: Gom mảnh lòng tan vỡ/ Vá víu chuyện ngày mai.
Chuyện ngày mai là chuyện gì vậy? Đó là niềm tin cho ta còn sống được và sống đàng hoàng, xứng danh là con người. Thật tự nhiên trong cảm xúc và cách diễn đạt, thì ra trong tay tác giả đã có cây kim rất bén: Từng bước âm thầm/ Tôi may cho loài người/ Đủ loại/ Che thân.
Cấp độ tương phản trắng đen, hư thực, lá mặt lá trái của cuộc đời với tác giả Bùi Văn Giáo hình như thể hiện bằng câu chữ chưa đủ, nó còn cần đập vào thị giác người đọc bằng màu sắc những tấm ảnh làm nền trình bày bài thơ trong tập Bờ cát. Thoạt nhìn ngỡ như tác giả cầu kỳ, chơi trội, nhưng không phải. Đó cũng là cách chơi sang của người biết chơi, những mong tôn vẻ đẹp của câu thơ. Ngày xưa các cụ ta cũng chẳng in thơ trên giấy hoa tiên đó sao!
Với Bờ cát lẽ thuận nghịch ấy càng được tác giả khai thác kỹ hơn và thể hiện có phần tài hoa hơn. Bài Giọt nước là một ví dụ. Tác giả mong: Phải chi/ Tất cả sự đau khổ/ Của một đời người/ Như những giọt nước/ Rơi trên lá môn, thế chưa được mà phải là: Ước gì tim ta/ Là tàu lá môn xanh biếc/ Để vô tư/ Với muôn ngàn giọt nước.
Hay trong bài được tác giả gọi thẳng ra là Nghịch lý, giữa cái muốn của thi nhân và thực tại cuộc đời này cứ như trái ngược nhau, tưởng vậy mà không phải vậy: Anh muốn em là hoa lục bình/ Bồng bềnh trôi về nơi vô định/ Sao em là bờ sông/ Để thuyền anh ghé bến chiều mưa và rồi: Anh muốn em là cành khô/ Không có màu xanh của lá/ Sao em là hoa thơm/ Để anh khao khát hái mỗi ngày. Với những ai đã từng có phút giây như thế với người mình yêu thì cái nghịch lý tác giả Bùi Văn Giáo vẽ ra, được trình bày trên nền hoa lá mướt xanh, càng đắm say cảm nhận Sao em là nắng sớm/ Ngày ngày sưởi ấm lòng anh… Thế thì may mắn quá rồi còn gì? Nếu không thuận chiều sao có được!
Và có lẽ tập trung hơn cả là bài Cớ sao, bài thơ chốt tập Bờ cát; Cớ sao gồm 4 câu lục bát in trên nền biểu tượng thuyết âm dương ngũ hành của nhà Phật, vô hình chung ý nghĩa của bài thơ càng thêm sâu xa. Người ta bạc hết mái đầu/ Cớ sao ta lại trắng râu thế này/ Sự đời sao lại nghịch thay/ Cái ta muốn bạc mỗi ngày một đen. Cuộc đời vốn là vậy, cái ta muốn chưa chắc ta đã có, cái ta có chưa hẳn là ta muốn, song hãy biết chấp nhận nó thì muôn đời sẽ là: Anh làm cây chắn gió/ Cho cát không bay xa/ Ôm nhau tình muôn thuở/ Cát trắng cội cây già. (Bài Bờ cát).
Tôi đã có ý định kết thúc bài viết này ở đây, nhưng vì có lần được đến chiêm ngưỡng Vườn Thiên Thai của nhà doanh nghiệp thành đạt Bùi Văn Giáo, ở đó cảnh và người chan chứa, hoà quyện, để chia sẻ, bù trừ cho nhau, như tình yêu giữa con người với con người. Khát vọng ấy đã thăng hoa, gửi gắm trong bài: Một đời người trên sa mạc.
Nước xa vời tầm tay/ Nao nao lòng cơn khát/ Chưa có được một ngày/ Cho tim nàng được mát… Âm thầm bước chân xa/ Gió mờ dần dấu vết/ Bóng tan vào bao la/ Cho đời thôi mỏi mệt.
Đó là một hình tượng đẹp về sự cô đơn và lòng kiêu hãnh. Và cũng là bản chất của mọi sự sáng tạo mà tác giả Bùi Văn Giáo đã dấn thân vào. Rẽ cho mình một lối đặt khoảng sáng và tối cạnh nhau, cảm xúc thuận nghịch phải chiều đã bật ra nét riêng trong thơ Bùi Văn Giáo.
(Báo Văn nghệ trẻ)
Đoàn Thị Ký
Cũng không hẳn là ngẫu nhiên trong tay tôi có 2 tập thơ: Lá rơi của Nxb Văn học năm 2003 và Bờ cát Nxb Thanh niên năm 2004 của tác giả Bùi Văn Giáo. Đọc thơ tôi càng thêm quý tác giả, một người đàn ông xứ Quảng đã cả gan dựng cả một “Vườn Thiên Thai” giữa Thành phố Hồ Chí Minh náo nhiệt và sôi động. Đó là cuộc đời thực mà cũng là ước mơ của tác giả, ngõ hầu lấy lại sự cân bằng cho con người trong cái thời buổi công nghệ, khoa học kỹ thuật cứ muốn biến con người thành máy móc… Mục đích nào là chính, kinh doanh hay thưởng ngoạn? Khó mà rạch ròi.
Tạo dựng cho mình một khoảng trời riêng không phải để ẩn náu, trốn tránh mà để cùng du khách có những phút giây tĩnh lặng, lấy lòng mình ra làm đối trọng, chiêm nghiệm cuộc đời. Cái được và cái mất? Hay như tác giả gọi là Hình với Bóng? Đã chấp nhận tồn tại ở cuộc đời này thì chả có ai được cả và có ai mất cả! Tôi đồ rằng những cảm xúc xuyên suốt được thể hiện bằng những con chữ, rồi cả cách trình bày các bài thơ trên nền các bức ảnh màu, ảnh minh hoạ do chính tác giả chụp ở tập Bờ cát, phải chăng tác giả muốn ngụ ý, giãi bày, cái sự thuận nghịch phải chiều trong lòng mình trước nhân tình, thế thái.
Trong tập Lá rơi tôi thích bài thơ Chiếc áo vá của mẹ. Bài thơ là sự dồn nén cảm xúc về triết lý thuận nghịch. Bài thơ mở ra bằng những hình ảnh gần gũi, bình dị xiết bao:
Đêm đêm về mẹ vá áo cho con/ Chiếc áo vá vai.
Hình tượng người mẹ vá áo trong thi ca được nhắc đến nhiều, nhưng nét độc đáo tạo nên mỹ cảm về sự tương phản giữa tình thương yêu, ấp ủ của người mẹ càng chan chứa bao nhiêu, thì người mẹ càng “héo hon” vì phận nghèo bấy nhiêu: Con càng mặc/ Càng héo hon lòng mẹ, để rồi dẫn đến mấy câu kết rất tự nhiên, lan toả, lay động lòng người:
Cuộc sống hôm nay con chẳng thiếu gì/ Nhưng vẫn thiếu/ Thiếu chiếc áo bạc màu/ Ngày xưa mẹ đã vá cho con/ Dưới ngọn đèn dầu leo lét.
Lạ thay quy luật tình cảm! Âu cũng là cái hiếu của đạo làm con, là phép hành sử của lẽ đời vốn dĩ phục thiện, được tác giả gửi gắm trong bài thơ để ta thêm trân trọng cuộc sống hằng nhật này. Đó là sự phải chiều của lẽ thuận nghịch trong tâm con người, vật chất dư thừa mà vẫn cứ thiếu… để nhận ra đâu là phải, trái giúp con người thắng được sự cám dỗ ma quỷ trong lòng mình!
Cùng với dòng cảm xúc và cách biểu đạt tương phản đã làm phong phú thêm bút pháp của tác giả. Tác giả Bùi Văn Giáo đã rất thành công ở những bài: Cây kim, Tình đời, Tiếng khóc và nụ cười, Hình với bóng, Chiều cuối năm… Trong bài Chiều cuối năm, tác giả kết bằng 2 câu thơ thật ấn tượng: Gom mảnh lòng tan vỡ/ Vá víu chuyện ngày mai.
Chuyện ngày mai là chuyện gì vậy? Đó là niềm tin cho ta còn sống được và sống đàng hoàng, xứng danh là con người. Thật tự nhiên trong cảm xúc và cách diễn đạt, thì ra trong tay tác giả đã có cây kim rất bén: Từng bước âm thầm/ Tôi may cho loài người/ Đủ loại/ Che thân.
Cấp độ tương phản trắng đen, hư thực, lá mặt lá trái của cuộc đời với tác giả Bùi Văn Giáo hình như thể hiện bằng câu chữ chưa đủ, nó còn cần đập vào thị giác người đọc bằng màu sắc những tấm ảnh làm nền trình bày bài thơ trong tập Bờ cát. Thoạt nhìn ngỡ như tác giả cầu kỳ, chơi trội, nhưng không phải. Đó cũng là cách chơi sang của người biết chơi, những mong tôn vẻ đẹp của câu thơ. Ngày xưa các cụ ta cũng chẳng in thơ trên giấy hoa tiên đó sao!
Với Bờ cát lẽ thuận nghịch ấy càng được tác giả khai thác kỹ hơn và thể hiện có phần tài hoa hơn. Bài Giọt nước là một ví dụ. Tác giả mong: Phải chi/ Tất cả sự đau khổ/ Của một đời người/ Như những giọt nước/ Rơi trên lá môn, thế chưa được mà phải là: Ước gì tim ta/ Là tàu lá môn xanh biếc/ Để vô tư/ Với muôn ngàn giọt nước.
Hay trong bài được tác giả gọi thẳng ra là Nghịch lý, giữa cái muốn của thi nhân và thực tại cuộc đời này cứ như trái ngược nhau, tưởng vậy mà không phải vậy: Anh muốn em là hoa lục bình/ Bồng bềnh trôi về nơi vô định/ Sao em là bờ sông/ Để thuyền anh ghé bến chiều mưa và rồi: Anh muốn em là cành khô/ Không có màu xanh của lá/ Sao em là hoa thơm/ Để anh khao khát hái mỗi ngày. Với những ai đã từng có phút giây như thế với người mình yêu thì cái nghịch lý tác giả Bùi Văn Giáo vẽ ra, được trình bày trên nền hoa lá mướt xanh, càng đắm say cảm nhận Sao em là nắng sớm/ Ngày ngày sưởi ấm lòng anh… Thế thì may mắn quá rồi còn gì? Nếu không thuận chiều sao có được!
Và có lẽ tập trung hơn cả là bài Cớ sao, bài thơ chốt tập Bờ cát; Cớ sao gồm 4 câu lục bát in trên nền biểu tượng thuyết âm dương ngũ hành của nhà Phật, vô hình chung ý nghĩa của bài thơ càng thêm sâu xa. Người ta bạc hết mái đầu/ Cớ sao ta lại trắng râu thế này/ Sự đời sao lại nghịch thay/ Cái ta muốn bạc mỗi ngày một đen. Cuộc đời vốn là vậy, cái ta muốn chưa chắc ta đã có, cái ta có chưa hẳn là ta muốn, song hãy biết chấp nhận nó thì muôn đời sẽ là: Anh làm cây chắn gió/ Cho cát không bay xa/ Ôm nhau tình muôn thuở/ Cát trắng cội cây già. (Bài Bờ cát).
Tôi đã có ý định kết thúc bài viết này ở đây, nhưng vì có lần được đến chiêm ngưỡng Vườn Thiên Thai của nhà doanh nghiệp thành đạt Bùi Văn Giáo, ở đó cảnh và người chan chứa, hoà quyện, để chia sẻ, bù trừ cho nhau, như tình yêu giữa con người với con người. Khát vọng ấy đã thăng hoa, gửi gắm trong bài: Một đời người trên sa mạc.
Nước xa vời tầm tay/ Nao nao lòng cơn khát/ Chưa có được một ngày/ Cho tim nàng được mát… Âm thầm bước chân xa/ Gió mờ dần dấu vết/ Bóng tan vào bao la/ Cho đời thôi mỏi mệt.
Đó là một hình tượng đẹp về sự cô đơn và lòng kiêu hãnh. Và cũng là bản chất của mọi sự sáng tạo mà tác giả Bùi Văn Giáo đã dấn thân vào. Rẽ cho mình một lối đặt khoảng sáng và tối cạnh nhau, cảm xúc thuận nghịch phải chiều đã bật ra nét riêng trong thơ Bùi Văn Giáo.
(Báo Văn nghệ trẻ)
Love mickey,