<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2008-11-02 21:56:07Ct.Ly>
Lời Giới Thiệu
Tác giả Conan Doyle sinh ở Edimbourg ngày 22 tháng 5 năm 1859, từ trần năm 1930. Ông xuất thân là một bác sĩ y khoa, nhưng ông gần như bỏ nghề chính mà đi theo sự nghiệp văn chương. Ông là một người đa năng, đa hiệu. Ông viết tiểu thuyết, viết kịch, viết về lịch sử, làm thông tin viên chiến tranh, nghiên cứu về khoa học thần bí. Ngoài ra ông còn là một lực sĩ trong môn thể thao và là người ham săn bắn cá voi.
Phần lớn chúng ta từ trước chỉ biết ông qua những truyện trinh thám ly kỳ của ông với vai chính là nhà thám tử đại tài Sherlock Holmes. Nhân vật Sherlock Holmes hoàn toàn do ông tưởng tượng ra, vậy mà được bao nhiêu thế hệ độc giả yêu thích như một người có thật.
Nhưng ngoài tài viết về trinh thám, ông còn rất sở trường về lối tiểu thuyết kinh dị, quái đản. Lối truyện kinh dị của ông có phần nào giống như Liêu Trai Chí dị của Bồ Tùng Linh hoặc Truyền Kỳ Mạn Lục của Nguyễn Dữ, nhưng đượm màu khoa học Tây Phương khiến người đọc dễ say mê với những cảnh ly kỳ rùng rợn khiến người ta thấy sởn gai óc.
Chúng tôi xin giới thiệu một số truyện kinh dị tiểu biểu của ông.
Tác giả Conan Doyle sinh ở Edimbourg ngày 22 tháng 5 năm 1859, từ trần năm 1930. Ông xuất thân là một bác sĩ y khoa, nhưng ông gần như bỏ nghề chính mà đi theo sự nghiệp văn chương. Ông là một người đa năng, đa hiệu. Ông viết tiểu thuyết, viết kịch, viết về lịch sử, làm thông tin viên chiến tranh, nghiên cứu về khoa học thần bí. Ngoài ra ông còn là một lực sĩ trong môn thể thao và là người ham săn bắn cá voi.
Phần lớn chúng ta từ trước chỉ biết ông qua những truyện trinh thám ly kỳ của ông với vai chính là nhà thám tử đại tài Sherlock Holmes. Nhân vật Sherlock Holmes hoàn toàn do ông tưởng tượng ra, vậy mà được bao nhiêu thế hệ độc giả yêu thích như một người có thật.
Nhưng ngoài tài viết về trinh thám, ông còn rất sở trường về lối tiểu thuyết kinh dị, quái đản. Lối truyện kinh dị của ông có phần nào giống như Liêu Trai Chí dị của Bồ Tùng Linh hoặc Truyền Kỳ Mạn Lục của Nguyễn Dữ, nhưng đượm màu khoa học Tây Phương khiến người đọc dễ say mê với những cảnh ly kỳ rùng rợn khiến người ta thấy sởn gai óc.
Chúng tôi xin giới thiệu một số truyện kinh dị tiểu biểu của ông.
Bàn Tay Nâu
Ai cũng biết ngài Dominic Holden, một y sĩ danh tiếng tại Ấn Độ, đã chọn tôi làm người thừa kế của ông; và cái chết của ông sẽ biến đổi một anh y sĩ nghèo nàn, vất vả thành một ông chủ giàu sang. Mọi người cũng đều biết rằng ít nhất có năm người cũng có thể ngấp nghé vào việc thừa kế ấy như tôi và rằng sự lựa chọn của ngài Dominich đã tỏ ra với một vài người là quá độc đoán và kỳ cục. Mặc kệ! Về phần tôi, tôi xác nhận rằng ngài Dominich đã có những lý do rất vững vàng để bày tỏ lòng ưu ái đối với tôi, mặc dù tôi chỉ mới biết ông trong những năm cuối cùng của đời ông. Tôi cũng dám nói rằng những điều tôi đã làm cho ông chú tại nước Ấn Độ này chưa bao giờ có ai từng làm được cho một người khác. Tất nhiên là tôi không thể hy vọng là người khác tin ở lời tôi, khi câu chuyện của tôi không phải là thứ truyện tầm thường. Nhưng tôi có cảm tưởng rằng tôi sẽ không làm tròn bổn phận nếu tôi không kể lại câu chuyện đó. Vậy thì sau đây là câu chuyện đó. Các bạn có tin ở tôi hay các bạn sẽ không tin tôi, đó là tùy ý các bạn.
Ngài Dominich là hội viên của Hội Ordre du Bain, có Huy chương Ấn Độ bội tinh...Lúc sinh thời là một vị y sĩ cực kỳ lỗi lạc, ông đã từ giã quân ngũ để định cư tại Bombay và mở phòng mạch chữa cho các con bệnh thường dân. Ông thường được mời đi thăm bệnh; ông đã đi tới tất cả các tỉnh của Ấn Độ. Tên tuổi ông được gắn liền mãi với bệnh viện Đông Phương mà ông đã tạo lập và khai triển. Vào một thời điểm nào đó, cái cơ thể vững như thép của ông đã biểu hiện những dấu hiện của sự mệt mỏi, tiếp theo sự căng thẳng quá độ lâu năm mà ông đã bắt nó phải gánh chịu. Các đồng nghiệp của ông (có thể là không hoàn toàn bất vụ lợi trong trường hợp này) đã khuyên ông trở về Anh. Ông vẫn cố chịu đựng cho tới khi các triệu chứng thần kinh xuất hiện rõ ràng một cách đáng sợ. Lúc đó ông mới trở về cố hương Wiltshire của ông, tâm trí rất chán chường. Ông mua một tài sản đẹp đẽ, với một trang trại cũ, gần cánh đồng Salisbury và ông giành những ngày tàn của ông cho việc nghiên cứu môn so sánh bệnh lý học; môn học này đã là lý tưởng của một đời ông và ông đã đạt được một sự lừng danh bất khả tranh biện về nó.
Là những người trong gia đình ông, như các bạn đã thấy, chúng tôi rất xôn xao khi nghe tin ông chú giàu có và không có con cái này trở về Anh. Mặc dầu không tỏ ra có tính hiếu khách hào sảng, ông vẫn biểu lộ một đôi chút ý niệm về các bổn phận đối với gia tộc ông; lần lượt từng người một, bọn chúng tôi đã được mời tới thăm ông.
Cứ tin ở lời năm người anh em học của tôi đã tới thăm ông trước tôi thì chuyến đi về vùng quê này chả có gì là vui thích cả. Như vậy là với những tình cảm lẫn lộn, cuối cùng tôi đã nhận được một lá thư bảo tôi tới Ronenhurst. Vợ tôi đã bị gạt ra khỏi danh sách một cách quá cẩn thận khiến cho hành động đầu tiên của tôi là khước từ lời mời; nhưng liệu tôi có quyền lợi cùng với những quyền lợi của lũ con tôi không? Với sự đồng ý của vợ tôi, một buổi chiều tháng mười tôi đi Wiltshire. Tôi đã không có chút tưởng tượng nào về các hậu quả của chuyến du hành này.
Tài sản của chú tôi tọa lạc ở một nơi mà những khoảng đất canh tác được của cánh đồng bắt đầu nhô về hướng các vách đá vôi, một nét đặt thù của lãnh địa. Ngồi xe từ nhà ga Dinton vào lúc hoàng hôn của một ngày mùa thu đó, tôi đã bị trấn áp một cách kinh khủng bởi những dấu tích đồ sộ của đời sống tiền sử đến nỗi hiện tại hình như chỉ là một giấc mộng ở bên cạnh những sự thật ngạo nghễ, đầy sức ám ảnh của quá khứ. Con đường vạch ra những lối ngoằn nghèo trong các thung lũng được bao quanh bởi từng dãy đồi liên tiếp nhau và chóp đỉnh của tất cả những trái đồi này đều được đẽo gọt thành những công sự khá phức tạp, hình tròn hoặc hình vuông, những công sự này đã đứng ngạo nghễ trước gió và mưa hàng bao nhiêu thế kỷ. Nhiều người nói chúng là của người La Mã, nhiều người khác bảo rằng chúng là của người Anh. Thật ra, nguồn gốc chân thật của chúng không bao giờ được làm cho sáng tỏ cả, cũng như các lý do tại sao trong cả các nơi, miền này lại có nhiều thành lũy như vậy. Rải rác đây đó, trên những triền xanh ô liu kéo dài và phẳng phiu, nổi cao lên những mô đất nhỏ, tròn trĩnh. Những ngôi mả này chứa đựng tro tàn của những người đã đào sâu những ngọn đồi, những bình đựng đầy tro bụi, đó là tất cả những gì còn lại của những người xưa kia đã lao động dưới ánh mặt trời.
Chính là phải đi qua miền quê bí hiểm này mà tôi đã tới gần Rodenhurst, nơi cư ngụ của chú tôi; ngôi nhà rất hòa điệu với những khung cảnh chung quanh. Hai cây cột bị đổ và lem luốc vì tuổi tác, trên mỗi cây đều có một tấm huy hiệu đã bị sứt mẻ, chúng đỡ lấy một tấm lưới mở ra một lối đi được chăm sóc một cách cẩu thả. Một cơn lạnh lẽo rít lên trong đám cây du thụ mọc bên cạnh lối đi. Không khí xào xạc những lá bay lả tả. Ở cuối lối đi, dưới một mái cây uốn cong, một ánh sáng vàng vọt lóe ra. Trong cái ánh sáng của giờ giấc này giữa lúc chạng vạng tối, tôi nhận ra một tòa kiến trúc dài và thấp xòe ra đôi cánh không cân đối, nóc nhà thoai thoải có những mái chìa ra ngoài, những xà nhà theo kiểu thời Tudor bắt chéo nhau trên các đầu tường. Một ngọn lửa ấm cúng nhảy múa phía sau bức cửa sổ lớn hình lục lăng ở bên trái cửa lớn ra vào; nó chỉ cho thấy nơi kê bàn giấy của chú tôi; và đó là nơi mà người quản gia đưa tôi tới để ra mắt ngài Dominich.
Ông đang cúi mình xuống trên lò than, vì cái lạnh ẩm ướt của một mùa thu ở Anh quốc làm cho ông run rẩy. Ngọn đèn của ông đã tắt ngúm, ánh sáng đỏ hồng của những cục than soi sáng một cách phũ phàng khuôn mặt to lớn có những cạnh góc rõ ràng, một cái mũi và những gò má của người Da đỏ, những nếp nhăn, những đường hằn sâu giữa mắt và cằm. Ông đứng vụt dậy để đón tiếp tôi, với một kiểu lịch sự hơi lỗi thời và ông nồng nhiệt cầu chúc cho tôi sự tiếp đãi ân cần tại Rodenhurst. Khi người quản gia đốt đèn lên, tôi nhận thấy đôi mắt màu xanh trong sáng có vẻ rất soi mói, nom như những người lính thám sát dưới một bụi cây rậm, đang nhìn chằm chằm vào mặt tôi dưới hàng lông mày rậm và cái ông chú xa lạ này đang tìm hiểu tâm tính của tôi với tất cả sự dễ dàng của một quan sát viên được rèn luyện và một người lịch duyệt sự đời.
Đến lượt tôi, tôi nhìn ông với sự chú tâm, vì chưa bao giờ tôi thấy một người mà thể chất đáng được sự lưu ý của một y sĩ tới như vậy. Ông có vóc dáng của một người khổng lồ, nhưng ông đã bị suy sụp và chiếc áo vết của ông lòng thòng thẳng đuỗn từ đôi vai xương xẩu rộng lớn của ông, nom có vẻ hơi kệch cỡm, xấu và những ngón tay vừa dài vừa nổi u nổi cục. Nhưng chính đôi mắt của ông (những con mắt soi mói, màu sanh trong sáng) mới tạo thành nét đặc thù nổi bật nhất của con người ông. Không phải chỉ bởi màu sắc của chúng cũng không phải bởi sự che dấu của đám lông mày dưới đó chúng ẩn náu, mà bởi sự biểu lộ của chúng. Với dáng dấp đường bệ của chú tôi, lẽ ra đôi mắt ông phải bừng lên một vẻ ngạo nghễ nào đó. Trái lại, cái nhìn của ông là cái nhìn của một con chó khi thấy ông chủ vừa cầm lấy cái roi; cái nhìn của ông biểu lộ một sự buồn nản lớn lao về tinh thần. Ngay tức thì, trong đầu óc tôi, tôi đã vạch ra sự phán đoán của tôi: ông chú tôi mắc phải một bệnh rất trầm trọng, ông tự biết rằng ông có thể bị chết bất chợt và ông sống trong sự kinh hoàng là phải chết như vậy. Đúng, đó là điều mà tôi đã dự đoán. Sự diễn tiến của các sự việc sẽ chứng tỏ rằng tôi đã lầm, tôi chỉ nói tới cảm tưởng đầu tiên của tôi vì có thể nó sẽ giúp các bạn tưởng tượng được cái nhìn của chú tôi.
Như vậy là ông đã đón tiếp tôi hết sức lịch sự và một giờ sau đó tôi đã thấy mình ngồi ở giữa ông và bà vợ của ông trước một bữa ăn thịnh soạn; trên bàn ăn có những thứ kẹo kỳ lạ, có trộn ớt cay và đằng sau ghế ông là một tên đầy tớ Đông Phương nom lấm lét và nhanh nhẹn. Cặp vợ chồng già này đã đi tới chỗ muốn diễn lại một cách thê thảm buổi thiếu thời khi mà ở ông chồng lẫn bà vợ đều mất hết mọi người thân và họ chỉ còn trơ trọi hai người đối diện với nhau; nhiệm vụ của họ đã hoàn thành, đoạn kết của cuộc đời đang tiến lại gần với từng bước lớn. Những kể chiến thắng trong cuộc thử thách lớn lao của kiếp nhân sinh là những người đã tiến tới giai đoạn này trong sự yên lành và trong tình yêu và là những người có khả năng biến đổi mùa đông của họ thành một mùa hè êm ả của nước Ấn Độ. Bà Holden, một người nhỏ nhắn linh hoạt, có vẻ là một người có từ tâm. Những cái nhìn của bà ném vào ông chồng đã phát lộ sự hòa hợp ngự trị trong cuộc sống lứa đôi của họ. Tuy nhiên, mặc dù sự âu yếm giữa hai người, tôi vẫn linh cảm một cách chắc chắn một thứ kinh hoàng chung nào đó trên mặt bà thím tôi. Tôi nhận thấy một phản ánh của nỗi lo sợ đã nằm sâu trong ngài Dominich. Sự trò chuyện của họ khi thì vui vẻ, khi thì buồn rầu. Nhưng sự vui vẻ của họ có một vẻ miễn cưỡng, trong khi sự thiếu che đậy về điều buồn bã của họ ngầm cho tôi biết là ở bên cạnh tôi có hai trái tim nặng trĩu.
Chúng tôi đã ăn xong bữa, những kẻ hầu hạ đã rời khỏi phòng sau khi mang cho chúng tôi một ly porto, khi cuộc trò chuyện của chúng tôi quay sang một đề tài làm nẩy sinh một kết quả bất ngờ cho các vị chủ nhà của tôi. Tôi không còn nhớ làm thế nào mà chúng tôi đã đi tới chỗ đề cập tới vấn đề siêu nhiên; đại khái là tôi chỉ cho họ thấy là trong các cuộc thí nghiệp về tâm linh, sự bất bình thường là một vấn đề mà tôi, cũng như nhiều bác sĩ thần kinh học, đã giành rất nhiều sự chú tâm và tôi kết luận bằng cách kể lại một kinh nghiệm bản thân: với tư cách hội viên của Hội nghiên cứu Tâm linh, tôi đã tham dự một ủy ban để ngủ lại qua đêm tại một căn nhà có ma; mặc dù câu chuyện chẳng có gì là say mê, cũng chẳng có sức thuyết phục, cuộc mạo hiểm của tôi cũng khiến cho các vị thính giả của tôi chú ý với mức độ rất cao. Họ nghe tôi nói mà không bao giờ ngắt lời tôi. Tôi bắt gặp giữa họ có một vẻ gì về sự đồng lõa mà tôi không biết giải thích như thế nào. Bà Holden đứng dậy và để bọn tôi ở lại một mình.
Ngài Dominich đẩy một hộp xì gà về phía tôi. Chúng tôi yên lặng hút thuốc trong một lúc. Khi ông để điếu xì gà lên miệng, bàn tay xương xẩu to lớn của ông run rẩy. Những dây thần kinh của ông chắc chắn phải rung lên như những sợi dây đàn. Linh tính của tôi báo trước cho tôi biết rằng ông đang sắp sửa có điều gì thổ lộ tâm can và tôi định bụng không nói gì cả, sợ làm ông cụt hứng. Cuối cùng ông quay sang phía tôi với một cử động mau lẹ của một người vừa rũ sạch được nỗi áy náy sau cùng.
- Bác sĩ Hardane ạ, chú ít biết về cháu - ông bắt đầu nói - Tuy nhiên, đối với chú hình như cháu mới đúng là người chú muốn gặp.
- Thưa chú, hẳn chú thấy cháu rất sung sướng với điều chú nói.
- Chú có cảm tưởng cháu là người bình tĩnh và cháu có can đảm. Cháu đừng nghĩ rằng chú tìm cách phỉnh phờ cháu, vì hoàn cảnh rất trầm trọng khiến cho chú không thể làm thiếu đi bất cứ một chút gì cho sự thành thực. Cháu đã nắm vững một vài quan điểm của một triết gia, điều đó đã làm cho cháu tránh được một sự kinh hoàng tầm thường. Chú giả thuyết rằng cảnh ma quỷ xuất hiện sẽ không làm cháu hoảng sợ quá mức.
- Thưa chú, cháu không nghĩ là cháu sẽ hoảng sợ.
- Và thậm chí có thể nó còn làm cho cháu thích thú nữa?
- Cháu rất thích thú.
- Vốn là một quan sát viên về tâm linh, chắc chắn là cháu đã nghiên cứu về vấn đề đặc biệt này một cách khách quan cũng như một nhà thiên văn học nghiên cứu ngôi sao chổi bay ở trên trời chứ?
- Vâng, đúng hệt như vậy.
Ông bật lên một tiếng thở dài:
- Hãy tin ở chú, bác sĩ Hardane ạ, đã có thời chú có thể nói chuyện với cháu như cháu đang nói với chú lúc này. Ở Ấn Độ, sự dũng cảm của chú đã trở thành chuyện truyền khẩu. Ngay cả cuộc binh biến lớn lao cũng không làm suy yếu lòng dũng cảm của chú một chút nào. Tuy nhiên, cháu nhìn thấy ngày nay chú đã hóa thành một thứ đồ phế thải như thế nào: chú đã trở thành một kẻ nhút nhát nhất trong khắp vùng Wiltshire. Cháu chớ có ngổ ngáo quá trong lãnh vực này; nếu không có khi cháu sẽ bị vướng vào một cuộc thử thách lâu dài giống như cuộc thử thách mà chú đang vướng phải. Một cuộc thử thách chỉ sẽ chấm dứt trong một nhà thương điên hoặc trong nấm mồ.
Tôi cố kiên nhẫn chờ ông quyết định đi ngay vào điểm chính của mối bận tâm của ông. Khỏi cần phải nói thì ai cũng biết lời mở đầu của ông đã làm tôi say mê.
-...Từ một năm nay, ông nói tiếp, đời sống của chú và đời sống của thím bị buồn phiền. Nguyên nhân rất kỳ cục khiến người ta muốn bật cười. Tuy nhiên, tính cách quen thuộc của nó khiến cho người ta không thể chịu đựng được. Trái lại, ngày tháng qua đi, các dây thần kinh của chú càng suy mòn một cách thảm thương. Nếu cháu không bị nỗi lo sợ về thể chất, bác sĩ Hardane ạ, thì chú rất sung sướng được nghe ý kiến của cháu về cái hiện tượng đã làm chúng ta mâu thuần nhau rất nhiều.
- Ý kiến của cháu, dù nó có giá trị thế nào đi nữa, cũng xin được đặt tùy quyến định đoạt của chú. Cháu có thể hỏi chú về bản chất của hiện tượng đó không?
- Chú nghĩ rằng kinh nghiệm của chính cháu sẽ hữu ích hơn nếu cháu không biết trước những gì mà có thể cháu sẽ khám phá ra. Chắc cháu đã hiểu sự hoạt động của não bộ và những cảm nghĩ chủ quan đã bao hàm một sự mập mờ khó hiểu như thế nào. Chú nghĩ tốt hơn hết là cháu nên tránh điều đó.
- Vậy thì bây giờ cháu phải làm gì?
- Chú sẽ nói cho cháu nghe. Cháu có vui lòng theo chú lại chỗ này không?
Rồi ông dẫn tôi ra khỏi phòng ăn, đi vào một hành lang tới cái cửa. Sau tấm cửa này là một căn phòng lớn không bày biện đồ đạc gì, được trang bị thành phòng thí nghiệm, với một số dụng cụ khoa học và nhiều chiếc bình. Trên một mảnh xích đông đặt dọc theo mặt tường, có một dẫy xếp đầy những bình đựng các mẫu về bệnh lý học và các bộ phận được giải phẫu.
-...Cháu thấy là chú không xao lãng công việc cũ của chú, ngài Dominich nói. Những bình này chỉ là phần còn sót lại của những gì mà trước đây đã là một bộ sưu tầm quý giá. Bất hạnh thay, chú đã đánh mất phần lớn các mẫu này trong vụ hỏa hoạn làm cháy tiêu tan căn nhà của chú ở Bombay năm 1892. Trong nhiều phương diện vụ cháy tai hại này đã làm chú thiệt thòi quá nhiều. Chú đã có những loại mẫu rất hiếm và bộ sưu tầm của chú về bộ phận lá lách có thể coi là bộ duy nhất trên thế giới. Đây là những thứ đã cứu vãn được....
Tôi đảo mắt nhìn, khá đầy đủ để cho ta thấy rằng quả thực chúng có một giá trị rất lớn và trên phương diện bệnh lý học, đó là những thứ cực kỳ hiếm thấy: các cơ quan tụ đặc lại, các nang thũng rộng ngoác, các mảnh xương biến dạng, những ký sinh trùng đáng ghét....Tóm lại, một cuộc trưng bày độc đáo về các sản phẩm của Ấn Độ.
-...Như cháu đã nhìn thấy, ở đây còn có một ghế tràng kỷ, ông chú tôi nói tiếp. Chú không hề nghĩ tới việc giành cho một vị khách một tiện nghi xoàng xĩnh như thế này; nhưng qua cuộc nói chuyện của chúng ta, chắc cháu sẽ rất vui lòng chấp nhận việc ngủ qua đêm trong căn phòng này. Chú xin cháu đừng ngần ngại gì, mà cứ nói đi nếu lời đề nghị của chú làm cháu phật ý.
- Không có gì phật ý cả, tôi đáp lại. Điều này rất dễ chấp nhận.
- Phòng của chú là căn thứ nhìn về bên trái. Trong trường hợp cháu thấy cần có người bầu bạn, cháu chỉ việc gọi chú. Chú sẽ tới ngay tức khắc.
- Cháu hy vọng rằng cháu sẽ không bị buộc phải quấy phiền chú.
- Khó có chuyện là chú ngủ được. Chú không ngủ nhiều được nữa. Cứ gọi chú, chớ ngần ngại gì.
Thế là chúng tôi đã thỏa thuận với nhau, chúng tôi đi ra gặp lại bà Holden trong phòng khách và chúng tôi nói chuyện về những đề tài dí dỏm hơn.
Beautiful things happen when you love someone.