Hướng về những bạn đọc tiên tiến
Phạm Quốc Ca
Khái niệm văn chương có nội hàm vô cùng phức tạp, nhưng có một đặc điểm dễ được nhất trí: đó phải là nghệ thuật ngôn từ khiến người đọc thấy hay, thấy thú vị. Nếu không hay, không phải văn chương. ở lĩnh vực sản xuất vật chất có thể chấp nhận những sản phẩm chưa đẹp vì giá trị sử dụng của chúng. Văn học, nghệ thuật không thế. Nếu không hay không thể nói đến một giá trị nào khác và ngay lập tức nó trở thành phế phẩm, rơi vào quên lãng. Vì vậy với văn chương viết cái gì có một vai trò quan trọng nhất định, nhưng viết như thế nào còn quan trọng hơn.
Từ kinh nghiệm sáng tác tôi nhận ra điều đó. ở giai đoạn sáng tác hồn nhiên cái quan tâm hàng đầu của tôi là tư tưởng, tình cảm, cảm xúc mà mình định thổ lộ trong thơ. Sáng tác như vậy chưa khác nhiều lắm với công việc viết một lá thư tình. Vì muốn nói cạn lòng mình nên bài thơ thường dài, câu thơ có lúc là lời nói thẳng, thể hiện trực tiếp điều muốn nói.
Với người làm thơ hồn nhiên viết là để giải thoát cảm xúc và bạn đọc bình thường là người tìm đến thơ như tìm đến một thế giới tinh thần để nhập cảm, sẻ chia: Nhưng còn một loại nhà thơ khác là người luôn có ý thức làm thơ là làm một công trình nghệ thuật mới lạ, độc đáo, chưa hề có một cái gì tương tự. Họ hướng về bạn đọc hàng đầu là những người có tầm đón nhận tiên tiến. Đó là những nhà thơ đồng nghiệp, những nhà phê bình tinh tế, những người đọc ở mọi lứa tuổi mọi tầng lớp xã hội nhưng có trình độ văn hoá thơ bậc cao. Tôi quan niệm về bạn đọc hàng đầu của thơ với một quan hệ tinh tế, không sai với quan niệm văn nghệ phục vụ quảng đại quần chúng nhân dân của văn nghệ cách mạng. Tôi cho rằng trong điều kiện đất nước hoà bình, đang tiến hành sự nghiệp hiện đại hoá, ở lĩnh vực văn học nghệ thuật nhân dân hoàn toàn có thể làm chủ về sáng tạo cũng như thưởng thức nghệ thuật nhưng để có tiến bộ thực sự về văn học nghệ thuật lại phải trông mong ở các văn nghệ sĩ tài năng và ở đây nhân dân phải được đại diện bằng những bạn đọc hàng đầu, có tầm tiếp nhận tiên tiến, có đòi hỏi cao về nghệ thuật. Với bạn đọc hàng đầu, tác phẩm văn chương không chỉ là tiếng nói tri âm, tiếng nói đồng chí, đồng tình mà còn là, và trước hết là một công trình nghệ thuật, chức năng nghệ thuật phải được trở thành chức năng thứ nhất và thẩm thấu các chức năng khác.
Với quan niệm về bạn đọc như vậy nhà văn, nhà thơ chân chính sẽ phải luôn có ý thức sáng tạo trong từng câu, chữ, không cho phép mình hạ thấp công việc sáng tác và biết ngượng khi nhỡ cho ra đời những tác phẩm tầm thường.
Càng có hiểu biết về nghề, chúng ta càng thấy công việc sáng tác mới khó khăn làm sao! Khó khăn đến nỗi có người cho rằng tác phẩm hay là do trời cho chứ không phải bằng nỗ lực mà có được. Tôi cho rằng đó là một cách nói. Gần với chân lý hơn là quan niệm cho rằng tác phẩm hay là do 1% tài năng và 99% lao động. Tôi tâm niệm một điều là phải luôn biết kính nể người đọc, cố gắng đừng thấp hơn tầm đón nhận của người đọc. Có thể suốt cuộc đời sáng tác chúng ta không có những tác phẩm sống mãi với lịch sử văn học nhưng phải lao động sáng tạo sao cho có thể hài lòng mà nói rằng chúng ta đã đốt cháy hết năng lực của chúng ta cho từng bài thơ cụ thể, đã cố gắng đến tối đa để tránh sự tầm thường.
Đà Lạt, 10-3-2005
(Phụ bản Thơ - Báo Văn nghệ)
Phạm Quốc Ca
Khái niệm văn chương có nội hàm vô cùng phức tạp, nhưng có một đặc điểm dễ được nhất trí: đó phải là nghệ thuật ngôn từ khiến người đọc thấy hay, thấy thú vị. Nếu không hay, không phải văn chương. ở lĩnh vực sản xuất vật chất có thể chấp nhận những sản phẩm chưa đẹp vì giá trị sử dụng của chúng. Văn học, nghệ thuật không thế. Nếu không hay không thể nói đến một giá trị nào khác và ngay lập tức nó trở thành phế phẩm, rơi vào quên lãng. Vì vậy với văn chương viết cái gì có một vai trò quan trọng nhất định, nhưng viết như thế nào còn quan trọng hơn.
Từ kinh nghiệm sáng tác tôi nhận ra điều đó. ở giai đoạn sáng tác hồn nhiên cái quan tâm hàng đầu của tôi là tư tưởng, tình cảm, cảm xúc mà mình định thổ lộ trong thơ. Sáng tác như vậy chưa khác nhiều lắm với công việc viết một lá thư tình. Vì muốn nói cạn lòng mình nên bài thơ thường dài, câu thơ có lúc là lời nói thẳng, thể hiện trực tiếp điều muốn nói.
Với người làm thơ hồn nhiên viết là để giải thoát cảm xúc và bạn đọc bình thường là người tìm đến thơ như tìm đến một thế giới tinh thần để nhập cảm, sẻ chia: Nhưng còn một loại nhà thơ khác là người luôn có ý thức làm thơ là làm một công trình nghệ thuật mới lạ, độc đáo, chưa hề có một cái gì tương tự. Họ hướng về bạn đọc hàng đầu là những người có tầm đón nhận tiên tiến. Đó là những nhà thơ đồng nghiệp, những nhà phê bình tinh tế, những người đọc ở mọi lứa tuổi mọi tầng lớp xã hội nhưng có trình độ văn hoá thơ bậc cao. Tôi quan niệm về bạn đọc hàng đầu của thơ với một quan hệ tinh tế, không sai với quan niệm văn nghệ phục vụ quảng đại quần chúng nhân dân của văn nghệ cách mạng. Tôi cho rằng trong điều kiện đất nước hoà bình, đang tiến hành sự nghiệp hiện đại hoá, ở lĩnh vực văn học nghệ thuật nhân dân hoàn toàn có thể làm chủ về sáng tạo cũng như thưởng thức nghệ thuật nhưng để có tiến bộ thực sự về văn học nghệ thuật lại phải trông mong ở các văn nghệ sĩ tài năng và ở đây nhân dân phải được đại diện bằng những bạn đọc hàng đầu, có tầm tiếp nhận tiên tiến, có đòi hỏi cao về nghệ thuật. Với bạn đọc hàng đầu, tác phẩm văn chương không chỉ là tiếng nói tri âm, tiếng nói đồng chí, đồng tình mà còn là, và trước hết là một công trình nghệ thuật, chức năng nghệ thuật phải được trở thành chức năng thứ nhất và thẩm thấu các chức năng khác.
Với quan niệm về bạn đọc như vậy nhà văn, nhà thơ chân chính sẽ phải luôn có ý thức sáng tạo trong từng câu, chữ, không cho phép mình hạ thấp công việc sáng tác và biết ngượng khi nhỡ cho ra đời những tác phẩm tầm thường.
Càng có hiểu biết về nghề, chúng ta càng thấy công việc sáng tác mới khó khăn làm sao! Khó khăn đến nỗi có người cho rằng tác phẩm hay là do trời cho chứ không phải bằng nỗ lực mà có được. Tôi cho rằng đó là một cách nói. Gần với chân lý hơn là quan niệm cho rằng tác phẩm hay là do 1% tài năng và 99% lao động. Tôi tâm niệm một điều là phải luôn biết kính nể người đọc, cố gắng đừng thấp hơn tầm đón nhận của người đọc. Có thể suốt cuộc đời sáng tác chúng ta không có những tác phẩm sống mãi với lịch sử văn học nhưng phải lao động sáng tạo sao cho có thể hài lòng mà nói rằng chúng ta đã đốt cháy hết năng lực của chúng ta cho từng bài thơ cụ thể, đã cố gắng đến tối đa để tránh sự tầm thường.
Đà Lạt, 10-3-2005
(Phụ bản Thơ - Báo Văn nghệ)
Love mickey,