Làng chổi lúa Trảng Bom
Monday, October 24, 2005
Cụ già P.T.C, 79 tuổi, con cháu đều đã lớn, ổn định sự nghiệp, nghề chổi mang lại cho cụ niềm vui tuổi già. (Hình: Hương Duyên)
Làm chổi không tốn sức nhiều nhưng phải kiên nhẫn vì bụi nhiều, luôn phải thường trực khẩu trang trên mặt. (Hình: Hương Duyên)
Kiểm tra lần cuối thành phẩm trước khi chổi đem ra thị trường. (Hình: Hương Duyên)
Ðóng thành kiệt cho chổi lúa chuẩn bị xuất ngoại. (Hình: Hương Duyên)
Hương Duyên (Ðồng Nai, Việt Nam)
Trích Phụ Nữ Gia Ðình số 51, ngày 15/10/2005
Ở thị trấn Trảng Bom, tỉnh Ðồng Nai, có cả một khu phố chuyên làm chổi lúa, mỗi ngày sản xuất hàng ngàn sản phẩm chổi để đưa ra thị trường tiêu thụ. Sản phẩm chổi lúa không chỉ bán trong nước mà còn xuất cảng ra thị trường nước ngoài, song điều quan trọng “cây chổi” giúp giải quyết nhiều lao động, đặc biệt là phụ nữ, đem lại thu nhập ổn định cho hàng chục gia đình...
“Ðội quân” đeo khẩu trang
Vào cơ sở làm chổi của anh H.L, chỉ ngồi một chút xem những chị nhân công buộc dây kẽm từng “con lọt” kết thành chổi, chúng tôi đã cảm thấy mùi hắc hắc của bụi hoa phấn từ những cọng cỏ đót dùng để làm chổi, phải lấy khẩu trang ra đeo. “Nghề làm chổi không nặng nhọc lại ngồi trong mát nhưng tội cái là lắm bụi phải đeo khẩu trang suốt”, một chị tay đan những cọng chổi thoăn thoắt, vẫn đeo khẩu trang hướng về tôi nói nghề làm chổi.
Làng chổi tập trung ở khu phố 5, có khoảng 50-60 gia đình làm gia công cho 4 hoặc 5 “ông chủ”.
“Thời gian đầu người làm cứ phải tập trung tại cơ sở để làm chổi, không cho mang hàng về nhà vì sợ thất thoát nguyên liệu (cọng cỏ đót làm chổi - NV). Hầu hết là lao động nữ, những bà còn phải lo việc cơm nước cho chồng con, quản lý nhà cửa... Sau khi lấy ý kiến, đa số chị em bảo nếu được làm ở nhà thì còn gì tuyệt bằng. Thế là tôi giao luôn nguyên liệu cho họ mang về tự làm”, ông chủ H.L người đầu tiên “liều” cho nhân công đem nguyên liệu về gia đình.
Anh H.L tiếp: “Nói liều vì chưa ai làm, vì làm làm như thế thì sợ nguyên liệu bị tiêu hao do người gian... Tin tưởng tôi mới giám trao cả “nồi cơm” cho họ cầm. Bây giờ thấy cái liều của mình đúng, công việc hiệu quả hơn, những chủ khác bây giờ ai cần cũng giao hàng cho họ về nhà làm”.
Chổi lúa làm từ cây cỏ đót vốn mọc đầy trong thiên nhiên, cán chổi cầm làm bằng tre, hoặc chính cọng đót... Ðể hoàn thành một cây chổi phải trải qua nhiều giai đoạn, nhiều khâu làm đơn giản (như tách cỏ đót, bện lại từng con lọt...) có thể tận dụng những những em học sinh, người già phụ giúp. “Chúng tôi là phụ nữ, có tuổi không làm được công nhân, làm chổi tại nhà vừa có thêm thu nhập vừa vẫn đảm bảo được nội chợ, chăn nuôi heo”, chị H cho biết.
Theo tính toán của chủ H.L, nếu người lấy việc làm chổi làm “nghề chính” với công giá 1000 đồng/cây, một ngày làm khoảng 40 chổi, mỗi tháng cũng thu nhập được trên dưới 1 triệu đồng; còn người lấy làm “nghề phụ” cũng tìm thu nhập thêm 400,000-500,00 đồng (hơn 30 đôla)/tháng.
Chổi dân quê xuất ngoại
Anh Trần Ðáo, một “ông chủ” có nhiều nhân công làm thuê nhất và cũng là người đầu tiên tìm con đường cho cây chổi lúa ra thị trường nước ngoài. “Năm 1992 tham dự hội trợ triển lãm, cây chổi của mình được người Ðài Loan và Malaysia hợp đồng mua”, anh Ðáo nhớ lại.
Với kinh nghiệm “3 đời sống bằng cây chổi” (nhà anh Ðáo gốc Quảng Ngãi có truyền thống làm chổi từ thời ông nội - NV) lại sống trong môi trường thành phố Sài Gòn nhộn nhịp thương trường, làm ăn linh hoạt nên anh đã có công “thổi” thêm sinh khí mới cho nghề làm chổi, đảm bảo được đầu bán ra. “Mỗi năm tôi xuất ngoại được 40,000-50,000 thành phẩm ra thị trường nước ngoài, chủ yếu ở khu vựa Châu Á. Nhưng gần đây bị chựng lại một chút vì phải đụng hàng chổi của Trung Quốc qua... phá”, anh thở dài.
Chổi lúa Trảng Bom còn có mặt trên thị trường Mỹ, Canada... (Việt kiều hay tìm mua). Hàng chổi xuất cảng đòi hỏi làm kỹ hơn, cọng đót phải là loại cỏ tốt nhất, đặc biệt cán chổi (tre tầm vông) phải luộc bằng dung dịch chuyên dùng để tránh mối mọt. “Cũng là một niềm hãnh diện, cây chổi lúa vốn là mặt hàng bình dân, được nhà quê mình dùng phổ biến, hầu như nhà nào cũng sử dụng lại có mặt ở nhiều nước, ngay cả những nước phát triển”, anh T. đang đóng kiện hàng chổi xuất cảng tự hào.
Theo anh H.L khó khăn mà “giới chủ” đang đối đầu chính là giá mua nguyên liệu, “từ đầu năm tới giờ, giá cỏ đót tăng vùn vụt, từ 8.2 triệu đồng/tấn cỏ đót, lên 8.4 và hiện giờ là gần 10 triệu đồng/tấn. Nguyên liệu thì giá tăng cao, nhưng giá bán chổi ra thị trường không tăng bao nhiêu, giá nhân công không thể giảm được, chỉ còn cách “tiết kiệm” ơ nhưng khâu khác”. Nguyên nhân giá cỏ đót tăng cao theo anh Trần Ðáo, một phần do thị trường “lạm phát” từ việc giá xăng dầu tăng cao, phần lớn bởi những thương gia Trung Quốc qua tranh mua, đẩy giá tăng cao...
Ông Hoàng Văn Chuyên, trưởng khu phố 5 nói: “Nghề chổi xuất hiện ở Trảng Bom vào thập niên 1990, ban đầu chỉ vài hộ làm, bây giờ hầu như cả khu phố, nếu có hàng đều nghề chổi cũng đem cho gia đình thêm thu nhập, ổn định. Còn một cái “được” nữa của nghề làm chổi là an ninh trật tự đảm bảo, những tệ nạn xã hội cũng thuyên giảm, vì những em học sinh hay đám choai choai những lúc không đi học phải ở nhà phụ làm chổi, nhờ vậy cha mẹ quản lý được con cái”.
http://www.nguoi-viet.com/absolutenm/anmviewer.asp?a=34411&z=2