Bến nào cho… Ôsin
Vũ Tuấn
(Nhân xem Đời cười 5 - Nhà hát Tuổi trẻ, phỏng theo tác phẩm Bến Ôsin của nhà văn Hồ Anh Thái)
Không phải vô cớ mà lâu nay Nhà hát Tuổi trẻ đã xếp các chương trình Đời cười của mình vào hàng “đặc sản” riêng có. Sự ra mắt của Đời cười 5 chứng tỏ sức thu hút của sê- ri hài kịch Đời cười mà Nhà hát Tuổi trẻ đã dày công đầu tư lâu nay, tạo nên cái - tạm gọi - là “thương hiệu Đời cười”, oanh tạc không chỉ sân khấu ngoài Bắc mà còn chu du vào tận đất phương Nam ròng rã cả tháng trời. Cuộc chu du “chinh phục” phương Nam của Đời cười 3, rồi 4 những tưởng là mạo hiểm bởi bà con trong đó lâu nay vốn vẫn quen với cải lương, ngân nga, nhấn nhá nhưng lại hoá ra “ăn điểm”. Thì nghệ thuật vốn vậy, khi nó đã tìm được đường đến với công chúng thì không còn bất cứ ranh giới vùng miền nào nữa.
Đời cười 5 lần này vẫn tiếp tục mạch chung của sê-ri Đời cười nhưng có những nét đặc sắc riêng: Thay bằng việc ráp nối những mẩu, đoạn hài với nhiều nội dung, chủ đề khác nhau nhặt từ “tích truyện” của cả ta lẫn Tàu trong cái gọi là “chùm hài kịch” thì lần này các tiểu phẩm được thâu tóm trong một chủ đề xuyên suốt: Chuyện Ôsin (chữ dùng của nhà văn Hồ Anh Thái là Bến Ôsin). Cũng lần này tác phẩm văn học dùng để chuyển thể kịch bản được vinh danh, tên của nhà văn được xuất hiện trang trọng trên các tấm băng rôn. Âu cũng là một sự tôn vinh và khích lệ cánh sáng tác chăng?
Đi sâu một chủ đề nên kịch bản có điều kiện để khai thác ở nhiều góc độ, tạo nên cái nhìn toàn diện về một vấn đề: Ôsin hiện nay thế nào? Báo chí lâu nay um tùm lên cũng đã nhiều. Cánh “thông tấn xã vỉa hè” còn nhiều hơn. Song có lẽ chừng ấy vẫn chưa thoả với nỗi bức xúc của những người trong cuộc - không ai khác là các gia đình cần Ôsin và ngay chính các Ôsin. Vì vậy, Đời cười 5 của Nhà hát Tuổi trẻ, với chủ đề Bến Ôsin có thể được coi là đã “đánh trúng tâm lý” của người dân thành thị. ở đây người ta có thể bắt gặp “101 chuyện của Ôsin”: Nào thì Ôsin giả câm giả điếc, tống tiền vợ chồng chủ nhà; nào thì Ôsin rắp tâm chiếm đoạt ông chủ để “đổi đời” nô bộc; nào thì Ôsin vị thành niên hồn nhiên rơi vào “lưới tình” của cậu chàng thợ xây cũng chưa đầy 18 tuổi; nào thì những bà chủ gốc nông dân, vốn là cựu Ôsin nay học thói trưởng giả… Cũng có những cảnh đời Ôsin bất hạnh sớm phải đi làm để nuôi gia đình, không được hưởng những tháng ngày sống vô tư, hồn nhiên. Những cái tên của Ôsin như Lý Tam Tam, Khuất Nhị Nhị, Lâm Nhất Nhất, Tí Tứ Tứ làm cho người ta liên tưởng đến những bộ phim Trung Quốc. Các cô nàng giúp việc với đủ mọi lứa tuổi, đủ mọi tính cách “không tự nhiên mà có”… Đời sống thị thành với bao nhiêu mâu thuẫn, cám dỗ, những éo le trớ trêu được bày trước ánh đèn sân khấu, mang lại những hiệu quả bất ngờ. Những tràng cười thích thú, sảng khoái, những phút lắng mình trong suy ngẫm, và… cả những giọt nước mắt.
Đạo diễn Lê Hùng và người trợ lý của mình, nghệ sĩ Chí Trung tái xuất với Đời cười 5 vẫn với hai chiêu đặc sắc: Dùng một số đối thoại “độc” để làm điểm nhấn (kiểu như: “Tôi với bà phải hợp sức lại để chống Ôsin” - tiểu phẩm Lâm Nhất Nhất) và dùng diễn viên nam đóng giả nữ. Bốn tiểu phẩm có tới 4 nhân vật nữ do nam đóng: Người vợ mới sinh con trong tiểu phẩm Lý Tam Tam, người giúp việc giả câm điếc trong tiểu phẩm Khuất Nhị Nhị và hai bà cụ trong tiểu phẩm Lâm Nhất Nhất. Dùng các “miếng trò” chọc cười vốn là thế mạnh của Lê Hùng cũng được anh tận dụng một cách hữu hiệu trong Đời cười 5. Bên cạnh đó, dàn diễn viên Nhà hát Tuổi trẻ với những tên tuổi như: Ngọc Huyền, Tú Oanh, Nguyệt Hằng, Ngọc Bích, Quỳnh Dương, Bá Anh, Hoa Thuý, Sĩ Tiến, Đức Thịnh, Quang ánh… vẫn là một dàn diễn đồng đều và sắc nét. Những yếu tố này tạo nên thành công và sức lôi cuốn của Đời cười 5.
Điều đáng tiếc của Đời cười 5 thiết nghĩ, chính là phần bố cục kịch bản. Bốn tiểu phẩm được sắp xếp theo trình tự có sẵn, theo kiểu “xếp hàng đi gánh nước” khiến cho những phần chuyển đoạn bị rời rạc, gượng gạo dù đã xuất hiện một người dẫn chuyện xinh đẹp Khánh Huyền. Không đến mức như “con mèo đánh đổ lọ hoa, sau đây là điệu dân ca bắt đầu…” nhưng cái kiểu đưa đẩy trong Đời cười 5 làm khá lười biếng:
Lời dẫn hết tiểu phẩm 1:
“Không biết Lý Tam Tam có qua được sông không? Quý vị và các bạn vừa xem câu chuyện của Lý Tam Tam với sự tham gia diễn xuất của các nghệ sĩ… Còn bây giờ chúng ta sẽ đến với câu chuyện của Khuất Nhị Nhị”
Lời dẫn hết tiểu phẩm 2:
“Sau câu chuyện đó, Khuất Nhị Nhị chuyển sang làm cho nhà đối diện, chờ ngày cho đôi vợ chồng kia bỏ nhau, lén lén lút lút như kẻ có tội. Chuyện của Khuất Nhị Nhị với sự tham gia của các nghệ sĩ… Còn bây giờ chúng ta sẽ gặp gỡ một cô bé…”
Các tiểu phẩm 3, 4 của chương trình tiếp tục được ráp nối bằng theo một mạch khá đơn điệu như vậy, chưa nói đến sự giáo điều trong lời kết, kiểu như học sinh tiểu học rút ra bài học đạo đức. Xin trích dẫn: “… những khác biệt về văn hoá, lối sống và ngay cả trong nếp nghĩ lệch lạc của nhiều người trong cuộc sống hôm nay sẽ dẫn đến không ít những cảnh bi hài kịch như quý vị vừa xem trong chương trình Đời cười 5…”. Thực ra sau chùm 4 tiểu phẩm, người xem đã có được những cảm xúc cần thiết: Buồn - vui - xót xa - đau đớn. Vì vậy những khoảng lắng sau ánh đèn sân khấu sẽ cần thiết hơn những lời dẫn dắt đưa đẩy có cũng như không ấy chăng? Giả sử ta thử đặt câu chuyện của 4 Ôsin vào trong một bối cảnh chung: Cùng làm trong một khu chung cư, cùng ghi danh tại một trung tâm giới thiệu việc làm, có đôi chút liên hệ với nhau… thì có lẽ việc chạy các tiểu phẩm sẽ sinh động, tự nhiên và hấp dẫn hơn. Cũng lại phải nói thêm, tuy “miếng trò” chọc cười vốn là thế mạnh của Lê Hùng, song nếu được điều tiết lại tí chút sẽ bớt đi sự hẫng hụt phần nào trong tiểu phẩm Tí Tứ Tứ có phần khá nghiêm túc, làm không khí khán phòng có phần chùng lại sau hai tiểu phẩm đầu náo nhiệt và phải “mỏi răng” để cười. Chiêu chọc cười do hơi tham, đôi lúc quá cường điệu nên nếu xét về tổng thể các tiểu phẩm trong chùm Đời cười 5 vẫn chưa thực sự tạo ra cho người xem một cái nhìn toàn diện về cái gọi là Bến Ôsin - giàu tính xã hội và nhân văn như tác phẩm văn học nguyên gốc.
Âu cũng là cái khó, cái khác biệt giữa văn học và sân khấu chăng…
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Vũ Tuấn
(Nhân xem Đời cười 5 - Nhà hát Tuổi trẻ, phỏng theo tác phẩm Bến Ôsin của nhà văn Hồ Anh Thái)
Không phải vô cớ mà lâu nay Nhà hát Tuổi trẻ đã xếp các chương trình Đời cười của mình vào hàng “đặc sản” riêng có. Sự ra mắt của Đời cười 5 chứng tỏ sức thu hút của sê- ri hài kịch Đời cười mà Nhà hát Tuổi trẻ đã dày công đầu tư lâu nay, tạo nên cái - tạm gọi - là “thương hiệu Đời cười”, oanh tạc không chỉ sân khấu ngoài Bắc mà còn chu du vào tận đất phương Nam ròng rã cả tháng trời. Cuộc chu du “chinh phục” phương Nam của Đời cười 3, rồi 4 những tưởng là mạo hiểm bởi bà con trong đó lâu nay vốn vẫn quen với cải lương, ngân nga, nhấn nhá nhưng lại hoá ra “ăn điểm”. Thì nghệ thuật vốn vậy, khi nó đã tìm được đường đến với công chúng thì không còn bất cứ ranh giới vùng miền nào nữa.
Đời cười 5 lần này vẫn tiếp tục mạch chung của sê-ri Đời cười nhưng có những nét đặc sắc riêng: Thay bằng việc ráp nối những mẩu, đoạn hài với nhiều nội dung, chủ đề khác nhau nhặt từ “tích truyện” của cả ta lẫn Tàu trong cái gọi là “chùm hài kịch” thì lần này các tiểu phẩm được thâu tóm trong một chủ đề xuyên suốt: Chuyện Ôsin (chữ dùng của nhà văn Hồ Anh Thái là Bến Ôsin). Cũng lần này tác phẩm văn học dùng để chuyển thể kịch bản được vinh danh, tên của nhà văn được xuất hiện trang trọng trên các tấm băng rôn. Âu cũng là một sự tôn vinh và khích lệ cánh sáng tác chăng?
Đi sâu một chủ đề nên kịch bản có điều kiện để khai thác ở nhiều góc độ, tạo nên cái nhìn toàn diện về một vấn đề: Ôsin hiện nay thế nào? Báo chí lâu nay um tùm lên cũng đã nhiều. Cánh “thông tấn xã vỉa hè” còn nhiều hơn. Song có lẽ chừng ấy vẫn chưa thoả với nỗi bức xúc của những người trong cuộc - không ai khác là các gia đình cần Ôsin và ngay chính các Ôsin. Vì vậy, Đời cười 5 của Nhà hát Tuổi trẻ, với chủ đề Bến Ôsin có thể được coi là đã “đánh trúng tâm lý” của người dân thành thị. ở đây người ta có thể bắt gặp “101 chuyện của Ôsin”: Nào thì Ôsin giả câm giả điếc, tống tiền vợ chồng chủ nhà; nào thì Ôsin rắp tâm chiếm đoạt ông chủ để “đổi đời” nô bộc; nào thì Ôsin vị thành niên hồn nhiên rơi vào “lưới tình” của cậu chàng thợ xây cũng chưa đầy 18 tuổi; nào thì những bà chủ gốc nông dân, vốn là cựu Ôsin nay học thói trưởng giả… Cũng có những cảnh đời Ôsin bất hạnh sớm phải đi làm để nuôi gia đình, không được hưởng những tháng ngày sống vô tư, hồn nhiên. Những cái tên của Ôsin như Lý Tam Tam, Khuất Nhị Nhị, Lâm Nhất Nhất, Tí Tứ Tứ làm cho người ta liên tưởng đến những bộ phim Trung Quốc. Các cô nàng giúp việc với đủ mọi lứa tuổi, đủ mọi tính cách “không tự nhiên mà có”… Đời sống thị thành với bao nhiêu mâu thuẫn, cám dỗ, những éo le trớ trêu được bày trước ánh đèn sân khấu, mang lại những hiệu quả bất ngờ. Những tràng cười thích thú, sảng khoái, những phút lắng mình trong suy ngẫm, và… cả những giọt nước mắt.
Đạo diễn Lê Hùng và người trợ lý của mình, nghệ sĩ Chí Trung tái xuất với Đời cười 5 vẫn với hai chiêu đặc sắc: Dùng một số đối thoại “độc” để làm điểm nhấn (kiểu như: “Tôi với bà phải hợp sức lại để chống Ôsin” - tiểu phẩm Lâm Nhất Nhất) và dùng diễn viên nam đóng giả nữ. Bốn tiểu phẩm có tới 4 nhân vật nữ do nam đóng: Người vợ mới sinh con trong tiểu phẩm Lý Tam Tam, người giúp việc giả câm điếc trong tiểu phẩm Khuất Nhị Nhị và hai bà cụ trong tiểu phẩm Lâm Nhất Nhất. Dùng các “miếng trò” chọc cười vốn là thế mạnh của Lê Hùng cũng được anh tận dụng một cách hữu hiệu trong Đời cười 5. Bên cạnh đó, dàn diễn viên Nhà hát Tuổi trẻ với những tên tuổi như: Ngọc Huyền, Tú Oanh, Nguyệt Hằng, Ngọc Bích, Quỳnh Dương, Bá Anh, Hoa Thuý, Sĩ Tiến, Đức Thịnh, Quang ánh… vẫn là một dàn diễn đồng đều và sắc nét. Những yếu tố này tạo nên thành công và sức lôi cuốn của Đời cười 5.
Điều đáng tiếc của Đời cười 5 thiết nghĩ, chính là phần bố cục kịch bản. Bốn tiểu phẩm được sắp xếp theo trình tự có sẵn, theo kiểu “xếp hàng đi gánh nước” khiến cho những phần chuyển đoạn bị rời rạc, gượng gạo dù đã xuất hiện một người dẫn chuyện xinh đẹp Khánh Huyền. Không đến mức như “con mèo đánh đổ lọ hoa, sau đây là điệu dân ca bắt đầu…” nhưng cái kiểu đưa đẩy trong Đời cười 5 làm khá lười biếng:
Lời dẫn hết tiểu phẩm 1:
“Không biết Lý Tam Tam có qua được sông không? Quý vị và các bạn vừa xem câu chuyện của Lý Tam Tam với sự tham gia diễn xuất của các nghệ sĩ… Còn bây giờ chúng ta sẽ đến với câu chuyện của Khuất Nhị Nhị”
Lời dẫn hết tiểu phẩm 2:
“Sau câu chuyện đó, Khuất Nhị Nhị chuyển sang làm cho nhà đối diện, chờ ngày cho đôi vợ chồng kia bỏ nhau, lén lén lút lút như kẻ có tội. Chuyện của Khuất Nhị Nhị với sự tham gia của các nghệ sĩ… Còn bây giờ chúng ta sẽ gặp gỡ một cô bé…”
Các tiểu phẩm 3, 4 của chương trình tiếp tục được ráp nối bằng theo một mạch khá đơn điệu như vậy, chưa nói đến sự giáo điều trong lời kết, kiểu như học sinh tiểu học rút ra bài học đạo đức. Xin trích dẫn: “… những khác biệt về văn hoá, lối sống và ngay cả trong nếp nghĩ lệch lạc của nhiều người trong cuộc sống hôm nay sẽ dẫn đến không ít những cảnh bi hài kịch như quý vị vừa xem trong chương trình Đời cười 5…”. Thực ra sau chùm 4 tiểu phẩm, người xem đã có được những cảm xúc cần thiết: Buồn - vui - xót xa - đau đớn. Vì vậy những khoảng lắng sau ánh đèn sân khấu sẽ cần thiết hơn những lời dẫn dắt đưa đẩy có cũng như không ấy chăng? Giả sử ta thử đặt câu chuyện của 4 Ôsin vào trong một bối cảnh chung: Cùng làm trong một khu chung cư, cùng ghi danh tại một trung tâm giới thiệu việc làm, có đôi chút liên hệ với nhau… thì có lẽ việc chạy các tiểu phẩm sẽ sinh động, tự nhiên và hấp dẫn hơn. Cũng lại phải nói thêm, tuy “miếng trò” chọc cười vốn là thế mạnh của Lê Hùng, song nếu được điều tiết lại tí chút sẽ bớt đi sự hẫng hụt phần nào trong tiểu phẩm Tí Tứ Tứ có phần khá nghiêm túc, làm không khí khán phòng có phần chùng lại sau hai tiểu phẩm đầu náo nhiệt và phải “mỏi răng” để cười. Chiêu chọc cười do hơi tham, đôi lúc quá cường điệu nên nếu xét về tổng thể các tiểu phẩm trong chùm Đời cười 5 vẫn chưa thực sự tạo ra cho người xem một cái nhìn toàn diện về cái gọi là Bến Ôsin - giàu tính xã hội và nhân văn như tác phẩm văn học nguyên gốc.
Âu cũng là cái khó, cái khác biệt giữa văn học và sân khấu chăng…
(Báo Văn nghệ Trẻ)
Love mickey,