Châu Nho với nước mắt đời thường
Trịnh Thanh Sơn
Tôi đọc hai tập thơ của Châu Nho, từ Thời chiêm bao (Nxb Hội Nhà văn - 2004) và tập Sợi tơ mưa (Nxb Văn học - 2004), rồi cứ bâng khuâng mãi. Châu Nho thuộc thế hệ chúng tôi, thế hệ của những nhà thơ trưởng thành trong chiến tranh chống Mỹ. Những gì mà cuộc đời anh trải qua, khổ đau và ngập tràn đau thương, mồ hôi và nước mắt… cũng là tình cảm của tất cả chúng tôi, những người phải gồng mình lên mà đánh giặc, phải gồng mình lên mà sống, tồn tại và kiêu hãnh. Kiêu hãnh thật đấy, chứ sao? Ai đã từng sống qua mấy thập niên gian khó ấy của thế kỷ XX, sẽ hiểu thế hệ chúng tôi đã sống và làm thơ như thế nào. Thực ra, nói như nhà thơ Hữu Thỉnh, rằng: “Không có sách, chúng ta làm ra sách/ Chúng ta làm thơ ghi lấy cuộc đời mình”. Thơ với Châu Nho cũng vậy, anh viết vì không thể khác, không biết bấu víu vào đâu để có thể yên lòng trong cuộc đấu tranh giữa cái sống và cái chết, giữa cái mất cái còn, vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì đời sống của chính mình và những người thân yêu:
Tuổi trẻ đi qua giông tố phong ba/ Vượt lên cả một thời bom đạn/ Đồng đội ơi! Đâu ta, đâu bạn/ Hẹn nhau về làng mới giấc mơ xưa. (Giấc mơ)
Trong bối cảnh của cuộc chiến tranh ác liệt, cái chất hóm hỉnh, lạc quan của chàng trai xứ Nghệ vẫn lộ ra, khi anh viết bài thơ tặng những cô gái ngành quân y:
Có lúc nào em sẽ ngủ, quên ta/ Không rung nữa. Anh vĩnh hằng muôn thuở/ Đôi môi hồng, với nụ hôn bỏ dở/ Anh đông rồi, hoá đá ngoài em… (Trái tim)
Còn lạc quan, trẻ trung và yêu đời hơn nữa, khi người chiến sĩ nhớ về người yêu của mình ở quê nhà, sau trận đánh:
Tạm biệt trăng quê anh đi tiền tuyến/ Bước trường chinh chấn động cánh rừng già/ Đêm ngắm vầng trăng sau trận đánh/ Ngỡ gương mặt em hiền dịu hiện ra! (Đoá trăng quê)
Cuộc chiến khép lại, như bao người may mắn khác, Châu Nho sống sót và trở về với hai bàn tay trắng và cái đầu rỗng không! Làm sao để có thể sống tiếp đây? Câu hỏi như búa bổ làm cho người cựu binh - thi sĩ ấy hoảng hồn. Thơ nữa ư? Thơ làm sao cứu nổi người vợ cũng là chiến binh và ba đứa con thơ nheo nhóc? Khi vập mặt vào đời sống hậu chiến, Châu Nho chợt nhận ra nước mắt đời thường và anh viết những câu thơ trào nước mắt:
Mỳ sắn độn và rau muống luộc/ Chấm nắng mưa…/ Chan nước mắt đời thường! (Thương quán)
Hoang mang và hoảng hốt đến độ, anh viết những câu thơ hay xuất thần:
Gió mây em qua phố thị vô tình/ Hãy nhận lấy những gì đời ban tặng/ Hãy quên anh với đường cày cong thẳng/ Lật đất tìm, ký ức nhập nhoè mưa (Lời mây gió)
Phẩm chất thi sĩ cứ tiềm ẩn, cứ tích tụ trong tất tả ngược xuôi, vì cơm áo gạo tiền, đến một lúc chợt phát lộ và vọt tràn như dòng thác trên trang giấy. Dường như không có đề tài nào là xa lạ với anh. Nhìn đâu, tới đâu, Châu Nho cũng nhìn ra thơ. Tuy nhiên, cái mà Châu Nho mạnh nhất là cái nhìn vào tâm tưởng chính mình, nhìn vào để mà cười cợt, mà cay đắng xót xa:
Chợ quê để ở quê rồi/ Nay bưng ra phố mẹt đời ngả nghiêng/ …Xa quê sống giữa phố phường/ Ghé thăm siêu thị mà thương chợ nhà/ Chợ quê bán tiếng à ơi/ Tôi thầu trọn gói, hồn ngồi chợ quê (Tản mạn chợ quê)
Quê hương là đề tài mà Châu Nho viết không biết mỏi, mà hay, mà độc đáo vô cùng, thổn thức vô cùng. Chợ quê bây giờ đã thế, còn hồn quê thì sao?
Xa nhau từ thuở mộng mơ/ Bạn đi ngày ấy, ai chờ chân đê/ Những đêm mưa gió lũ về/ Sóng cồn đê rạn hồn quê phạc phờ/ …Miền xa nơi ấy bạn tìm/ Phận hèn quê trở thành miền riêng tôi (Hồn quê)
Người hiểu được, cay đắng được với “hồn quê phạc phờ” là người ân nghĩa lắm, trách nhiệm lắm. Người ấy là kẻ không bao giờ lừa thầy phản bạn, không thể làm điều ác. Vậy thôi.
Tôi đọc thơ Châu Nho ròng rã mấy đêm liền, rồi chợt nhận ra rằng, Châu Nho đã tìm được cho mình một lối đi riêng, một lối đi độc đạo để đến với thơ, lối đi ấy có tên là Duy Cảm. Chẳng hạn anh viết về tình mẹ con thế này:
Mẹ lịm đi những cơn đau sinh tử/ Tách con ra, con chưa thấy bầu trời/ Khoai sắn độn mỳ, rau muống chấm tương/ Sữa mẹ nuôi con từ muối và nước mắt… (Bầu trời riêng con)
Phải đánh đổi cả cuộc đời mới viết được những dòng thơ như thế. Thơ rất cần tài hoa, nhưng trước hết thơ cần chân thật. Vắt mồ hôi, nước mắt, những thăng trầm khổ ải của mình ra để viết những câu thơ, thì thơ ấy không bao giờ là trò chơi phù phiếm!
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Trịnh Thanh Sơn
Tôi đọc hai tập thơ của Châu Nho, từ Thời chiêm bao (Nxb Hội Nhà văn - 2004) và tập Sợi tơ mưa (Nxb Văn học - 2004), rồi cứ bâng khuâng mãi. Châu Nho thuộc thế hệ chúng tôi, thế hệ của những nhà thơ trưởng thành trong chiến tranh chống Mỹ. Những gì mà cuộc đời anh trải qua, khổ đau và ngập tràn đau thương, mồ hôi và nước mắt… cũng là tình cảm của tất cả chúng tôi, những người phải gồng mình lên mà đánh giặc, phải gồng mình lên mà sống, tồn tại và kiêu hãnh. Kiêu hãnh thật đấy, chứ sao? Ai đã từng sống qua mấy thập niên gian khó ấy của thế kỷ XX, sẽ hiểu thế hệ chúng tôi đã sống và làm thơ như thế nào. Thực ra, nói như nhà thơ Hữu Thỉnh, rằng: “Không có sách, chúng ta làm ra sách/ Chúng ta làm thơ ghi lấy cuộc đời mình”. Thơ với Châu Nho cũng vậy, anh viết vì không thể khác, không biết bấu víu vào đâu để có thể yên lòng trong cuộc đấu tranh giữa cái sống và cái chết, giữa cái mất cái còn, vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì đời sống của chính mình và những người thân yêu:
Tuổi trẻ đi qua giông tố phong ba/ Vượt lên cả một thời bom đạn/ Đồng đội ơi! Đâu ta, đâu bạn/ Hẹn nhau về làng mới giấc mơ xưa. (Giấc mơ)
Trong bối cảnh của cuộc chiến tranh ác liệt, cái chất hóm hỉnh, lạc quan của chàng trai xứ Nghệ vẫn lộ ra, khi anh viết bài thơ tặng những cô gái ngành quân y:
Có lúc nào em sẽ ngủ, quên ta/ Không rung nữa. Anh vĩnh hằng muôn thuở/ Đôi môi hồng, với nụ hôn bỏ dở/ Anh đông rồi, hoá đá ngoài em… (Trái tim)
Còn lạc quan, trẻ trung và yêu đời hơn nữa, khi người chiến sĩ nhớ về người yêu của mình ở quê nhà, sau trận đánh:
Tạm biệt trăng quê anh đi tiền tuyến/ Bước trường chinh chấn động cánh rừng già/ Đêm ngắm vầng trăng sau trận đánh/ Ngỡ gương mặt em hiền dịu hiện ra! (Đoá trăng quê)
Cuộc chiến khép lại, như bao người may mắn khác, Châu Nho sống sót và trở về với hai bàn tay trắng và cái đầu rỗng không! Làm sao để có thể sống tiếp đây? Câu hỏi như búa bổ làm cho người cựu binh - thi sĩ ấy hoảng hồn. Thơ nữa ư? Thơ làm sao cứu nổi người vợ cũng là chiến binh và ba đứa con thơ nheo nhóc? Khi vập mặt vào đời sống hậu chiến, Châu Nho chợt nhận ra nước mắt đời thường và anh viết những câu thơ trào nước mắt:
Mỳ sắn độn và rau muống luộc/ Chấm nắng mưa…/ Chan nước mắt đời thường! (Thương quán)
Hoang mang và hoảng hốt đến độ, anh viết những câu thơ hay xuất thần:
Gió mây em qua phố thị vô tình/ Hãy nhận lấy những gì đời ban tặng/ Hãy quên anh với đường cày cong thẳng/ Lật đất tìm, ký ức nhập nhoè mưa (Lời mây gió)
Phẩm chất thi sĩ cứ tiềm ẩn, cứ tích tụ trong tất tả ngược xuôi, vì cơm áo gạo tiền, đến một lúc chợt phát lộ và vọt tràn như dòng thác trên trang giấy. Dường như không có đề tài nào là xa lạ với anh. Nhìn đâu, tới đâu, Châu Nho cũng nhìn ra thơ. Tuy nhiên, cái mà Châu Nho mạnh nhất là cái nhìn vào tâm tưởng chính mình, nhìn vào để mà cười cợt, mà cay đắng xót xa:
Chợ quê để ở quê rồi/ Nay bưng ra phố mẹt đời ngả nghiêng/ …Xa quê sống giữa phố phường/ Ghé thăm siêu thị mà thương chợ nhà/ Chợ quê bán tiếng à ơi/ Tôi thầu trọn gói, hồn ngồi chợ quê (Tản mạn chợ quê)
Quê hương là đề tài mà Châu Nho viết không biết mỏi, mà hay, mà độc đáo vô cùng, thổn thức vô cùng. Chợ quê bây giờ đã thế, còn hồn quê thì sao?
Xa nhau từ thuở mộng mơ/ Bạn đi ngày ấy, ai chờ chân đê/ Những đêm mưa gió lũ về/ Sóng cồn đê rạn hồn quê phạc phờ/ …Miền xa nơi ấy bạn tìm/ Phận hèn quê trở thành miền riêng tôi (Hồn quê)
Người hiểu được, cay đắng được với “hồn quê phạc phờ” là người ân nghĩa lắm, trách nhiệm lắm. Người ấy là kẻ không bao giờ lừa thầy phản bạn, không thể làm điều ác. Vậy thôi.
Tôi đọc thơ Châu Nho ròng rã mấy đêm liền, rồi chợt nhận ra rằng, Châu Nho đã tìm được cho mình một lối đi riêng, một lối đi độc đạo để đến với thơ, lối đi ấy có tên là Duy Cảm. Chẳng hạn anh viết về tình mẹ con thế này:
Mẹ lịm đi những cơn đau sinh tử/ Tách con ra, con chưa thấy bầu trời/ Khoai sắn độn mỳ, rau muống chấm tương/ Sữa mẹ nuôi con từ muối và nước mắt… (Bầu trời riêng con)
Phải đánh đổi cả cuộc đời mới viết được những dòng thơ như thế. Thơ rất cần tài hoa, nhưng trước hết thơ cần chân thật. Vắt mồ hôi, nước mắt, những thăng trầm khổ ải của mình ra để viết những câu thơ, thì thơ ấy không bao giờ là trò chơi phù phiếm!
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Love mickey,