(E-City) - Xung quanh nguồn gốc của ngày Cá tháng Tư vẫn còn khá nhiều tranh cãi, không thể khẳng định một cách chính xác nơi nào, từ lúc nào và lý do vì sao ngày hội này lại ra đời...
Thánh Fool xuất hiện ở rất nhiều nơi như quảng trường thành phố hay các cung điện hoàng gia và nhanh chóng trở nên nổi bật 1. Nguồn gốc cổ xưa
Có rất nhiều lễ hội cổ xưa có bao gồm các trò nghịch ngợm và trêu chọc. Ví dụ như ngày lễ Saturnalia diễn ra vào mùa đông ở Roma, ngoài việc nhảy múa, uống rượu và vui chơi, còn có một phong tục là những nô lệ đuợc phép thể hiện như thể họ được ra lệnh cho chủ nhân, và một ông vua bù nhìn ngộ nghĩnh được dựng nên để cai trị dân chúng vào ngày này. Đến thế kỷ thứ tư sau công nguyên, ngày lễ này chuyển thành ngày lễ đón chào năm mới và bị sáp nhập vào các quy định của đạo Cơ đốc.
Cuối tháng 3 thì người La Mã lại kỷ niệm sự phục sinh của thần Attis, trong lễ hội này cũng có nhiều màn nhảy múa và hoá trang. Còn ở Bắc Âu cũng có một ngày lễ trong đó có phong tục cười nhạo những người có chức sắc.
Xa hơn, ở Ấn Độ có một lễ hội gọi là Holi, được biết tới như là lễ hội của sắc màu. Trong suốt những ngày lễ, những người vui chơi ném những bột nhuộm đủ màu vào nhau đến khi tất cả bị nhuộm loè loẹt từ đầu tới chân.
2. Nguồn gốc trung đại
Trong thời cổ đại, có rất nhiều ngày lễ được tổ chức có liên quan tới ngày Cá tháng Tư. Đặc biệt là lễ hội Festus Fatuorum (buổi tiệc của các trò nghịch ngợm) bắt nguồn từ lễ hội Saturnalia. Những người tham gia bầu ra một Giáo hoàng giả và các chức sắc nhà thờ nhại. Tất nhiên là giáo hội làm hết sức mình để phản đối, nhưng nó diễn ra tới tận thế kỷ thứ 16 mới bị đàn áp.
Hình tượng Fools Cũng có những nhân vật là thánh Fool, vị thánh bảo hộ cho ngày lễ này. Thánh Fool xuất hiện ở rất nhiều nơi như quảng trường thành phố hay các cung điện hoàng gia và nhanh chóng trở nên nổi bật. Họ mặc những bộ quần áo đặc trưng nhiều màu sắc, mũ có sừng và các đồ trang sức rẻ tiền. 3. Nguồn gốc thần thoại
Ngoài ra cũng có một số sự tích huyền bí về nguồn gốc của ngày này. Thậm chí có những nỗ lực cho thấy ngày lễ này bắt nguồn từ đạo Cơ đốc. Một truyền thuyết cho rằng nguồn gốc này có liên quan tới sai lầm của Noê khi ném một con bồ câu ra khỏi chiếc thuyền lớn của ông ta trước khi cơn Đại Hồng thuỷ bắt đầu. Hoặc một truyền thuyết khác cho rằng ngày này tưởng nhớ đến thời gian chúa Jesus bị chuyển từ Pilate đến Herod và ngược lại.
Đương nhiên cũng có những quan điểm đối lập, cho rằng nguồn gốc có liên quan tới những kẻ dị giáo. Ví dụ như ngày cá tháng Tư thường được xem là có nguồn gốc từ thần thoại La Mã. Pluto, vị chúa tể của cõi âm bắt cóc và đưa nàng Proserpina xuống sống với ông ta ở thế giới dưới mặt đất. Nàng kêu cứu đến người mẹ Ceres (vị thần của sự trồng trọt), người có thể nghe được tiếng vọng của con gái mình dưới mặt đất. Nhưng cuộc kiếm tìm của bà chỉ là vô vọng. Huyền thoại này được một số người tin là nguồn gốc của ngày Cá tháng Tư.
Những câu chuyện dân gian Anh quốc thì cho rằng ngày Cá tháng Tư có liên quan tới thành phố Gotham, một thành phố huyền thoại thuộc Nottinghamshire. Theo như câu chuyện này, vào thể kỷ thư 13, vị vua có một luật lệ là bất kỳ con đường nào ông ta đặt chân lên đều trờ thành tài sản công. Khi người dân Gotham nghe được tin vị vua sắp du ngoạn đến thành phố, họ từ chối tiếp đón vì không muốn mất đường của mình. Vị vua nghe được tin này lập tức phái quân lính đến Gotham. Nhưng khi họ đặt chân đến thành phố, họ phát hiện ra một nơi đầy những người mất trí với các hành động điên rồ, như là dìm cá chết đuối hay có gắng nhốt chim trong những chiếc chuồng không mái. Tất cả những trò trên đều là diễn kịch, nhưng vị vua đã bị bịp. Ông ta tuyên bố thành phố này quá ngu xuẩn để cai trị. Và từ đó đến nay, ngày Cá tháng Tư được tổ chức để tưởng nhớ sự lừa đảo này.
4. Sự chuyển đổi lịch
Tuy nhiên, giả thuyết rộng rãi nhất về nguồn gốc của ngày Cá tháng Tư là sự cải cách hệ thống lịch Gregorian cuối thể kỷ thứ 16.
Năm 1582, Pháp là nước đầu tiên chuyển từ lịch Julian sang Gregorian (được qui định bởi Hội đồng giáo hội năm 1563). Trong đó, ngày đầu tiên của năm bị chuyển từ cuối tháng 3 sang ngày 1/1. Những người không muốn theo sự thay đổi này vẫn cố giữ lại hệ thống lịch cũ và tiếp tục tổ chức ngày đầu năm mới vào tuần từ 25/3 đên 1/4. Họ bị cười cợt chê bai rất nhiều. Những kẻ nghịch ngợm dán những tờ giấy hình con cá lên lưng họ và nạn nhận bị giễu cợt dưới biệt danh Cá tháng Tư.
Giả thuyết này có thể cung cấp một lý do cụ thể về việc ngày 1/4 trở thành một ngày lễ của thế giới hiện đại. Nhưng rõ ràng là những giả thuyết về những lễ hội mùa xuân chế nhạo nền cai trị tồi tệ cũng có những nguồn gốc cổ xưa hơn. Thêm vào đó, quá trình mà những quy tắc về ngày này mở rộng từ Pháp sang các nước chống đối như Đức, Scotland và Anh vẫn chưa được giải thích thoả đáng. Những quốc gia này chỉ chấp nhận lịch mới vào thế kỷ thứ 18, nhưng lúc này những phong tục về ngày cá tháng Tư đã trở lan rộng khắp châu Âu.
Tóm lại, không có nhiều bằng chứng, bên cạnh các ước đoán, giúp làm sáng tỏ các giả thiết này. Vì thế, tuy giả thuyết về sự thay đổi lịch có một phần sự thật, nhưng cũng không thể coi là hoàn toàn đúng.
Quang Thành
Thánh Fool xuất hiện ở rất nhiều nơi như quảng trường thành phố hay các cung điện hoàng gia và nhanh chóng trở nên nổi bật 1. Nguồn gốc cổ xưa
Có rất nhiều lễ hội cổ xưa có bao gồm các trò nghịch ngợm và trêu chọc. Ví dụ như ngày lễ Saturnalia diễn ra vào mùa đông ở Roma, ngoài việc nhảy múa, uống rượu và vui chơi, còn có một phong tục là những nô lệ đuợc phép thể hiện như thể họ được ra lệnh cho chủ nhân, và một ông vua bù nhìn ngộ nghĩnh được dựng nên để cai trị dân chúng vào ngày này. Đến thế kỷ thứ tư sau công nguyên, ngày lễ này chuyển thành ngày lễ đón chào năm mới và bị sáp nhập vào các quy định của đạo Cơ đốc.
Cuối tháng 3 thì người La Mã lại kỷ niệm sự phục sinh của thần Attis, trong lễ hội này cũng có nhiều màn nhảy múa và hoá trang. Còn ở Bắc Âu cũng có một ngày lễ trong đó có phong tục cười nhạo những người có chức sắc.
Xa hơn, ở Ấn Độ có một lễ hội gọi là Holi, được biết tới như là lễ hội của sắc màu. Trong suốt những ngày lễ, những người vui chơi ném những bột nhuộm đủ màu vào nhau đến khi tất cả bị nhuộm loè loẹt từ đầu tới chân.
2. Nguồn gốc trung đại
Trong thời cổ đại, có rất nhiều ngày lễ được tổ chức có liên quan tới ngày Cá tháng Tư. Đặc biệt là lễ hội Festus Fatuorum (buổi tiệc của các trò nghịch ngợm) bắt nguồn từ lễ hội Saturnalia. Những người tham gia bầu ra một Giáo hoàng giả và các chức sắc nhà thờ nhại. Tất nhiên là giáo hội làm hết sức mình để phản đối, nhưng nó diễn ra tới tận thế kỷ thứ 16 mới bị đàn áp.
Hình tượng Fools Cũng có những nhân vật là thánh Fool, vị thánh bảo hộ cho ngày lễ này. Thánh Fool xuất hiện ở rất nhiều nơi như quảng trường thành phố hay các cung điện hoàng gia và nhanh chóng trở nên nổi bật. Họ mặc những bộ quần áo đặc trưng nhiều màu sắc, mũ có sừng và các đồ trang sức rẻ tiền. 3. Nguồn gốc thần thoại
Ngoài ra cũng có một số sự tích huyền bí về nguồn gốc của ngày này. Thậm chí có những nỗ lực cho thấy ngày lễ này bắt nguồn từ đạo Cơ đốc. Một truyền thuyết cho rằng nguồn gốc này có liên quan tới sai lầm của Noê khi ném một con bồ câu ra khỏi chiếc thuyền lớn của ông ta trước khi cơn Đại Hồng thuỷ bắt đầu. Hoặc một truyền thuyết khác cho rằng ngày này tưởng nhớ đến thời gian chúa Jesus bị chuyển từ Pilate đến Herod và ngược lại.
Đương nhiên cũng có những quan điểm đối lập, cho rằng nguồn gốc có liên quan tới những kẻ dị giáo. Ví dụ như ngày cá tháng Tư thường được xem là có nguồn gốc từ thần thoại La Mã. Pluto, vị chúa tể của cõi âm bắt cóc và đưa nàng Proserpina xuống sống với ông ta ở thế giới dưới mặt đất. Nàng kêu cứu đến người mẹ Ceres (vị thần của sự trồng trọt), người có thể nghe được tiếng vọng của con gái mình dưới mặt đất. Nhưng cuộc kiếm tìm của bà chỉ là vô vọng. Huyền thoại này được một số người tin là nguồn gốc của ngày Cá tháng Tư.
Những câu chuyện dân gian Anh quốc thì cho rằng ngày Cá tháng Tư có liên quan tới thành phố Gotham, một thành phố huyền thoại thuộc Nottinghamshire. Theo như câu chuyện này, vào thể kỷ thư 13, vị vua có một luật lệ là bất kỳ con đường nào ông ta đặt chân lên đều trờ thành tài sản công. Khi người dân Gotham nghe được tin vị vua sắp du ngoạn đến thành phố, họ từ chối tiếp đón vì không muốn mất đường của mình. Vị vua nghe được tin này lập tức phái quân lính đến Gotham. Nhưng khi họ đặt chân đến thành phố, họ phát hiện ra một nơi đầy những người mất trí với các hành động điên rồ, như là dìm cá chết đuối hay có gắng nhốt chim trong những chiếc chuồng không mái. Tất cả những trò trên đều là diễn kịch, nhưng vị vua đã bị bịp. Ông ta tuyên bố thành phố này quá ngu xuẩn để cai trị. Và từ đó đến nay, ngày Cá tháng Tư được tổ chức để tưởng nhớ sự lừa đảo này.
4. Sự chuyển đổi lịch
Tuy nhiên, giả thuyết rộng rãi nhất về nguồn gốc của ngày Cá tháng Tư là sự cải cách hệ thống lịch Gregorian cuối thể kỷ thứ 16.
Năm 1582, Pháp là nước đầu tiên chuyển từ lịch Julian sang Gregorian (được qui định bởi Hội đồng giáo hội năm 1563). Trong đó, ngày đầu tiên của năm bị chuyển từ cuối tháng 3 sang ngày 1/1. Những người không muốn theo sự thay đổi này vẫn cố giữ lại hệ thống lịch cũ và tiếp tục tổ chức ngày đầu năm mới vào tuần từ 25/3 đên 1/4. Họ bị cười cợt chê bai rất nhiều. Những kẻ nghịch ngợm dán những tờ giấy hình con cá lên lưng họ và nạn nhận bị giễu cợt dưới biệt danh Cá tháng Tư.
Giả thuyết này có thể cung cấp một lý do cụ thể về việc ngày 1/4 trở thành một ngày lễ của thế giới hiện đại. Nhưng rõ ràng là những giả thuyết về những lễ hội mùa xuân chế nhạo nền cai trị tồi tệ cũng có những nguồn gốc cổ xưa hơn. Thêm vào đó, quá trình mà những quy tắc về ngày này mở rộng từ Pháp sang các nước chống đối như Đức, Scotland và Anh vẫn chưa được giải thích thoả đáng. Những quốc gia này chỉ chấp nhận lịch mới vào thế kỷ thứ 18, nhưng lúc này những phong tục về ngày cá tháng Tư đã trở lan rộng khắp châu Âu.
Tóm lại, không có nhiều bằng chứng, bên cạnh các ước đoán, giúp làm sáng tỏ các giả thiết này. Vì thế, tuy giả thuyết về sự thay đổi lịch có một phần sự thật, nhưng cũng không thể coi là hoàn toàn đúng.
Quang Thành
Ướt Mi
