Nhà văn Vân An (80 tuổi): Tuổi đời - tuổi nghề
Nguyễn Đức Thiện
-Xem ra vợ tớ lại may mắn hơn tớ nhiều. Bả đi qua Thái Lan rồi nè. Qua Trung Quốc rồi nè. Còn tớ, loanh quanh ở Việt Nam không hè.
Nhà văn Vân An trong một lần chuyện vui vừa ngỏn nghẻn cười hóm hỉnh vừa liếc nhìn vợ vẻ âu yếm lắm. Ông muốn nhắc lại cái thời bà bác sĩ Nguyễn Thị Huệ, vợ ông được Tây Ninh cho ra Bắc đi học. Đó là lúc cuộc kháng chiến ở miền Nam vào lúc quyết liệt nhất. Có lẽ cũng là vì thương cảnh chồng Bắc vợ Nam nên tổ chức ở Tây Ninh mới thu xếp như vậy. Nhà văn Vân An lúc đó còn làm biên tập viên ở báo Đại đoàn kết. Ông ra Bắc tập kết từ sau hiệp định Gionev. Nghe tin vợ được ra Bắc học, ông mong đứng, mong ngồi, phải mất mấy tháng sau, ông mới đón được bà. Và hành trình của bà đúng như ông nói: từ Tây Ninh qua Campuchia, qua Thái Lan, từ Thái Lan ngược qua Lào, rồi sang Trung Quốc, rồi từ Trung Quốc mới về tới Việt Nam. Nhà văn Vân An thường tâm sự rằng: Trong chiến tranh ác liệt có lẽ ông là người hạnh phúc nhất vì khi còn ở Bắc không biết ngày nào được trở về quê thế mà lại được gặp vợ ngay trên đất Bắc, có phải cán bộ miền Nam tập kết ra Bắc ai cũng được như ông. Ông kể chuyện ấy không phải cho vui mà để đi đến một kết luận hết sức sâu sắc về một đời viết văn của ông là: Chính những ngày sống trên đất Bắc, với niềm thương nhớ quê nhà mà ông viết được nhiều nhất và hăng say viết nhất. Những ngày ấy là những ngày đau đáu nhớ quê. Mỗi khi có đoàn cán bộ miền Nam ra Bắc công tác là ông tìm đến. Ông muốn tìm hương quê qua những giọng nói của người Nam Bộ. Ông muốn tìm về quê bằng chính những người không hề quen biết nhưng lại đậm đà xứ Đông Nam Nam bộ với bạt ngàn rừng xanh, xứ Tây Nam bộ với mênh mông sông nước. Những lần gặp gỡ ấy đã cho ông biết bao nhiêu cảm xúc để thành tác phẩm.
Vân An, tên thật là Trần Vạn An. Ông sinh ngày 10-3-1925, tại thị trấn Trảng Bàng, huyện Trảng Bàng, Tây Ninh. Xuất thân trong gia đình nhà nho, nên cái sự học hành với ông là rất cần thiết. Nên lớn lên một chút là ông đã được gia đình cho về Sài Gòn đi học. Hết Trường tư thục Chân Thanh sang Trường Nguyễn Văn Khuê. Cậu thanh niên Trần Vạn An lúc đó cũng hăng hái như bao nhiêu thanh niên yêu nước khác lao vào những cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp ngay giữa Sài Gòn. Chỉ khác người ta thì đi biểu tình, còn ông thì làm thơ, viết báo. Cách Mạng tháng Tám như một cơn lốc cuốn ông vào cuộc. Pháp quay lại đánh chiếm Sài Gòn thì cũng là lúc ông quay về Trảng Bàng, quê hương mình tham gia Thanh niên xung phong, sau đó tham gia vệ quốc đoàn. Họ xếp mình vào đội hoạt động tình báo. Chết nỗi, cái anh học sinh như mình, chân tay yếu mềm trói gà không chặt thì làm sao tình báo được. Thế là họ chuyển mình sang làm tuyên huấn. Chẳng biết tuyên huấn là cái gì, họ bảo mình làm thơ được, viết văn được, viết kịch được... thì làm tuyên huấn được. Làm thơ đi, viết kịch đi, viết cả bài hát nữa để cánh văn nghệ nó diễn. Cứ ca ngợi kháng chiến nhiều vào, ca ngợi lòng yêu nước nhiều vào... thế là tuyên huấn đấy. Thế là mình làm. Làm được và làm tốt nữa. Năm ấy mình mới có mười tám đôi mươi hà. Hăng lắm. Vân An đã kể về thời đầu tham gia cách mạng của mình là như vậy. Khỏi cần kiểm tra những điều Vân An kể. Gần sáu mươi năm rồi cho đến hôm nay ông Võ Trí Dũng, bạn một thời với Vân An, nguyên giám đốc Ty Văn hoá Tây Ninh vẫn có thể đứng lên diễn lại nguyên một đoạn vở ca kịch Trọng Thủy- Mỵ Châu mà Vân An viết từ thời đầu kháng chiến chống Pháp. Ngày còn sống, nhà giáo Lương Kim Thâu, khi mừng Vân An bảy mươi lăm tuổi (tức cách đây 5 năm) vẫn còn ca hết một đoạn dài trong vở ca kịch ấy. Các ông biểu: Kịch Vân An, dễ nhớ, dễ thuộc, nhưng thuộc nằm lòng suốt gần sáu mươi năm nay thì cũng là kịch hiếm ở xứ Tây Ninh này. Năm 1948, với Vân An có hai sự kiện lớn. Thứ nhất, ông được kết nạp Đảng cộng sản Việt Nam. Điều này nói lên rằng: Thế là ông đã gửi thân xác mình và tâm hồn mình cho cách mạng, một lòng kiên trung vì sự nghiệp cao cả. Sự kiện thứ hai, ông được trao giải Nhất cuộc thi văn chương kháng chiến Nam Bộ do quân khu 9 tổ chức với truyện ngắn “Chim lồng”. Điều này cũng khẳng định: thế là Vân An đã gắn đời mình với văn chương rồi đó. Câu chuyện viết đơn giản: Một chiến sĩ cách mạng bị địch bắt. Chúng tra tấn và nhốt anh vào xà lim. Những tưởng sẽ khuất phục anh bằng nhiều thủ đoạn, nhưng không, anh không khuất phục. Anh như con chim trong lồng, tù đầy đấy, nhưng vẫn hướng ra bầu trời tự do, vẫn hy vọng một ngày nào đó, mình thoát ra khỏi cái lồng kia và tiếp tục đóng góp công sức làm cho bầu trời tự do kia thêm rộn tiếng chim. Giải văn chương đã thôi thúc Vân An viết nữa. Thế là tiểu thuyết tình báo 2747 ra đời ngay trong kháng chiến chống Pháp. Sách được Quân khu 9 in ngay vào những năm 1949-1950, và rất vui, ít lâu sau, Vân An thấy 2747 của mình dựng thành kịch và diễn nhiều lần trên sân khấu kháng chiến ở Nam Bộ. Và cũng chính ông là người chuyển thể 2747 thành kịch. Bây giờ đọc lại 2747 vẫn không thấy cũ. Sự dằn vặt của một thanh niên tư sản lúc đó khi dấn thân đi theo cách mạng, có theo được cách mạng hay không là cả một cuộc chiến đấu và phải chiến đấu với ngay chính mình.
Ông lên đường ra Bắc tập kết năm 1954. Những năm tháng trên đất Bắc như đã nói ở trên, là những năm tháng thương nhớ quê nhà của Vân An. Hàng loạt truyện ngắn, tiểu thuyết đã ra đời trong khoảng thời gian này. Ông có duyên với Nhà xuất bản Kim Đồng. Bốn tập sách về tuổi nhỏ đánh giặc của ông đã được in ở nhà xuất bản này. Cũng vì vậy mà ông được tặng huy chương Vì thế hệ trẻ sớm nhất ở tỉnh Tây Ninh. Ông còn có những tập sách in ở Nhà xuất bản Thanh niên, Nhà xuất bản Phụ nữ. Nhà xuất bản Lao động. Nhưng có một tác phẩm rất được chú ý trong giai đoàn này. Đó là tiểu thuyết “Bám đất”. Đặc thù riêng của Tây Ninh là nơi đã khai sinh ra đạo Cao Đài. Đạo mới, nên chính quyền phản động lúc đó luôn tìm cách lôi kéo những người theo đạo vào cuộc chống cộng. Nhưng, dù theo đạo nào thì dân vẫn là dân Việt Nam. Mà đã làm dân Việt Nam thì phải yêu nước Việt Nam. Những người yêu nước, những cán bộ cộng sản ở Tây Ninh biết rõ điều đó mà dù hy sinh gian khổ cách mấy vẫn bám chặt đất, bám chặt dân, khơi dậy lòng yêu nước trong dân, chỉ đường, vạch lối để nhân dân theo Đảng làm cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ, giành độc lập cho đất nước quê hương. Sống trên đất Bắc, thế mà Vân An đã có một cuốn tiểu thuyết mang đặc điểm riêng biệt của quê hương Tây Ninh. Vì thế mà Bám đất của ông bây giờ có người đọc đã mấy chục năm vẫn còn nhớ. Nhớ và phục Vân An. Những ngày gian khổ của vùng đất xứ đạo được Vân An khắc hoạ đúng y như Vân An đang sống ở đó, cùng ăn, cùng ở, cùng chiến đấu ở đó vậy. Chuyện Bám đất ngày ấy là chuyện bám đất thời kháng chiến chống Pháp, bám đất thời kháng chiến chống Mỹ, lúc nào cũng rất thời sự.
Đất nước thống nhất. Vân An trở về quê. Đảng và Nhà nước phân công anh rất nhiều nhiệm vụ. Lúc làm Phó giám đốc Đài phát thanh tỉnh. Lúc làm nghiên cứu lịch sử đảng tỉnh. Có lúc làm Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật tỉnh. Làm cả bên báo tỉnh nữa. Công việc gì Vân An cũng hoàn thành. Nhưng có một việc chẳng ai bắt buộc, chẳng ai giao nhiệm vụ, Vân An vẫn say sưa làm, đó là viết văn. Năm 1986, anh hoàn thành tiểu thuyết Sài Gòn 46. Đây là tiểu thuyết mang tính sử thi, về một Sài Gòn kiên cường trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp. Những nhân vật như Lan (Mê Linh), Ba Dương, Tư Nhỏ, Bác sĩ Nguyễn Văn Thinh... dưới ngòi bút của Vân An đã sống lại một thời của Sài Gòn xưa. Cuốn sách như một chuỗi ký ức của Vân An về một vùng đất mà Vân An đã sống một thời tuổi trẻ, vì thế mà nó trẻ trung và đầy háo hức và vẫn mang chất thời sự của một thời oanh liệt. Sách được Nhà xuất bản Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 1986. Trước đó, năm 1978, Vân An còn ra mắt bạn đọc tập truyện ngắn Màn kịch khóc cười. Đây là tập truyện ngắn được viết tiếp những ghi chép còn lại trong những ngày còn sống trên đất Bắc, đến nay mới hoàn thành được. Những ngày cả miền Nam bước vào cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Tây Nam, Vân An có cuốn tiểu thuyết Họ là ai, Hội Văn học nghệ thuật Tây Ninh xuất bản năm 1988. Có lẽ, trong văn học Việt Nam chưa có cuốn tiểu thuyết nào viết kỹ như thế về nỗi thống khổ của người dân Campuchia dưới ách thống trị của tập đoàn Pôpốt- Iêngxari. Cũng bằng con đường tiếp cận với những người dân Campuchia có lúc sang tỵ nạn trên đất Tây Ninh mà ông đã hoàn thành tiểu thuyết này. Gần đây nhất là tiểu thuyết viết cho thiếu nhi: Người bạn nhỏ của Trung tá Thomson mà nguyên mẫu là những cậu bé trong đội du thiếu niên đánh Mỹ xã Cầu Khởi, huyện Dương Minh Châu, do Nhà xuất bản Đồng Nai xuất bản, càng thấy Vân An có những trang viết gắn liền với cuộc sống thực tế ngay trên quê hương Tây Ninh của mình.
Lấy mốc năm 1948 Vân An vào Đảng, năm Vân An nhận giải Văn chương kháng chiến Nam Bộ, thì đến năm 2005 này, Vân An đã có 57 tuổi Đảng và đồng thời cũng là 57 tuổi theo nghiệp văn chương. Nhưng cũng như vào Đảng, Vân An còn trước đó là cả một quãng thời gian dài phấn đấu. Văn chương cũng thế, trước đó, Vân An đã có một thời gian dài vương vấn nghiệp văn chương sau đó mới thành tài. Nhưng ngẫm sự văn chương có vẻ như mỏi mệt hơn. Vì cách đây 15 năm Vân An mới chính thức được kết nạp Hội Nhà văn Việt Nam. Công việc có thể nghỉ ngơi, nhưng văn chương thì theo ông cho đến bây giờ. Bây giờ gặp ông, tuổi tác đã làm ông khi nhớ, khi quên, nhưng nhắc đến những truyện, những tiểu thuyết mà ông đã viết, mắt ông lại sáng lên, cười vừa hiền lành vừa pha chút hóm hỉnh. Hình như ông muốn nói với mọi người rằng: “Hãy đợi đấy rất có thể nay mai, tớ lại có tác phẩm mới”. Nhưng thôi, mừng ông 80 tuổi đời, mong ông sống khoẻ, sống vui, để lớp con cháu vẫn còn được gặp ông mỗi khi có thú tìm người tán thưởng văn chương. Thế đã là tốt lắm rồi. Bây giờ Tây Ninh có thêm những hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Người ở xứ khác nghỉ hưu rồi về sống ở Tây Ninh. Người xứ khác đến Tây Ninh làm việc rồi viết văn mà thành nhà văn. Còn người quê gốc Tây Ninh, sống ở Tây Ninh, làm việc ở Tây Ninh rồi viết về Tây Ninh thì cho đến nay Tây Ninh vẫn chỉ có một, đó là nhà văn Vân An.
(Báo Văn nghệ)
Nguyễn Đức Thiện
-Xem ra vợ tớ lại may mắn hơn tớ nhiều. Bả đi qua Thái Lan rồi nè. Qua Trung Quốc rồi nè. Còn tớ, loanh quanh ở Việt Nam không hè.
Nhà văn Vân An trong một lần chuyện vui vừa ngỏn nghẻn cười hóm hỉnh vừa liếc nhìn vợ vẻ âu yếm lắm. Ông muốn nhắc lại cái thời bà bác sĩ Nguyễn Thị Huệ, vợ ông được Tây Ninh cho ra Bắc đi học. Đó là lúc cuộc kháng chiến ở miền Nam vào lúc quyết liệt nhất. Có lẽ cũng là vì thương cảnh chồng Bắc vợ Nam nên tổ chức ở Tây Ninh mới thu xếp như vậy. Nhà văn Vân An lúc đó còn làm biên tập viên ở báo Đại đoàn kết. Ông ra Bắc tập kết từ sau hiệp định Gionev. Nghe tin vợ được ra Bắc học, ông mong đứng, mong ngồi, phải mất mấy tháng sau, ông mới đón được bà. Và hành trình của bà đúng như ông nói: từ Tây Ninh qua Campuchia, qua Thái Lan, từ Thái Lan ngược qua Lào, rồi sang Trung Quốc, rồi từ Trung Quốc mới về tới Việt Nam. Nhà văn Vân An thường tâm sự rằng: Trong chiến tranh ác liệt có lẽ ông là người hạnh phúc nhất vì khi còn ở Bắc không biết ngày nào được trở về quê thế mà lại được gặp vợ ngay trên đất Bắc, có phải cán bộ miền Nam tập kết ra Bắc ai cũng được như ông. Ông kể chuyện ấy không phải cho vui mà để đi đến một kết luận hết sức sâu sắc về một đời viết văn của ông là: Chính những ngày sống trên đất Bắc, với niềm thương nhớ quê nhà mà ông viết được nhiều nhất và hăng say viết nhất. Những ngày ấy là những ngày đau đáu nhớ quê. Mỗi khi có đoàn cán bộ miền Nam ra Bắc công tác là ông tìm đến. Ông muốn tìm hương quê qua những giọng nói của người Nam Bộ. Ông muốn tìm về quê bằng chính những người không hề quen biết nhưng lại đậm đà xứ Đông Nam Nam bộ với bạt ngàn rừng xanh, xứ Tây Nam bộ với mênh mông sông nước. Những lần gặp gỡ ấy đã cho ông biết bao nhiêu cảm xúc để thành tác phẩm.
Vân An, tên thật là Trần Vạn An. Ông sinh ngày 10-3-1925, tại thị trấn Trảng Bàng, huyện Trảng Bàng, Tây Ninh. Xuất thân trong gia đình nhà nho, nên cái sự học hành với ông là rất cần thiết. Nên lớn lên một chút là ông đã được gia đình cho về Sài Gòn đi học. Hết Trường tư thục Chân Thanh sang Trường Nguyễn Văn Khuê. Cậu thanh niên Trần Vạn An lúc đó cũng hăng hái như bao nhiêu thanh niên yêu nước khác lao vào những cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp ngay giữa Sài Gòn. Chỉ khác người ta thì đi biểu tình, còn ông thì làm thơ, viết báo. Cách Mạng tháng Tám như một cơn lốc cuốn ông vào cuộc. Pháp quay lại đánh chiếm Sài Gòn thì cũng là lúc ông quay về Trảng Bàng, quê hương mình tham gia Thanh niên xung phong, sau đó tham gia vệ quốc đoàn. Họ xếp mình vào đội hoạt động tình báo. Chết nỗi, cái anh học sinh như mình, chân tay yếu mềm trói gà không chặt thì làm sao tình báo được. Thế là họ chuyển mình sang làm tuyên huấn. Chẳng biết tuyên huấn là cái gì, họ bảo mình làm thơ được, viết văn được, viết kịch được... thì làm tuyên huấn được. Làm thơ đi, viết kịch đi, viết cả bài hát nữa để cánh văn nghệ nó diễn. Cứ ca ngợi kháng chiến nhiều vào, ca ngợi lòng yêu nước nhiều vào... thế là tuyên huấn đấy. Thế là mình làm. Làm được và làm tốt nữa. Năm ấy mình mới có mười tám đôi mươi hà. Hăng lắm. Vân An đã kể về thời đầu tham gia cách mạng của mình là như vậy. Khỏi cần kiểm tra những điều Vân An kể. Gần sáu mươi năm rồi cho đến hôm nay ông Võ Trí Dũng, bạn một thời với Vân An, nguyên giám đốc Ty Văn hoá Tây Ninh vẫn có thể đứng lên diễn lại nguyên một đoạn vở ca kịch Trọng Thủy- Mỵ Châu mà Vân An viết từ thời đầu kháng chiến chống Pháp. Ngày còn sống, nhà giáo Lương Kim Thâu, khi mừng Vân An bảy mươi lăm tuổi (tức cách đây 5 năm) vẫn còn ca hết một đoạn dài trong vở ca kịch ấy. Các ông biểu: Kịch Vân An, dễ nhớ, dễ thuộc, nhưng thuộc nằm lòng suốt gần sáu mươi năm nay thì cũng là kịch hiếm ở xứ Tây Ninh này. Năm 1948, với Vân An có hai sự kiện lớn. Thứ nhất, ông được kết nạp Đảng cộng sản Việt Nam. Điều này nói lên rằng: Thế là ông đã gửi thân xác mình và tâm hồn mình cho cách mạng, một lòng kiên trung vì sự nghiệp cao cả. Sự kiện thứ hai, ông được trao giải Nhất cuộc thi văn chương kháng chiến Nam Bộ do quân khu 9 tổ chức với truyện ngắn “Chim lồng”. Điều này cũng khẳng định: thế là Vân An đã gắn đời mình với văn chương rồi đó. Câu chuyện viết đơn giản: Một chiến sĩ cách mạng bị địch bắt. Chúng tra tấn và nhốt anh vào xà lim. Những tưởng sẽ khuất phục anh bằng nhiều thủ đoạn, nhưng không, anh không khuất phục. Anh như con chim trong lồng, tù đầy đấy, nhưng vẫn hướng ra bầu trời tự do, vẫn hy vọng một ngày nào đó, mình thoát ra khỏi cái lồng kia và tiếp tục đóng góp công sức làm cho bầu trời tự do kia thêm rộn tiếng chim. Giải văn chương đã thôi thúc Vân An viết nữa. Thế là tiểu thuyết tình báo 2747 ra đời ngay trong kháng chiến chống Pháp. Sách được Quân khu 9 in ngay vào những năm 1949-1950, và rất vui, ít lâu sau, Vân An thấy 2747 của mình dựng thành kịch và diễn nhiều lần trên sân khấu kháng chiến ở Nam Bộ. Và cũng chính ông là người chuyển thể 2747 thành kịch. Bây giờ đọc lại 2747 vẫn không thấy cũ. Sự dằn vặt của một thanh niên tư sản lúc đó khi dấn thân đi theo cách mạng, có theo được cách mạng hay không là cả một cuộc chiến đấu và phải chiến đấu với ngay chính mình.
Ông lên đường ra Bắc tập kết năm 1954. Những năm tháng trên đất Bắc như đã nói ở trên, là những năm tháng thương nhớ quê nhà của Vân An. Hàng loạt truyện ngắn, tiểu thuyết đã ra đời trong khoảng thời gian này. Ông có duyên với Nhà xuất bản Kim Đồng. Bốn tập sách về tuổi nhỏ đánh giặc của ông đã được in ở nhà xuất bản này. Cũng vì vậy mà ông được tặng huy chương Vì thế hệ trẻ sớm nhất ở tỉnh Tây Ninh. Ông còn có những tập sách in ở Nhà xuất bản Thanh niên, Nhà xuất bản Phụ nữ. Nhà xuất bản Lao động. Nhưng có một tác phẩm rất được chú ý trong giai đoàn này. Đó là tiểu thuyết “Bám đất”. Đặc thù riêng của Tây Ninh là nơi đã khai sinh ra đạo Cao Đài. Đạo mới, nên chính quyền phản động lúc đó luôn tìm cách lôi kéo những người theo đạo vào cuộc chống cộng. Nhưng, dù theo đạo nào thì dân vẫn là dân Việt Nam. Mà đã làm dân Việt Nam thì phải yêu nước Việt Nam. Những người yêu nước, những cán bộ cộng sản ở Tây Ninh biết rõ điều đó mà dù hy sinh gian khổ cách mấy vẫn bám chặt đất, bám chặt dân, khơi dậy lòng yêu nước trong dân, chỉ đường, vạch lối để nhân dân theo Đảng làm cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ, giành độc lập cho đất nước quê hương. Sống trên đất Bắc, thế mà Vân An đã có một cuốn tiểu thuyết mang đặc điểm riêng biệt của quê hương Tây Ninh. Vì thế mà Bám đất của ông bây giờ có người đọc đã mấy chục năm vẫn còn nhớ. Nhớ và phục Vân An. Những ngày gian khổ của vùng đất xứ đạo được Vân An khắc hoạ đúng y như Vân An đang sống ở đó, cùng ăn, cùng ở, cùng chiến đấu ở đó vậy. Chuyện Bám đất ngày ấy là chuyện bám đất thời kháng chiến chống Pháp, bám đất thời kháng chiến chống Mỹ, lúc nào cũng rất thời sự.
Đất nước thống nhất. Vân An trở về quê. Đảng và Nhà nước phân công anh rất nhiều nhiệm vụ. Lúc làm Phó giám đốc Đài phát thanh tỉnh. Lúc làm nghiên cứu lịch sử đảng tỉnh. Có lúc làm Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật tỉnh. Làm cả bên báo tỉnh nữa. Công việc gì Vân An cũng hoàn thành. Nhưng có một việc chẳng ai bắt buộc, chẳng ai giao nhiệm vụ, Vân An vẫn say sưa làm, đó là viết văn. Năm 1986, anh hoàn thành tiểu thuyết Sài Gòn 46. Đây là tiểu thuyết mang tính sử thi, về một Sài Gòn kiên cường trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp. Những nhân vật như Lan (Mê Linh), Ba Dương, Tư Nhỏ, Bác sĩ Nguyễn Văn Thinh... dưới ngòi bút của Vân An đã sống lại một thời của Sài Gòn xưa. Cuốn sách như một chuỗi ký ức của Vân An về một vùng đất mà Vân An đã sống một thời tuổi trẻ, vì thế mà nó trẻ trung và đầy háo hức và vẫn mang chất thời sự của một thời oanh liệt. Sách được Nhà xuất bản Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 1986. Trước đó, năm 1978, Vân An còn ra mắt bạn đọc tập truyện ngắn Màn kịch khóc cười. Đây là tập truyện ngắn được viết tiếp những ghi chép còn lại trong những ngày còn sống trên đất Bắc, đến nay mới hoàn thành được. Những ngày cả miền Nam bước vào cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Tây Nam, Vân An có cuốn tiểu thuyết Họ là ai, Hội Văn học nghệ thuật Tây Ninh xuất bản năm 1988. Có lẽ, trong văn học Việt Nam chưa có cuốn tiểu thuyết nào viết kỹ như thế về nỗi thống khổ của người dân Campuchia dưới ách thống trị của tập đoàn Pôpốt- Iêngxari. Cũng bằng con đường tiếp cận với những người dân Campuchia có lúc sang tỵ nạn trên đất Tây Ninh mà ông đã hoàn thành tiểu thuyết này. Gần đây nhất là tiểu thuyết viết cho thiếu nhi: Người bạn nhỏ của Trung tá Thomson mà nguyên mẫu là những cậu bé trong đội du thiếu niên đánh Mỹ xã Cầu Khởi, huyện Dương Minh Châu, do Nhà xuất bản Đồng Nai xuất bản, càng thấy Vân An có những trang viết gắn liền với cuộc sống thực tế ngay trên quê hương Tây Ninh của mình.
Lấy mốc năm 1948 Vân An vào Đảng, năm Vân An nhận giải Văn chương kháng chiến Nam Bộ, thì đến năm 2005 này, Vân An đã có 57 tuổi Đảng và đồng thời cũng là 57 tuổi theo nghiệp văn chương. Nhưng cũng như vào Đảng, Vân An còn trước đó là cả một quãng thời gian dài phấn đấu. Văn chương cũng thế, trước đó, Vân An đã có một thời gian dài vương vấn nghiệp văn chương sau đó mới thành tài. Nhưng ngẫm sự văn chương có vẻ như mỏi mệt hơn. Vì cách đây 15 năm Vân An mới chính thức được kết nạp Hội Nhà văn Việt Nam. Công việc có thể nghỉ ngơi, nhưng văn chương thì theo ông cho đến bây giờ. Bây giờ gặp ông, tuổi tác đã làm ông khi nhớ, khi quên, nhưng nhắc đến những truyện, những tiểu thuyết mà ông đã viết, mắt ông lại sáng lên, cười vừa hiền lành vừa pha chút hóm hỉnh. Hình như ông muốn nói với mọi người rằng: “Hãy đợi đấy rất có thể nay mai, tớ lại có tác phẩm mới”. Nhưng thôi, mừng ông 80 tuổi đời, mong ông sống khoẻ, sống vui, để lớp con cháu vẫn còn được gặp ông mỗi khi có thú tìm người tán thưởng văn chương. Thế đã là tốt lắm rồi. Bây giờ Tây Ninh có thêm những hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Người ở xứ khác nghỉ hưu rồi về sống ở Tây Ninh. Người xứ khác đến Tây Ninh làm việc rồi viết văn mà thành nhà văn. Còn người quê gốc Tây Ninh, sống ở Tây Ninh, làm việc ở Tây Ninh rồi viết về Tây Ninh thì cho đến nay Tây Ninh vẫn chỉ có một, đó là nhà văn Vân An.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,