Chủ tịch Hội Đông Nam Á học Việt Nam,

Tổng biên tập tạp chí “Việt Nam & Đông Nam Á ngày nay”,

Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu Đông Nam Á

Quê quán: làng Đông Thái, xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh.

Giáo sư Phạm Đức Dương cao lớn, hồn hậu và điềm đạm. Ông từ tốn rót cà phê vào những chiếc chén nhỏ, cho thêm chút rượu để từ đó phảng phất mùi thơm đăng đắng, ngang ngang. Chiều nay tôi và Thạc sỹ Hán Nôm Trần Trọng Dương - Trường ĐH Văn hoá đến thăm ông, phòng nhỏ trên tầng ba đầy gió, vây xung quanh chúng tôi là những... gáy sách.

Ký hoạ

Sách xếp gọn gàng trên các ngăn gỗ, các giá sắt cao gần chạm trần nhà, sách chia loại và dán băng dính đánh số thứ tự từ 1 cho đến... 6000. Tất cả những cuốn đã được đánh số chiếm khoảng hơn 2/3 số sách mà ông có, một lượng lớn nữa vẫn đang chờ đợi, cùng với hàng chồng luận văn tiến sĩ, thạc sĩ khoa học, khoá luận tốt nghiệp do Thư viện cho ông mượn hoặc của rất đông nghiên cứu sinh, sinh viên... mang tặng thầy - nhiều người được ông trực tiếp hướng dẫn. Ông đã lên danh mục những cuốn đánh số, bây giờ muốn đưa nó vào máy vi tính để học trò đến tìm cho nhanh nhưng chưa được. Nhà văn Đoàn Tử Huyến bảo là Trung tâm Văn hoá Ngôn ngữ Đông Tây sẽ giúp, đưa danh mục sách của ông lên mạng cho mọi người biết, ai có nhu cầu thì cứ đến đọc hay photo lại. Nhưng đến giờ, việc còn chưa xong.

Chúng tôi ngồi giữa sự bề thế và kì vĩ của "tinh thần sách" đang bao trùm gian phòng nhỏ - bao nhiêu năm nay, tinh thần ấy vẫn luôn bao trùm như vậy. Vị giáo sư khả kính ngồi đó, giữa những cặp tài liệu, những tập bản thảo còn đang viết dở, những cuốn sách đang đọc, tóc ông bạc, buông dài - cả tư thế ngồi và tác phong của ông như một biểu tượng vừa cổ sơ, vừa hiện đại. Kể lại chuyện đã qua, ông thong thả: Bạn bè hay trêu tôi là người có bốn cái đảm bảo chắc chắn. Một - Xuất thân bần cố nông; Hai - Kết nạp Đảng từ năm 19 tuổi; Ba - Có 10 năm trực tiếp cầm súng ở mặt trận Lào; Bốn - Là đối tượng sớm được quy hoạch làm cán bộ chủ chốt.

Xuyên suốt từng chặng đường dài, từ ấu thơ cho đến những năm tháng khói lửa, những năm tháng vào Đại học, về công tác ở Viện Ngôn ngữ, tham gia xây dựng Viện nghiên cứu Đông Nam Á, làm Phó Viện trưởng, rồi Viện trưởng, cho đến nay đã nghỉ hưu, cuộc đời ông luôn sáng rõ ý thức về việc học tập, nâng cao nhận thức cho mình, cho bạn bè, đồng nghiệp và học trò. Ham học quá, một phần vì nhà ông nghèo lắm, bố phải đi tha phương cầu thực, mẹ dệt thuê cho địa chủ, các em ông, đứa thì bổ củi, đứa bế con, gánh nước cho cái nhà ấy, để cho một mình ông đi học. Người làng Đông Thái huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh quê ông, từ những năm xa xưa đã luôn khao khát chữ nghĩa và cuộc sống no ấm bằng con đường học tập. Làng ông - quê của cụ Phan Đình Phùng và thượng thư Hoàng Cao Khải cùng nhiều bậc khoa bảng, nhiều nhà nghiên cứu hiện đại, là đất học. Ông may mắn thấy mình lĩnh hội được phần nào cái tinh thần của các bậc tiền nhân. Nheo nheo mắt, giáo sư mỉm cười: Đợt mới rồi về quê, tôi hỏi các ông cán bộ, quê hương mình làm công nghiệp hoá, hiện đại hoá bằng gì? Các ông ý cứ ậm ừ... Tôi bảo, thì đây chứ còn gì nữa, đường làng ngõ xóm sạch đẹp, nhà cửa khang trang, đời sống được nâng cao, nhiều nhà có điện thoại, tivi, tủ lạnh... và đáng quý hơn cả là một đời sống phong lưu, đậm chất văn hoá - cả làng chơi hoa, tỉa cây cảnh... Những chỗ mà trước kia người ta trồng khoai lang để ăn vào mùa đói thì nay thấy ngập tràn hoa là hoa... Sự thay đổi ấy đến từ đâu? - Chính từ nguồn tài chính hỗ trợ của những người đi xa học Đại học, làm cán bộ, làm nhà khoa học, nhà kinh doanh, quản lý..., gửi về cho ông bà, bố mẹ, anh chị em sửa sang nhà cửa, làng xóm. Mà nói rõ hơn nữa, chính từ những con chữ, từ công cuộc đầu tư cho chất xám mà ra đấy! Trong khoảng năm 1998 hay 2000, chỉ tính riêng số tiền từ nơi xa gửi về huyện Đức Thọ quê ông là 8 tỉ đồng, ngược lại, cũng có 4 tỉ đồng được các gia đình gửi đi cho con em ăn học. Năm vừa rồi, tiền gửi về vọt lên đến 42 tỉ. Và tính sơ qua tình hình dân số của xã thì nếu mỗi năm có khoảng... 50, 60 đứa đi học Đại học được thì cái tương lai công nghiệp hoá, hiện đại hoá của cả làng, cả xã là đầy tươi sáng và bền vững.

nguồn: Sách Việt _ Hiệu sách trên bàn phím của bạn
(còn tiếp)

Chào anhhai17,
Tôi vào vnthuquan thay bai của anh, rất quan tâm. Vì lẽ vốn nhà tôi cũng có bác là liệt sỹ, tôi dang muốn tìm mộ bác về nhưng vẫn  chửa nguyện tâm.
Tôi đã cố tìm bác theo con đường chính thống qua đơn vị chủ quan của Bác nhưng vẫn không tìm được. Chỉ nghe nói người đồng đội cùng làng kể là phần mộ của bác đang nằm ở Miền Đông Nam bộ.
Tôi thành tâm rất muốn gặp được Bác để thực hiện được một tâm nguyện nho nhỏ của phận làm cháu. Khi bác tôi mất thì thôi còn chưa có trên đời này, nhưng nghe lời kể của bà nội thì tôi thấy trong mình có một phần cơ thể bác.
anh anhhai17 làm ơn PM cho tôi số điện thoại liên lạc và địa chỉ giúp tôi hoàn thành tâm nguyện này.
Quả thực tôi vẫn tin là có một thế giới khác mà mình không hề biết đang tồn tại với chúng ta.
Xin chân thành cảm ơn.