<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2007-03-31 17:04:30Ngọc Trân>
Các bài viết sau đây, NT sưu tầm lại từ email của người bạn.
Bạn nào biết rõ tên tác giả & nguồn xin ghi bổ sung giúp. Xin cảm tạ.
_________________________________________
Nói chuyện giới tính với con: vấn đề này vốn là điều khá tế nhị và khó nói.
Làm sao chúng ta gạt bỏ được mọi thành kiến cũng như quan niệm cũ về khoa học giới tính? Chẳng hạn như ý nghĩ: Trẻ con rất đơn sơ trong trắng, không nên gieo vào đầu óc chúng những hình ảnh hoặc suy nghĩ không tốt. Với cách nghĩ này, thì việc cho bọn trẻ biết về giới tính là điều cấm kỵ , rằng như thế sẽ làm ảnh hưởng đến sự thơ ngây, trong trắng... rồi bắc cầu đưa bọn chúng đến việc thử nghiệm cho biết. Đó là một hình thức của sự sa ngã, hư hỏng! Tuy nhiên qua một số điều tra xã hội học, thì phần lớn các thanh thiếu niên phạm pháp về giới tính, các cô gái không chồng mà có con... đều không được cha mẹ hướng dẫn về giới tính từ bé.
Vì vậy, các bậc làm cha làm mẹ không thể cứ trông chờ vào trường lớp, xã hội, mà chính mỗi người cha, người mẹ phải biết tự dạy cho con mình hiểu thế nào là giới tính.
Sự hiểu biết và có thái độ thẳng thắn , lành mạnh với vấn đề giới tính là biện pháp tốt để bảo vệ sự trong trắng của con mình. Đừng để cho con bị bất ngờ hoặc hoảng hốt trước những biến chuyển của cơ thể. Bạn có thể hướng dẫn con tìm hiểu về sự biến chuyển này qua các phương tiện thông tin đại chúng. Con của bạn rất cần được trang bị những kiến thức về giới tính trước khi chúng trở thành người lớn.
Hãy là người bạn của con gái: Dùng ngôn ngữ thích hợp với độ tuổi của con gái bạn (từ 3 đến 5 tuổi).
Tránh đừng để bé ngạc nhiên hoặc sợ hãi khi phát hiện ra có một bạn không giống mình ở nhà trẻ hoặc ở trường mẫu giáo . Hãy giải thích cho bé về sự khác nhau của hai giới tính bằng những hình dung từ thích hợp với lứa tuổi nhà trẻ và mẫu giáo . Và hãy trả lời những câu hỏi ngây thơ của bé: "Tại sao con không có ...mà bạn ấy lại có ....?" hay : "Con trai là gì? Con gái là gì?" ...v.v...
Đôi khi cũng cần làm yên lòng bé bằng cách xác nhận rằng sự khác nhau như thế không có gì là sai trái và hư hỏng cả ...
Trung thực, thẳng thắn, không nói dối (lứa tuổi từ 6 đến 10 tuổi):
Tính e thẹn của bé lúc này phát triển dần. Bé bắt đầu muốn có sự riêng tư nho nhỏ để khám phá chính mình. Người mẹ nhạy bén sẽ luôn kịp thời ở bên con gái, trả lời những câu hỏi về giới tính của bé. Ví dụ như:
_ "Em bé sinh ra ở đâu?"
_ "Tại sao cu Bi giống ba còn con thì giống mẹ?"
Hãy trả lời cho con một cách trung thực và dễ hiểu .
Lắng nghe và luôn tìm cơ hội cung cấp kiến thức cho con: Một số bé gái dậy thì sớm. Vì thế, ngay từ khi bé 10, 11 tuổi, mẹ nên nói chuyện cho bé biết về kinh nguyệt, sự phát triển cơ thể, tâm sinh lý ở tuổi dậy thì.
Khi bé đã vượt qua ngưỡng cửa dậy thì, chuẩn bị là một thiếu nữ, mẹ nên mua các loại sách kiến thức về giới tính cho con gái đọc.
Nên bỏ ra một khoảng thời gian nhất định trong ngày để trò chuyện với con về các cảm xúc yêu đương với người khác phái, việc quan hệ vợ chồng, thụ thai và sinh nở. Hãy nói thật cởi mở và khoa học. Qua đó, dạy con gái biết cách giữ gìn và bảo vệ cơ thể, tránh xa những thử nghiệm nguy hiểm do hiếu kỳ. Hãy giải thích mọi thắc mắc của con gái một cách khoa học, tự nhiên.
Trẻ em ngày nay được chăm sóc đầy đủ nên cơ thể phát triển nhanh. Thông thường, thời kỳ tiền dậy thì của em gái bắt đầu từ 8 đến 11 tuổi. Người mẹ nên quan tâm đến con nhiều hơn ngay từ thời kỳ này. Hãy hướng dẫn cho con cách vệ sinh cơ thể, chỗ kín, dạy con cách phòng chống xâm hại tình dục. Tuy nhiên, không nên quá coi trọng chuyện này, chỉ cần khéo léo dặn dò “không cho ai được sờ tay vào chỗ kín”.
Ngay khi ở thời kỳ tiền dậy thì, trẻ bắt đầu có những dấu hiệu phản kháng lại lời cha mẹ với những câu hỏi tại sao phải làm thế này mà không làm thế kia. Đôi khi cha mẹ phải tạm chấp nhận những thay đổi về cách cư xử của con, đừng lúc nào cũng khăng khăng mình đúng. Như thế dễ tạo ra khoảng cách giữa mẹ và con gái.
Nếu thấy con gái có tình cảm đặc biệt với một bạn trai nào đó thì khuyên nó mời bạn về nhà. Qua những lần trò chuyện với bạn trai của con, bạn có thể tìm hiểu được tính tình của cậu ta.
Lúc đó con gái thấy mẹ gần gũi sẽ yên tâm thổ lộ mọi điều thầm kín , và người mẹ có thể hướng dẫn cho con nên đi chơi với bạn trai ở đâu, xử sự như thế nào. Đây là biện pháp quản lý con gái an toàn nhất. Nếu bạn cương quyết cấm đoán, trẻ sẽ lén lút quan hệ ở bên ngoài thì hậu quả lúc đó còn tồi tệ hơn nữa.
Việc rút ngắn khoảng cách giữa mẹ và con gái rất khó khăn. Phương cách tốt nhất có thể giúp bà mẹ bày tỏ nỗi lòng là viết thư cho con. Tất nhiên không phải là những lời hoa mỹ mà là tình cảm chân thành. Trước khi đi làm, bạn hãy để lá thư trên bàn học của cháu. Chắc chắn, cháu sẽ viết thư trả lời. Khi tình cảm giữa hai mẹ con trở nên thân thiện hơn, thì không cần thiết phải viết thư nữa mà nên trao đổi thẳng thắn.
VỚI CON TRAI: Với bản năng cơ bản, thì con trai thường hay thắc mắc về giới tính nhiều hơn con gái. Do tính cách , chúng cũng bồng bột, nóng nảy, muốn biết hết, biết tất cả để khẳng định mình. Người bố cần hướng dẫn cho con trai kịp thời để tránh những điều đáng tiếc có thể xảy ra trong quá trình chúng tự tìm hiểu mình.
Trong những năm đầu, khi bé còn nhỏ, mẹ cũng có thể đảm đương việc hướng dẫn về giới tính cho con trai, bởi mẹ chính là người gần gũi với bé nhiều nhất...
Đến khi bé trai được 11 tuổi, bắt đầu có những biến chuyển về tâm sinh lý, vì là "đàn ông với nhau" nên việc nói chuyện giới tính của bố với con trai sẽ dễ dàng hơn.
Bé trai thực sự tò mò về bản thân mình khi chúng bắt đầu vỡ tiếng. Dân gian gọi là tuổi dậy thì . Đây là khoảng thời gian biến chuyển đặc biệt , có ảnh hưởng lớn đến cả đời người .
Về thể chất : Đứa trẻ sẽ cao vọt lên một cách bất ngờ , mặt xuất hiện những mụn trứng cá . Bộ phận sinh dục phát triển song song với các cảm xúc về giới tính mà từ trước đến nay , chúng chỉ biết một cách mơ hồ .
Về tinh thần : Tính cách của chúng có thể thay đổi và định hình theo chiều hướng tốt hoặc xấu hơn ...tuỳ theo những gì mà chúng cảm nhận được .
Việc xuất tinh ban đêm đánh dấu tuổi dậy thì ở con trai . Nếu chưa được bố mẹ cho biết trước về điều này , cậu bé có thể sẽ hoang mang , lo sợ .
Với những đứa trẻ nhạy cảm , việc phát hiện mình có một khả năng kỳ bí nào đó khiến chúng lo sợ ...rồi tự co mình vào vỏ ốc .
Với những đứa trẻ có tính cách mạnh thì bồng bột , hiếu kỳ , muốn bứt phá , phô diễn khả năng của mình .
Đây là lúc mà người bố cần gần gũi và hướng dẫn cho con trai cảm thụ sự việc một cách bình tĩnh và sáng suốt .
Đứa trẻ sẽ cảm thấy được an ủi và yên tâm khi biết rằng bố mình ngày xưa cũng từng trải qua những sự cố mà nó đang phải đối phó .
Các sách giáo dục giới tính rất hữu dụng trong thời điểm này . Bố nên lựa chọn sách cho con đọc , sau đó giải thích những điều mà con chưa rõ .
Tốt nhất nên dành một khoảng thời gian nhất định trong ngày để thảo luận với con về cuốn sách đang đọc .
Không giống như con gái , khi phát triển giới tính thì con trai thường tò mò , thử nghiệm để khám phá những bí mật của bản thân .
Bố cần lưu ý và cảnh báo cho con trai về những nguy hiểm có thể gặp khi quan hệ giới tính bừa bãi như các bệnh xã hội , lây nhiễm HIV ...
Bên cạnh đó là các biểu hiện lệch lạc về đồng tính luyến ái , thủ dâm ...
Khi đã hiểu rõ vấn đề , trẻ sẽ biết được những mặt lợi hại trước mỗi tình huống và tránh xa điều xấu .
Khi bố và con trai đã là hai người bạn thực sự , thì việc tâm tình trò chuyện thẳng thắn và cởi mở về vấn đề giới tính sẽ không còn là điều khó thực hiện nữa.
Các ông bố có thuận lợi hơn các bà mẹ khi giảng giải cho con trai về vấn đề giới tính. Tuy nhiên, để có thể tạo dựng được hình ảnh một người bố đáng kính, hiểu biết và tin cậy thì mối quan hệ bố con cần được xây dựng ngay từ khi con trai còn nhỏ.
Từ khi trẻ còn bé, các ông bố nên tạo cơ hội mà chỉ có 2 người đàn ông như: đi câu cá, dạo trong công viên, thăm vườn thú. Đó là cơ hội để trẻ học được nhiều điều, từ sự khéo léo, tháo vát, cách ứng xử cần có ở nam giới cho đến những hiểu biết đầu tiên về sinh sản và giới tính.
Từ 3 tuổi và nhiều năm sau, con trai có khuynh hướng sùng bái bố như một người toàn năng, việc gì cũng làm được, cái gì cũng biết, gần giống như một siêu nhân. Ngay ở lứa tuổi này, trẻ có thể đặt nhiều câu hỏi liên quan đến sự khác biệt giới tính và sinh sản. Người bố không nên bỏ lỡ cơ hội để giảng giải cho trẻ.
Mối quan hệ bố con được vun trồng như vậy sẽ đặt nền móng thuận lợi để đến tuổi thành niên, con bạn dễ dàng chấp nhận chia sẻ với bố những vấn đề về tình bạn, tình yêu hay lựa chọn nghề nghiệp. Ở tuổi vị thành niên, một số trẻ không còn sùng bái bố như trước, đôi khi còn tỏ ra quá tự tin hoặc nghe bạn hơn nghe bố. Bởi vậy, bố mẹ không nên đưa ra những mệnh lệnh áp đặt mà chỉ khuyên bảo nhẹ nhàng, lý lẽ thuyết phục.
Để giúp các ông bố không lúng túng khi đề cập đến vấn đề sinh sản và tình dục, các bạn có thể tham khảo một số lời khuyên dưới đây:
- Biểu thị sự hài lòng khi con trai hỏi về giới tính, không tỏ ra lúng túng hay ngượng ngùng. Nếu con trai không hỏi thì cũng nên chủ động khơi gợi vấn đề. Bạn hãy nhớ rằng, trang bị kiến thức giới tính trước còn hơn là nhận một hậu quả nặng nề do thiếu kinh nghiệm.
- Biểu thị một thái độ chân thành, không giễu cợt. Nếu chưa có hiểu biết đầy đủ để trả lời cho con thì hãy hứa sẽ tìm hiểu và trả lời sau, tránh để cho con có một thành kiến sai lầm.
- Hãy bàn luận nghiêm túc với con về những sự kiện xảy ra trong đời sống như chuyện cô gái hàng xóm có thai khi chưa kết hôn, chuyện một ông chồng có học đánh vợ để dẫn dắt con trai tiếp cận với lẽ phải.
Tóm lại, giúp đỡ con trai vượt qua những thách thức của giai đoạn phát triển tình dục không chỉ làm một lần là đủ mà là công việc lâu dài, bắt đầu từ khi trẻ còn nhỏ cho đến khi trưởng thành.
Giáo dục giới tính khi nào?
Ngay từ tuổi lên 3, lên 5, trẻ đã bắt đầu để ý đến bộ phận sinh dục của mình, nhất là các bé trai. Chúng thường sờ mó và thích thú khi phát hiện ra sự thay đổi của "quả ớt" khi chúng sờ chạm vào. Dĩ nhiên chúng chỉ xem đó như một khám phá mới về chính cơ thể của mình. Còn các bé gái lại hay thắc mắc về việc em bé được sinh ra đời như thế nào, và thích thú nhìn mẹ cho em bé bú, thậm chí chúng còn sờ vào "ti" của mẹ để cảm nhận sự êm ái của nó. Chính sự khám phá mới mẻ về giới tính đã khiến trẻ bận tâm trong nhiều ngày sau đó cho đến khi chúng lại phát hiện ra một điều mới mẻ khác của thế giới xung quanh.
Nhiều đứa trẻ khi đến tuổi trưởng thành, bỗng sợ hãi khi nhận thấy sự biến đổi của cơ thể. Rồi những mặc cảm cộng thêm với tính tò mò và những tác động xấu của môi trường xung quanh sẽ khiến trẻ không thể kiểm soát nổi hành động của mình.
Chính vì thế mà có nhiều trường hợp đáng tiếc xảy ra như: Trẻ bị mắc bệnh thủ dâm , quan hệ tình dục trước tuổi trưởng thành, bị biến đổi giới tính...
Thực ra, những trường hợp này đều có thể khắc phục được dễ dàng nếu trẻ được giáo dục giới tính ngay từ nhỏ.
Chính vì đó là một điều hết sức tự nhiên, các bậc cha mẹ không nên e ngại mà cần phải thẳng thắn trao đổi, trò chuyện một cách nghiêm túc và khoa học về các vấn đề có liên quan đến giới tính với con để trẻ không "mù mờ" tự đi tìm hiểu lấy.
Quan tâm đến giới tính là một vấn đề tất yếu ở tuổi thiếu niên khi các hormon bắt đầu tác động đến sự phát triển tâm sinh lý của trẻ. Trẻ thường hay hướng sự chú ý của mình vào các đối tượng khác giới như cha mẹ thầy cô , bạn bè. Cùng với sự phát triển của cơ thể, trẻ bắt đầu xuất hiện những mơ mộng vẩn vơ, những cảm xúc xao động, buồn vui bất chợt, cáu giận vô cớ , hay có những hành động kỳ cục khó hiểu !
Giáo dục giới tính qua từng độ tuổi :
Cha mẹ nên dạy cho trẻ có ý thức về giới tính ngay từ khi trẻ còn nhỏ. Việc dạy dỗ này có thể thông qua những sinh hoạt hàng ngày của trẻ.
NGAY TỪ BÉ: Hãy cho trẻ mặc quần áo theo đúng giới tính của bé, khiến trẻ thích nghi dần với trang phục hàng ngày. Tránh không nên để bé trai mặc váy đầm như bé gái và ngược lại.
Khi nghiên cứu trường hợp đồng tình luyến ái (nam cũng như nữ), thì người ta phát hiện thấy những người này có tuổi thơ không bình thường. Cha mẹ thích con gái, nhưng sinh con trai, thế là cho con mình mặc váy đầm giả gái! Chính điều này ảnh hưởng đến sự phát triển giới tính của các em khi lớn lên.
TỪ 1 ĐẾN 3 TUỔI:
Trẻ đang trong thời gian tập đi, nếu bị ngã, bạn có thể khuyến khích con trai bằng câu nói:
_ Ôi ! con trai của mẹ phải dũng cảm lên nào. Không khóc nhé!
Hãy chọn đồ chơi thích hợp với trẻ. Với trẻ gái, có thể cho chúng chơi với những con gấu bông mềm mại; đối với trẻ trai thì bạn có thể cho chúng chơi bộ chơi ghép hình, xe hơi chạy pin ...
TỪ 3 ĐẾN 7 TUỔI:
Bắt đầu cho trẻ tham gia các trò chơi ngoài trời. Bé trai tham gia các trò chơi năng động, mạnh mẽ hơn, như tập trồng cây, xây nhà trên bãi cát. Bé gái có thể chơi với nhóm bạn trong những trò chơi như bán đồ hàng, nấu ăn...và bạn có thể nhờ bé những việc lặt vặt như cất hộ mẹ cây chổi, lấy cho mẹ cái khăn v.v....
TỪ 8 ĐẾN 11 TUỔI:
Có thể giao việc nhà cho trẻ. Lưu ý những công việc phù hợp với trẻ như: Trẻ gái lau bàn, rửa ly tách, gấp quần áo...
Trẻ trai tưới cây, chăm sóc cây cảnh ...
Tập cho bé trai giúp đỡ những bạn gái trong lớp, nhường nhịn em út trong gia đình.
Đối với trẻ gái , bạn có thể bắt đầu nói đến những biến chuyển trong cơ thể trong thời gian sắp tới để trẻ "chuẩn bị tinh thần".
TỪ 12 ĐẾN 15 TUỔI:
Đây là thời kỳ quan trọng nhất: Tuổi dậy thì với rất nhiều biến đổi lớn, cả về thể chất lẫn tinh thần. Đối với trẻ gái, đó là việc xuất hiện của kinh nguyệt và sự thay đổi của bộ ngực. Đối với trẻ trai, đó là sự xuất hiện của những hạt mụn lấm tấm trên mặt. Trẻ bị vỡ tiếng , và cơ quan sinh dục bắt đầu phát triển.
Bạn hãy thường xuyên trò chuyện với trẻ để theo dõi những biến chuyển về thể chất đó. Bạn cần giải thích cho trẻ hiểu về những biến đổi ấy, qua đó giúp trẻ có những định hướng rõ ràng, tránh lệch lạc về giới tính của mình.
TỪ 15 ĐẾN 17 TUỔI:
Trẻ bắt đầu chú ý đến bạn bè khác phái. Cha mẹ cần hết sức tế nhị. Đừng ngăn cấm quan hệ của chúng, vì dễ làm cho con bạn có những phản ứng chống đối, xa cách cha mẹ, hay rút vào cố thủ.
Bạn hãy khuyên bảo , giúp cho trẻ hiểu rằng: Ở độ tuổi này, việc học hành quan trọng hơn, vì nó sẽ quyết định tương lai của trẻ.
Về tâm lý, đây là thời kỳ các em hình thành ý thức tự lập, thích làm theo ý mình và hay bất đồng với cha mẹ. Tính tự ái cũng là một đặc điểm lớn ở lứa tuổi này, vì thế các em rất dễ tổn thương khi bị mắng nặng lời, đôi khi dẫn đến hành động nông nổi. Có một em gái đã uống thuốc diệt kiến để tự tử vì không chịu được nỗi oan cho rằng em đã ăn cắp tiền của ba và cả lời mắng nặng nề của mẹ.
Bên cạnh sự phát triển về tâm lý, ở tuổi dậy thì các em cũng ham hiểu biết hơn, thu nhận nhiều thông tin tốt xấu lẫn lộn từ môi trường các em sống , và qua các phương tiện truyền thông. Đó cũng là lý do nhiều em thường cho rằng mình văn minh , biết nhiều hơn cả cha mẹ.
Ngày nay, trẻ ở tuổi dậy thì biết nhiều hơn, nhưng không khôn hơn, thậm chí còn dại hơn những thế hệ trước đây. Bởi , các em chỉ biết có học và thừa hưởng thành quả của cha mẹ mà không có trách nhiệm với bản thân và gia đình. Làm việc là nhu cầu của con người đồng thời là cách giáo dục nhân cách tốt nhất. Nhưng các bậc cha mẹ vì quá thương con, nghĩ rằng phải dành thời gian cho con học nên đã dài tay làm hết mọi việc cho con.
Vì thế, các bậc phụ huynh đừng biến con em mình thành người tàn phế, hãy để yên cho các em làm việc và hãy khuyến khích thành quả của con. Tuyệt đối không được đem vật chất làm công cụ thưởng phạt mà phải làm sao để con em mình tự giác làm việc. Khi tự tay làm việc, các em sẽ biết lo cho bản thân, quan tâm đến từng thành viên trong gia đình, dần dần, nhận thức sẽ chín chắn hơn.
Cha mẹ nên tạo cơ hội cho con được thể hiện cá tính của mình , đôi khi phải chấp nhận sự thất bại của nó để rồi nâng đỡ , giải thích cặn kẽ sự đúng sai. Không nên lo sợ con bị lôi kéo bởi đám bạn xấu mà ngăn cấm con kết bạn. Tóm lại, ở tuổi dậy thì, những suy nghĩ và hành động của các em thường có nhiều lệch lạc. Cha mẹ phải là người đồng hành, từng bước uốn nắn sai lệch của con bằng ngôn ngữ thân thiện của người cha, người mẹ, đừng vì nôn nóng mà đẩy con về phía thái cực đối lập với mình.
Cách tốt nhất để giáo dục giới tính cho con là hãy nói chuyện một cách tự nhiên về ý nghĩa tốt đẹp của quan hệ tình dục trong đời sống vợ chồng, cũng như hậu quả tai hại từ việc quan hệ tình dục sớm. Tìm cho con những cuốn sách, báo có liên quan đến giới tính của tuổi mới lớn.
Hãy bỏ chút ít thời gian đọc sách cùng con, bạn đừng hy vọng đưa cho con quyển sách là giải quyết được mọi vấn đề. Cha mẹ hãy quan tâm và lắng nghe hết mọi ý kiến của trẻ. Cũng không nên la rầy khi con hỏi về những chuyện khó nói. Sự từ chối giải thích sẽ càng kích thích tính hiếu kỳ của chúng hơn.
Sẽ rất bổ ích nếu bạn hướng con vào những thú vui lành mạnh như chơi thể thao, gia nhập câu lạc bộ năng khiếu, như thế sẽ đẩy lùi mối quan tâm về tình dục của giới trẻ.
Nhưng trước hết bản thân cha mẹ phải là người gương mẫu, nên tránh những hành vi tình dục trước mặt con cái, nhất là khi chúng đã lớn, có ít nhiều nhận thức về vấn đề này . Vì những cảnh hấp dẫn âu yếm giữa bố mẹ có thể kích thích trí tò mò của trẻ.
Một số phụ huynh khi thấy con đến tuổi dậy thì thường cấm đoán con không được giao tiếp với bạn khác phái. Điều này càng làm cho trẻ có cảm giác bị coi thường, dễ trở nên nổi khùng và làm loạn. Bạn hãy nhỏ nhẹ giải thích cặn kẽ với con rằng trong các buổi tiệc khuya, không được uống bia, rượu ; và chỉ đi chơi khi có bạn bè đông đủ ; không đón tiếp bạn khác phái khi bố mẹ vắng nhà.
Đừng ngại ngần khi phải đề cập đến vấn đề quan hệ tình dục và hậu quả của nó, đó không phải là việc tế nhị mà là việc tất nhiên mà ai rồi cũng phải biết.
Nhưng hướng dẫn để trẻ hiểu đúng còn hơn là để trẻ tự tìm hiểu và dẫn đến nhiều sai lầm!
Tóm lại, quá trình phát triển giới tính hết sức quan trọng đối với lứa tuổi thiếu niên, nó đánh dấu sự trưởng thành của các em. Chính vì thế mà các bậc cha mẹ không nên thờ ơ trước đời sống tâm sinh lý của con em mình. Hãy nói với trẻ rằng những cảm xúc, những thay đổi đang diễn ra trong cơ thể và tâm hồn trẻ chỉ là những điều tất yếu do các hormon tăng trưởng tác động đến. Cố gắng giúp trẻ hiểu được rằng những cảm xúc ấy rất đẹp, rất đáng trân trọng và nó sẽ trở thành những kỷ niệm khó quên nếu con biết kiềm chế, làm chủ những cảm xúc của mình để hiểu những việc nên làm và những việc cần tránh.
Châu Hà
Bạn nào biết rõ tên tác giả & nguồn xin ghi bổ sung giúp. Xin cảm tạ.
_________________________________________
Nói chuyện giới tính vớí con
Nói chuyện giới tính với con: vấn đề này vốn là điều khá tế nhị và khó nói.
Làm sao chúng ta gạt bỏ được mọi thành kiến cũng như quan niệm cũ về khoa học giới tính? Chẳng hạn như ý nghĩ: Trẻ con rất đơn sơ trong trắng, không nên gieo vào đầu óc chúng những hình ảnh hoặc suy nghĩ không tốt. Với cách nghĩ này, thì việc cho bọn trẻ biết về giới tính là điều cấm kỵ , rằng như thế sẽ làm ảnh hưởng đến sự thơ ngây, trong trắng... rồi bắc cầu đưa bọn chúng đến việc thử nghiệm cho biết. Đó là một hình thức của sự sa ngã, hư hỏng! Tuy nhiên qua một số điều tra xã hội học, thì phần lớn các thanh thiếu niên phạm pháp về giới tính, các cô gái không chồng mà có con... đều không được cha mẹ hướng dẫn về giới tính từ bé.
Vì vậy, các bậc làm cha làm mẹ không thể cứ trông chờ vào trường lớp, xã hội, mà chính mỗi người cha, người mẹ phải biết tự dạy cho con mình hiểu thế nào là giới tính.
Sự hiểu biết và có thái độ thẳng thắn , lành mạnh với vấn đề giới tính là biện pháp tốt để bảo vệ sự trong trắng của con mình. Đừng để cho con bị bất ngờ hoặc hoảng hốt trước những biến chuyển của cơ thể. Bạn có thể hướng dẫn con tìm hiểu về sự biến chuyển này qua các phương tiện thông tin đại chúng. Con của bạn rất cần được trang bị những kiến thức về giới tính trước khi chúng trở thành người lớn.
Hãy là người bạn của con gái: Dùng ngôn ngữ thích hợp với độ tuổi của con gái bạn (từ 3 đến 5 tuổi).
Tránh đừng để bé ngạc nhiên hoặc sợ hãi khi phát hiện ra có một bạn không giống mình ở nhà trẻ hoặc ở trường mẫu giáo . Hãy giải thích cho bé về sự khác nhau của hai giới tính bằng những hình dung từ thích hợp với lứa tuổi nhà trẻ và mẫu giáo . Và hãy trả lời những câu hỏi ngây thơ của bé: "Tại sao con không có ...mà bạn ấy lại có ....?" hay : "Con trai là gì? Con gái là gì?" ...v.v...
Đôi khi cũng cần làm yên lòng bé bằng cách xác nhận rằng sự khác nhau như thế không có gì là sai trái và hư hỏng cả ...
Trung thực, thẳng thắn, không nói dối (lứa tuổi từ 6 đến 10 tuổi):
Tính e thẹn của bé lúc này phát triển dần. Bé bắt đầu muốn có sự riêng tư nho nhỏ để khám phá chính mình. Người mẹ nhạy bén sẽ luôn kịp thời ở bên con gái, trả lời những câu hỏi về giới tính của bé. Ví dụ như:
_ "Em bé sinh ra ở đâu?"
_ "Tại sao cu Bi giống ba còn con thì giống mẹ?"
Hãy trả lời cho con một cách trung thực và dễ hiểu .
Lắng nghe và luôn tìm cơ hội cung cấp kiến thức cho con: Một số bé gái dậy thì sớm. Vì thế, ngay từ khi bé 10, 11 tuổi, mẹ nên nói chuyện cho bé biết về kinh nguyệt, sự phát triển cơ thể, tâm sinh lý ở tuổi dậy thì.
Khi bé đã vượt qua ngưỡng cửa dậy thì, chuẩn bị là một thiếu nữ, mẹ nên mua các loại sách kiến thức về giới tính cho con gái đọc.
Nên bỏ ra một khoảng thời gian nhất định trong ngày để trò chuyện với con về các cảm xúc yêu đương với người khác phái, việc quan hệ vợ chồng, thụ thai và sinh nở. Hãy nói thật cởi mở và khoa học. Qua đó, dạy con gái biết cách giữ gìn và bảo vệ cơ thể, tránh xa những thử nghiệm nguy hiểm do hiếu kỳ. Hãy giải thích mọi thắc mắc của con gái một cách khoa học, tự nhiên.
Trẻ em ngày nay được chăm sóc đầy đủ nên cơ thể phát triển nhanh. Thông thường, thời kỳ tiền dậy thì của em gái bắt đầu từ 8 đến 11 tuổi. Người mẹ nên quan tâm đến con nhiều hơn ngay từ thời kỳ này. Hãy hướng dẫn cho con cách vệ sinh cơ thể, chỗ kín, dạy con cách phòng chống xâm hại tình dục. Tuy nhiên, không nên quá coi trọng chuyện này, chỉ cần khéo léo dặn dò “không cho ai được sờ tay vào chỗ kín”.
Ngay khi ở thời kỳ tiền dậy thì, trẻ bắt đầu có những dấu hiệu phản kháng lại lời cha mẹ với những câu hỏi tại sao phải làm thế này mà không làm thế kia. Đôi khi cha mẹ phải tạm chấp nhận những thay đổi về cách cư xử của con, đừng lúc nào cũng khăng khăng mình đúng. Như thế dễ tạo ra khoảng cách giữa mẹ và con gái.
Nếu thấy con gái có tình cảm đặc biệt với một bạn trai nào đó thì khuyên nó mời bạn về nhà. Qua những lần trò chuyện với bạn trai của con, bạn có thể tìm hiểu được tính tình của cậu ta.
Lúc đó con gái thấy mẹ gần gũi sẽ yên tâm thổ lộ mọi điều thầm kín , và người mẹ có thể hướng dẫn cho con nên đi chơi với bạn trai ở đâu, xử sự như thế nào. Đây là biện pháp quản lý con gái an toàn nhất. Nếu bạn cương quyết cấm đoán, trẻ sẽ lén lút quan hệ ở bên ngoài thì hậu quả lúc đó còn tồi tệ hơn nữa.
Việc rút ngắn khoảng cách giữa mẹ và con gái rất khó khăn. Phương cách tốt nhất có thể giúp bà mẹ bày tỏ nỗi lòng là viết thư cho con. Tất nhiên không phải là những lời hoa mỹ mà là tình cảm chân thành. Trước khi đi làm, bạn hãy để lá thư trên bàn học của cháu. Chắc chắn, cháu sẽ viết thư trả lời. Khi tình cảm giữa hai mẹ con trở nên thân thiện hơn, thì không cần thiết phải viết thư nữa mà nên trao đổi thẳng thắn.
VỚI CON TRAI: Với bản năng cơ bản, thì con trai thường hay thắc mắc về giới tính nhiều hơn con gái. Do tính cách , chúng cũng bồng bột, nóng nảy, muốn biết hết, biết tất cả để khẳng định mình. Người bố cần hướng dẫn cho con trai kịp thời để tránh những điều đáng tiếc có thể xảy ra trong quá trình chúng tự tìm hiểu mình.
Trong những năm đầu, khi bé còn nhỏ, mẹ cũng có thể đảm đương việc hướng dẫn về giới tính cho con trai, bởi mẹ chính là người gần gũi với bé nhiều nhất...
Đến khi bé trai được 11 tuổi, bắt đầu có những biến chuyển về tâm sinh lý, vì là "đàn ông với nhau" nên việc nói chuyện giới tính của bố với con trai sẽ dễ dàng hơn.
Bé trai thực sự tò mò về bản thân mình khi chúng bắt đầu vỡ tiếng. Dân gian gọi là tuổi dậy thì . Đây là khoảng thời gian biến chuyển đặc biệt , có ảnh hưởng lớn đến cả đời người .
Về thể chất : Đứa trẻ sẽ cao vọt lên một cách bất ngờ , mặt xuất hiện những mụn trứng cá . Bộ phận sinh dục phát triển song song với các cảm xúc về giới tính mà từ trước đến nay , chúng chỉ biết một cách mơ hồ .
Về tinh thần : Tính cách của chúng có thể thay đổi và định hình theo chiều hướng tốt hoặc xấu hơn ...tuỳ theo những gì mà chúng cảm nhận được .
Việc xuất tinh ban đêm đánh dấu tuổi dậy thì ở con trai . Nếu chưa được bố mẹ cho biết trước về điều này , cậu bé có thể sẽ hoang mang , lo sợ .
Với những đứa trẻ nhạy cảm , việc phát hiện mình có một khả năng kỳ bí nào đó khiến chúng lo sợ ...rồi tự co mình vào vỏ ốc .
Với những đứa trẻ có tính cách mạnh thì bồng bột , hiếu kỳ , muốn bứt phá , phô diễn khả năng của mình .
Đây là lúc mà người bố cần gần gũi và hướng dẫn cho con trai cảm thụ sự việc một cách bình tĩnh và sáng suốt .
Đứa trẻ sẽ cảm thấy được an ủi và yên tâm khi biết rằng bố mình ngày xưa cũng từng trải qua những sự cố mà nó đang phải đối phó .
Các sách giáo dục giới tính rất hữu dụng trong thời điểm này . Bố nên lựa chọn sách cho con đọc , sau đó giải thích những điều mà con chưa rõ .
Tốt nhất nên dành một khoảng thời gian nhất định trong ngày để thảo luận với con về cuốn sách đang đọc .
Không giống như con gái , khi phát triển giới tính thì con trai thường tò mò , thử nghiệm để khám phá những bí mật của bản thân .
Bố cần lưu ý và cảnh báo cho con trai về những nguy hiểm có thể gặp khi quan hệ giới tính bừa bãi như các bệnh xã hội , lây nhiễm HIV ...
Bên cạnh đó là các biểu hiện lệch lạc về đồng tính luyến ái , thủ dâm ...
Khi đã hiểu rõ vấn đề , trẻ sẽ biết được những mặt lợi hại trước mỗi tình huống và tránh xa điều xấu .
Khi bố và con trai đã là hai người bạn thực sự , thì việc tâm tình trò chuyện thẳng thắn và cởi mở về vấn đề giới tính sẽ không còn là điều khó thực hiện nữa.
Các ông bố có thuận lợi hơn các bà mẹ khi giảng giải cho con trai về vấn đề giới tính. Tuy nhiên, để có thể tạo dựng được hình ảnh một người bố đáng kính, hiểu biết và tin cậy thì mối quan hệ bố con cần được xây dựng ngay từ khi con trai còn nhỏ.
Từ khi trẻ còn bé, các ông bố nên tạo cơ hội mà chỉ có 2 người đàn ông như: đi câu cá, dạo trong công viên, thăm vườn thú. Đó là cơ hội để trẻ học được nhiều điều, từ sự khéo léo, tháo vát, cách ứng xử cần có ở nam giới cho đến những hiểu biết đầu tiên về sinh sản và giới tính.
Từ 3 tuổi và nhiều năm sau, con trai có khuynh hướng sùng bái bố như một người toàn năng, việc gì cũng làm được, cái gì cũng biết, gần giống như một siêu nhân. Ngay ở lứa tuổi này, trẻ có thể đặt nhiều câu hỏi liên quan đến sự khác biệt giới tính và sinh sản. Người bố không nên bỏ lỡ cơ hội để giảng giải cho trẻ.
Mối quan hệ bố con được vun trồng như vậy sẽ đặt nền móng thuận lợi để đến tuổi thành niên, con bạn dễ dàng chấp nhận chia sẻ với bố những vấn đề về tình bạn, tình yêu hay lựa chọn nghề nghiệp. Ở tuổi vị thành niên, một số trẻ không còn sùng bái bố như trước, đôi khi còn tỏ ra quá tự tin hoặc nghe bạn hơn nghe bố. Bởi vậy, bố mẹ không nên đưa ra những mệnh lệnh áp đặt mà chỉ khuyên bảo nhẹ nhàng, lý lẽ thuyết phục.
Để giúp các ông bố không lúng túng khi đề cập đến vấn đề sinh sản và tình dục, các bạn có thể tham khảo một số lời khuyên dưới đây:
- Biểu thị sự hài lòng khi con trai hỏi về giới tính, không tỏ ra lúng túng hay ngượng ngùng. Nếu con trai không hỏi thì cũng nên chủ động khơi gợi vấn đề. Bạn hãy nhớ rằng, trang bị kiến thức giới tính trước còn hơn là nhận một hậu quả nặng nề do thiếu kinh nghiệm.
- Biểu thị một thái độ chân thành, không giễu cợt. Nếu chưa có hiểu biết đầy đủ để trả lời cho con thì hãy hứa sẽ tìm hiểu và trả lời sau, tránh để cho con có một thành kiến sai lầm.
- Hãy bàn luận nghiêm túc với con về những sự kiện xảy ra trong đời sống như chuyện cô gái hàng xóm có thai khi chưa kết hôn, chuyện một ông chồng có học đánh vợ để dẫn dắt con trai tiếp cận với lẽ phải.
Tóm lại, giúp đỡ con trai vượt qua những thách thức của giai đoạn phát triển tình dục không chỉ làm một lần là đủ mà là công việc lâu dài, bắt đầu từ khi trẻ còn nhỏ cho đến khi trưởng thành.
Giáo dục giới tính khi nào?
Ngay từ tuổi lên 3, lên 5, trẻ đã bắt đầu để ý đến bộ phận sinh dục của mình, nhất là các bé trai. Chúng thường sờ mó và thích thú khi phát hiện ra sự thay đổi của "quả ớt" khi chúng sờ chạm vào. Dĩ nhiên chúng chỉ xem đó như một khám phá mới về chính cơ thể của mình. Còn các bé gái lại hay thắc mắc về việc em bé được sinh ra đời như thế nào, và thích thú nhìn mẹ cho em bé bú, thậm chí chúng còn sờ vào "ti" của mẹ để cảm nhận sự êm ái của nó. Chính sự khám phá mới mẻ về giới tính đã khiến trẻ bận tâm trong nhiều ngày sau đó cho đến khi chúng lại phát hiện ra một điều mới mẻ khác của thế giới xung quanh.
Nhiều đứa trẻ khi đến tuổi trưởng thành, bỗng sợ hãi khi nhận thấy sự biến đổi của cơ thể. Rồi những mặc cảm cộng thêm với tính tò mò và những tác động xấu của môi trường xung quanh sẽ khiến trẻ không thể kiểm soát nổi hành động của mình.
Chính vì thế mà có nhiều trường hợp đáng tiếc xảy ra như: Trẻ bị mắc bệnh thủ dâm , quan hệ tình dục trước tuổi trưởng thành, bị biến đổi giới tính...
Thực ra, những trường hợp này đều có thể khắc phục được dễ dàng nếu trẻ được giáo dục giới tính ngay từ nhỏ.
Chính vì đó là một điều hết sức tự nhiên, các bậc cha mẹ không nên e ngại mà cần phải thẳng thắn trao đổi, trò chuyện một cách nghiêm túc và khoa học về các vấn đề có liên quan đến giới tính với con để trẻ không "mù mờ" tự đi tìm hiểu lấy.
Quan tâm đến giới tính là một vấn đề tất yếu ở tuổi thiếu niên khi các hormon bắt đầu tác động đến sự phát triển tâm sinh lý của trẻ. Trẻ thường hay hướng sự chú ý của mình vào các đối tượng khác giới như cha mẹ thầy cô , bạn bè. Cùng với sự phát triển của cơ thể, trẻ bắt đầu xuất hiện những mơ mộng vẩn vơ, những cảm xúc xao động, buồn vui bất chợt, cáu giận vô cớ , hay có những hành động kỳ cục khó hiểu !
Giáo dục giới tính qua từng độ tuổi :
Cha mẹ nên dạy cho trẻ có ý thức về giới tính ngay từ khi trẻ còn nhỏ. Việc dạy dỗ này có thể thông qua những sinh hoạt hàng ngày của trẻ.
NGAY TỪ BÉ: Hãy cho trẻ mặc quần áo theo đúng giới tính của bé, khiến trẻ thích nghi dần với trang phục hàng ngày. Tránh không nên để bé trai mặc váy đầm như bé gái và ngược lại.
Khi nghiên cứu trường hợp đồng tình luyến ái (nam cũng như nữ), thì người ta phát hiện thấy những người này có tuổi thơ không bình thường. Cha mẹ thích con gái, nhưng sinh con trai, thế là cho con mình mặc váy đầm giả gái! Chính điều này ảnh hưởng đến sự phát triển giới tính của các em khi lớn lên.
TỪ 1 ĐẾN 3 TUỔI:
Trẻ đang trong thời gian tập đi, nếu bị ngã, bạn có thể khuyến khích con trai bằng câu nói:
_ Ôi ! con trai của mẹ phải dũng cảm lên nào. Không khóc nhé!
Hãy chọn đồ chơi thích hợp với trẻ. Với trẻ gái, có thể cho chúng chơi với những con gấu bông mềm mại; đối với trẻ trai thì bạn có thể cho chúng chơi bộ chơi ghép hình, xe hơi chạy pin ...
TỪ 3 ĐẾN 7 TUỔI:
Bắt đầu cho trẻ tham gia các trò chơi ngoài trời. Bé trai tham gia các trò chơi năng động, mạnh mẽ hơn, như tập trồng cây, xây nhà trên bãi cát. Bé gái có thể chơi với nhóm bạn trong những trò chơi như bán đồ hàng, nấu ăn...và bạn có thể nhờ bé những việc lặt vặt như cất hộ mẹ cây chổi, lấy cho mẹ cái khăn v.v....
TỪ 8 ĐẾN 11 TUỔI:
Có thể giao việc nhà cho trẻ. Lưu ý những công việc phù hợp với trẻ như: Trẻ gái lau bàn, rửa ly tách, gấp quần áo...
Trẻ trai tưới cây, chăm sóc cây cảnh ...
Tập cho bé trai giúp đỡ những bạn gái trong lớp, nhường nhịn em út trong gia đình.
Đối với trẻ gái , bạn có thể bắt đầu nói đến những biến chuyển trong cơ thể trong thời gian sắp tới để trẻ "chuẩn bị tinh thần".
TỪ 12 ĐẾN 15 TUỔI:
Đây là thời kỳ quan trọng nhất: Tuổi dậy thì với rất nhiều biến đổi lớn, cả về thể chất lẫn tinh thần. Đối với trẻ gái, đó là việc xuất hiện của kinh nguyệt và sự thay đổi của bộ ngực. Đối với trẻ trai, đó là sự xuất hiện của những hạt mụn lấm tấm trên mặt. Trẻ bị vỡ tiếng , và cơ quan sinh dục bắt đầu phát triển.
Bạn hãy thường xuyên trò chuyện với trẻ để theo dõi những biến chuyển về thể chất đó. Bạn cần giải thích cho trẻ hiểu về những biến đổi ấy, qua đó giúp trẻ có những định hướng rõ ràng, tránh lệch lạc về giới tính của mình.
TỪ 15 ĐẾN 17 TUỔI:
Trẻ bắt đầu chú ý đến bạn bè khác phái. Cha mẹ cần hết sức tế nhị. Đừng ngăn cấm quan hệ của chúng, vì dễ làm cho con bạn có những phản ứng chống đối, xa cách cha mẹ, hay rút vào cố thủ.
Bạn hãy khuyên bảo , giúp cho trẻ hiểu rằng: Ở độ tuổi này, việc học hành quan trọng hơn, vì nó sẽ quyết định tương lai của trẻ.
Về tâm lý, đây là thời kỳ các em hình thành ý thức tự lập, thích làm theo ý mình và hay bất đồng với cha mẹ. Tính tự ái cũng là một đặc điểm lớn ở lứa tuổi này, vì thế các em rất dễ tổn thương khi bị mắng nặng lời, đôi khi dẫn đến hành động nông nổi. Có một em gái đã uống thuốc diệt kiến để tự tử vì không chịu được nỗi oan cho rằng em đã ăn cắp tiền của ba và cả lời mắng nặng nề của mẹ.
Bên cạnh sự phát triển về tâm lý, ở tuổi dậy thì các em cũng ham hiểu biết hơn, thu nhận nhiều thông tin tốt xấu lẫn lộn từ môi trường các em sống , và qua các phương tiện truyền thông. Đó cũng là lý do nhiều em thường cho rằng mình văn minh , biết nhiều hơn cả cha mẹ.
Ngày nay, trẻ ở tuổi dậy thì biết nhiều hơn, nhưng không khôn hơn, thậm chí còn dại hơn những thế hệ trước đây. Bởi , các em chỉ biết có học và thừa hưởng thành quả của cha mẹ mà không có trách nhiệm với bản thân và gia đình. Làm việc là nhu cầu của con người đồng thời là cách giáo dục nhân cách tốt nhất. Nhưng các bậc cha mẹ vì quá thương con, nghĩ rằng phải dành thời gian cho con học nên đã dài tay làm hết mọi việc cho con.
Vì thế, các bậc phụ huynh đừng biến con em mình thành người tàn phế, hãy để yên cho các em làm việc và hãy khuyến khích thành quả của con. Tuyệt đối không được đem vật chất làm công cụ thưởng phạt mà phải làm sao để con em mình tự giác làm việc. Khi tự tay làm việc, các em sẽ biết lo cho bản thân, quan tâm đến từng thành viên trong gia đình, dần dần, nhận thức sẽ chín chắn hơn.
Cha mẹ nên tạo cơ hội cho con được thể hiện cá tính của mình , đôi khi phải chấp nhận sự thất bại của nó để rồi nâng đỡ , giải thích cặn kẽ sự đúng sai. Không nên lo sợ con bị lôi kéo bởi đám bạn xấu mà ngăn cấm con kết bạn. Tóm lại, ở tuổi dậy thì, những suy nghĩ và hành động của các em thường có nhiều lệch lạc. Cha mẹ phải là người đồng hành, từng bước uốn nắn sai lệch của con bằng ngôn ngữ thân thiện của người cha, người mẹ, đừng vì nôn nóng mà đẩy con về phía thái cực đối lập với mình.
Cách tốt nhất để giáo dục giới tính cho con là hãy nói chuyện một cách tự nhiên về ý nghĩa tốt đẹp của quan hệ tình dục trong đời sống vợ chồng, cũng như hậu quả tai hại từ việc quan hệ tình dục sớm. Tìm cho con những cuốn sách, báo có liên quan đến giới tính của tuổi mới lớn.
Hãy bỏ chút ít thời gian đọc sách cùng con, bạn đừng hy vọng đưa cho con quyển sách là giải quyết được mọi vấn đề. Cha mẹ hãy quan tâm và lắng nghe hết mọi ý kiến của trẻ. Cũng không nên la rầy khi con hỏi về những chuyện khó nói. Sự từ chối giải thích sẽ càng kích thích tính hiếu kỳ của chúng hơn.
Sẽ rất bổ ích nếu bạn hướng con vào những thú vui lành mạnh như chơi thể thao, gia nhập câu lạc bộ năng khiếu, như thế sẽ đẩy lùi mối quan tâm về tình dục của giới trẻ.
Nhưng trước hết bản thân cha mẹ phải là người gương mẫu, nên tránh những hành vi tình dục trước mặt con cái, nhất là khi chúng đã lớn, có ít nhiều nhận thức về vấn đề này . Vì những cảnh hấp dẫn âu yếm giữa bố mẹ có thể kích thích trí tò mò của trẻ.
Một số phụ huynh khi thấy con đến tuổi dậy thì thường cấm đoán con không được giao tiếp với bạn khác phái. Điều này càng làm cho trẻ có cảm giác bị coi thường, dễ trở nên nổi khùng và làm loạn. Bạn hãy nhỏ nhẹ giải thích cặn kẽ với con rằng trong các buổi tiệc khuya, không được uống bia, rượu ; và chỉ đi chơi khi có bạn bè đông đủ ; không đón tiếp bạn khác phái khi bố mẹ vắng nhà.
Đừng ngại ngần khi phải đề cập đến vấn đề quan hệ tình dục và hậu quả của nó, đó không phải là việc tế nhị mà là việc tất nhiên mà ai rồi cũng phải biết.
Nhưng hướng dẫn để trẻ hiểu đúng còn hơn là để trẻ tự tìm hiểu và dẫn đến nhiều sai lầm!
Tóm lại, quá trình phát triển giới tính hết sức quan trọng đối với lứa tuổi thiếu niên, nó đánh dấu sự trưởng thành của các em. Chính vì thế mà các bậc cha mẹ không nên thờ ơ trước đời sống tâm sinh lý của con em mình. Hãy nói với trẻ rằng những cảm xúc, những thay đổi đang diễn ra trong cơ thể và tâm hồn trẻ chỉ là những điều tất yếu do các hormon tăng trưởng tác động đến. Cố gắng giúp trẻ hiểu được rằng những cảm xúc ấy rất đẹp, rất đáng trân trọng và nó sẽ trở thành những kỷ niệm khó quên nếu con biết kiềm chế, làm chủ những cảm xúc của mình để hiểu những việc nên làm và những việc cần tránh.
Châu Hà