Mình vừa xem xong một video của Mark Manson, tác giả cuốn The Subtle Art of Not Giving a Fck*. Anh ấy nói trong mười hai phút thôi, nhưng đó là kết quả của hơn hai mươi năm trị liệu, hơn mười lăm năm dạy hàng triệu người về tâm lý.
Vì có những câu, nghe xong, mình biết mình sẽ phải đọc lại nhiều lần trong đời.
---
KHÔNG AI ĐẾN CỨU BẠN ĐÂU
Đó là câu đầu tiên mà mọi liệu pháp tâm lý đều sẽ khắc vào não bạn. Và Mark nói rằng cái ảo tưởng được giải cứu mới chính là thứ giữ bạn mắc kẹt. Nó cho phép bạn chuyển trách nhiệm cho người khác, mà vẫn cảm thấy cao thượng, vẫn cảm thấy chính đáng trong nỗi đau khổ của mình.
Phiên bản nguy hiểm nhất của nó là khi bạn ngụy trang nó thành một kế hoạch.
Một khi mình được thăng chức.
Một khi mình tìm được người đúng.
Một khi mình chuyển sang thành phố khác.
Rồi mọi thứ sẽ ổn. Mọi thứ sẽ khác. Mọi thứ sẽ bắt đầu diễn ra tốt đẹp.
Mỗi năm bạn ngồi đợi đúng người mentor, đúng cơ hội, đúng đối tác, là một năm bạn tình nguyện ở yên chính xác chỗ cũ.
Mình đọc tới đây thì nhận ra một sự thật rất đau. Ngay cả những người yêu bạn nhất cũng không bao giờ muốn cuộc đời bạn thay đổi mạnh hơn chính bạn muốn. Còn những người không yêu bạn thì thậm chí chẳng quan tâm.
Vậy thì chỉ còn lại mình bạn. Và đó không phải sáo rỗng kiểu chủ nghĩa cá nhân đâu. Đó là khoảnh khắc trưởng thành thật sự.
---
KHÔNG PHẢI VẾT THƯƠNG NÀO CŨNG ĐƯỢC CHỮA LÀNH
Bài học thứ hai của trị liệu là không phải vấn đề nào của bạn cũng cần được giải quyết. Có những thứ, bạn chỉ học cách sống cùng nó thôi.
Chúng ta bị thuyết phục bởi cái ý tưởng rằng chữa lành là đạt tới một trạng thái cảm xúc thuần khiết, không gì còn làm bạn đau nữa, happy ending kiểu cổ tích. Nhưng đó không phải chữa lành. Đó là phủ nhận.
Sự thật là vấn đề không bao giờ thực sự biến mất khỏi cuộc đời ai. Chúng chỉ được nâng cấp thành những vấn đề tốt hơn một chút. Tăng trưởng là gì? Là việc chuyển từ vấn đề này sang một vấn đề khác đỡ tệ hơn.
Những người trông như đã có tất cả, thực ra họ không giải quyết được nhiều vấn đề hơn bạn đâu. Họ chỉ ngừng đòi hỏi mọi vấn đề phải được giải quyết.
Nghe tới đây mình thấy trúng lắm ý. Hihi.
---
BẠN KHÔNG SỢ THẤT BẠI. BẠN SỢ BỊ NHÌN THẤY THẤT BẠI
Đây là insight làm mình nổi da gà.
Mark hỏi một câu rất đơn giản. Nếu bạn có thể thất bại hoàn toàn ẩn danh, không nhân chứng, không hậu quả, bạn sẽ thử mọi thứ trong đời mình không?
Bạn sẽ thử. Mình biết bạn sẽ thử, vì mình cũng vậy.
Nghĩa là nỗi sợ chưa bao giờ nằm ở việc bạn giỏi hay dở, được hay mất. Nó nằm ở một khán giả tưởng tượng nào đó mà bạn nghĩ sẽ phán xét bạn.
Con người thật sự kỳ lạ. Chúng ta tập dượt sự sỉ nhục của chính mình từ trước cả khi nó xảy ra. Chúng ta giả định kết quả tệ nhất, rồi tự bật bài hát đó lặp đi lặp lại trong đầu, không phải vài năm, mà hàng thập kỷ.
Còn những người mà bạn sợ phán xét bạn? Họ đang quá bận quản lý nỗi sợ bị phán xét của chính họ. Họ chẳng có một giây nào dành cho bạn đâu.
Mình tự hỏi: cái nỗi sợ mình mang theo bao năm nay, đang đưa mình gần hơn hay xa hơn cuộc đời mình muốn?
---
TÂM TRÍ BẠN LUÔN NÓI DỐI
Bộ não bạn, xét về tiến hóa, không sinh ra để cho bạn thấy hiện thực. Nó sinh ra để giữ bạn sống sót. Đó là hai nhiệm vụ hoàn toàn khác nhau.
Trầm cảm nói dối bạn rằng chẳng có gì quan trọng. Lo âu nói dối bạn rằng mọi thứ sẽ thành thảm họa. Bất an nói dối bạn rằng bạn không đủ tốt.
Mà những lời nói dối đó nghe rất thật. Vì chúng nói bằng chính giọng của bạn, trong chính tâm trí bạn, mỗi ngày, mỗi giờ.
Mỗi ngày bạn có hàng ngàn suy nghĩ. Bản năng của chúng ta là đối xử với mỗi suy nghĩ như một bản tin nóng hổi. Trong khi sự thật là, đa số chúng chỉ là quảng cáo và rác.
Kỹ năng cần luyện ở đây không phải là suy nghĩ tích cực. Mà là dừng lại giữa một câu chuyện mình đang tự kể trong đầu, và hỏi: Cái này có thật không, hay mình chỉ đang nói theo quán tính?
---
KHÔNG PHẢI AI CŨNG THÍCH BẠN. VÀ ĐÓ LÀ MAY MẮN
Phải mất rất nhiều năm mình mới thật sự hiểu câu này.
Những người không thích bạn thực ra đang giúp bạn. Họ tự rút khỏi cuộc đời bạn, để bạn ngừng đổ năng lượng vào những mối quan hệ vốn không bao giờ hợp.
Bạn cần ma sát trong đời. Bạn cần người không đồng ý với bạn, người thấy bạn hơi khó chịu, người không hoàn toàn hiểu bạn. Ma sát đó chính là bằng chứng cho thấy bạn đại diện cho một điều gì đó, bạn có bản sắc, cuộc đời bạn có ý nghĩa.
Còn được mọi người yêu mến lại là một nhà tù vô hình. Vì khi đó, bạn đang outsource toàn bộ giá trị bản thân ra cho thế giới, rồi cả đời chạy theo kỳ vọng của người khác thay vì của chính mình.
Khoảnh khắc bạn chấp nhận rằng sẽ có một số người rời đi dù bạn làm gì đi nữa, là khoảnh khắc bạn có quyền sống thật. Và những người ở lại sau khoảnh khắc đó, mới là bạn của bạn.
---
CẢM XÚC LÀ DỮ LIỆU, KHÔNG PHẢI MỆNH LỆNH
Mặc định trong văn hóa của mình là coi cảm xúc của bản thân như một sắc lệnh vũ trụ được khắc vào đá. Buồn nghĩa là phải buồn. Giận nghĩa là phải hành động theo cơn giận. Sợ nghĩa là phải lùi lại.
Nhưng cảm xúc của bạn vốn rất tạm thời, thường tùy tiện, đôi khi hoàn toàn sai. Chúng là dữ liệu. Chúng cho bạn biết có thứ gì đó đang xảy ra mà bạn có thể muốn xem qua. Nhưng chúng không phải mệnh lệnh bắt bạn phải hành động.
Mark nói một câu rất hay. Anh ấy đối xử với cảm xúc của mình giống như phần bình luận trên YouTube. Đáng xem để biết có gì ở đó. Nhưng chẳng việc gì phải nghiêm túc đến vậy.
---
ĐÔI KHI ĐỂ MỘT GIẤC MƠ CHẾT LÀ ĐIỀU TRƯỞNG THÀNH NHẤT
Giữ một giấc mơ sai trong đời mình, cũng giống như sống trong một cuộc hôn nhân đã chết. Tự nó có thể không hủy hoại bạn ngay, nhưng nó chặn cửa hạnh phúc của bạn suốt phần đời còn lại.
Hầu hết những gì chúng ta hy vọng ở tuổi đôi mươi, đến năm bốn mươi nhìn lại sẽ thấy ngây ngô, phi thực tế, hoặc đơn giản là không hợp với con người mình bây giờ.
Mark nói một câu mà mình tâm đắc đến mức ngồi đọc lại ba lần: Cảm ơn vì mình đã không làm những thứ mình muốn làm năm hai mươi tuổi. Nếu làm rồi thì bây giờ mình đã không ở đây.
Chếc: năm lớp 10 mình từng muốn học quân đội hoặc làm bác sĩ. Mém không có Dungbi của bây giờ rồi.
Có lẽ bạn cũng vậy.
Cuộc đời được thiết kế để chuyển hướng vài lần. Nếu bạn trưởng thành đúng nhịp, sẽ có những giấc mơ bạn buộc phải chôn xuống để đi tiếp. Cái kẹt mọi người lại trong những giấc mơ đã chết là sai lầm về chi phí chìm: Mình đã bỏ vào đó nhiều quá rồi, làm sao buông được.
Nhưng buông một giấc mơ là một nỗi đau buồn thật. Và hầu hết mọi người thà chọn ở lại trong khốn khổ còn hơn đi qua nỗi đau buồn đó.
---
GIỚI HẠN CHÍNH LÀ MÓN QUÀ
Đây là căn bệnh của thời đại mình đang sống.
Vô số lựa chọn không tạo ra tự do, mà tạo ra tê liệt. Người có mười ngàn lựa chọn và người có không lựa chọn nào, cuối cùng đều đứng yên một chỗ.
Sự thật là giới hạn ép sự sáng tạo phải xuất hiện. Mọi nghệ sĩ, doanh nhân, nhà tư tưởng vĩ đại đều tạo ra tác phẩm tốt nhất của họ khi bị bó lại trong một khuôn khổ chật, chứ không phải khi tự do tuyệt đối.
Nói không với chín mươi lăm phần trăm thứ trong đời, mới là điều giúp năm phần trăm còn lại có ý nghĩa.
Năng lượng có giới hạn, thời gian có giới hạn, tài năng có giới hạn, tuổi đời cũng có giới hạn. Những giới hạn đó không phải lỗi của bạn. Chúng chính là toàn bộ lý do khiến bất cứ điều gì bạn làm trở nên đáng giá.
---
CHỈ MƯỜI HAI NGƯỜI TRONG ĐỜI LÀ THẬT SỰ QUAN TRỌNG
Đây là điều làm mình rất ấn tượng.
Trong suốt cuộc đời, bạn sẽ gặp hàng ngàn người. Hàng trăm người trong số đó bạn sẽ thấy thú vị, vui vẻ, dễ chịu để chơi cùng. Và bạn sẽ dành quá nhiều năng lượng để bận tâm xem họ nghĩ gì về mình.
Nhưng sự thật là chỉ vài người, nhiều nhất là mười hai người, sẽ thực sự thay đổi quỹ đạo cuộc đời bạn. Tất cả những người còn lại, dù bạn nghĩ họ quan tâm đến đâu, đều chỉ là tiếng ồn nền.
Lý do chúng ta đầu tư quá rộng và quá nông là vì sự thân mật đáng sợ. Quen thật năm người, nghĩa là có năm người có thể làm bạn tổn thương thật. Cho nên thay vào đó, ta phân tán mình ra hàng trăm mối quan hệ giả: thêm follower, thêm kết nối, thêm bữa tiệc, thêm sự kiện, thêm story đẹp để đăng lên Instagram, và quan trọng nhất là giữ tất cả các cánh cửa luôn mở.
Nhưng trên giường bệnh, bạn sẽ không nghĩ về số follower. Bạn sẽ không nghĩ về một ai đó từng like bài viết của bạn năm năm trước.
Bạn sẽ nghĩ về năm hay sáu khuôn mặt thôi.
---
Mình nghe xong mười hai phút đó, tắt video, rồi ngồi rất lâu.
Có những câu, mình biết mình sẽ đọc lại nhiều lần trong đời. Có lẽ phải đến tuổi bốn mươi, mình mới thật sự hiểu hết những gì hôm nay mình chỉ vừa cảm thấy.
Điều quý giá nhất hôm nay, có lẽ là dành cho mình một câu hỏi:
Mình đang sống cuộc đời mình muốn, hay mình đang đợi một ai đó tới cứu mình ra khỏi nó?
Nếu bài này chạm bạn dù chỉ một câu thôi, hãy gửi nó cho một người bạn nghĩ cũng đang cần đọc. Đôi khi một câu đúng lúc, đến đúng người, cứu được cả một quãng đời.
