Bốn năm ở nơi đất khách quê người là bốn năm thử thách. Giờ một năm sắp qua, nhìn lại những chặng đường mình đã đi qua, tôi thấy mình khôn lớn hơn rất nhiều, và cảm thấy mình rất vui vì sự cứng cỏi lên.

Có lẽ, nhờ lao động (nghề phụ và chỉ làm trong những ngày lễ lớn thôi, vì chúng tôi vẫn còn theo đuổi học hành), cuộc sống nơi phương trời xa lạ này đã rèn luyện cho tôi để trở nên vững vàng lên rất nhiều. Con đường để tiến tới sự trưởng thành cũng không đơn giản chút nào.

Nhớ lại những ngày lao động bằng nghề tiếp thị, rải quảng cáo , thật là nhiều kỷ niệm. Đó là công việc đơn giản nhất nhưng lại nặng nhọc nhất, vì chúng tôi là những người mới đến vùng này, nên khi nhìn thấy chúng tôi họ rất ngại sợ chúng tôi không thạo việc. Ban đầu, có lúc tôi đi lạc cả đường, lòng hoang mang chỉ muốn khóc thật to mà không dám. Có những vùng, đi bộ cả cây số không có lấy một trạm điện thoại công cộng hoặc bến xe bus để trở về, tưởng chừng như chúng tôi sẽ bơ vơ hôm ấy , trong khi hoàng hôn và màn sương giá rét đang buông xuống. May thay hôm đó có người thương tình, cho đi nhờ xe....

Bằng sức trẻ và sự nhanh nhạy vốn có của trời cho, chúng tôi đã nhanh chóng lấy được lòng tin ở ông chủ. Tôi cùng em trai, đã phải luôn tìm cách làm cách nào để năng suất lao động thật là cao nhất, ví dụ, dùng phương tiện như bàn trượt pa-tin , skate-board khi chạy việc để có năng suất cao nhất, hoặc tìm ra phương thức thế nào để những đôi bàn tay lấy quảng cáo mà rải được thuận tiện nhất. Thằng em tôi, làm tuy không dẻo tay và bền bỉ hơn tôi, nhưng nó lại vác nặng khoẻ hơn tôi. Vào hôm trời nắng ráo , tôi làm gấp đôi nó. Lúc đó tôi giao kết với nó, nó nhận phần việc vác giấy nhiều hơn, khi nào tôi hết tôi lại lấy của nó và làm thay nó. Nó cũng là người vệ sĩ tốt nhất của tôi. Hai chị em luôn song hành cùng nhau, có nó lũ thanh niên không dám ghẹo cợt. Vào những hôm phong hàn , thì có lẽ tôi đi làm về chỉ muốn gục xuống. May mắn thay, sau mỗi giờ lao động như vậy, khả năng tiếp xúc và làm quen với môi trường lớn dần, làm sức chịu đựng của tôi cũng khá hơn rất nhiều. Chính những dịp giá rét này, khách mới đặt hàng nhiều , và khi những người lao động cũ cho cửa hiệu thường lười hơn mọi ngày, thì đó chính là cơ hội chúng tôi vươn lên và chứng tỏ khả năng của mình. Việc kèn cựa với mình là điều dĩ nhiên xảy ra. Tôi làm việc cùng với một người phụ nữ Ấn độ, người này thường tìm cách moi móc những sơ hở của người mới vào việc. Âu cũng là lẽ thường vì họ sợ chúng tôi làm hết việc của mình. Đáp lại, chúng tôi chỉ lặng lẽ làm thật tốt cho hết trách nhiệm của mình, để họ không có thể có dịp để quở trách. Nó tạo thành cho chúng tôi một thói quen, không bao giờ làm việc gian dối và qua loa cho xong việc , vì đồng tiền mình nhận được cũng chính là sức lao động của ngươi khác. Nếu tôi làm việc không trách nhiệm , thì sẽ làm cho người chủ của tôi thu nhập ít hơn. Làm vậy, thì lương tâm của mình sẽ không thể nào yên ổn, và đồng tiền mình thu nhập được cũng không thực sự chân chính. Về sau này, khi chúng tôi thôi làm việc tại nơi này, chị đồng sự ấy vẫn nhắc đến chúng tôi , vì chị đã cảm thông và khi làm việc chúng tôi đã nhiều khi tôi còn giúp chị , làm thay phần việc của chị, vì chị mắc một chứng bệnh khớp nên đi một lúc là đã đuối sức.

Rải báo quảng cáo và nhật báo là công việc đơn giản nhất giúp chúng tôi dần hoà nhập với cuộc sống. Dù lương khởi điểm rất thấp, nhưng chúng tôi xác định rõ ràng, dù có khó cũng phải làm, nếu không sẽ không có những trải nghiệm công việc. Thử thách ban đầu đã qua, chúng tôi có thêm nhiều nghề khác nhau, như mùa hè thì đi bán ngô , bán kem. Tuy phải phơi nắng nhiều, nhưng thu nhập cao hơn rất nhiều.

Sau đó, nhờ sự giao thiệp khéo của mình từ bè bạn, tôi đã kiếm được một chỗ làm tốt hơn, đó là đứng phụ việc cho các khách sạn lớn , một quán ăn có tên Asia Palatz (Cung Điện Châu Á) trong khoảng thời gian trong Noel năm nay. Nếu làm tốt công việc, tôi sẽ được tiếp tục làm vào các ngày thứ bảy chủ nhật hàng tuần. Một lần nữa lại phải chứng tỏ cho cuộc sống khả năng thích nghi với hoàn cảnh. Tôi làm việc tại tầng trệt nơi khách thường vô nhiều nhất vì có một bể cá rất to sáng long lanh với nhiều loại cá bảy màu ngũ sắc rất dễ thương. Cùng làm việc với tôi là một người phụ nữ trung niên tên là Gắng, dáng dấp và cả cách cư xử không phải là người tính tình dễ chịu cho lắm. Hai vợ chồng dì và một đứa con út làm chung ca với nhau. Đứa con cả của dì, bằng tuôi với tôi , nhưng học khác ngành nghề và khác trường, vả lại cuộc sống phương tây nhà ai biết phận người nấy, chỉ lo làm ăn và học hành đã hết thơi gian rồi, nên tôi cũng ít tiếp xúc với gia đình đó. Dù đây là lần đầu tiên gặp gỡ nhưng tiếng tăm của người phụ nữ này ít nhiều tôi cũng biết. Cô này nổi tiếng là khe khắt và hay so bì, như bạn gái của tôi đã từng kể lại khi làm việc chung với cô này. Lần đầu tiên đi làm , tôi không biết việc, nên không mang theo áo dài. Dì Gắng nhìn , tỏ vẻ chỉ chiết. Tôi phụ việc cho dì. Công việc ban đầu là rửa chén, vì trong những lúc khách đông, máy rửa chén bát rửa không kịp , nên phải thêm phụ việc. Vả lại, bà chủ cần tuyển thêm một vài người trẻ trung để thế cho những người cũ sẽ đi khỏi. Nghe phong thanh, rằng cô Gắng cùng chồng sẽ mở quán ăn mới trong vài tháng sau này, vì thế trong thời gian sắp tới cô này sẽ thôi việc. Việc tuyển thêm người và đào tạo khóa mới, cần phải được chuẩn bị trước từ nửa năm.

Dì Gắng có ý muốn xin cho đứa cháu gái của dì vào làm việc thế cho chỗ của dì, nhưng bà chủ không ưng ý, vì một lý do là cô gái này đã từng làm việc không trung thực. Vì thế, khi tôi là đồng sự, thì sự không vui của dì Gắng càng thể hiện rõ trên nét mặt. Và dì thể hiện bằng cách, những phương thức làm việc dì không hề chỉ bảo cho tôi biết, và để mặc kệ tôi muốn làm gì thì làm. Biết ý con người vậy, tôi phải luôn để mắt xem, có công việc gì là nhắc nhở dì chỉ cho tôi làm. Trong lúc làm việc cùng, luôn phải để ý tới lời ăn tiếng nói, phải dạ thưa vâng gửi sao cho phải phép của người thợ mới vào nghề, và phải tỏ ra mình là người biết lắng nghe để học nghề.

Về tiếng Đức để giao tiếp, thì dì Gắng không bằng tôi, nhưng kinh nghiệm làm việc trong những tình huống vầy thì họ hơn hẳn tôi. Những trường hợp như khách hỏi mua thêm rượu Cốc-Tail để uống thì tôi hoàn toàn ớ người ra. Lúc ấy lại phải gọi hoặc dì Gắng hoặc hai nam đồng sự còn lại , là hai anh chàng có tên Hiền và Hậu. Họ cũng chính là những người pha rượu cho khách, và cũng là bồi bàn chính của khách sạn luôn.

Hậu và Hiền là người sống trong nam từ bé nhưng là người gốc bắc , dù giọng nói rất giống người Sài Gòong nhưng vẫn pha chút tạp âm và phong cách Bắc kỳ nên tôi cũng dễ giao tiếp và phối hợp trong công việc nhanh chóng ăn ý. Hiền hơn tôi hai tuổi , da trắng và có dáng vóc to cao khoẻ mạnh, là con út của gia đình người thày giáo dạy tiếng đức của tôi , cũng chính là em trai của bà chủ cái khách sạn hiện tại nơi tôi đang làm việc. Trước đây Hiền thường xuyên qua lại chơi với em trai tôi, nhưng có một lần, tôi bảo Hiền , còn trai gì mà đi đâu cũng nước hoa và chải chuốt sao em thấy giống phong cách người ăn chơi quá. Hôm đó Hiền đỏ mặt , cũng từ dạo đó Hiền cũng không xịt nước hoa và cũng thưa sang nhà chơi dần. Một phần là vì Hiền ra trường, phải đi làm , phần khác tôi thấy cách sống của Hiền không có phù hợp với mình, hơi chút gì ồn ào và hướng ngoại, nên cũng chỉ giữ quan hệ như bè bạn thôi. Phong cách sống của Hiền bình thường tuy rất gần gũi để hoà đồng, nhưng Hiền cũng nóng tính và cục. Hiền hay nghe nhạc Metal Rock rất nhức óc với những tiếng gào cùng tiếng kim loại rền rĩ và bật loa cỡ 30 dexiben thật nhức đầu, vì thế tôi cảm thấy khó hoà hợp ở một vài điểm. Hậu cũng là người sống đã lâu tại Đức , tôi biết Hậu từ lâu qua những lời phong thanh của Hiền, nay mới có dịp gặp mặt. Hai người, Hiền - Hậu là đôi bạn từ lâu với nhau, dù không phải là anh em với nhau , nhưng coi nhau như ruột thịt.

Bà chủ, là một người rất khá về trình độ quản lý cũng như nghiệp vụ, là dân lao động cũ. Bà chủ rất tử tế , cuối buổi bà thường đến mời tôi ăn chung cơm với gia đình. Ông chủ là chủ tịch hội đồng người việt sống tại nước ngoài ở nơi đây , nên tôi có dịp trong lần tiếp xúc, bày tỏ quan điểm của mình trong thức làm việc của câu lạc bộ người Việt ở nơi đây, và những đề nghị để làm cho câu lạc bộ được phát triển.

Khi tôi vào việc cùng với Hiền, ngay từ lúc tôi bước vào , ánh mắt của Hiền ngỡ ngàng hơi chút bối rối. Phần có lẽ chuyện trước đây cũng làm Hiền có gợn chút bực mình. Hiền thường nói với tôi bằng một giọng cộc lốc , và mang tính chất ra lệnh của sếp "bé" nhiều hơn là của một đồng sự với một đồng sự. Người mà giúp tôi vượt qua rào ngăn cách giữa sự xa lạ của các đồng sự còn lại là Hậu. Vả lại , tôi là người phụ nữ trẻ nhất trong nhóm người làm việc tại đó, Hậu có ý lân la làm quen. Những lúc khách sạn hết khách , Hậu thường tìm một cái cớ nào đó để đứng gần, như ra uống chén nước , hoặc đứng lau chén cùng. Có dịp là Hậu tìm cách hỏi gia đình sống ở đâu , số nhà bao nhiêu để đến chơi. Tôi nghĩ rằng, không nên đi quá xa giới hạn của mối quan hệ đồng nghiệp vì tôi cũng biết Hậu là người nổi tiếng sống phóng khoáng. Tất nhiên anh ta chưa hề lằng nhằng tình ái, nhưng cũng là người đã từng trải qua tình yêu và cũng bị tan vỡ nhiều, nên tôi chỉ trả lời qua quýt như nhà ở đâu nhưng không cho số nhà, và lảng chuyện qua việc học việc, hỏi ngược lại anh ta phương thức làm việc. Một lần Hậu kể cho tôi Hậu thỉnh thoảng vô Casino với ánh mắt thăm dò. Ý ngầm của Hậu muốn nói, Hậu cũng là người biết chịu chơi, và tiền bạc cũng dư giả để đi chơi những nơi như Casino. Tôi đáp lại bằng một nụ cười rồi mải miết làm nốt việc , để tỏ rõ mình không thích cách thể hiện như vậy của Hậu. Từ đó Hậu cũng biết ý là không thể tán tỉnh tôi bằng cách khoe mình ăn chơi như thế nào. Trong thời gian là đồng sự, Hậu cư xử rất tử tế: Hậu cũng chính là người giúp tôi đạp bỏ cái rào cản của dì Gắng dựng lên và chút xíu mặc cảm của Hiền trong quan hệ cũ. Nhưng biết đâu đấy, viên thuốc đắng bao giờ chẳng được bọc đường, nghĩ vậy , tôi đã luôn giữ khoảng cách vừa phải để không làm họ mếch lòng , nhưng cũng không cho họ điều kiện để tiến tới mối quan hệ gắn bó hơn.

Có đôi lúc phải lên nhà trên , vì phải bưng bê một số chén đĩa vì cầu thang máy tắc nghẽn , tôi có dịp tiếp xúc với cánh nhà bếp. Họ ngó ra và hỏi han chút xíu. Cũng có những người lớn tuổi hơn, hỏi thăm những câu đại khái như để ý ai chưa , ba mẹ thế nào. Tôi cũng hiểu thầm trong đầu, họ đang tìm ý thăm dò , xem mình là người có biết cư xử hay không, hoặc tính tình ra sao. Những câu hỏi về gia đình thì tôi trả lời, còn những câu trả lời về chuyện tình duyên, thì tôi cũng đáp lại bằng cái cười rồi cúi đầu đi làm tiếp các việc khác , vì tôi cảm thấy không thích họ tò mò quá vào các chuyện này và cũng không cần thiết nói ra trong lúc làm việc.

Thực sự thì sự lo ngại nhất của mẹ tôi, là tôi là con gái lại đang đến tuổi thanh nữ, nên đi làm mà không biết giữ gìn là sẽ thường bị cánh nam giới bông cợt hoặc xàm sỡ. May thay tôi đã vượt qua tất cả những thứ đó , vì khi họ tìm cớ tiếp cận, tôi biết cách chuyển hướng câu chuyện và lẩn ra chổ khác, hoặc giả đò vì ở xa nên không nghe rõ câu hỏi. Qua một thời gian, họ cũng biết mình không phải là người dễ dàng mà bông cợt nên những chuyện tò mò về cuộc sống riêng tư của tôi cũng thưa nhặt dần đi rồi tắt hẳn. Tôi nghĩ rằng, làm sao mà tránh khỏi sự đùa cợt của những nam giới , chỉ bằng cách mình biết dập tắt những chuyện như vậy thì họ mới không dám tiếp tục bông lơn , chứ phản ứng mạnh bằng cách tỏ vẻ khó chịu thì chỉ làm họ tiếp tục làm già. Sang tháng sau, tôi xin tiếp cho em trai vào làm cùng. Hai chị em làm cùng sẽ biết đỡ đần và gìn giữ cho nhau hơn.

Gần đây, cuối buổi làm, thấy mặt dì Gắng tan ra những lo lắng, và ánh mắt nhìn cũng dịu lại, tôi đã biết là mình đã vượt qua được những khe khắt của dì. Hiền cũng bớt cái vẻ giao tiếp trịch thượng của kẻ trên với người mới vào việc và cái chất giọng ngang ngang gây sự đi. Theo lời của bà chủ, thường những người mới vào việc, với ai Hiền cũng tỏ ra bắt nạt người ta để ra oai em bà chủ, nên thái độ trong thời gian là đồng sự vừa qua, có lẽ cũng không có gì là lấy làm lạ. Giờ thì công việc đối với tôi ,sau một thời gian khá ngắn, đã trở nên thành thạo . Tuy nhiên còn nhiều thứ phải học như học đánh Cốc-tail , pha rượu, phải học thuộc lòng tên các món ăn các thức uống và một số danh từ chuyên môn. Học làm cốc-tail, thì có lẽ dễ dàng hơn là việc chạy bồi, vì tôi cũng tiếp xúc Internet nên kinh nghiệm của các anh chị đi trước được viết trên một số trang web đã giúp tôi , dù đi sau nhưng không đi phải lối mòn của người đi trước với các thể loại kem và cốc - tail cũ rích vốn có của cửa hiệu. Đứng pha rượu có lẽ là công việc phù hợp với người phụ nữ châu á vốn sức yếu, bởi công việc chạy bồi đòi hỏi người chạy việc phải khoẻ tay để bê được ba bốn cái đĩa thức ăn nặng trịch một lúc. Công việc tại đây lương cao hơn việc cũ gấp đôi gấp ba, lại không bị tiếp xúc với phong tuyết nên rất dễ chịu. Thày giáo tôi, cũng là ba của Hiền, cho biết, năm tới Hiền sẽ đi Stuttgart vì nơi đó là tây Đức nhiều việc hơn và lương cao hơn, lại gần người chị mới mở cửa hiệu mới để đỡ đần công việc. Thế cho nên , chị Hạnh, bà chủ hiện tại của khách sạn cần một chân quản lý có trình độ tương đối và có tiếp xúc với máy vi tính. Chị Hạnh nhận tôi vào việc, vì cũng một lý do tôi rất khá với các công việc liên quan tới Buissinet trên máy tính, như việc của một kế toán như tính lãi hàng ngày, hoặc việc tính thuế hàng năm, để thế chỗ Hiền. Có lẽ đó là một điều may mắn đến với cuộc đời tôi, vì có đươc một công việc như vậy quả là không dễ chút nào, và không phải ai cũng được tin cậy đến vậy.

Số tiền công năm nay cũng rất khá. Tôi định bụng mua một cái máy ảnh kỹ thuật số loại tốt nhất, bởi từ lâu tôi đã ao ước nó nhưng còn phải dành dụm dài dài. Tiền thừa tôi muốn gửi về biếu ông bà. Ông bà tôi đã rất vui khi thấy chúng tôi gửi tiền bằng sức lao động của mình biếu ông bà, mặc dù số tiền của năm ngoái tôi biếu là rất nhỏ.

Cuộc sống đã dần dà hé mở chân trời mới sáng sủa hơn với chúng tôi. Thế đấy, nhiều khi nghĩ đến những trải nghiệm của mình , thấy cứ như trong mơ , vì cùng thời gian với tôi, hoặc sang trước hơn chút xíu, mà có nhiều người không vượt lên được. Tôi thầm nghĩ, phải cám ơn cái hoàn cảnh xa xứ hiện tại mới phải, vì nếu ở nơi quê hương, với cuộc sống dư giả no đủ, chưa chắc tôi đã bị buộc lao vào thử thách để trở nên cứng cáp hơn với cuộc sống.

Đoản ký sự, viết ngày 27/12/2003.