1.
BI KỊCH
 
Bấy giờ là vào năm 1896,tôi vừa được 15 tuổi...Hồi đó,Hoàng đế Quang Tự trị vì Trung Hoa,nhưng ở vùng Đông Bình thì do con sông Đạt Bái cai trị.Sông Đạt Bái là một bạo chúa mà sự tàn ác và dã man truyền từ triều đại này sang triều đại khác,không có cấp thẩm quyền nào ngăn chặn được.Cho nên suốt hàng thế kỉ,Đạt Bái tha hồ tàn phámđào xới đất bừa bãi,khiến cho hàng trăm làng mạc bị lụt lội,bao nhiêu nông dân đói kém.Không bị những công trình thuỷ lợi khống chế,dòng sông khống chế cả một vùng với những cơn lũ giận giữ quái ác.Không năm nào là không có ít nhất một làng bị tàn phá hoàn toàn hay bị nhận chìm dưới nước vào mùa mưa.
Là lãnh địa của ông hoàng Trang,cái thị trấn nhỏ Đông Triệu sống như thế dưới ách của con sông lớn.Thanh Phúc,một tá điền cũ của ông hoàng được chỉ định cai quản một trăm gia đình.Một trăm gia đình,nhưng một sự nghèo khổ duy nhất và rất giống nhau.Tên dòng họ có thể khác nhau từ nhà này sang nhà khác,nhưng cái nghèo khổ là đồng nhất.Thực tế như nhau:tất cả đều thuộc về lãnh chúa,đất đai,nhà cửa,thú vật và cả những con người,những bóng ma bị truất hết mọi quyền kể cả quyền được sống,mà vận mệnh chỉ trong một từ:tôi mọi.Mỉa mai đến cùng cực là họ hoàn toàn trần trụi đến mức không còn lấy một sợi dây đay để tự treo cổ mình.
Mảnh đất mà ở đó tôi sinh ra là như vậy:mảnh đất mà cha tôi,ông tôi,tổ tiên tôi đã sinh ra,trồng trọt,từ hồi một ông tổ xa xưa đến định cư ở đây.Cha tôi Vũ Đức Thuỷ,dường như chui lên từ mảnh đất đó:ông trộn lẫn vào trong đất và đất chảy trong huyết quản của ông tôi.Đất là tất cả cuộc sống của ông.Ông sinh ra là người nông dân trước khi là con người.Giản dị,cần cù và chân thật,cũng như mẹ tôi dịu dàng và ham làm.
Tôi vốn thừa kế được những đức tính kết hợp đó của hai người.Sự khiêm tốn và tính ân cần của người này cộng với sự kiên trì và dịu dàng của người kia.Tôi ít nói và không bao giờ đáp lại khi người ta xúc phạm đến.Tôi bằng lòng với số phận trong hoàn cảnh của tôi,yên phận với những gì tôi có,không bao giờ mơ tưởng gì hơn.Mùa hè cũng như mùa đông,tôi chỉ mặc một cái áo cũ sờn,nó tả tơi đến độ người ta phải khó khăn lắm mới nhận ra vài mảnh vải xám còn giữ chút ít cái màu vốn có khi xưa của nó.Nhưng tôi chưa hề thoáng c1 cái ý nghĩ có được một cái áo khá hơn.Từ khi tôi rời vú mẹ,bữa nào tôi cũng ăn một cái bánh ngô với một nhúm dưa muối,và mỗi lần như vậy,tôi sung sướng vì không phải ra đồng với cái bụng trống rỗng.Sinh ra để làm việc,tôi làm việc từ khi tôi biết đi:tôi không chờ đợi gì hơn ở cuộc sống.
Anh tôi,Vũ Đức Hưng,đã chọn nghề mài dao để kiếm ít tiền giúp gia đình.Anh đi cả ngày trên các nẻo đường,hòn đá mài trên vai,cái mõ gỗ trong tay,báo hiệu sự có mặt của mình bằng tiếng mõ.Vào năm mẹ chúng tôi mất,anh rời Đông Triệu để đến Sơn Đông và không bao giờ trở lại quê nhà nữa.
Vào mùa hè 1896,tôi vừa tròn 15 tuổi.Hai mươi ngày liền,những trận mưa như thác đã làm dâng cao nước sông.Hàng trăm làng và ấp bị nhấn chìm,đất đai bị ngập,mùa màng bị mất.Như nhiều người khác,cha tôi sang bờ bên kia sông để tìm việc làm.Sau hai tuần lễ,cha trở về,trắng tay,mệt mỏi.Chưa bao giờ cha già đi và thảm hại như thế.Cha dừng lại ở ngưỡng cửa nhà,như xấu hổ không dám vào nhà.Người ướt sũng,run rẩy.Cha đứng đó một lúc,không nói gì,mắt nhìn vào cái chõng mà mẹ tôi nằm liệt nhiều tuần vì bệnh.Với những ngón tay thô kệch,cha vuốt nước trên mặt,rồi chậm chạp bước tới ngồi phệch xuống bên giường.Cha mở miệng,nhưng không nói được tiếng nào.Bằng một cử chỉ để tỏ rõ tất cả sự đau đớn và thất vọng đang đè nặng mình,cha tự đấm vào ngực bằng hai tay nắm chặt,rồi cha khóc nức nở,tự nguyền rủa mình vì không đủ khả năng nuôi sống gia đình và cầu trời rủ lòng thương.Cha chỉ còn là một con người nhỏ bé đau đớn,khóc than cho một cuộc sống khổ cực và bất lực,nước mắt nước mũi tràn trề mà cha không đủ sức để lau nữa.Ngoài kia,trời vẫn mưa.
Tôi quỳ xuống bên chân cha,van xin cha đừng khóc nữa.Và để cố gắng an ủi cha,tôi đoan chắc với cha rằng chúng ta sẽ thoát ra khỏi tình trạng này,rằng chúng ta còn chút ít để ăn,rằng không có gì bi thảm lắm.Nhưng khi cha ngẩng đầu lên,tôi cảm thấy những lời của tôi biến mất trong cái nhìn đắm đuối của cha và tôi im.Trong im lặng,cha ôm tôi vào lòng,làm tôi hơi đau.Tôi cảm thấy những bắp thịt của cha căng lên,nhực hổn hển,cả người cha như tê cứng và đau đớn dưới lớp quần áo ướt đẫm dán vào da.Và mủi lòng vì nỗi buồn của cha,đến lượt tôi,tôi nức nở khóc cho đến khi cha bình tĩnh lại,đẩy tôi ra để lau mặt bằng tay áo của mình.Tôi cũng làm như cha sau khi nức nở vài lần.Cuối cùng,cha nói với một giọng bi thảm mà tôi không nhận ra:
-Đừng khóc nữa,con.Cha không xứng đáng với những giọt nước mắt của con,cũng như của mẹ con.Cha không xứng đáng.
Tôi gục mặt vào vai cha:
-Cha ạ,cha không có lỗi gì về số phận tồi tệ của chúng ta.Chúng ta không thể làm gì được.
Cha nhắc lại những từ này,đầu ngẩng lên:
-Số phận....vâng...số phận...đây là số phận....số phận.
Tôi nhìn mặt cha tái xanh,hốc hác,với một nỗi đau đớn buồn lo.Hình như sự sống không còn trong thân hình mệt mỏi của cha,và trước mắt tôi chỉ là cái bóng ma của cha tôi.Cha im lặng,hai tay ôm đầu.Tôi không dám làm rầy sự im lặng đang đè nặng căn phòng,lòng trĩu nặng vì tiếng mưa rơi đập vào tường và rung cả cửa.Nước đã bao trùm lên đất như một tấm vải liệm,sự chết chóc quanh quẩn,đâu đây.Trên trời,những ánh chớp như những con rắn bạc gầm lên nảy lửa.tiếng sấm vang lên giữa trời và đất.Cả thế giới như chìm ngập trong một biển dữ,và cái lều của chúng tôi muốn sụp đổ giữa cơn giông tố.
Một tiếng kêu kéo dài phá tan sự suy tư của chúng tôi.Mẹ tôi cử động.Những ngón tay gầy và khô hơn những que củi siết một cách đau đớn vào tấm chăn.Trên khuôn mặt mất máu, đôi mắt sâu thẳm của mẹ như hai hố đen.Má hóp lại,mũi teo đi,làn da mỏng nhăn nheo không còn che được bộ xương nữa.Mẹ đã có bộ mặt của người chết.
Cha tôi cầm tay mẹ và hỏi mẹ đau chỗ nào,nhưng hình như mẹ không nghe gì và tiếp tục rên rỉ:
-Tôi đau...tôi đau lắm...
Lòng đau như cắt vì những tiếng kêu rên của mẹ,tôi ôm chầm lấy mẹ và nức nở khóc.
-Mẹ ơi,mẹ đau ở đâu,nói đi mẹ,con van mẹ.
Thế là mẹ ngưng kêu rên để khóc thầm.Tôi xin cha đi tìm thầy thuốc,nhưng cha chỉ nhìn mẹ trân trân,không trả lời tôi.Mẹ nói với cha bằng một giọng chỉ còn là hơi thở:
-Không cần,thế là xong...Tôi sắp chết...
Mẹ muốn ngồi gượng lên,nhưng mẹ lại rơi xuống,hổn hển.
Rồi im lặng...
Tôi ôm choàng mẹ,và khi hiểu ra tôi gào lên.Cha tôi quỳ xuống khóc,đầu cha gục vào bàn tay không còn sự sống của mẹ thòng ra ngoài giường.Cuối cùng,cha thình lình đứng lên và mặc cho giông bão,cha chạy ra ngoài.Tôi chạy theo để giữ cha lại nhưng cha đã vụt đi,không quay lại.Tôi hiểu rằng cha đi mượn tiền để mua quan tài và để chôn mẹ.
Trong cái rương,tôi tìm thấy một áo cũ bằng vải và một quần cũ mà mẹ chuẩn bị kỹ càng phòng khi cuối đời mình.Tôi lau mặt cho mẹ,rồi mặc quần áo cho mẹ và quấn mẹ trong một tấm chăn.Hai giờ sau,cha tôi về với một chiếc xe do lừa kéo,trên xe có một quan tài bằng gỗ liễu.
Nhiều năm trôi qua,tôi nhớ lại cái ngày hôm đó,ngày đánh dấu buổi đầu của nhiều bi kịch,đôi lúc tôi bị ám ảnh bởi ý nghĩ rằng chúng tôi có thể tránh khỏi được.Nhưng với thời gian,tôi đành nhận ra rằng không sao có thể đi ngược lại số phận.Thế là tôi sống với số phận của tôi,đầy thử thách và đau đớn,như tôi sắp kể ra đây.