Đọc sách "Bộ hành với Lê Giang"
Nguyễn Duy
(Đọc Bộ hành với ca dao của Lê Giang - Nhà xuất bản Văn nghệ - 2004)
Vừa Lang thang gió cát(1) đó, đã Gặp gì ăn nấy, xin mời!(2), thoắt lại Bộ hành với ca dao..
Người xa lạ có thể thảng thốt: Cái ông (hoặc “tay”) Lê Giang này là ai mà lê la dữ vậy? Một nhà thám hiểm? Một lãng tử phiêu du? Một “gai” du kịch chuyên sống bằng nghề hướng dẫn các tua lữ hành cuốc bộ?...
Người thân quen có thể gật gù: Chào thua bà chị!
Còn tôi thì: Xin lạy chị cả nón, chị Năm ơi...
*
Chị Năm Kim (tên thật Trần Thị Kim, bút danh Vũ Kim Sa, Lê Giang) người gốc Cà Mau, vốn là một y tá từ hồi chín năm kháng chiến chống Pháp. Tập kết ra Bắc sau 1954, chị vẫn là y tá. Kháng chiến chống Mỹ, chị lội bộ vượt Trường Sơn về Nam cũng bền bỉ trong ngành y tế. Tức là làm công việc chăm sóc cái phần xác cho con người. Chả biết trời xui đất khiến thế nào, chị lại “chuyển ngành” sang làm thơ, đột ngột thành thi sĩ. Tức là làm công việc chăm sóc cái phần hồn cho con người.
Với nhiều tập thơ trữ tình đã xuất bản(3), Lê Giang là một trong những nhà thơ tiêu biểu của Nam Bộ và là một trong những nữ thi sĩ tiêu biểu của nền thơ Việt Nam hiện đại. Suốt hai mươi năm nay, Lê Giang lại rong ruổi các ngả đường Nam Bộ, khắp miền Đông qua khắp miền Tây, mải miết cùng chồng là nhạc sĩ Lư Nhất Vũ và các bạn bè thân thiết sưu tầm dân ca, ca dao... ấy là lục lọi, tìm kiếm, lưu trữ và giữ gìn những bảo bối phi vật thể còn sót lại trong kho hồn dân tộc. Dằng dặc những công trình sưu tầm và biên soạn dân ca Nam Bộ, mà Lư Nhất Vũ - Lê Giang làm trụ cột trong nhóm đồng tác giả(4), là dằng dặc những ngày đêm lao động miệt mài đầy nắng mưa sương gió, thấm đẫm mồ hôi của nhọc nhằn và nước mắt của hạnh phúc.
Bộ hành với ca dao - một công trình công phu hơn sáu trăm trang in với hàng nghìn câu ca dao chọn lọc, được Lê Giang sưu tầm và biên soạn trên khắp các nẻo đường đất nước, chủ yếu trong khu vực Nam Bộ.
Cái công đi nhiều không quản chồn chân, cái sức “đi đâu cũng chép cũng ghi” không biết mỏi tay là gì... ấy là quá trình lao động thể xác mà các nhà sưu tầm đều phải trải qua. Có điều khác với các nhà sưu tầm khác, Lê Giang biên soạn công trình này theo cách riêng của một thi sĩ dồi dào cảm hứng sáng tạo. Chị phân chia các tiểu mục không theo hệ thống đề tài xã hội thông thường (như là: Chủ đề đất nước - chủ đề gia đình - chủ đề tình yêu - chủ đề chống phong kiến v.v...). Các tiểu mục ở đây được sắp xếp theo các đề tài tự nhiên và các động thái tình cảm của con người; đều được đặt một tiêu đề nguyên xi là câu sáu của một bài ca dao sáu/ tám nào đó, (như là: Cá còn ẩn bóng chờ trăng - gồm loại bài có từ Cá; Chim quyên ăn trái nhãn lồng - gồm loại bài có từ Chim; Vô duyên ghét kẻ có duyên - gồm loại bài về duyên phận; Chữ thương quí giá quá chừng - gồm loại bài về tình yêu thương, Buồn ơi cha chả là buồn - gồm loại bài về nỗi buồn, v.v...). Phải chăng đó là lao động thơ - lao động của tâm hồn.
Đi một đỗi đàng học một sàng khôn. ấy là đi trên đường đời. Tôi hình dung, đi vào ca dao là ta đi vào miền tâm linh không chỉ để học khôn mà còn học ngây thơ; học đạo lí đã đành, thêm học tình, học nghĩa, học sống; học cảm xúc, học rưng rưng, học thờ phụng; học làm người và học làm thần thánh.
Đi vào ca dao, không thể đi theo lối “cưỡi ngựa xem hoa”, cũng không thể đi bằng các loại tàu xe máy móc. Nào, chúng ta cùng đi. Cùng Lê Giang bộ hành với ca dao... Xin mời!...n
(1) Lang thang gió cát - Bút kí điền dã của Lê Giang, Nxb Trẻ, 2000.
(2) Gặp gì ăn nấy, xin mời! - Tạp văn của Lê Giang, Nxb Trẻ, 2000.
(3) Các tập thơ Phím đàn xanh, Bông vạn thọ, Ơi anh chàng hát rong.
(4) Các tập sưu tầm và biên soạn dân ca: 300 điệu lí Nam Bộ; Tìm hiểu dân ca Nam Bộ; 200 bài dân ca viết lời mới (cùng nhạc sĩ Lư Nhất Vũ); Dân ca Bến Tre; Dân ca Kiên Giang; Dân ca Cần Thơ; Dân ca Sóc Trăng; Dân ca Vĩnh Long; Dân ca Đồng Tháp; Dân ca Bình Dương; Dân ca Long An; Dân ca Trà Vinh... (cùng Đoàn sưu tầm Dân ca Nam Bộ).
(Báo Văn nghệ)
Nguyễn Duy
(Đọc Bộ hành với ca dao của Lê Giang - Nhà xuất bản Văn nghệ - 2004)
Vừa Lang thang gió cát(1) đó, đã Gặp gì ăn nấy, xin mời!(2), thoắt lại Bộ hành với ca dao..
Người xa lạ có thể thảng thốt: Cái ông (hoặc “tay”) Lê Giang này là ai mà lê la dữ vậy? Một nhà thám hiểm? Một lãng tử phiêu du? Một “gai” du kịch chuyên sống bằng nghề hướng dẫn các tua lữ hành cuốc bộ?...
Người thân quen có thể gật gù: Chào thua bà chị!
Còn tôi thì: Xin lạy chị cả nón, chị Năm ơi...
*
Chị Năm Kim (tên thật Trần Thị Kim, bút danh Vũ Kim Sa, Lê Giang) người gốc Cà Mau, vốn là một y tá từ hồi chín năm kháng chiến chống Pháp. Tập kết ra Bắc sau 1954, chị vẫn là y tá. Kháng chiến chống Mỹ, chị lội bộ vượt Trường Sơn về Nam cũng bền bỉ trong ngành y tế. Tức là làm công việc chăm sóc cái phần xác cho con người. Chả biết trời xui đất khiến thế nào, chị lại “chuyển ngành” sang làm thơ, đột ngột thành thi sĩ. Tức là làm công việc chăm sóc cái phần hồn cho con người.
Với nhiều tập thơ trữ tình đã xuất bản(3), Lê Giang là một trong những nhà thơ tiêu biểu của Nam Bộ và là một trong những nữ thi sĩ tiêu biểu của nền thơ Việt Nam hiện đại. Suốt hai mươi năm nay, Lê Giang lại rong ruổi các ngả đường Nam Bộ, khắp miền Đông qua khắp miền Tây, mải miết cùng chồng là nhạc sĩ Lư Nhất Vũ và các bạn bè thân thiết sưu tầm dân ca, ca dao... ấy là lục lọi, tìm kiếm, lưu trữ và giữ gìn những bảo bối phi vật thể còn sót lại trong kho hồn dân tộc. Dằng dặc những công trình sưu tầm và biên soạn dân ca Nam Bộ, mà Lư Nhất Vũ - Lê Giang làm trụ cột trong nhóm đồng tác giả(4), là dằng dặc những ngày đêm lao động miệt mài đầy nắng mưa sương gió, thấm đẫm mồ hôi của nhọc nhằn và nước mắt của hạnh phúc.
Bộ hành với ca dao - một công trình công phu hơn sáu trăm trang in với hàng nghìn câu ca dao chọn lọc, được Lê Giang sưu tầm và biên soạn trên khắp các nẻo đường đất nước, chủ yếu trong khu vực Nam Bộ.
Cái công đi nhiều không quản chồn chân, cái sức “đi đâu cũng chép cũng ghi” không biết mỏi tay là gì... ấy là quá trình lao động thể xác mà các nhà sưu tầm đều phải trải qua. Có điều khác với các nhà sưu tầm khác, Lê Giang biên soạn công trình này theo cách riêng của một thi sĩ dồi dào cảm hứng sáng tạo. Chị phân chia các tiểu mục không theo hệ thống đề tài xã hội thông thường (như là: Chủ đề đất nước - chủ đề gia đình - chủ đề tình yêu - chủ đề chống phong kiến v.v...). Các tiểu mục ở đây được sắp xếp theo các đề tài tự nhiên và các động thái tình cảm của con người; đều được đặt một tiêu đề nguyên xi là câu sáu của một bài ca dao sáu/ tám nào đó, (như là: Cá còn ẩn bóng chờ trăng - gồm loại bài có từ Cá; Chim quyên ăn trái nhãn lồng - gồm loại bài có từ Chim; Vô duyên ghét kẻ có duyên - gồm loại bài về duyên phận; Chữ thương quí giá quá chừng - gồm loại bài về tình yêu thương, Buồn ơi cha chả là buồn - gồm loại bài về nỗi buồn, v.v...). Phải chăng đó là lao động thơ - lao động của tâm hồn.
Đi một đỗi đàng học một sàng khôn. ấy là đi trên đường đời. Tôi hình dung, đi vào ca dao là ta đi vào miền tâm linh không chỉ để học khôn mà còn học ngây thơ; học đạo lí đã đành, thêm học tình, học nghĩa, học sống; học cảm xúc, học rưng rưng, học thờ phụng; học làm người và học làm thần thánh.
Đi vào ca dao, không thể đi theo lối “cưỡi ngựa xem hoa”, cũng không thể đi bằng các loại tàu xe máy móc. Nào, chúng ta cùng đi. Cùng Lê Giang bộ hành với ca dao... Xin mời!...n
(1) Lang thang gió cát - Bút kí điền dã của Lê Giang, Nxb Trẻ, 2000.
(2) Gặp gì ăn nấy, xin mời! - Tạp văn của Lê Giang, Nxb Trẻ, 2000.
(3) Các tập thơ Phím đàn xanh, Bông vạn thọ, Ơi anh chàng hát rong.
(4) Các tập sưu tầm và biên soạn dân ca: 300 điệu lí Nam Bộ; Tìm hiểu dân ca Nam Bộ; 200 bài dân ca viết lời mới (cùng nhạc sĩ Lư Nhất Vũ); Dân ca Bến Tre; Dân ca Kiên Giang; Dân ca Cần Thơ; Dân ca Sóc Trăng; Dân ca Vĩnh Long; Dân ca Đồng Tháp; Dân ca Bình Dương; Dân ca Long An; Dân ca Trà Vinh... (cùng Đoàn sưu tầm Dân ca Nam Bộ).
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,