3. Lý Thánh Tông ( 1054-1072):
Trở nên vua- Thái Tử Nhật Tôn.
Đôn quốc hiệu ra thành Đại Việt;
Lấy niên hiệu- Long Thụy Thái Bình-
Rộng tầm nhìn, thấu suốt nhân gian
Giảm tội trạng, vỗ an thiên hạ
Yêu thương dân tận dạ chính mình
Lòng bác ái chân tình ban bố...
Cảm Phật Trời- bão tố lặng yên,
Giặc ngoài biên chẳng dám liếc nhòm...
Gương đức sáng hơn chòm Bắc Đẩu!!!
Hướng nhân gian theo mẫu tiên hiền
Lập Văn miếu thờ tiền tiên đế
Chế hình tượng- Chu Công, Khổng Minh
Trọn lòng tin chư vị tiên hiền...
Nền tản ấy gắn liền ngày nay.
Việc binh chính Ngài định quân hiệu
Chia tả, hữu, tiền hậu- tứ bộ(1)
Lính kị bắn đá- độ trăm đội
Lập phiên binh- vang dội lâng bang!
Nhà Tống triều phải sang bắt chước.
Đấy một thời đất nước vinh quang!!!
Vua Thánh Tông vừa nhân, vừa dũng
Năm kỷ dậu, lủn củn chinh nam (2)
Kéo quân về lấy làm hổ thẹn
Bởi Vương Phi giám quốc yên lành.
Tự trách mình... đành ra kế họach
Phá quân Chiêm một mạch lưu danh (3).
Vua Chế Cũ tay nhanh nộp đất
Chuộc tội mình phải mất ba Châu (4)
Năm nhâm tý- u sầu ủ dột (5)
Từ cung đình đột ngột lây lan:
Vua Thánh Tông thanh thản về Trời
Để cho đời nuối tiếc khôn nguôi!!!
Bao đêm liền lắm điều suy nghĩ...
Giữa đêm khuya , quân sĩ nghe thơ:
" Nam Quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên định phận tại Thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư!".
Từ đền thiêng phát ra lanh lảnh (13)
Tạo tinh thần dũng mãnh phản công...
Quân nhà Tống chôn chân tại chỗ
Trổ hết tài chẳng đẩy được nhau.
Vua Lý triều đổi trao vua Tống
Hoản việc binh, xin cống lệ thường.
Thấy chiến chinh hết đường thuận lợi
Vua Tống triều nghĩ ngợi chìu theo:
Chiếm Quãng Nguyên kì kèo yêu sách...(14)
Năm mậu tý, Lý mách Tôn Nguyên (15)
Đưa voi cống, đòi Tống châu huyện...
Năm kỷ mùi trao diện tù binh (16)
Năm giáp tý phân minh địa giới (17)
Nhờ Sứ tài nên nới rộng thêm (18)
Phần đất mất cũng tìm chủ cũ
Tình giao bang như hũ nước đầy.
Năm đinh mão vui vầy nhận chức (19):
Nam Bình Vương- tài đức dâng đời!.
Niên kỷ mùi, bao lời Giác phản (20)
Lý Thường Kiệt quyết cản nghịch thần...
Giác thua to, trọ thân Chiêm Thành
Đưa Quốc Vương giựt giành ba châu (21)
Năm giáp thân cũng đâu vào đấy!
Dấy can qua , Na Ma thảm bại
Xin nộp lại ba châu thuở trước.
Nước phía nam theo nhau triều cống.
Rạng non sông nhờ đấng minh Quân
Bề tôi trung nhất tuân phép nước.
Năm đinh tỵ vua bước về trời (22)
Trọn cuộc đời hiến dâng xã tắc!!!
-----------------------------
LỜI BÌNH
Lý Thường Kiệt!
Tướng anh tài
Tinh thao lược
Bắc đánh Tống
Nam bình Chiêm
Đưa nước yên
Vỗ dân lành...
Sự rành rành
Sách Sử ghi!!!
Ông ra đi
Muôn người mến
Đến thiên thu
Tụ tâm hồn
Dồn ý chí
Giữ non sông!
5. Lý Thần Tông ( 1128-1138):
Nhân Tông không con ắt kén chọn
Người dòng tộc hội trọn đức tài
Không ai khác, con ngài Hiền Hầu (1)
Lập Thái Tử nối cầu tự chủ
Tức Thần Tông- niên hiệu Thuận Thiên (2).
Khi lên ngôi, vua liền đại xá:
Trả ruộng đất tịch thu thuở trước;
Lính đổi phiên sáu tháng một lần
Vừa canh nông vừa trông việc nước...
Mỗi bước đi đất nở thanh bình.
Tuy đôi chỗ tình hình bất ổn (3)
Nhưng nhìn chung chẳng tổn hại gì.
Vua trị vì đúng trọn mười niên
Về chín suối bình yên giấc ngủ!
6.Lý Anh Tông ( 1138-1175):
Thái Tử thay bên lủ loạn thần (1)
Tuổi lên ba khó tầm hiểu lẻ.
Mẹ họ Lê nắm quyền nhiếp chính
Thêm tư thông Anh Vũ đương triều (2).
Vũ mưu mô lắm điều gian trá
Mọi việc cần, hắn há bẫm ai
Ngòai Thái Hậu khó lay đổi tính...
Chốn cấm cung có lính nào ngăn!
Quan đại thần mưu toan tiêu diệt
Sự bất thành mang thiệt vào thân.
Bởi tay chân vung vãi trong ngoài
Sắp đại họa-rõ ngay tức khắc(!)
Trong triều đình lắm tôi hiền giỏi (3)
Vang núi sông tận cõi lâng bang...
Nên Anh Vũ sợ càng mưu sự
Nấp yếm nhung cầu tự thân mình (!)
Vua Anh Tông rộng nhìn đôi chút
Đấy là lúc Ngài vừa lên năm
Giặc Thân Lợi hung hăng dấy loạn (4)
Chiếm Thái Nguyên sửa soạn công thành.
Quan quân dẹp chẳng giành thắng lợi.
Năm tân dậu, chúng xơi Phú Lương
Đổ Anh Vũ lên đường chinh phạt
Thân Lợi thua chạy tạt Lạng Châu
Bị Hiến Thành xỏ xâu làm tội (5)
Năm giáp thân Tống triều cải đổi (6)
Quận Giao Chỉ thành An Nam Quốc
Phong Anh Tông- An Nam Quốc Vương
Và từ đấy gọi thường An Nam.
Năm nhâm mão đến năm nhâm thìn
Vua xem địa hình khắp non sông,
Trông sinh họat dân tình cả nước
Lập địa đồ rõ bước chi li...
Năm ất mùi, Ngài phong Hiến Thành,(7)
Ủy Long Cán mới đành nhắm mắt(8).
Ba mươi bảy niên- ắt vui, buồn...
Bốn mươi xuân- nên luồng sống động!!!
7. Lý Cao Tông ( 1176-1210):
Tô Hiến Thành- vang vọng núi sông!
Dạ sáng trong xứng bậc tôi trung,
Hiền đức giỏi ung dung trị nước,
Trước bắt Thân Lợi, phá Ngưu Hống,
Chống dẹp Lào, coi giữ việc binh,
Luyện tập lính tinh thông võ nghệ,
Kén người tài chẳng nệ xuất thân,
Chuộng văn chương ân cần khai sáng,
Lập đền thờ- thờ đấng Khổng Tử...
Nơi Thăng Long tỏ lòng hiếu học...
Chốn Kinh Thành đọc thấu tâm can...
Chí hiên ngang chẳng màng khuất phục
Lập Long Cán theo tục vua truyền
Ông giữ phận nắm quyền nhiếp chính!
Năm kỉ dậu hết tính sự đời(1)
Lời trăn trối thay ông- Trung Tá (2)
Nhưng triều đình nào há tin cho.
Cử Yên Di chăm lo phụ chính,
Lý Chính Tu đặng thu đế sư.
Khi Cao Tông tự điều việc nước
Thường săn bắn làm thước giãi khuây
Xây cung điện, ăn chơi xa xỉ...
Giặc ngoài biên ầm ỉ nổi lên...
Năm bính thìn Phạm Du dấy lọan (3)
Cướp xóm thôn sửa soạn mưu đồ(...)
Vua cử Di bất ngờ đánh dẹp (4)
Quyết đè bẹp tịch biên của cải.
Kẻ gian thần kinh hãi khôn nguôi
Tìm đút lót- buông xuôi tội trạng...(!)
Thương cho Di vong mạng vì đâu? (5)
Bộ tướng Ngài đốc lòng cứu chủ (6)
Phá cửa Thành giết lủ gian tham.
Thái Tử Sam chạy về Hải Ấp (7)
Vua Cao Tông ẩn nấp mạn sông (8)
Bọn Quách Bốc chôn xong Bỉnh Di
Đi vào điện tôn Thẩm lên ngôi (9)
Bọn bề tôi cuối đầu phục mệnh.
Thái Tử Sam sống bên Trần Lý
Lòng ưng ý con gái họ Trần
Lấy làm vợ bất cần thế sự...
Tước Minh Tự - sách phong Trần Lý (10)
Tô Trung Từ- Điện Tiền Chỉ Huy Sứ (11)
Anh em Trần quyết tử vì ai???
Mộ binh ngay dẹp loạn Kinh Thành...
Giành thắng lợi tìm rước Cao Tông.
Năm canh ngọ, vua không còn nữa
Bởi bệnh tình lần lửa nặng thêm.
8.Lý Huệ Tông ( 1211-1225):
Thái Tử Sam ngồi êm ngôi báu
Rước Trần thị bố cáo- Vương phi.
Năm quí dậu Thái Hậu ghét ghen (1)
Gieo sầu khổ tận chỗ Vương Phi...
Trần Tự Khánh lập mánh rước vua...
Huệ Tông ngại nghĩ tại Trần thị
Bèn giáng chức đến mức Ngự Nữ.
Khánh được tin đến xin nhận lỗi
Và rước vua- Ngài xua ý tốt
Rồi cùng Hậu nương đậu Lạng Châu (2)
Bị Tự Khánh lập mánh rước về...
Vua lo sợ mức tợ kim châm
Đón Thái Hậu âm thầm rời chỗ.
Thái Hậu căm cứ nhầm Trần thị
Muốn giết đi khỏi lụy sau này (3)
Huệ Tông biết hằng ngày cẩn thận
Cấm ra ngòai- tượng tận chăm nom
Cơm nửa phần- phân nửa Vương Phi.
Sau thắc ngặt cùng đi Trần thị
Tìm Tự Khánh tránh bị ưu phiền (4)(!)
Được tin vua, Khánh liền hộ giá...
Bấy lâu nay rước há dễ đâu!
Huệ Tông phong Trần thị- Hoàng Hậu
Anh em Trần được tậu tước sang (5)
Cùng Phan Lân chỉnh trang quân ngũ...
Ngày mỗi ngày hội đủ quân nhu...
Mọi chính sự vén thu- Tự Khánh.
Năm quí mùi ông lánh dương gian (6)
Sang niên sau quyền vào Thủ Độ (7)
Bởi Huệ Tông bộc lộ tỉnh mê (?)
Do thời thế hay bức chế Ngài (?)
Sinh đôi gái thiếu trai- Thái Tử
Đưa Phật Kim nắm giữ sơn hà(8)
Năm giáp thân thế là truyền ngôi (9)
Ngụ ở chùa bề tôi lật đổ (10).
9. Lý Chiêu Hoàng (1225):
Công Chúa lên ngôi- hiệu Chiêu Hoàng!
Đặng bảy tuổi - dạ càng hoang mang!
Bởi Thái Hậu tư thông Thủ Độ
Âm mưu lồ lộ cướp ngai vua-
Đưa con quan cũng vừa lứa tuổi
Vào trong cung hầu hạ Chiêu Hoàng,
Đưa Trần Cảnh vào hàng Chính Thủ (1)
Tạo tình thân, hội đủ thời giờ
Kết tơ tóc gỉa vờ duyên định (!)...
Truyền ngôi chồng bở lịnh bề trên (!) (2)
Nên từ đấy dứt nghiệp Lý triều
Qua bao đời chắc chiu gầy dựng!
---------------------------------
LỜI BÌNH
Từ Cao Tông sai lầm quyết đóan
Bọn nịnh thần ăn món đút dơ
Giết trung thần thờ ơ nghịch phản
Để người đời chán nản khôn nguôi!
Vận ngược xuôi sẳn dành kém đức
Khiến muôn đời uất ức Cao Tông.
Còn Huệ Tông- thế sự hóa điên?
Hay nhu nhược bởi liên hệ nào?
Hay bức hại rơi vào cảnh ngộ
Nhường ngôi con tuổi độ non mười?
Chôn sự nghiệp kẻ cười người khóc(!)
Thương Chiêu Hoàng lăn lốc về sau.
Ôi lệ trào ướt đẫm trang thơ!!!
Sĩ Đoan
ĩĩ
