Đọc "Thử nói về hạnh phúc" của Thanh Thảo
Lời bình của Thư Trai
Trong một tự bạch, Thanh Thảo kể rằng anh đã sáng tác bài thơ này trong một cánh rừng chiến khu, vào những ngày cuối mùa xuân 1972. Bài thơ được đọc lần đầu giữa một nhóm bạn bè gần gũi. Một người bạn anh lúc ấy chép lại bài thơ giữ riêng cho mình. Trước chuyến công tác xuống đồng bằng Nam Bộ, Thanh Thảo chép thêm một bản nữa gửi cho một người bạn ở Hà Nội. Rồi bài thơ cứ thế được chép tay chuyền nhau giữa những người lính trẻ, những thanh niên học sinh, sinh viên tranh đấu trong các phong trào yêu nước ở đô thị miền Nam bấy giờ…
Sau giải phóng, tình cờ Thanh Thảo có gặp một số cựu binh, cựu tù Côn Đảo, và anh đã không khỏi ngạc nhiên khi họ đọc thuộc lòng nguyên cả bài thơ dài hàng trăm dòng cho anh nghe.
Bài thơ đã có một đời sống riêng. Và có lẽ bài thơ đã an ủi, chia sẻ được với nhiều người với những tình cảm mà nó chứa đựng. Có lẽ nó đã giúp không ít người đứng vững trước những thử thách khốc liệt của cuộc chiến tranh, giúp họ sống đẹp, sống xứng đáng với một thời đại bi tráng và hào hùng đã sản sinh ra họ, một thế hệ mang theo những phẩm chất, những hoài bão không dễ gì đạt tới, không dễ gì lặp lại.
Dĩ nhiên, trước hết đây là một bài thơ trữ tình thuần tuý, một bài thơ tình. Một bài thơ tình trong chiến tranh. Người con gái và người con trai trong bài thơ đều còn rất trẻ. Có lẽ là mối tình đầu.
Người con gái ở hậu phương
em nói sẽ chờ anh năm năm, mười năm
sẽ chờ anh hết cuộc chiến tranh này
dù ngày trở về không nguyên vẹn
Người con trai ngoài mặt trận ý thức rất rõ
giữa chúng mình
nỗi nhớ nhau chưa đủ thành hạnh phúc
cái khoảng cách bao giờ cũng thực
nhưng anh tin em sẽ đợi anh về
dù biết đây là những tháng năm dài nhất
Nói như một nhà thơ Nga - C.Simônôp, tác giả của Đợi anh về thì, trong chiến tranh ngày nào cũng dài đằng đẵng. Phải có một ý chí mạnh mẽ mới có thể sống qua những giây phút mà thời gian như cô đặc lại vô cùng nặng nề. Chiến tranh là thử thách lớn nhất cho một dân tộc. Chiến tranh là thử thách lớn nhất cho mỗi phận người. Là thử thách lớn nhất cho tình yêu. Toàn bộ bài thơ làm hiện lên một mối tình tuyệt đẹp. Người con trai là một chiến sĩ đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng mang theo những phẩm chất tuyệt đẹp. Và người con gái trong sáng thuỷ chung cũng tuyệt đẹp. Bài thơ nhờ thế có một chiều sâu rung cảm lớn, dễ lay động lòng người…
Một bài thơ tình thuần tuý… Nhưng không đơn giản chỉ là một bài thơ tình thông thường. ở đây, với dung lượng có được từ những tình cảm lớn, từ một thế giới nội tâm phong phú, chủ đề bài thơ nhờ thế đã tính bao quát vượt ra ngoài khuôn khổ một bài thơ tình riêng tư. Như tên bài thơ: Thử nói về hạnh phúc, ở đây là quan niệm về hạnh phúc của cả một thế hệ. Là lí tưởng sống, là thế giới quan của cả một thế hệ. Thế hệ những người lính cầm vũ khí chiến đấu dưới ngọn cờ độc lập, tự do của dân tộc, của Tổ quốc. Tình yêu đôi lứa ở đây hoà hợp làm một với lòng yêu nước, lòng yêu nhân dân, lòng yêu con người.
Không ngẫu nhiên mà tác giả không ngừng trở đi trở lại câu hỏi:
hạnh phúc nào cho tôi
hạnh phúc nào cho anh
hạnh phúc nào cho chúng ta
hạnh phúc nào cho đất nước
những câu hỏi chưa bao giờ nguôi được.
Những người trẻ tuổi trong bài thơ trả lời bằng chính lòng dũng cảm, sự chung thuỷ, và sự hi sinh cao cả của mình.
Trước vẻ đẹp của tâm hồn những con người trẻ tuổi ấy, có lẽ không một ai là không cảm thấy niềm xúc động. Và ta hiểu vì sao bài thơ đã được chép chuyền tay nhau trong suốt những năm chiến tranh.
Sau này, Thanh Thảo còn viết một bài thơ khác có tên là: Một người lính nói về thế hệ mình. Thử nói về hạnh phúc cũng là của một người lính nói về thế hệ mình. Hai bài thơ như cùng có một mạch chung cảm xúc, suy tưởng, mở ra một hướng sáng tác không chỉ riêng cho Thanh Thảo: Một cái nhìn sâu vào hiện thực phức tạp của đời sống và tâm hồn, song vẫn giữ được niềm trong sáng lạc quan của lí tưởng. Và tất cả không còn đơn giản nữa.
chúng tôi không muốn chết vì hư danh
không thể chết vì tiền bạc
chúng tôi lạ xa với những tin tưởng điên cuồng
những liều thân vô ích
đất nước đẹp mênh mang
đất nước thấm tự nhiên đến tận cùng máu thịt
chỉ riêng cho Người, chúng tôi dám chết!
Cuộc chiến tranh dài nhất trong lịch sử dân tộc ta và có lẽ cũng là của thế kỉ XX đã kết thúc tính đến nay đã được ba mươi năm. Nhưng giờ đây, đọc lại Thử nói về hạnh phúc tôi vẫn còn thấy như nguyên vẹn những rung động ban đầu. Điều này, tôi nghĩ, với riêng tôi là một người đọc, và tác giả của nó, nhà thơ Thanh Thảo cũng là một hạnh phúc. Đúng như Thanh Thảo đã viết trong mấy dòng tự bạch ngắn của anh: “Bài thơ này đã thuộc về quá khứ, như tất cả những bài thơ viết trong chiến tranh. Nhưng có lẽ chỉ thuộc về quá khứ, những gì vô ích với con người, những gì trượt qua số phận con người không để lại dấu vết”.
(Báo Văn nghệ)
Lời bình của Thư Trai
Trong một tự bạch, Thanh Thảo kể rằng anh đã sáng tác bài thơ này trong một cánh rừng chiến khu, vào những ngày cuối mùa xuân 1972. Bài thơ được đọc lần đầu giữa một nhóm bạn bè gần gũi. Một người bạn anh lúc ấy chép lại bài thơ giữ riêng cho mình. Trước chuyến công tác xuống đồng bằng Nam Bộ, Thanh Thảo chép thêm một bản nữa gửi cho một người bạn ở Hà Nội. Rồi bài thơ cứ thế được chép tay chuyền nhau giữa những người lính trẻ, những thanh niên học sinh, sinh viên tranh đấu trong các phong trào yêu nước ở đô thị miền Nam bấy giờ…
Sau giải phóng, tình cờ Thanh Thảo có gặp một số cựu binh, cựu tù Côn Đảo, và anh đã không khỏi ngạc nhiên khi họ đọc thuộc lòng nguyên cả bài thơ dài hàng trăm dòng cho anh nghe.
Bài thơ đã có một đời sống riêng. Và có lẽ bài thơ đã an ủi, chia sẻ được với nhiều người với những tình cảm mà nó chứa đựng. Có lẽ nó đã giúp không ít người đứng vững trước những thử thách khốc liệt của cuộc chiến tranh, giúp họ sống đẹp, sống xứng đáng với một thời đại bi tráng và hào hùng đã sản sinh ra họ, một thế hệ mang theo những phẩm chất, những hoài bão không dễ gì đạt tới, không dễ gì lặp lại.
Dĩ nhiên, trước hết đây là một bài thơ trữ tình thuần tuý, một bài thơ tình. Một bài thơ tình trong chiến tranh. Người con gái và người con trai trong bài thơ đều còn rất trẻ. Có lẽ là mối tình đầu.
Người con gái ở hậu phương
em nói sẽ chờ anh năm năm, mười năm
sẽ chờ anh hết cuộc chiến tranh này
dù ngày trở về không nguyên vẹn
Người con trai ngoài mặt trận ý thức rất rõ
giữa chúng mình
nỗi nhớ nhau chưa đủ thành hạnh phúc
cái khoảng cách bao giờ cũng thực
nhưng anh tin em sẽ đợi anh về
dù biết đây là những tháng năm dài nhất
Nói như một nhà thơ Nga - C.Simônôp, tác giả của Đợi anh về thì, trong chiến tranh ngày nào cũng dài đằng đẵng. Phải có một ý chí mạnh mẽ mới có thể sống qua những giây phút mà thời gian như cô đặc lại vô cùng nặng nề. Chiến tranh là thử thách lớn nhất cho một dân tộc. Chiến tranh là thử thách lớn nhất cho mỗi phận người. Là thử thách lớn nhất cho tình yêu. Toàn bộ bài thơ làm hiện lên một mối tình tuyệt đẹp. Người con trai là một chiến sĩ đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng mang theo những phẩm chất tuyệt đẹp. Và người con gái trong sáng thuỷ chung cũng tuyệt đẹp. Bài thơ nhờ thế có một chiều sâu rung cảm lớn, dễ lay động lòng người…
Một bài thơ tình thuần tuý… Nhưng không đơn giản chỉ là một bài thơ tình thông thường. ở đây, với dung lượng có được từ những tình cảm lớn, từ một thế giới nội tâm phong phú, chủ đề bài thơ nhờ thế đã tính bao quát vượt ra ngoài khuôn khổ một bài thơ tình riêng tư. Như tên bài thơ: Thử nói về hạnh phúc, ở đây là quan niệm về hạnh phúc của cả một thế hệ. Là lí tưởng sống, là thế giới quan của cả một thế hệ. Thế hệ những người lính cầm vũ khí chiến đấu dưới ngọn cờ độc lập, tự do của dân tộc, của Tổ quốc. Tình yêu đôi lứa ở đây hoà hợp làm một với lòng yêu nước, lòng yêu nhân dân, lòng yêu con người.
Không ngẫu nhiên mà tác giả không ngừng trở đi trở lại câu hỏi:
hạnh phúc nào cho tôi
hạnh phúc nào cho anh
hạnh phúc nào cho chúng ta
hạnh phúc nào cho đất nước
những câu hỏi chưa bao giờ nguôi được.
Những người trẻ tuổi trong bài thơ trả lời bằng chính lòng dũng cảm, sự chung thuỷ, và sự hi sinh cao cả của mình.
Trước vẻ đẹp của tâm hồn những con người trẻ tuổi ấy, có lẽ không một ai là không cảm thấy niềm xúc động. Và ta hiểu vì sao bài thơ đã được chép chuyền tay nhau trong suốt những năm chiến tranh.
Sau này, Thanh Thảo còn viết một bài thơ khác có tên là: Một người lính nói về thế hệ mình. Thử nói về hạnh phúc cũng là của một người lính nói về thế hệ mình. Hai bài thơ như cùng có một mạch chung cảm xúc, suy tưởng, mở ra một hướng sáng tác không chỉ riêng cho Thanh Thảo: Một cái nhìn sâu vào hiện thực phức tạp của đời sống và tâm hồn, song vẫn giữ được niềm trong sáng lạc quan của lí tưởng. Và tất cả không còn đơn giản nữa.
chúng tôi không muốn chết vì hư danh
không thể chết vì tiền bạc
chúng tôi lạ xa với những tin tưởng điên cuồng
những liều thân vô ích
đất nước đẹp mênh mang
đất nước thấm tự nhiên đến tận cùng máu thịt
chỉ riêng cho Người, chúng tôi dám chết!
Cuộc chiến tranh dài nhất trong lịch sử dân tộc ta và có lẽ cũng là của thế kỉ XX đã kết thúc tính đến nay đã được ba mươi năm. Nhưng giờ đây, đọc lại Thử nói về hạnh phúc tôi vẫn còn thấy như nguyên vẹn những rung động ban đầu. Điều này, tôi nghĩ, với riêng tôi là một người đọc, và tác giả của nó, nhà thơ Thanh Thảo cũng là một hạnh phúc. Đúng như Thanh Thảo đã viết trong mấy dòng tự bạch ngắn của anh: “Bài thơ này đã thuộc về quá khứ, như tất cả những bài thơ viết trong chiến tranh. Nhưng có lẽ chỉ thuộc về quá khứ, những gì vô ích với con người, những gì trượt qua số phận con người không để lại dấu vết”.
(Báo Văn nghệ)
Love mickey,