Bức tranh Vân Hòa
Những điều từ lâu cứ lờ mà lờ mờ thì nay đã vỡ lở.
Từ xa xưa ông bà đã nói rồi "Bưng được miệng vại miệng bình chứ có bưng được miệng dân bao giờ". Những điều ấy vỡ lở ra trong đợt chỉnh đốn này; vỡ lở ra ngay sau buổi ông bí thư huyện gọi chủ tịch thị trấn Vân Hòa lên hỏi. Ông bí thư lâu nay có tiếng khoan hòa, ưa mọi việc rõ ràng, minh bạch. Dân tình chuộng tính ông là nói hay làm việc gì thì bắt ngay vào cốt lõi vấn đề, không vòng vo rào đón. Gương mặt ông có nhiều nếp gấp nan quạt bên khóe mắt và nhiều chấm tàn nhang. Trông ông từng trải. Ông nói tiếng ấm nghe thân tình, gần gũi:
- Anh Nguyễn Đành này, nhân dân và đảng bộ thị trấn có phản ảnh lên, có cả thư lên nữa. Đại loại là bà con thắc mắc về việc anh xây nhà. Trong thư, bà con hỏi nguồn tài chính anh thu nhập từ đâu. Bởi chị Đành hiện là y tá làm việc ở trạm y tế. Các cháu đều đang ăn học cả. Của chìm, của nổi ông bà để lại thì bà con đã hiểu nhau cả rồi. - Ông bí thư nói chậm rãi, rõ ràng. Vầng trán ông hằn lên nếp nhăn - Một vấn đề nữa là nơi anh xây nhà. Nghe đâu chỗ đất ấy đã dành để xây các công trình văn hóa. Hai việc đó, anh cần giải trình cho dân rõ...
Nguyễn Đành đã hình dung thế nào rồi cũng có buổi hôm nay. Linh tính anh đã mách bảo điều ấy. Ngay sau buổi "tân gia", bạn bè xa gần, cán bộ các đoàn thể ở thị trấn rậm rịch khuân vác tặng phẩm đến chúc mừng, Nguyễn Đành đã chột dạ. Ngôi nhà ba tầng phun sơn màu thanh thiên, mái giả tầng trên cùng lợp tôn đỏ thắm nổi bật lên giữa khoảng trời thị trấn. Trong nhà cả ba tầng ốp tường, rải nền, lót cầu thang toàn bằng gỗ pơmu đánh bóng, thơm phức. Các cửa bằng lim tấm khung kép đỏ au. Cửa sổ trong kính, ngoài chớp. Khi mở nắng chiếu vào loang loáng, chói mắt. Còn đồ nội thất thì tủ, bàn ghế, sập đều là gỗ gụ, gỗ trắc chạm khảm trai ốc óng ánh dưới đèn chùm. Rồi điều hòa nhiệt độ, bình nóng lạnh loại xịn, máy giặt tự vắt khô, máy hút bụi quả là không thiếu một thứ gì. Bước vào đợt chỉnh đốn này, Nguyễn Đành đã cảm thấy chờn chờn. Thật ra có những thứ xịn ấy anh cũng chẳng biết Đỗ Tụy, Hà Mát, Mộng Nũng... kéo từ đâu về, tiền từ nguồn nào mua. Có thứ khi họ chở đến kê vào nhà rồi, anh mới biết. Nghĩ vậy đôi mắt him híp của Đành hấp háy. Anh lảng nhìn ra nơi khác. Đành có thói quen như vậy. Nếu người đối chuyện nhìn thẳng vào mặt anh, thì mắt anh li, di, trập trừng lảng tránh cái nhìn thẳng đó. Nhưng lúc họ quay đi thì anh lại liếc xéo nhìn mặt họ. Nhiều người rất ngại cái nhìn lén đó của anh.
- Anh nghĩ sao. Anh trả lời đảng bộ và bà con Vân Hòa thế nào?
Nguyễn Đành vẫn hấp háy đôi mắt him và mím làn môi dưới lại. Bối rối. Miệng anh gượng cười nhạt để cố giữ vẻ tự nhiên:
- Các chiến hữu hỗ trợ, mà anh!
Nét gấp nan quạt ở hai khóe mắt ông bí thư kéo dãn ra. Vừng trán ông hằn sâu nếp nhăn. Ông cười thành tiếng:
- Anh giỏi thế!...
* * *
... Chuyện ấy đã vỡ lở ra khắp cả Vân Hòa. Từ hôm ấy Nguyễn Đành có vẻ thâm trầm hơn. Cái môi dưới của anh cũng luôn trề ra dài hơn. Sự dằn vặt trong lòng làm cho nước da nâu trên khuôn mặt bì bì của anh bầm hơn, có lúc tía lên đường mạch máu.
Công bằng mà nói có Đỗ Tụy, Hà Mát, có Vũ Đỏ thì Đành mới có được ngôi nhà này. Có Mộng Nũng thì nhà chủ tịch Đành mới có những thứ nội thất khang trang thế này. Và, có ngôi nhà này thì Đỗ Tụy mới vững cái chân ủy viên ủy ban trông coi việc tổ chức sắp xếp cán bộ; Mộng Nũng mới chắc tay hòm chìa khóa ở Vân Hòa. Ngôi nhà của chủ tịch Nguyễn Đành giống như cái phao "cứu sinh" cho nhiều kẻ bấu bám bập bềnh trôi nổi qua các kỳ bầu bán. Mới cách đây chỉ vài ba năm thôi, ai nhắc đến việc làm nhà, Nguyễn Đành lắc đầu, đáp lại: "Tiền đâu mà làm". Anh không ngờ chính câu nói có vẻ khiêm nhường ấy lại có sức mạnh hơn cả sự kêu gọi. Mà ai hiểu sâu thì câu nói đó là sự "mặc cả' ngầm cho các ơn nghĩa mà Đành đã ban phát. Đỗ Tụy đã xăm xắn ra tay. Đỗ Tụy trước đây chỉ là giáo viên cấp I trường làng kiêm nhiệm việc việc trông coi phòng truyền thống của Vân Hòa. Anh được chủ tịch Đành nhấc dần lên. Tụy đang chờ dịp để trả cái ơn mưa móc ấy. Tụy chạy ngược chạy xuôi. Tụy bàn với Mộng Nũng cào cấu, cắt rút biến báo các khoản tiền quỹ. Tụy là người khéo bày mưu cắt đất cho chủ tịch. Điều này cũng còn một lý do sâu xa nữa. Mảnh đất rộng, ngon như miếng tim, miếng gan của Vân Hòa. Mảnh đất mà từ khóa trước, Hội đồng nhân dân đã để dành xây nhà truyền thống - văn hóa. Với lí do chưa có kinh phí, Đỗ Tụy đầu têu ra việc cắt mảnh đất đó xây nhà cho cán bộ chủ chốt. Nhà của chủ tịch mới làm có một phần, mà là phần ở phía trong. Phần đó khuất hơn chỉ giáp hai mặt đường. Phần còn lại giáp đến ba mặt đường. Ngon hơn nhiều. Đỗ Tụy nắc nỏm: "Các cụ nói: muốn ăn cứ gắp vào bát người trước, quả là hay thật. Vừa được tiếng lại vừa được miếng". Đã nhiều lần Đỗ Tụy đứng ngắm mảnh "đất ngon" đó, anh cười ruồi "Để xem, Nguyễn Đànhlàm nhà xuôi chèo mát mái, trơn bọt lọt lạch, thì sang năm, ừ sang năm là năm chó, cái năm mình được tuổi, lại là năm có sao Thái Dương chiếu bản mệnh, mình sẽ khởi công..." Đỗ Tụy cười nửa miệng. Sự phấn hứng trong toan tính lên cao, đắc chí, tiếng cười của Tụy hơ hớ... hơ hớ... sôi cùng cục trong cổ họng.
Đỗ Tụy hớt hải đi đến nhà Nguyễn Đành. Anh sải những bước chân khệnh khạng rõ dài. Đỗ Tụy có dáng người cao, mảnh. Hai tay của Tụy hình như dài quá khổ nên khi đi cứ vung vẩy như quờ quạng, vơ cào. Cái đó như tính tham lam của anh. Cái gì anh cũng muốn dành giật, cào cấu lấy. Đỗ Tụy, bề ngoài tỏ ra mềm dẻo, nói năng nhã nhặn. Gặp ai dù thân, dù sơ, cái miệng anh cũng dành ra thoạt trông cứ tưởng anh tươi cười. Nhưng thực ra thì không phải Tụy cười, mà anh chỉ toét hai vành môi mỏng. Cái cười ruồi lấy lòng ấy chẳng bao giờ phát ra tiếng. Cùng lắm trong cổ họng chỉ rung hờ hờ... hờ hờ, nhạt thếch.
Lần này Đỗ Tụy không còn giữ được nụ cười ruồi "lấy lòng" ấy nữa. Tụy cất vội cặp kính đen. Chủ tịch Đành hấp háy đôi mắt nhìn rồi hỏi ngay:
- Sao bí thư huyện biết rõ ràng thế nhỉ?
- Thưa anh, em cúng không ngờ chuyện ấy lại đến sớm và nghiêm trọng như vậy. Em nghĩ rằng chỉ có Phan Hớn. Phan Hớn. Hừ. Em đã nghĩ về anh này từ lâu. Hớn không phải người gốc Vân Hòa mình. Em còn nghe nói Phan Hớn với bí thư huyện trước là bộ đội cùng đơn vị. - Đỗ Tụy liếc nhìn chủ tịch Đành với cái nhìn vuốt ve - Theo em, anh chẳng nên lo lắng gì. Chả ai động đến lông chân anh đâu. Có chúng em ủng hộ anh.
Nguyễn Đành gật đầu nhè nhẹ. Anh đứng dậy. Đánh có dáng người đậm, nét mặt đầy đặn, bì bì. Đặc biệt làn môi dưới của anh trề dài ươn ướt. Tiếng nói rin rít lọt qua kẽ răng. Giọng gằn gằn, nghe riết róng. Người Vân Hòa nói anh có tướng "đầu vồ môi trớt". Anh hỏi Đỗ Tụy.
- Còn cô Nũng?
Tụy vung tay về phía trước phác một cử chỉ tự tin, quờ quạng, vơ vào như thói quen của anh:
- Về chuyện này, đối với cô Nũng ta có thể tin được. Cô ấy khéo lắm. Từ ngày được anh bổ nhiệm làm thủ quỹ thay cô Mão, cô ta mừng ra mặt. Anh an tâm đi. Các khoản chi, mua sắm đều hợp lệ có đủ chứng từ. Về khoản này, cô Nũng biến báo xàng xê khéo lắm. Trên tài cô Mão một đầu một với. Cô Nũng đâu cũng là chiến hữu với các vị tài chính huyện đấy. Nũng tay hòm chìa khóa là thượng sách đấy anh ạ!
Đỗ Tụy nhếch mép cười ruồi đắc chí.
Mặt Nguyễn Đành bì bì kín đáo. Anh nghĩ đến cô Nũng.
Nũng là cô gái, một thời có tiếng đẹp nhất nhì thị trấn Vân Hòa này. Trước đây cô ta được học trường tài chính của tỉnh. Nhưng rồi không ai hiểu vì cơn cơ sì gì, cô ta bỏ học nửa chừng... và sinh con. Cô có năng khiếu văn nghệ, hát hay và ngâm thơ được. Cô có thuật nói năng tiếp xúc, ai cũng dễ vừa lòng. Chả thế mà mỗi lần có khách trên về thăm, có nhà báo đến viết bài, cô làm tiếp viên, làm ngoại giao thì mắc mớ nào cũng đều xuôi lọt, ngon ơ.
Tụy đã từng tâm sự với Đành rằng: tiếp các đoàn kiểm tra, thanh tra nhất là tiếp cấp trên xuống thăm viếng là vui vẻ và dễ chịu nhất. Đó là dịp may hiếm có để tiêu bao nhiêu tiền cũng vừa. Trên không chê, dưới không trách và càng dễ quyết toán. Mà việc làm thì có vất vả gì đâu. Chỉ cần một bản báo cáo thật lâm li, một vài thuyết trình viên nữ nói lưu loát, giọng ngọt ngào có nụ cười duyên dáng, một cái phong bì xếp nhiều tờ xanh vào cho nằng nặng tay, một gói quà gồm đặc sản địa phương bọc giấy hoa thật oách, một bữa ăn thịnh soạn. Thường đoàn về ba thì Vân Hòa ra mười, thế là vui vẻ cả làng. Nếu đoàn nào có nhu cầu giao lưu văn nghệ với dân thì thuê đội hát đám cưới đến, mượn thanh niên các xã khác lên là ngon ơ, xong tuốt. Việc đó Vân Hòa đã làm lâu nay rồi. Có Mộng Nũng đắc lực lắm. Và, cả Hà Mát nữa. Hà Mát giữ chân "loong toong" rất được việc. Cậu ta mượn các cụ hội thọ cờ, băng, trống, kèn tò te và căng lên dăm khẩu hiệu đỏ choét chào mừng là vui lòng khách. Đoàn nào mà chả cười dòn như máy bơm cạn nước! Quan khách nào có nhu cầu thêm thì cứ đưa lên cái nhà "hát ôkê bằng tay" ở cửa chợ Huyện là vui vẻ cả.
Trong đám tiếp tân, thuyết khách ở Vân Hòa, chủ tịch Đành, ủy viên Tổ chức Tụy đánh giá cao Mộng Nũng. Nũng được xếp vào loại "át chủ bài". Nũng đang thời kỳ sồn sồn bốc lửa. Cô có khuôn mặt tròn, hai má phính hồng. Hai cái lúm đồng tiền của thời con gái càng lún sâu hơn, rõ hơn bởi Nũng càng ngày càng đẫy đà hơn. Hai làn môi Nũng cong tớn. Khi nói chuyện với ai, nhất là những người chị vừa lòng, bắt mắt thì miệng nói, mắt nói, cả người cũng núng nính lên, nhún nhẩy điệu đà. Các bà ở Vân Hòa nhìn Nũng đi đã nói: "Con gái mà "vặn vẹo mình xà" thế kia là "bén" trai lắm". Đặc biệt, chị có hai quả mông thây lẩy. Mỗi bước đi, mông cứ hẩy ngược lên theo nhịp chân, đánh "tánh tách". Dạo trước chị hay lân la gần gũi, bắt chuyện với chủ tịch Đành. Cái ngày đó cô Mão đang giữ chân thủ quỹ. Chí ít đã có đến mươi lần, Nũng bắn tiếng ngỏ lời, ỡm ờ bóng gió: "Giá như em mà được làm chân thủ quỹ thì em còn giúp được xếp nhiều. Lúc đi họp huyện, họp tỉnh được đi với xếp, em lo chu tất cho xếp...".
Chỉ tháng sau, chủ tịch Đành ủng hộ Nũng mở cửa hàng cho đám thanh niên thuê băng hình, băng nhạc và bán sách. Những băng bộ, băng mới, những sách mùi mẫn, sách xem tướng số, Nũng ưu tiên mời chủ tịch Đành, mời ủy viên tổ chức Đỗ Tụy xem trước, đọc trước.
Lần Mão đến thuê băng, Nũng ướm ngay:
- Chị mà được như em thì ối đứa chết tươi đành đạch với chị - Mộng Nũng nhún đôi môi cong tớn. Một ngón tay dí vào trán Mão.
Thấy Mão ngớ người ra. Nũng nói tiếp:
- Em thế mà ngây thơ. Em "người vườn" lắm.
Mão tròn mắt nhìn Mộng Nũng.
- Chị bảo em ngây thơ gì ạ?
- ứ, ừ... Em xem băng gì nào, chọn đi rồi vào đây chị bảo...
ấy là lúc Nũng đang muốn hất Mão ra khỏi chân thủ quỹ. Nhưng bề ngoài, Nũng lân la ngon ngọt làm thân với Mão. Một là để dò dẫm cách làm ăn có "màu mè' của Mão. Hai là cô sẽ mớm dử cho cô thủ quỹ "người vườn" vài "chiêu"...
- Vào đây, vào đây. em còn ngây thơ, tẩm lắm. Em không nghe người ta nói à. Đàn bà không biết sử dụng vốn tự có là đàn bà dại. Đàn ông không biết xài của trời đưa lại là đàn ông khờ. Em biết chưa. Với chị thì cái gì cũng xuôi lọt tuốt - Nũng vung tay khoát một cử chỉ buông thả - Cứ đút cho các xếp là xong. Nếu đút chưa được thì cứ cho các xếp đút. To mông vồng ngực. Cái gì mà chả được!
Nũng cười. Hai lỗ đồng tiền trên má sâu hoắm như hai cái chấm đen ngòm trên mặt. Nũng cười lả lơi.
Mão ít hơn Nũng vài tuổi. Mão không bò bê "bít dít", váy xòe xẻ ngang, xẻ dọc như Nũng. Cô có khuôn mặt bầu bầu, đôi gò má nhô cao, đôi mắt sáng, cương trực. Song Mão có cái khiếm khuyết về nhan sắc của người con gái là khi cười hàm trên lộ xỉ. Giá như cô chỉ mím môi lại thì trông có duyên hơn.Cũng bởi thế mà cô ít cười, ít nói. Hoặc khi cười thì quay mặt đi, lấy tay che miệng. Bù lại cái khiếm khuyết bố mẹ sinh ra đó, Mão dịu dàng, mát tính ít mất lòng ai. Cô nghĩ giản đơn rằng được làm thủ quỹ là mãn nguyện lắm rồi. Bởi được chi tiền mua các thứ vặt vãnh cho văn phòng, thực ra thì cũng có đồng vào, đồng ra. Ví như mua ấm chè, điếu thuốc, cái bút, tờ giấy cho các cuộc họp; mua cái chổi, cái xẻng để dọn vệ sinh; hoặc đi thu các khoản tiền đóng góp của dân mà ủy ban qui định thì chồng cô cũng có ấm nước uống, con cô cũng có quyển sách đi học,nhà cô cũng có cái chổi quét sân... Cô không phải tần tảo ngồi bán bánh chuối, bán nước chè, kẹo lạc thâu đêm như trước. Cô cũng chỉ mong có thế. Còn các khoản chi tiêu nhiều tiền thì nhất nhất phải có lệnh của chủ tịch. Sổ sách cô ghi chép chi li, mua gì đều có hóa đơn hợp lệ. Cũng bởi thế Nguyễn Đành, Đỗ Tụy đã có đôi lần không bằng lòng đối với cô. Họ cho cô bóp chặt "hầu bao" quá. Cuộc họp bàn chuyện chống bão, chủ tịch định tổ chức bữa cơm rượu đãi đến năm, sáu mươi người. Thủ quỹ Mão khuyên anh không nên. Cô nói tài chính huyện không quyết toán cho các khoản chi như thế. Chủ tịch Đành hấp háy đôi mắt nhìn cô. Mặt anh bì bì giận dữ. Anh nói giọng riết róng rít qua kẽ răng:
- Tôi là chủ tịch, lại không có quyền quyết để chi à? Tôi quyết, tôi chịu. Tôi là chủ tài khoản, hay cô?
Chuyện vỡ lở, nhiều người khuyên anh. PhanHớn đến vỗ vai anh:
- Thôi! Miếng ăn quá khẩu thành tàn. Chủ tịch để cho sau bão vậy.
Nguyễn Đành chịu thua. Song thâm tâm anh vẫn hậm hực với cô thủ quỹ. Bởi cô đã dám trái ý qua mặt vượt quyền anh, làm anh bẽ mặt. Chuyện đã qua, nhưng anh chủ tịch không tha. Anh vẫn nhớ "cái tội" đó của cô thủ quỹ. Mão nói nhỏ với Nũng:
- Chị làm được, chứ em còn... em còn các con em, còn bố chúng nó. Em cứ định ninh anh Nguyễn Đành, anh Đỗ Tụy đều là... là.
- ối dào - Nũng lườm một cái dài, ngắt lời Mão - là, là đàn ông chứ có phải bụt đâu. Đừng nhầm nhá. Mà bụt còn có hoa "dâm bụt" mà em. Chị đã biết tỏng ra rồi. Từ lớn chí bé, từ nhỏ chí to người mà mắt him híp lại hấp háy, mặt bì thịt ra; người mà đi chân khệnh khạng, tay quờ quạng, cười ruồi nửa miệng là loại ăn tạp lắm, ăn dầm lắm đấy. chứ em đừng có tưởng thấy đỏ ngỡ là chín đâu nhá... Chị là mẹ chúng nó đây...
* * *
Đã có bộ băng "Hoàng Châu Cách Cách" mới về. Mộng Nũng nhắn vậy. Đỗ Tụy đến rồi Hà Mát đến. Gặp Mát, Đỗ Tụy toét miệng cười ruồi, hỏi:
- Cậu thích xem băng, chắc cậu cũng thích xem tivi, đọc báo, nghe đài? Hà Mát vuốt vuốt cái trán bóng nhẫy mồ hôi:
- Chả có băng nào cô Nũng đưa về mà em bỏ sót. Còn báo thì vợ em cũng ham đọc. Vì cô ấy là chân thu tiền điện, phải theo dõi việc điều chỉnh giá điện trên báo mà anh.
Đỗ Tụy nhìn Mát. Đôi tay dài vung ra phác một cử chỉ hào hiệp, thiện cảm:
- Cậu có giọng nói vang, chắc đọc tin bà con nghe rõ!
Hai mắt Hà Mát sáng lên. Những đường gân xanh trên cái trán hói bóng nhẫy, phập phồng.
- ấy. Anh chưa biết em à. Em từng sục khắp các ngõ cả huyện này. - Thấy Tụy nghệt mặt ra chưa hiểu, Hà Mát phân trần:
- Em tìm mua "cờ tây" mà. "Cờ tây" tức là cầy tơ đó anh. Em làm phụ ở quán "Chân tình chó" ấy mà.
Đỗ Tụy nhếch méo cười ruồi. Anh căng mắt nhìn Hà Mát, vẻ ngạc nhiên.
- Anh chưa hiểu à? - Mát hạ giọng - Quán thịt chó của ông chủ Tình ấy mà. Quán ông ấy có món tủ ngon nổi tiếng là chân chó hầm, ngọt lừ. Đám khách anh chị sành điệu đặt tên là quán "Chân tình chó". Điểm hẹn của họ đấy anh ạ. Các ông tài chính vào ăn, quen em mới cho vợ em chân thu tiền điện đấy - Mát say sưa kể như kể một chiến tích.
- Bây giờ cậu vẫn...
- Không. Em nghỉ rồi. Dạo này lắm chó điên nên ít người ăn...
- Cậu làm chân văn hóa thông tin chắc là tốt - Đỗ Tụy cười ruồi nhìn Hà Mát.
- ồ, được thế thì hay quá. Anh cứ tin em đi. Em không phụ lòng anh đâu mà - Hà Mát nhìn anh ủy viên ủy ban chuyên lo khâu nhân sự - tổ chức, một cái nhìn van vỉ cầu mong.
Mộng Nũng ngồi trên ghế ném một cái lườm dài về phía Tụy. Cô nói chen vào:
- Đúng đấy, các anh cứ tin chúng em đi. Chúng em sẽ kế cận các anh. Những đứa ỡm ờ thì gạt mẹ nó ra. - Cô đánh quả mông một cái. Chiếc ghế giật nẩy lên rên rỉ. - ờ, mà anh ủy ban này. Em với anh không chừng là cùng họ hàng đấy. Họ Đỗ mà. Anh là Đỗ Tụy, em là Đỗ Mộng Nũng. Biết đâu từ xa xưa anh em mình cùng chung ông tổ...
Như mọi lần, Đỗ Tủy đến mượn băng ở cửa hàng của Mộng Nũng, lúc ra về thế nào anh cũng tìm cách lân la vỗ một cái thật kêu vào quả mông thây lẩy của nũng. Khi vỗ, Tụy còn dí năm đầu ngón tay lún sâu vào. Những lần đầu thì Nũng nhoẻn cười, nhún môi đưa mắt lúng liếng liếc nhìn anh tổ chức. Sau đã thành nếp, biết lúc Tụy bỏ băng vào túi, Mộng Nũng đã "vặn vẹo mình xà" đến gần ghé... vào đón tay Tụy vỗ. Nũng còn nhún người hẩy quả mông lên hưởng ứng. Nũng nói:
- Anh tổ chức "Tụy" em một "Tụy" mạnh ghê, làm em nhớ hoài!
Hà Mát đứng lòng khòng, khúm núm đưa cả bộ băng mới cho Tụy. Hà Mát có cái trán hói quá đỉnh đầu. Những lúc bực bội điều gì, to tiếng với ai thì mồ hôi đậu thành hạt trên cái trán hói ấy rồi chảy ròng ròng xuống mũi, xuống miệng. Mắt Mát đỏ đòng đọc. Những tia máu vằn lên đan nhau. Mát có thói quen chửi thề, nói tục. Lúc giận dữ, Mát đi một bước, chửi một tiếng. Bà con ở Vân Hòa đều biết Mát như thế nên chẳng ai thèm chấp, cứ :"nhịn mày thì tốt tao". Những lần như thế, Mát tưởng mình thắng cuộc. Ai cũng sợ mình, ai cũng chịu thua mình. Anh ta càng lồng lên nói lấy được. Cũng có điều sâu xa nữa, bà con ít ai dây vào là vì cũng cám cảnh Mát, thương hại Mát. Mà Mát thì không biết cái điều đó cho. Bởi ở Vân Hòa này ai cũng biết dòng dõi nhà Mát. Ông bố của Mát trước đây dở người. Rồi em của Mát cũng hâm hâm. Và, hiện giờ đứa con trai của Mát cũng không bình thường. Nên bà con một điều nhịn chín điều lành cho vui vẻ. Bù vào cái không may ấy của Mát là anh được cô vợ có dáng người phốp pháp, mày thanh, mắt láng ướt, cằm xẻ trông bắt mắt đáo để. Cô ta lại mát tính, nói năng mềm mại được lòng mọi người. Mỗi lần Mát có xích mích với ai, hoặc đứa con dở tính có gây gổ với con hàng phố, thì cô liền xách túi chè, mang hộp bánh sang cầu hòa, xin lỗi. Mọi việc đều êm thấm cả. Ông trưởng phòng tài chính huyện từ chỗ quen Mát bởi ông "nghiện" món "Chân tình chó" rồi lấn sang quen cô. Ông là người trên vùng cao. Tính ông lành, thật như đếm. Cả phòng ai cũng quý ông. Họ quý ông bởi nhiều lẽ. Nhưng cái quý nhất là ông chả mấy khi ra lời nhắc ai. Nhân viên dù ai làm việc gì sai đến mười mươi, ông cũng cười khì khì, bỏ qua. Miễn là họ nhớ lấy rồi chịu vui vẻ với ông. Cái chịu vui vẻ đầu tiên là phải có chín chén.Ông nói rằng cái lý người ở quê đồng rừng là thế. Đi cầu thang lên nhà sàn là phải chín bậc tình yêu. Nên uống rượu cũng phải chín chén mới bốc. Họ quý ông còn một lẽ nữa. Cả phòng ai cũng biết ông Trưởng phòng vốn là rất mạnh mẽ cái món... tình cảm. Họ đã nhiều lần biết có chứng có cớ nhưng đều bỏ qua cho ông. Âu đó cũng là cái giá để cơ quan chung sống đoàn kết êm thắm với nhau. Lẽ đời ai cũng ngầm hiểu thế "nhìn mày thì tốt tao". Vì thế khi gặp người đàn bà bốc lửa như vợ của Hà Mát lại lắm mưu cơ thì ông trưởng phòng dính tít. Bây giờ thì ông tín nhiệm lắm về việc cô thu tiền điện. Cô đúng là "tả phù, hữu bật" cho Mát như trong cung mệnh tử vi của anh.
Đến đường rẽ, Đỗ Tụy vỗ vai Hà Mát:
- Mình nói vậy chứ mọi việc phải chủ tịch Nguyễn Đành quyết. Anh vừa bí thư vừa chủ tịch là "tiên chỉ" của Vân Hòa đấy. Cậu có thân anh ấy không?
- Em có biết nhưng chưa được thân.
- Chưa thân là bởi cậu ít gần. Anh ấy bình dân lắm - Tụy cười ruồi - anh ấy hiện đang bị cảm gió đấy...
Vợ Mát đã đến nhà chủ tịch Nguyễn Đành. Lúc ấy chị Đành đi lấy thuốc vắng nhà. Còn cô với cái cớ đi thu tiền điện. Cô sờ trán, bóp tay cho chủ tịch ra chiều thân thiết. Rồi một tay cô rút trong túi gói quà vuông vắn có cạnh như tấm bánh chưng để bên gối chủ tịch. Cô cười ỏn ẻn "của ít lòng nhiều, món quà mọn để anh bồi dưỡng..." Và tay kia, cô trao cho anh một phong bì dày cộp. Trong phong bì có năm trang đầy chữ đánh máy kể tỉ mỉ về lai lịch, về thành tích hoạt động của Hà Mát từ ngày anh còn để chỏm. Cô tỉ tê, phân trần về tính nết, về tài năng của Hà Mát, về cách đối nhân xử thế, về sự biết ơn biết nghĩa của vợ chồng cô với người giúp mình...
Nguyễn Đành hấp háy đôi mắt chuột ngày ra chiều khoan khoái với những cái nắn bóp ở trán, ở thái dương, ở hai cánh tay. Đôi mắt cô vợ Mát long lanh. Cô thở dài kín đáo. Cô suy tính đến đâu là vừa, là đủ để mình đạt được điều mình cần. Còn đàn ông ai cũng vậy thôi - điều ấy cô đã biết rồi - chẳng ai từ chối của "trời cho". Nhưng nếu... sớm quá có khi mất cả chì lẫn chài. Be rượu đưa rồi mà chân giò chưa nắm được là hỏng, là không còn gì để mặc cả nữa... Nguyễn Đành thấy vừa êm ái dễ chịu, vừa ngọt ngào lọt tai những lời cô ta nói. Nguyễn Đành nuốt nước bọt, mắt hấp háy nhìn ra ngoài. Anh thấp thỏm sợ vợ về sớm. Anh ngồi dậy. Ngồi còng còng và kéo chăn che từ bụng trở xuống. Anh nói nhỏ: "Bây giờ tôi mới hiểu anh Mát. Vân Hòa ta cũng có những người tài đấy chứ. Để rồi bàn xem. Theo tôi cũng có thể xếp được việc cho anh Mát...".
Sau giờ làm việc, Nguyễn Đành nán lại ở trụ sở, Đỗ Tụy bước vào. Tụy nở nụ cười ruồi:
- Theo em, anh cứ quyết đi. Anh là chủ tịch là bí thư, có chúng em ủng hộ. Anh Đành ạ - đôi môi mỏng của Tụy dành ra - lúc này là thời cơ. Phan Hớn đang đi vắng. Còn Vũ Đỏ thì anh biết rồi.
Nét mặt bì bì của Nguyễn Đành không động đậy. Vẻ thâm trầm, đắn đo:
- Vũ Đỏ thì tôi không ngại.
Nguyễn Đành nói vậy vì anh đã biết quá rõ về Vũ Đỏ. Anh ta là ủy viên trông coi khối dân vận. Vũ Đỏ có dáng người mảnh cao lênh khênh, khuôn mặt choắt, mồm bé tí lại luôn chum chúm như tu hú. Và, Vũ Đỏ có nét đặc biệt khác nhiều người đàn ông, là anh không có lấy một sợi râu nào. Cái cằm nhọn nhẵn thín, lúc nào cũng bóng nhẫy. Cánh đàn ông cả thị trấn nói đùa về anh "đàn ông không râu bất nghì, đàn bà không vú lấy gì nuôi con". Vũ Đỏ ít nói, ít biểu lộ thái độ của mình. Ai làm việc gì anh thấy không đụng chạm đến thu nhập của mình là anh cho xong tuốt. Song, những việc dù nhỏ, xem ra có hụt đến quyền lợi của mình thì sẽ không xong với anh. Điều ấy anh chi li lắm. Hàng ngày anh cứ lầm lũi đi xuống các thôn, thăm hỏi từng nhà dân. ở đâu có đám cưới, đám ma; nhà nào có giỗ chạp, cúng mừng nhà mới; nơi nào có động thổ làm nhà, mừng con đầy tháng, mừng thọ cụ già... là có mặt Vũ Đỏ. Nên anh được tiếng là sâu sát bà con. Hầu như ngày nào anh cũng được nâng lên đặt xuống và có cái cầm tay nằng nặng mang về.Theo anh thế là được, "năng nhặt chặt bị" mà.
Họp ở Đảng ủy, họp ở ủy ban có việc gì phải bàn cãi, phải tranh luận xem chừng gay gắt là anh lẳng lặng bỏ ra ngoài. Những cuộc họp mà anh biết có nội dung gây cấn thì anh cáo ốm. Sau họp, phần thắng thuộc về ai thì anh ngã về phía đó, hăng hái bảo vệ người đó. Nên Vũ Đỏ dễ được lòng người. Cuộc bầu bán nào mà có anh tham dự, thì anh là người trúng vào hàng phiếu cao. Vũ Đỏ từng là chiến sĩ ở lâu trong chiến trường Nam Bộ. Công bằng mà nói, những năm tháng trong quân ngũ, anh đã học được nhiều điều hay. Song cái mà anh mang theo có ấn tượng nhất là một tiếng nói. Không biết có phải anh cố giữ để "khoe" mình đã sống lâu ở chiến trường hay nó đã trở thành thói quen của anh. Đó là bất kỳ nói gì, nói với ai anh cũng đệm vào đầu câu một tiếng tục "...ụ mẹ", gây cười cho mọi người. Bởi thế, đôi lúc anh nói điều nghiêm chỉnh cũng trở thành trò đùa. Nên bàn và quyết chuyện gì dù vắng anh, Nguyễn Đành, Đỗ Tụy cũng không ngại. Đôi lúc họ xem anh như một thứ "độn", hoặc một thứ nhựa tổng hợp để kết dính, khi cần.
Người mà Nguyễn Đành, Đỗ Tụy ngại nhất là Phan Hớn.
Nguyễn Đành hấp háy đôi mắt him. Khuôn mặt bì bì động đậy:
- Phan Hớn bao giờ về? - Anh hỏi Đỗ Tụy. Nhưng anh không quay lại nhìn Đỗ Tụy.
- Lão ấy vào làm ma cho bố tận Quảng Trị. Sang tháng, lão mới về. Đỗ Tụy nói chen trong tiếng cười nhạt...
Thầm nghĩ đến Phan Hớn, Nguyễn Đành đã như vừa phát ớn, lại vừa... kính nể. Thú thực trong một số việc làm, có lúc Đành và cả Đỗ Tụy đã run lên trước sự thẳng thắn và cương trực của anh. Nhất là khi Nguyễn Đành được Đỗ Tụy cho biết Phan Hớn là bạn chiến đấu ở cùng chiến hào biên giới phía Tây Nam với Bí thư Huyện ủy. Đôi lúc Đành cảm nhận thấy tính cách của Hớn có nét giông giống Bí thư, nhất là về sự thẳng thắn, công tâm, không tha thứ một sai trái nào bất kỳ của ai. Hớn có đôi vai rộng. Nom anh lực lưỡng và xốc vác. Dáng đi của anh cứ như muốn chồm về phía trước. Anh có nước da nâu dòn, khuôn mặt đầy, sáng. Trông con người, nhìn bước đi của Hớn, ai cũng cảm nhận ở anh sự khỏe khoắn, năng nổ. Hớn có cái miệng rộng và mũi "sư tử" sống cao, thịt nở. Lúc anh nói hai cánh mũi phập phồng trông dữ tướng. Phan Hớn không phải người gốc ở Vân Hòa này. Quê anh ở tận trong miền Trung. Anh đi bộ đội rồi được ra học ở ngoài này. Anh lấy vợ ở đây. Khi xuất ngũ, anh về đây làm nhà ở với vợ con. Anh đã góp số tiền được thưởng theo Huân chương cho ban di tích xã để các cụ sửa sang ngôi đình. Anh lên tận Nhật Tân nơi ươm cây cảnh chọn cây đa đẹp mua về trồng trước đình. Anh ủng hộ cả tấn ximăng sửa sang bến nước cầu ao để Vân Hòa có cảnh quan "cây đa bến nước sân đình". Bà con quý anh như quý trai làng. Cái ngày đường nhựa rải phẳng lì đen bóng chạy qua thị trấn, ủy ban đã họp bàn việc mở thêm đường nhánh đến cổng các cán bộ chủ chốt. Trong cuộc họp đó, Phan Hớn nói:
- Chưa nên!
- Vì sao? Lúc này đang có thời cơ... - Đỗ Tụy cất cặp kính nhìn Hớn, hỏi lại.
- Nếu có thời cơ nên làm đường đến trạm xá, đến cổng trường học trước. Ta nên nghĩ đến điều ấy.
Mọi người ngồi im, nhìn anh. Vì anh đã dám đụng chạm đến một việc không dễ. Việc nhiều người được hưởng lợi lộc. Mà lợi lộc thì khó ai dám từ bỏ dù biết là bất chính. Anh đã biết rõ tim đen của việc này rồi. Đây là kết quả của việc Đỗ Tụy và Mộng Nũng đã thì thụt "màu mè, có đi có lại" với cánh làm đường...
Cuộc họp ủy ban kéo dài gần buổi. Nhiều ý kiến qua lại không nhất trí. Chủ tịch thị trấn Nguyễn Đành đã đứng lên kết luận xanh rờn:
- ... Đồng chí nào có nhu cầu thì thực hiện. Đồng chí nào chưa có thì đợt sau. Còn các nơi khác phải xin ý kiến của cấp trên... Giọng chủ tịch ráo hoảnh rít qua kẽ răng. Đôi mắt anh hấp háy nhìn mọi người.
Một tràng vỗ tay lẹt đẹt hưởng ứng...
Những việc như thế, người Vân Hòa thì khen Hớn. Song không ít kẻ coi anh là chơi trội, là gàn cản. Anh làm như thế để lấy lòng dân.
Còn Hớn, đã có lúc anh tự thấy mình những năm tháng sống trong quân ngũ ngang bằng sổ thẳng, cứng như nòng súng, đúng sai bộc bạch rõ ràng. Anh chưa hòa nhập được với nếp sống "mềm" ở Vân Hòa. Anh không quen thói mà quê anh gọi là "dạ trước mặt, trật c... sau lưng". Khen đó, chê đó, lươn lẹo nhằm vơ lợi lộc về mình...
* * *
Nguyễn Đành ngồi im. Khuôn mặt anh bì bì, phân vân. Anh hỏi Đỗ Tụy:
- Cô Nũng thế nào? Để cứng tuổi là khó xếp đấy!
- Em đã sửa lại năm sinh. Từ "thân" khỉ đã thành "hợi". Đầu ba xuống đầu hai rồi - Đỗ Tụy cười ruồi, đắc chí!
- Hà Mát, anh nói rõ thêm về cậu ấy. Tôi mới hiểu cậu này qua bản thành tích.
- Em thì cho rằng lúc này anh xếp cậu ấy vào việc đó là thích hợp. Rất hợp.
Đỗ Tụy không dám nói hết những điều mà anh ta biết. Anh không dám nói đến việc bà con Vân Hòa đều bảo Hà Mát là thằng dở tính. Hà Mát nói điều gì dù đúng dù sai người ta chỉ nghe chẳng ai thèm cãi lại. Giờ đặt Mát vào việc ấy, việc mà anh ta nói gì cũng không ai cãi. Mát nói phải cũng ừ, Mát nói hư cũng mặc, là được rồi. Rồi đây, những việc mà anh ta nói khắp Vân Hòa, nói đến mười lần, nói đến một trăm lần, may ra có vài chục người nghe cũng là được rồi. Bởi vài chục người nghe sau một ngày sẽ có vài trăm người biết, rồi chuyền đến vài ngàn người, rồi cả Vân Hòa này râm ran lên. Lời anh ta nói là lời của mình. Mình bày cho anh ta nói những điều tốt về mình, điều có lợi cho mình. Như thế là thắng to. Cái miệng loan truyền tin là có lợi lắm. Ai chiếm được cái miệng người đó sẽ thắng mà. Mình sẽ sống nhờ vào cái miệng của Hà Mát đấy. Mát còn có thế mạnh nữa. Vợ anh ta hàng tháng đến từng nhà thu tiền điện. Cô ta cũng sẽ làm cái loa nói tốt cho mình. Thế là cả Vân Hòa đồn thổi lên lời khen tung hô mình. Biết đâu tiếng thơm ấy bay thấu tận huyện, tận tỉnh. Uy tín sẽ nổi lên như cồn. Rồi đến kỳ đại hội, rồi bầu bán, rồi đợt chỉnh đốn này nữa sẽ có lợi cho mình biết bao... Đỗ Tụy nghĩ thầm như vậy. Miệng anh cười ruồi. Hai tay anh phác một cử chỉ vơ vào... Mà người bổ nhiệm, người ký quyết định, người đứng mũi chịu sào thì đâu phải mình. Nói tóm lại người chịu búa rìu về những việc ấy cũng đâu tới mình.S ong khi họ "biết ơn đền đáp" thì không ai nỡ để sót mình. Đấy, như vợ Hà Mát, như Mộng Nũng thì mình cũng đã êm trên ấm dưới rồi... Nụ cười ruồi làm cho đôi môi mỏng của Đỗ Tụy dành rộng ra. Tiếng hờ hờ khoái chí sôi lên trong cổ họng. Mãn cuộc luận đàm, chủ tịch Đành và ủy viên tổ chức Tụy đi ra. Tụy dừng bước chân khệnh khạng. Tay anh đeo vội cặp kính đen vào mắt. Anh nói vẻ hoan hỉ:
- Em thấy anh sắp xếp việc cho cô Nũng, như thế là đắc sách. Rồi chắc chắn anh sẽ được tiếng thơm là ưu tiên, là chú ý đào tạo cán bộ nữ. Đợt chỉnh đốn này, ưu điểm ấy sẽ được chị em hoan nghênh.
Nguyễn Đành hấp háy đôi mắt him. Lâu lắm mới thấy anh nhếch mép cười nhạt. Những búp thịt trên khuôn mặt bì bì của anh động đậy.
Ngay chiều hôm sau, thông báo do chủ tịch Nguyễn Đành ký đã được ban bố: Bà Đỗ Thị Mộng Nũng nhận công tác thủ quỹ thay bà Nguyễn Thị Mão. Bà Mão bàn giao công việc chờ đi dự lớp học đào tạo cán bộ kế cận do cấp trên mở.Ông Hà Mát nhận công tác văn hóa thông tin...
Buổi bàn giao số sách, tiền bạc có Đỗ Tụy, đại diện ủy ban chứng kiến. Mộng Nũng cười tươi rói đi lại nhún nhẩy, mắt đong đưa, hí hởn.
Đến lúc ấy Mão mới vỡ lẽ: Thời buổi này sống ở Vân Hòa mà đứng đắn, ngay thẳng quá, thanh liêm quá, phải chịu thiệt thòi là phải...
... Buổi họp quan trọng này đáng ra phải bốn ngày nữa mới mở. Lịch làm việc trong bước hai đợt chỉnh đốn đã vạch ra như thế. Song Đỗ Tụy bàn rất nhiều lần với Nguyễn Đành là nên họp sớm. Với một lí do mà cả hai anh đã hiểu ngầm và "tâm đắc"... Nhưng Phan Hớn đã về kịp. Phan Hớn đến sớm. Nguyễn Đành kéo anh ngồi vào chiếc ghế trống, sát bên phải của mình. Đỗ Tụy đến, nhìn thấy Phan Hớn, anh ta khững bước, ngập ngừng. Sự ngỡ ngàng, chưng hửng ánh lên trong khóe mắt. Nhưng anh gượng lại ngay. Nửa miệng anh dành ra nở nụ cười nhạt. Thế nhưng đôi mắt Tụy cứ trập trừng nhìn vào chiếc ghế Hớn đang ngồi. Lâu nay những cuộc họp Đảng ủy, họp ủy ban, Nguyễn Đành chễm chệ ngồi ghế giữa. Các vị trí ngồi hai bên và ngồi đối diện với bí thư hầu như đã định vị. Điều này đã thành nếp rồi. Đỗ Tụy nghiễm nhiên ngồi ở vị trí bên phải Bí thư - tức là anh ngầm khẳng định anh là cánh tay phải Nguyễn Đành.- Chỗ đó chỉ xứng đáng riêng anh. Không ai được ngồi vào ghế ấy, ngoài anh. Nếu anh vắng mặt thì chiếc ghế đó nên để trống. ấy vậy mà nay Phan Hớn dám đặt đít ngồi vào. Hừ, lạ nhỉ! Đầu Đỗ Tụy rần rần nóng lên. Nụ cười ruồi vụt tắt.
Buổi họp bắt đầu. Bí thư Nguyễn Đành đọc bản kiểm điểm của Đảng ủy. Anh đứng dậy. Bộ mặt anh bì bì tỏ ra nghiêm trang. Những thớ thịt hai bên má anh động đậy. Giọng anh khăn khắt rít qua hai kẽ rằng:
- ... "Đảng viên, cán bộ trong mọi công việc đã tỏ ra gương mẫu, trung thực và tích cực; đã làm đầu tàu dẫn dắt quần chúng. - Anh dừng lại liếc ngang nhìn mọi người. - Đã thực hiện đoàn kết nội bộ tốt, không có hiện tượng bè phái, không có hiện tượng tham ô, hối lộ, móc ngoặc và các hiện tượng tiêu cực khác..." - Anh hấp háy đôi mắt him nhìn cả hội nghị. Rồi, ánh mắt anh dừng lại trên khuôn mặt rạng ngời sự tán đồng của Đỗ Tụy. Anh đọc tiếp - Đảng ủy, chính quyền đã lựa chọn được những nhân tố tích cực ưu tú tiêu biểu trong quần chúng bổ sung vào đội ngũ cán bộ... Thành tích rực rỡ đó là do sự lãnh đạo sáng suốt, sâu sát... Trăm phần trăm đảng viên đã đạt danh hiệu "đảng viên xuất sắc". Phần yếu kém, Bí thư Nguyễn Đành hạ thấp giọng. Anh nói ri rỉ pha chút đồng cảm và lo âu: - ... Là do nhiều nguyên nhân khách quan đưa lại, do cơ chế thị trường tác động vào, do cấp trên chưa thông cảm và đầu tư kịp thời, do cán bộ cơ sở chưa được bố trí đi tham quan học tập kinh nghiệm các vùng trong nước và ngoài nước, do kẻ địch là bọn phản động quốc tế và bọn phản động trong nước có âm mưu, thủ đoạn xảo quyệt phá hoại... Những điểm còn tồn tại, Ví thư Nguyễn Đành nói phải tiếp tục nghiên cứu nghiêm túc, kiểm điểm sâu sắc để rút ra bài học kinh nghiệm bổ ích và thiết thực...
Các thành viên dự họp vỗ tay kéo dài và tấm tắc tán thưởng.
Giải lao, Hội nghị chúc tụng nhau bằng bia hộp, Côca-Côla và bánh xu-xê do cửa hàng băng nhạc, băng hình của Mộng Nũng và ban văn hóa thông tin Hà Mát ủng hộ.
Vào họp, Đỗ Tụy phát biểu bổ sung. Anh đưa tay sửa lại cặp kính cho ngay ngắn. Anh nhìn mọi người hết một lượt rồi dành rộng vành môi, nở nụ cười nhạt, lấy lòng. Tụy nói lưu loát. Giọng anh bổng trầm như có nhạc điệu lúc giảng bài văn cho các em học sinh cấp I. Hai tay Đỗ Tụy luôn khoát những cử chỉ như dùa tất cả đất trời vào mình.
- Tôi thấy bản báo cáo của đồng chí Bí thư là sâu sắc, gom được đầy đủ những ý kiến tinh hoa của Đảng bộ và sự góp ý của quần chúng... Đồng chí có đề cập đến một số điểm quần chúng chưa rõ. Những điểm đó, tôi nghĩ rằng khó đưa đậm hơn được vào bản kiểm điểm này. Vì phải có thời gian, có công phu và nghiệp vụ điều tra. Có điểm còn phải tranh cãi, có sự xác minh đúng sai. Ta không thể nghe vài dư luận vu vơ của bọn xấu mà kết luận oan cho đồng chí mình được. Ví dụ như dư luận về nhà, đất..., hoặc vài câu vè, ca dao đồn đại... Biết đâu đó là âm mưu xảo quyệt của kẻ địch nhằm phá sự đoàn kết, trong sạch của đảng bộ Vân Hòa chúng ta. Ta phải lôi cổ chúng ra ánh sáng. Trách nhiệm đó thuộc về đồng chí Phan Hớn đảng ủy viên phụ trách mảng công tác an ninh - dân quân.
Kết thúc lời phát biểu hào hùng, Đỗ Tụy vỗ tay trước rồi nhiều người vỗ tay theo. Vũ Đỏ ngồi hàng ghế cuối. Anh chúm chím cái miệng tu hú, cười nhọn cả môi. Anh nói nho nhỏ: "... ụ mẹ! Như mọi năm thôi mà. Được rồi. Cha Tụy nói đúng".
Phan Hớn đứng dậy. Anh đứng ngay ngắn như tác phong người lính. Anh xin phát biểu. Giọng nói miền trong của Hớn gãy gọn, chân chất. Những âm thanh nằng nặng thường gây cảm tưởng như chì chiết, đã được tiếng Bắc mềm mại pha nhẹ ra rồi. Tiếng nói của Hớn dễ nghe. Và, công bằng mà nói là có cảm tình. Đôi vai rộng vạm vỡ của Hớn rung lên. Hai cánh mũi anh phập phồng:
- Chúng ta phải thẳng thắn nhìn vào sự thật. Trong một số việc chúng ta đã thiếu trung thực, lừa dối cấp trên, tạo thành tích giả. Có những việc một vài đồng chí chủ trì của đảng bộ đã bày trò lừa các đoàn cán bộ cấp trên về. Chúng ta không nên che giấu những việc như thế trong đợt chỉnh đốn này. Tôi dẫn chứng.
Mọi người ngồi im. Nguyễn Đành động đậy nửa người. Anh hấp háy trập trừng đôi mắt. Đỗ Tụy đeo vội cặp kính dâm vào. Nụ cười ruồi tắt.
- Riêng việc xây dựng đời sống văn hóa. Đây là việc làm có chủ trương, có định hướng, có chỉ tiêu của cấp trên. Ta đã không làm tốt còn bày mưu đối phó. Khi có đoàn kiểm tra về anh Nguyễn Đành, anh Đỗ Tụy chỉ thị cho Hà Mát thuê người viết nhiều tấm biển "gia đình văn hóa" bán cho dân. Dân không mua thì phát đến từng nhà treo trước cửa. Kết quả là đoàn kiểm tra đã kết luận và thông báo: "Chín mươi chín phẩy chín phần trăm gia đình ở Vân Hòa đạt gia đình văn hóa". Có phải chuyện cười ra nước mắt không! Rồi còn bịp hơn nữa, khi có đoàn kiểm tra của bộ về và có một số tỉnh đến tham quan phong trào, chúng ta đã dồn số người biết làm văn nghệ cả thị trấn vào một thôn. Còn thuê đội hát đám cưới, thuê kèn trống đội bát âm đám ma về, mượn cả người ở các xã khác sang hát xương om sòm... Đồng chí Đành đã báo cáo với đoàn: "19 thôn ở thị trấn Vân Hòa, mỗi thôn đều có đội văn nghệ mạnh mẽ như thế và hoạt động thường xuyên như thế." Chúng ta đã bồi dưỡng cho vài người thành "lừa dối viên". Lúc có cấp trên về thăm, có nhà báo đến, họ đã thành nhà thuyết khách. Họ dẻo miệng nói hay, nói tốt rồi cùng với Hà Mát sáng tác những bản thành tích dài in vi tính phân phát đến từng người. Chúng ta đã được công nhận "đạt tiêu chuẩn văn hóa". Tôi nghĩ rằng Vân Hòa ta sẽ xây dựng thành thị trấn văn hóa, nhưng không phải như cách làm đó. Ta phải từ bỏ cách làm đó...
Mọi người ngồi yên đưa mắt nhìn nhau. Không khí có chiều căng thẳng. Bởi vì từ lâu rồi mọi việc ở Vân Hòa cứ "dĩ hòa vi quý". Các cuộc họp Đảng, họp chính quyền chưa ai dám bạo phổi nói lên các điều mà ai cũng thấy, ai cũng biết, ai cũng rì rầm nói ở nhiều nơi, nhưng trong các cuộc họp hành thì không ai dám rỉ răng.
Phan Hớn nói tiếp. Hai cánh mũi sư tử của anh phập phồng. Nước bọt đọng trắng hai bên khóe mép.
- Tôi muốn nói thêm một việc nữa. Đó là việc đồng chí Nguyễn Đành chưa trả lời câu hỏi của Bí thư Huyện ủy. Trong bản kiểm điểm hôn nay cũng chưa thấy đề cập đến. Đây là sự đòi hỏi của cấp trên, đòi hỏi của Đảng bộ và nhân dân Vân Hòa nhằm làm trong sạch nội bộ lãnh đạo Đảng. Vậy đề nghị đồng chí Bí thư giải trình tài chính việc xây nhà và việc chiếm dụng đất dành để xây nhà văn hóa - truyền thống. Các đồng chí thấy rồi đấy. Tuy dân chưa vạch rõ họ, chỉ rõ tên nhưng dân nói những gì, nói về ai trong các câu ca dao... - Phan Hớn không đọc ra nhưng mọi người đều đã thuộc và bọn trẻ con thì đọc khắp nơi: "Trập trùng mắt híp da bì, đầu vồ môi trớt thứ gì cũng xơi. Hai tay quờ quạng như bơi, kính đen che mắt cười ruồi thật gian. Với ai cũng đập ghế bàn, mắt vằn trán bóng cả làng gọi hâm...".
Bỗng Vũ Đỏ đứng dậy. Anh hút tầm nhìn của mọi người. Ai cũng ngỡ rằng anh sẽ phát biểu ý kiến. Nhưng không. Một tay anh xoa vào bụng. Miệng anh nói, giọng méo mó:
- Đau cái bao tử hết chịu nổi. Tôi xin về lấy thuốc... - Vũ Đỏ chậm rãi bước ra. Đau tha già thải ai nỡ trách anh.
Ra quá cửa phòng họp, Vũ Đỏ nhìn lại. Miệng tu hú của anh càu nhàu:
- Làm gì dữ dằn thấy mồ!
Mọi người nhìn anh, rồi nhìn nhau với ánh mắt: "chuồn rồi. Vũ Đỏ là thế thôi mà!"
Đỗ Tụy cất cặp kính dâm đang đeo. Miệng anh tắt nụ cười ruồi. Cánh tay dài ngoẵng của anh giơ cao:
- Chúng ta phải thật bình tĩnh và chia sẻ với sự bức xúc của đồng chí Phan Hớn. Chúng ta phải nhờ nghiệp vụ điều tra, phải tìm đủ chứng lý rồi mới kiểm điểm nghiêm túc được...
Có mấy cánh tay giơ lên. Và, một ý kiến nói to chen ngang:
- Phải làm rõ trách nhiệm của từng người trong đợt chỉnh đốn này...
* * *
Đêm hôm sau trời đã khuya lắm, Nguyễn Đành ngồi trong phòng riêng trên gác ba. Hương gỗ Pơmu ốp tường, ốp sàn thơm thoang thoảng, dễ chịu làm sao. Hương thơm của gỗ làm cho anh tỉnh táo. Hương thơm đó đã xua đi những con muỗi vo ve, xua đi những con dán rung râu bò trong tủ sách, và xua đi những con nhện chăng tơ ở góc tường. Nhưng chính hương thơm đó lại kéo về cho anh những âu lo. Âu lo, trăn trở dằn vặt anh. Anh thầm nghĩ: "kiếm được vài tỉ đồng để xây nên ngôi nhà, nhưng đã đến lúc không ăn ngon ngủ yên trong ngôi nhà này rồi!"
Anh đưa mắt nhìn tủ đứng, tủ chè, nhìn bàn ghế, sập khảm chạm trai ốc bày biện trong phòng, nhìn bức tranh tứ quý, tranh đám cưới chuột treo ngang, treo dọc trên tường. Đó là những thứ anh được cúng biếu, mừng tặng. Những nét khảm trai ốc ở tứ vật linh thiêng long, ly, quy, phượng... ở hoa lá bắt ánh đèn chùm sáng lên óng ánh. Sắc màu xanh, vàng, tím... lung linh. Giờ đây anh có cảm giác như có trăm ngàn ánh mắt đang quắc lên nhìn anh trách móc. Và, cả tượng con dê tạc bằng gỗ trầm kia nữa. Đó là quà của Mộng Nũng mừng anh ngày sinh nhật, - Nũng đã dò hỏi biết anh là tuổi dê - anh trân trọng bày nó trên tủ. Giờ đây, anh có cảm tưởng con dê xồm ấy đang nhe răng vểnh râu, chĩa đôi sừng nhọn về phía anh.
Khuya. Chưa thấy chồng về phòng ngủ, vợ anh đi lên. Chị có dáng người mảnh mai nhẹ nhàng đến đứng sau lưng anh. Anh không hề biết. Anh vẫn ngồi im. Đôi mắt anh hấp háy nhìn trân trân vào ánh đèn. Và, vành môi dưới của anh trề dài ra. Đó là lúc anh suy nghĩ lắm, dằn vặt lắm.
- Anh còn đắn đo gì nữa. - Chị nói nhỏ nhẹ, ngọt ngào. Chị đã thuộc tính anh. Lúc anh có điều gì suy tư thì có đến hai, ba ngày không nhếch mép. Cả nhà buồn lây - Em đã bàn hết nước, hết cái với anh rồi. Ba mươi sáu chước, chước chuồn sớm là đắc sách. Mình tự biết mình anh ạ! Nếu không cái sẩy nó nẩy cái ung.
Chị nhích lại đứng sát sau lưng anh. Với thói quen nghề nghiệp, chị đưa hai tay lên nắn, bóp hai bả vai nung núc thịt và xoa nhè nhẹ tấm lưng của anh.
- Em thấy ông Bí thư Huyện nói có lý đấy. Và, cả lão Phan Hớn nữa. Dân Vân Hòa có vẻ kết với ý kiến của lão Hớn lắm. Người ta bàn tán nhiều...
Nguyên Đành quay phắt lại. Khuôn mặt bì bì của anh động đậy. Giọng anh rít qua kẽ răng:
- Người ta bàn chi?
Chị lưỡng lự một tý. Chị phân vân, đo đắn:
- Thôi, em cứ đọc cái vè không biết đứa nào độc mồm độc miệng bày đặt, mà người khắp thị trấn Vân Hòa đều biết - chị đọc cho anh nghe -
"Kinh sợ Nguyễn Đành. Khôn ranh Đỗ Tụy. Già đĩ Mộng Nũng.
Ăn vụng Vũ Đỏ. Họ xỏ chị Mão. Cất chức giữ tiền.
Họ liền ngang nhiên. Xây nhà, vơ vét. Dân ta đã biết.
Kêu lên cấp trên. Không để họ yên. Đợt này "chỉnh đốn".
Mong ông Phan Hớn. Thay lời dân lành. Nói hết ngọn ngành.
Đảng nhanh nhanh phán xử..."
- Chà chà - tiếng rít qua kẽ răng. Nguyễn Đành đưa hai tay lên vò cái đầu vồ vẻ bối rối, bực bội.
- Thôi, đã đến nước này thì anh nên nghe em. Anh cứ viết đi. ờ, anh chưa có giấy bút gì à? - Chị vội mở chiếc cặp đen của anh ra - Đây giấy đây, bút đây nữa - Chị trải tờ giấy ra trên bàn trước mặt anh và bấm cây bút bi đánh tách cắm vào tay anh.
- Anh viết đi. Thôi, ăn muống thì phải lội hồ anh ạ!
Nguyễn Đành vẫn ngồi lặng. Anh chỉ hấp háy đôi mắt him.
- Anh - giọng chị vẫn nhỏ nhẹ. Chị như muốn chia sớt nỗi lòng với anh. Chị nói vui: Anh, trước đây em thấy anh làm được cả những bài thơ dài kia mà. Khó thế mà anh còn làm hay được nữa là. Bây giờ chỉ có mấy câu sao anh khó khăn vậy. Nào anh viết đi. Mở đầu chỉ cần viết to mấy chữ.
Anh vẫn ngồi im.
Chị đâu hiểu nổi nỗi lòng chồng. Chỉ có mấy câu ấy đối với anh là như hòn núi lửa rùng rùng phun nham thạch trước mặt anh. Nó sẽ thiêu đốt tất cả. Chôn vùi tất cả. Anh chỉ còn trần trụi. Nào chức tước, nào bổng lộc, nào quyền hành, nào quà cáp, nào cúng biếu, nào, nào... Còn gì nữa!
- Anh viết đi. Đầu đề, anh chỉ cần viết to chữ: Đơn...!
- Hừ!
Nguyễn Đành quay phắt lại. Anh gắt lên. Đôi mắt him của anh hấp háy, mở to. Anh trân trân nhìn chị. Một cái nhìn từ lâu không có. Một đôi mắt từ lâu không thấy. rồi anh quay ngay lại nhìn chăm chắm ra phía cửa sổ. Nhưng, nào anh có nhìn thấy gì đâu. Anh không thấy gì hết. Anh không nhìn thấy bất cứ cái gì. Tất cả đều lờ mờ, lờ mờ, lãng đãng. Trăng thu đang sáng trong. Rồi... lờ mờ hiện ra trước mắt anh bóng hình Đỗ Tụy, miệng cười ruồi, chân đi khệnh khạng, hai tay cào cấu vơ vào... bóng hình Hà Mát, trán bóng nhẫy mồ hôi, hai mắt vằn tia máu, mồm lắp bắp chửi tục, chửi thề. Hình bóng Vũ Đỏ, mặt choắt, cái cằm nhọn nhẵn thín đang lầm lũi đi dự đám. Và, đậm nhất là hình bóng. Mộng Nũng có dáng đi "vặn vẹo mình xà", quả mông thây lẩy, mỗi bước cứ hẩy lên "tanh tách"... Tất cả lãng đãng xa dần, xa dần...
Nguyễn Đành chép miệng, thở hắt ra trên cái môi trề... "Rồi ai sẽ giúp cô ta tiêu thụ cái đống lịch rắn chúa, rắn hổ mang năm Tỵ này và đống sách tướng số, sách Vạn sự mới đưa về nữa..."
Gió khuya chao ánh trăng xào xạc. Trong mái tranh nhà bên sát chân tường phun màu sơn thiên thanh, cất lên tiếng ru thanh bình "à ơi. Ngủ ngon con ngoan ơi. Ngủ ngon con ngoan à!".
Nguyễn Đành cúi xuống. Vành môi dưới của anh trề dài ra. Đôi mắt him của anh hấp háy bỗng quắc lên nhìn vào tờ giấy. Anh rít qua kẽ răng: "Còn lắm đứa điên đảo hơn tạo. Nguyễn Đành này mà mất chức, ối kẻ liệu hồn".
★
★
★
★
★
0
