Phố Hiến xưa nổi tiếng một thời về sự phồn vinh, sầm uất, buôn đông, bán tây... Bởi thế dân gian có câu " Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến" . Phố Hiến nằm trên bờ tả ngạn sông Hồng, được bao bọc bởi một vùng đất rộng ở cực nam tỉnh Hưng Yên (bây giờ là thị xã Hưng Yên), có nhiều đặc sản, trong đó có nhãn lồng là món ngon nổi tiếng với giống nhãn Hương Chi.

Xưa kia, mỗi lần tiến vua, người dân ở đây chọn quả của cây nhãn tổ, quả to, tròn, mọng, ăn ngọt lịm, thơm mát. Hiện nay cây nhãn tổ còn ở trung tâm phố Hiến trước cổng chùa Hiến phường Hồng Châu, thị xã Hưng Yên. Cây nhãn tổ đã có lần bị bão làm gẫy, nhưng được bà con chăm bón, vun xới, mầm từ gốc lại lớn lên thành cây cao, to sum suê. Cả cây lẫn quả được người dân nơi đây coi như báu vật.

Giống nhãn ở đất này có nhiều loại, dựa vào màu sắc, mùi vị... mà được bà con đặt các loại tên khác nhau, nào là nhãn nước, nhãn cùi, nhãn gỗ, nhãn hoa nhài, nhãn cùi dừa, nhãn trắng, nhãn đường phèn, nhãn hành... Nhưng chỉ có nhãn đường phèn, tức nhãn lồng, nay lai tạo thành nhãn Hương Chi là ngon nhất. Loại nhãn này quả to, các lớp cùi xếp lồng vào nhau, mọng nước, ngọt đậm...

Xưa mỗi lần vào mùa nhãn lồng, bao giờ bà cũng ra vườn hái chùm nhãn đầu tiên đưa lên bàn thờ thắp hương. Nhãn được mùa dân làng mừng đấy mà lo đấy. Năm nhãn được mùa cũng là năm nước sông Hồng, sông Thái Bình lên cao, lụt tràn mặt, úng lúa, mùa màng thất bát hay mất trắng. Nhưng với trẻ con chúng tôi, vào mùa nhãn thì rất khoái, cả bọn kéo nhau ra vườn, leo lên cây ngồi vắt vẻo trên chạc cây, hái cả chùm ăn theo cách dân dã, nguyên thuỷ cắn quả mà nhằn hạt. Còn người lớn thì thật cầu kỳ. Bóc rồi lồng hạt sen hấp chín vào trong thay hạt, ngâm trong cốc nước đường, nay có thêm vài viên đá lạnh, thành món giải khát cao cấp, lịch sự.

Nhãn còn được bóc vỏ cùi sấy khô, có mầu nâu huyền gọi là long nhãn, vừa là vị thuốc, vừa là món ngon khi nấu với sen ăn nóng trong những ngày đông giá lạnh. Khi gió bấc thổi về hun hút, bát chè sen long nhãn bốc khói, nóng hôi hổi, vừa ăn vừa hít hà, cùng bạn bè anh em quây quần trò chuyện râm ran xua đi cái rét đầu đông. Nay thì nhiều nơi lấy giống nhãn Hưng Yên về trồng, quả cũng sai, cũng ngọt. Nhưng nhãn lồng phố Hiến vẫn đặc sắc có một không hai, vẫn làm nên danh tiếng cho một vùng châu thổ. (Theo LÐ)