Trong lúc chờ bác sĩ Javier hồi âm, tôi ngồi nhìn Yves đi ra đồng mỗi sáng và trở về nhà khi trời đã tối. Trong lúc chờ bác sĩ Javier hồi âm, tôi cảm nhận cơ thể ngày một to ra và nặng nề hơn của mình dần dần nhăn nheo và rũ xuống, như thể toàn bộ xương cốt của tôi đang mủn dần ra và hòa vào với đất. Trong lúc chờ bác sĩ Javier hồi âm, tôi ngồi may quần áo cho bất cứ ai mang đến trước mặt tôi một tấm vải để đổi lấy tiền công là một vài đồng gourde, một đĩa đồ ăn, hay đôi khi chỉ là một nụ cười nhân từ. Đúng, trong lúc chờ đợi bác sĩ Javier hồi âm, tôi cũng cứ thế già đi.
Em gái của Cha Romain đã chuyển ông vào một bệnh viện ở Port-au-Prince nên tôi không có dịp gặp lại ông cho tới tận tháng Năm năm 1961, khi Generalissimo bị kết liễu bởi một cơn mưa đạn trong lúc đang tháo chạy khỏi thủ đô trên một con đường cao tốc được đặt theo tên của lão.
Cha Romain lúc đó đang đi dự một buổi họp mặt gia đình ở Cap. Ông đã ra đứng trên các bậc thềm nhà thờ dưới ánh mặt trời và ngắm nhìn một cuộc diễu hành của những người sống sót múa hát trên đường phố:
Yo tiye kabrit la! Adye!
Họ đã kết liễu con quỷ già đó rồi! Adye!
Kể từ sau lần đám đông tụ tập để đợi gặp ông thẩm phán trị an, đây là lần đầu tiên tôi lại được chứng kiến một cuộc hồi tưởng tập thể, một lễ kỷ niệm lạ lùng cho những người còn sống hay đã chết trong cuộc thảm sát được thực hiện bởi con cháu của họ.
Cha Romain là người bị bào mòn bởi tuổi tác hơn hết thảy chúng tôi. Nhưng tôi có thể nhận thấy đâu đó dưới gò má hõm xuống và mái tóc muối tiêu dày dựng đứng của ông ẩn chứa một niềm vui khó diễn tả. Gương mặt khắc khổ làm ông trông giống như anh trai – không, thậm chí là cha chú – của con người trước kia của ông, người đàn ông đã từng dạy học trò về cách vận hành của gió và các nguyên tố trong không khí thông qua việc thả diều.
Tôi không biết em gái ông ở đâu ngày hôm đó, nhưng cô ấy không đứng cùng ông hay chúng tôi, những người đang đổ xô xuống những con phố của thành phố Cap từng chìm ngập trong đạn bom khói lửa để khua xoong múa chảo và hát vang ăn mừng ngày Generalissimo biến khỏi cõi đời này.
Yves đã bỏ dở việc làm đồng để quay về nhà và hòa mình vào trong dòng người. Anh len lỏi ra vào giữa bọn họ, vừa đi vừa cắn chặt môi như chực khóc nấc lên mỗi khi ai đó thốt lên một tiếng kêu đầy vui sướng.
Man Rapadou và tôi khoác tay nhau cùng bước đi. Ở cái tuổi ngoài tám mươi, đầu óc và cơ thể bà vẫn còn minh mẫn và nhanh nhạy.
Man Rapadou đã trở thành một người không thể thiếu trong cuộc sống dung dị thường nhật của tôi. Chúng tôi thức dậy cùng lúc vào mỗi sáng sau khi Yves đã đi ra đồng và cùng nhau sửa soạn đồ để may quần áo. Tôi trân trọng công việc may vá của mình. Tôi có thể dành hàng giờ khoan khoái cảm nhận ngón trỏ của mình nằm gọn trong cái đê khâu và ngắm nhìn mũi kim đâm lên đâm xuống, luồn lách qua bề mặt tấm vải, và dẫn đường cho sợi chỉ mỏng manh. Tôi không bao giờ dùng máy khâu vì điều đó sẽ làm giảm thiểu đáng kể niềm vui thích mà tôi có được khi lao động.
Mỗi buổi sáng lúc bình minh ló rạng, Man Rapadou và một vài người đàn bà cùng nhà đi ra chợ và mang về thực phẩm tươi để chuẩn bị cho bữa chiều muộn, gần với lúc Yves trở về nhà. Mặc dù bà biết là anh đã ăn ở một nơi khác, hay thậm chí có một người đàn bà khác chăm sóc cho anh, bà vẫn đối xử với anh như cậu con trai yếu ớt chỉ đủ sức để thổi sinh khí vào mảnh đất của cha anh hàng ngày.
Sau khi đã kiếm được đồng ra đồng vào, Yves đã xây thêm bốn căn phòng trên mảnh sân, hai trong số chúng chỉ để dành cho tôi. (Mẹ anh không muốn chuyển đi nơi khác và làm phiền lòng những người họ hàng còn lại của bà.) Có những lúc tôi nhốt mình trong hai căn phòng và nằm dài trong đó đến cả tháng mỗi khi cổ họng tôi bám đầy bông vải, hay một cánh tay đau cản trở việc may vá của tôi, hay khi các khớp chân tôi thốn lên nhức nhối và những tiếng rung trong màng nhĩ tôi cứ kéo dài không ngớt. Ngoại trừ những giây phút đó, cái chết của Generalissimo là sự giải thoát tạm thời duy nhất của tôi khỏi vòng xoay của việc may vá, ăn ngủ, và mơ những giấc mơ giống hệt nhau hàng đêm.
“Man Amabelle ơi, hãy nhìn cách bà nhảy điệu kandala kìa,” ai đó trong đám đông trước nhà thờ thốt lên.
Tôi không nhận ra rằng chân mình đang nhảy múa. Tôi còn không biết rằng mình có thể nhảy được. Nhưng điều làm tôi ngạc nhiên nhất không phải là lời khen của người đó mà là cách họ đệm thêm tên hiệu dành cho một lão niên vào trước tên tôi – giờ thì tôi đã là một “Man” giống như mẹ tôi Man Irelle, Man Denise, hay Man Rapadou.
Nhìn ngắm những nam nữ thanh niên nhảy múa với những chiếc maraca (1) và trống lục lạc, tôi nhận ra nhiều người trong số họ còn chưa chào đời khi tôi mới trở về. Lúc đó, tôi chợt nhận thức rõ dòng chảy của thời gian xung quanh mình, một cảm giác khác lạ so với khi tôi ngồi cùng với Man Rapadou và những người thân của bà quanh mảnh sân.
(1) Maraca là nhạc cụ thuộc bộ gõ được làm từ vỏ dừa hay vỏ bầu rỗng ruột bỏ đầy các hạt đậu khô (nhiều khi thay thế bằng nhiều loại hạt khác nhau tùy theo vùng).
Yves đi phía trước tất cả chúng tôi, tránh xa đám đông đang tràn vào các cửa tiệm. Hôm nay nhìn anh trẻ hơn ra so với mọi ngày. Với bộ ngực xẹp lép và vòng eo hẹp, anh giống như một người đã trải qua vài nạn đói. Anh vẫn tiếp tục cạo đầu trọc lốc mặc dù bây giờ anh không còn phải sợ lũ bọ mía làm tổ trong tóc nữa.
Tôi có thể nhận thấy rằng anh không hài lòng với chúng tôi vì đã tham dự vào cuộc diễu hành chớp nhoáng này. Anh giờ đây kiệm lời tới mức tôi có thể đọc vị được cả một đoạn hội thoại giữa hai lông mày đẫm mồ hôi đang nhíu lại của anh. Những câu hỏi viết trên mặt anh ngày hôm đó cũng là những câu hỏi mà tôi tự hỏi mình.
Làm sao các người dám nhảy múa vào một ngày thế này?
Chúng ta còn có thể làm gì ngoài nhảy múa đây?
Nó giống như chúng ta đang nhảy múa trên những nấm mồ vậy.
Chẳng có nầm mồ, hay thậm chí cột mốc đánh dấu nào tồn tại cả. Nếu chúng ta muốn nhảy trên những nấm mồ thì chúng ta sẽ chỉ chạm chân lên không khí mà thôi. Vả lại, đây là một điệu nhảy vô thưởng vô phạt không tốn công sức, một điệu nhảy mà dân tộc chúng ta đã thuộc nằm lòng , điệu nhảy để nói lời từ biệt với một bạo chúa đã chết.
Trong suốt hai mươi bốn năm, tất cả những cuộc trò chuyện của tôi với Yves đều được giới hạn ở mức xã giao tối thiểu. Chào buổi sáng, Chào buổi tối. Hôm nay thế nào? Chúc ngủ ngon. Tất cả đều là những câu chữ kín kẽ trao đổi qua lại giữa hai người mà chỉ nội sự hiện diện của người kia cũng gợi nhớ đến một sự phản bội không thể tha thứ.
Tôi vẫn luôn mong anh sẽ tìm được một người đàn bà yêu thương anh và mang anh đi khỏi mảnh sân đó. Tôi không thể chạy trốn bản thân mình vì tôi không còn nơi nào để đi. Tôi cũng không còn đủ sức lực để tìm kiếm những người họ hàng xa vốn dĩ vẫn sống tốt mà không có tôi. Tôi thậm chí còn không biết họ có thể nhận ra tôi nếu họ trông thấy tôi. Một vài người bọn họ có lẽ đã đi tìm tôi sau khi biết tin cha mẹ tôi chết đuối, nhưng có lẽ họ nghĩ tôi cũng đã chìm dưới dòng nước rồi.
Vì thế, bất chấp vẻ mặt nghiêm trang của nhiều người trong đám đông, bất chấp những giọt nước mắt lăn trên má những người đang nhảy múa, bất chấp linh hồn và tro tàn xương cốt của những người chết đang vắng mặt còn ám ảnh chúng tôi, chúng tôi vẫn sẽ có một buổi liên hoan cho dù cơ hội để chúng tôi phỉ nhổ vào mặt Generalissimo trong lúc nhìn xoáy vào mắt lão ta đã không còn nữa, vì lão đã chết và chúng tôi vẫn còn sống.
Sau khi đám đông đã tản đi, tôi để Man Rapadou và Yves đứng đợi bên vỉa hè và bước lên các bậc thềm của nhà thờ. Cha Romain đang đứng cạnh một nhóm giáo dân vừa mới bước ra từ trong nhà thờ.
“Cha của con, Cha đã thấy khá hơn chưa?” Tôi hỏi với vào từ bên ngoài đám giáo dân.
“Nhờ ơn phước của Người, ta đã khỏe hơn.” Giọng nói của ông dịu nhẹ và ánh mắt ông đã trở nên nhanh nhạy, hai dấu hiệu rõ ràng nhất của một thời tuổi trẻ.
“Con là Amabelle Désir đây, thưa Cha,” tôi nói. “Con đã đến thăm Cha lúc Cha còn ở Ouanaminthe. Con từng sống ở Alegría. Em gái của Cha thế nào rồi?”
“Con biết em gái của ta ư?” Ông hỏi.
“Vâng, con đã gặp cô ấy ở nhà Cha ở Ouanaminthe.”
“Cô ấy vẫn đi hát ở các hộp đêm ở Port-au-Prince.” Ông đưa tay phải lên nắm tay tôi, ngắm nhìn cách nó giơ lên từ bên hông như thể da thịt ông vẫn còn là một điều kỳ diệu với ông.
“Thưa Cha, Cha có ý định trở về Alegría bây giờ không ?” Ai đó lên tiếng.
Ông tỏ vẻ ngạc nhiên vì có nhiều người biết về Alegría đến vậy. “Alegría, một cái tên gợi lên niềm hoan lạc,” ông nói, giọng ông ngân nga như đang hành lễ trong thánh đường. “Có lẽ đó là ý muốn của những người sáng lập khi họ đặt tên cho nơi đó. Có lẽ họ cảm thấy phần nào hạnh phúc khi phát hiện ra đường có thể được làm ra từ máu.”
Yves và Man Rapadou trèo lên các bậc thềm và ngồi vào bên trong thánh đường mát mẻ. Yves không hề nhìn Cha Romain lúc anh đi ngang qua, mắt anh tập trung vào việc đỡ cùi chỏ của mẹ và dìu bà bước đi.
“Thưa Cha, liệu Cha có quay trở về Alegría không ?” Một người nữa lặp lại câu hỏi.
Cha Romain nhìn xuống nhóm chúng tôi như thể chúng tôi vừa gieo vào đầu ông một hạt giống ý tưởng.
“Có, ta sẽ quay trở lại,” ông đáp, “để giúp những người của chúng ta vẫn còn sống ở đó, nếu ta có thể.”
“Khi nào thì Cha sẽ quay lại, thưa Cha?” Tôi hỏi.
“Ta không còn là một linh mục nữa rồi,” ông đáp, rồi tự đính chính. “Ta giờ là cha của ba cậu con trai. Ta không còn là cha xứ cho một dòng tu nào nữa.”
“Tại sao vậy, thưa Cha?” Câu hỏi buột ra từ miệng một người vô ý.
“Sau cuộc thảm sát, ta cần nhiều hơn là những lời cầu nguyện để chữa lành bản thân mình,” ông nói với một vẻ buồn bã mà tôi không nhìn thấy lúc ông còn ở biên giới. “Việc đó đòi hỏi một người vợ xinh đẹp dịu dàng và ba sinh linh mới nằm sát bên ngực ta. Ta đã khóc rất nhiều khi họ bắt giam ta. Ta khóc trong suốt thời gian ta bị cầm tù. Ta khóc lúc bị đày ra biên giới. Ta khóc cho tất cả những người đã bị liên lụy, đánh đập, hay giết hại. Chỉ có một tình yêu gần gũi với đất mẹ, với cơ thể trần tục của ta, mới có thể ngăn được những giọt nước mắt của ta. Có thể ta đã mất rất nhiều, nhưng ta cũng đã học được một cách nhìn lớn lao hơn về những thứ thần thánh và trần tục.”