Sang đầu thế kỷ XIX, cục diện Viễn Đông bỗng thay đổi hẳn.
Vì sau khi nhà thám hiểm Vasco de Gama2 đi vòng qua Hảo vọng giác (Cap de Bonne Espérance) sang xây dựng các thế lực đầu tiên của Bồ Đào Nha ở Ấn Độ Dương thì các nước Âu châu khác cũng noi gương ấy mà mở rộng phạm vi sinh hoạt của họ sang Thái Bình Dương.
Các giáo sĩ, các nhà hàng hải, sau rốt đến các đại biểu của các chính phủ Âu châu, lần lượt mang lá cờ của các nước họ đến cắm trên những nước ở miền duyên hải hoặc những cù lao rải rác trong hai khu bể Ấn Độ và Thái Bình.
---❊ ❖ ❊---
Phi Luật Tân về Tây Ban Nha, Ấn Độ một phần về Pháp; còn phần lớn với các xứ Malacca và Miến Điện về Anh. Goa, Macao về Bồ Đào Nha. Nhiều dân tộc Đông Phương khác dần dần bị sa vào vòng thôn tính của người Âu. Xiêm bảo toàn được nền độc lập là nhờ ở sự cạnh tranh của hai đế quốc Pháp và Anh. Duy có dân tộc Nhật Bản, một dân tộc sẵn có tinh thần thượng võ và sớm hiểu cục diện thế giới, đã đẩy được bọn xâm lược ra khỏi đất nước. Trái lại, Trung Quốc dưới tay lái “vụng về” của nhà Mãn Thanh, đã chịu bao sự uy hiếp của các nước thực dân ở Âu châu.
Việt Nam cũng cùng chung số phận với Tàu, tuy nước nhà cũng có nhiều bậc thức giả như Nguyễn Tri Phương chẳng hạn đã bạo dạn dâng sớ lên các vua Thiệu Trị và Tự Đức, xin cải cách và duy tân.
Song, vì đa số sĩ phu không có kiến thức nên những ý tưởng ấy không được thi hành.
Kết cục, Việt Nam cũng bị thôn tính như Ấn Độ và Phi Luật Tân, tuy đã bao người chịu hy sinh tính mệnh để bênh vực cho Tổ Quốc.
Trong lớp những người đã chịu hy sinh ấy Nguyễn Tri Phương có lẽ là bậc sĩ phu đáng để cho người đời sau chú ý hơn cả. Vì đời ông đi liền với đoạn sử phấn đấu của nước Việt Nam, và mỗi hành vi của ông đều có mật thiết quan hệ đến sự thịnh suy của cả dân tộc.