NHÂN VẬT CHÍNH TRONG CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ CỦA NGUYỄN TUÂN
Đọc bài “Nhân vật chính trong Chữ người tử tù” (THT 256), chúng tôi thấy anh Mai Văn Hoan đã bỏ nhiều tâm trí nghiên cứu tác phẩm này và có những suy nghĩ mới. Tuy nhiên, do quá tập trung chứng minh nhân vật viên quản ngục là nhân vật chính, “nhân vật đáng chú ý” còn Huấn Cao “chưa phải là sáng tạo độc đáo của nhà văn” nên các dẫn chứng anh đưa ra chưa toàn diện, bỏ sót nhiều chi tiết quan trọng trong tác phẩm.
Theo Từ điển tiếng Việt (Văn Tân chủ biên): “Sáng tạo là tìm thấy và làm nên cái mới”; “Nhân vật sáng tạo là nhân vật được nhà văn khắc họa thành những hình tượng điển hình, sống mãi trong lòng người đọc”. Trong Chữ người tử tù, nhân vật Huấn Cao được Nguyễn Tuân dụng công xây dựng nhất. Ngay tên truyện Chữ người tử tù đã nói về một khía cạnh tài hoa của nhân vật này. Suốt từ đầu đến cuối cốt truyện, hình tượng Huấn Cao cao lồng lộng, khí phách ngang tàng bất khuất, tấm lòng “biệt nhỡn liên tài” cảm động dược thể hiện rõ nét. Do đó, đọc xong truyện, người đọc cảm phục, ngưỡng mộ, ngậm ngùi và thương tiếc mãi cho ông Huấn Cao. Hay nói cách khác, hình tượng Huấn Cao sống mãi trong lòng người đọc. Còn nếu cho “Huấn Cao chưa phải là sáng tạo độc đáo của nhà văn” vì “thể hiện khí phách theo kiểu Huấn Cao đâu chỉ có mình Nguyễn Tuân” như lập luận của anh Hoan thì chưa có sức thuyết phục. Sáng tạo độc đáo là tài hư cấu, tưởng tượng của nhà văn để xây dựng nên những tính cách điển hình chứ không phải căn cứ vào đề tài, vào đối tượng phản ánh. Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du dựa vào cốt truyện trong văn học cổ Trung Quốc; Chí Phèo của nhà văn Nam Cao viết về đề tài người nông dân Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám-một đề tài đã được nhiều nhà văn trước đó khai thác-nhưng ai cũng khẳng định nhân vật Thúy Kiều, Chí Phèo là những sáng tạo độc đáo!
Mặt khác, nhân vật viên quản ngục khá đặc biệt. Ông ta làm nghề coi ngục, “sống bằng tàn nhẫn, bằng lừa lọc…” nhưng biết yêu, biết trân trọng cái đẹp, cảm phục người tài… Tuy nhiên, nếu cho rằng “từ bản thân viên quản ngục và thầy thơ lại đã là những người tốt” là chưa xác đáng. Họ chẳng thật hiểu lòng nhau nên viên quản ngục mới thăm dò thái độ của thơ lại. Vả lại, trước khi Huấn Cao xuất hiện, viên quản ngục là một chúa ngục. Ông ta đặt ra lệ đánh đòn thị uy tù nhân mới một cách tàn nhẫn: “Mấy tên lính, khi nói đến tiếng “để tâm” có ý nhắc viên quan coi ngục còn chờ đợi gì mà không giở những mánh khóe hành hạ thường lệ ra”. Do đó, theo tôi viên quản ngục trong sâu thẳm có chất tốt đẹp của con người. Nhưng bản chất đó bị nghề coi tù làm cho mờ đi. Đến khi được tài, đức của Huấn Cao cảm hóa, các tính tốt đó mới trỗi dậy, bừng sáng. Chính ông ta cũng thừa nhận “kẻ mê muội này xin bái lĩnh”.
Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể khẳng định Huấn Cao là nhân vật chính, nhân vật trung tâm của tác phẩm. Viên quản ngục tuy xuất hiện từ đầu đến cuối truyện nhưng chỉ là “vì sao phụ” trội lên “ngôi sao chính vị” Huấn Cao.
(Bài đã đăng Tạp chí Tài Hoa trẻ số 266/2003)
Đọc bài “Nhân vật chính trong Chữ người tử tù” (THT 256), chúng tôi thấy anh Mai Văn Hoan đã bỏ nhiều tâm trí nghiên cứu tác phẩm này và có những suy nghĩ mới. Tuy nhiên, do quá tập trung chứng minh nhân vật viên quản ngục là nhân vật chính, “nhân vật đáng chú ý” còn Huấn Cao “chưa phải là sáng tạo độc đáo của nhà văn” nên các dẫn chứng anh đưa ra chưa toàn diện, bỏ sót nhiều chi tiết quan trọng trong tác phẩm.
Theo Từ điển tiếng Việt (Văn Tân chủ biên): “Sáng tạo là tìm thấy và làm nên cái mới”; “Nhân vật sáng tạo là nhân vật được nhà văn khắc họa thành những hình tượng điển hình, sống mãi trong lòng người đọc”. Trong Chữ người tử tù, nhân vật Huấn Cao được Nguyễn Tuân dụng công xây dựng nhất. Ngay tên truyện Chữ người tử tù đã nói về một khía cạnh tài hoa của nhân vật này. Suốt từ đầu đến cuối cốt truyện, hình tượng Huấn Cao cao lồng lộng, khí phách ngang tàng bất khuất, tấm lòng “biệt nhỡn liên tài” cảm động dược thể hiện rõ nét. Do đó, đọc xong truyện, người đọc cảm phục, ngưỡng mộ, ngậm ngùi và thương tiếc mãi cho ông Huấn Cao. Hay nói cách khác, hình tượng Huấn Cao sống mãi trong lòng người đọc. Còn nếu cho “Huấn Cao chưa phải là sáng tạo độc đáo của nhà văn” vì “thể hiện khí phách theo kiểu Huấn Cao đâu chỉ có mình Nguyễn Tuân” như lập luận của anh Hoan thì chưa có sức thuyết phục. Sáng tạo độc đáo là tài hư cấu, tưởng tượng của nhà văn để xây dựng nên những tính cách điển hình chứ không phải căn cứ vào đề tài, vào đối tượng phản ánh. Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du dựa vào cốt truyện trong văn học cổ Trung Quốc; Chí Phèo của nhà văn Nam Cao viết về đề tài người nông dân Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám-một đề tài đã được nhiều nhà văn trước đó khai thác-nhưng ai cũng khẳng định nhân vật Thúy Kiều, Chí Phèo là những sáng tạo độc đáo!
Mặt khác, nhân vật viên quản ngục khá đặc biệt. Ông ta làm nghề coi ngục, “sống bằng tàn nhẫn, bằng lừa lọc…” nhưng biết yêu, biết trân trọng cái đẹp, cảm phục người tài… Tuy nhiên, nếu cho rằng “từ bản thân viên quản ngục và thầy thơ lại đã là những người tốt” là chưa xác đáng. Họ chẳng thật hiểu lòng nhau nên viên quản ngục mới thăm dò thái độ của thơ lại. Vả lại, trước khi Huấn Cao xuất hiện, viên quản ngục là một chúa ngục. Ông ta đặt ra lệ đánh đòn thị uy tù nhân mới một cách tàn nhẫn: “Mấy tên lính, khi nói đến tiếng “để tâm” có ý nhắc viên quan coi ngục còn chờ đợi gì mà không giở những mánh khóe hành hạ thường lệ ra”. Do đó, theo tôi viên quản ngục trong sâu thẳm có chất tốt đẹp của con người. Nhưng bản chất đó bị nghề coi tù làm cho mờ đi. Đến khi được tài, đức của Huấn Cao cảm hóa, các tính tốt đó mới trỗi dậy, bừng sáng. Chính ông ta cũng thừa nhận “kẻ mê muội này xin bái lĩnh”.
Từ sự phân tích trên, chúng ta có thể khẳng định Huấn Cao là nhân vật chính, nhân vật trung tâm của tác phẩm. Viên quản ngục tuy xuất hiện từ đầu đến cuối truyện nhưng chỉ là “vì sao phụ” trội lên “ngôi sao chính vị” Huấn Cao.
(Bài đã đăng Tạp chí Tài Hoa trẻ số 266/2003)
Thah