Ông Mười trồng một cây bằng lăng ngay giữa cánh đồng phía trước nhà. Đứng ở thềm ba ngó ra, mùa bông trổ, sẽ nhìn thấy một vòm tròn tím ngát. Hơn ba mươi năm đứng cô độc một mình, cây bằng lăng cứ hồn nhiên tạo dáng, bung nở suốt mấy mươi mùa bông rực rỡ.
Gọi cánh đồng, là tính luôn cả đất xung quanh của thiên hạ, chứ thửa đất nhà ông Mười chỉ chừng hơn hai héc-ta. Mảng xanh trải dài, thoai thoải xuôi đến tận mép con suối nhỏ lượn ngang nơi cuối đất. Mấy lúc ông trời đổ những cơn nắng gắt, hai vợ chồng ông Mười thường ngồi dưới tán cây bằng lăng nghe gió, ngó ra cánh đồng một màu xanh ngát bí, bầu, mướp hương, đậu que, đậu bắp…
Ông Mười có chín người anh em; ông thứ Mười, cũng là út, kế thừa mảnh vườn hương hỏa, tiếp nối luôn công việc tỉa trồng. Gần bốn mươi tuổi, ông Mười mới cưới vợ. “Bả yêu màu tím, thích bông bằng lăng, nên tui trồng nguyên cái cây đặng bả ngắm cho đã!”, ai nhìn cái cây trầm trồ là nghe ông Mười cười khoái chí.
Ông Mười trồng cây bằng lăng năm bà Mười đẻ đứa con đầu tiên – để đánh dấu tuổi. “Thằng Bằng bao nhiêu tuổi là cây bằng lăng bấy nhiêu năm”, đó là câu cửa miệng người ta hay nghe bà Mười nói. Hai đứa con, ông Mười cưng như cưng cây bằng lăng, nên đứa nào cũng xí phần đặt tên: “Thằng Bằng rồi, giờ đứa này Lăng, nhe mình!”.
Cây bằng lăng trổ đâu được ba mươi mùa bông thì ông Mười đổ cơn bệnh hen suyễn nặng, rồi tạ thế. Bữa cúng tạ mã cho ông Mười, ở khu mộ gia tộc bên hông cánh đồng, bà Mười khấn: “Ông nằm chỗ này, mỗi ngày ngó ra chỗ cây bằng lăng, phù hộ cho má con tui, nghen!”.
Tân Uyên – vùng đất chuyên canh các loại nông sản nổi tiếng xưa nay của Bình Dương. Đất rộng, người thưa; nhiều dự án khu công nghiệp, khu dân cư lần lượt được quy hoạch. Nhà máy, xí nghiệp, khu dân cư mọc đến đâu, đất trồng rau màu thu hẹp dần đến đó. Những mảng xanh còn lại thưa thớt, rải rác xen lẫn giữa các cụm nhà xưởng.
“Ba không còn, má cũng lớn tuổi, nên thôi má nghỉ ngơi, để chuyện vườn tược hai anh em tụi con lo.” Bằng nói với má mình vậy. Nói “tụi con lo” nhưng thực ra, chỉ thấy một mình Bằng loay hoay. Lăng, năm đó, đi học ngoài thành phố. Học xong, xin được việc làm rồi ở luôn ngoài đó – năm bữa, nửa tháng mới về nhà một lần.
Cây bằng lăng thương nhớ người trồng, buồn quá hay sao chẳng biết, mà từ cái năm không còn thấy ông Mười ra cánh đồng, nó cũng không thèm trổ bông nữa. Họa hoằn, thi thoảng lắm, mới thấy bung lác đác vài chùm hoa tím nhạt…
*
Bữa Lăng về, lúc Bằng vừa đóng bịch xong đống khổ qua mới hái. “Trưa trờ trưa trật rồi mà Tư xe tải chưa vô chở nữa, để chín hết?”, Lăng nhìn đống khổ qua xanh tươi, mát mắt vậy mà ngó mặt ông anh héo rũ như đang cơn sầu khổ. “Đợt này trúng mánh cho em mượn mớ “lúa” sắm vi sần nghen, anh Bằng?”. “Hai ngàn đồng một ký mà lái còn không thèm vô chở kìa, mày!”. “Hèn chi, không thấy điện thoại em nổ tin nhắn! Vậy mà mới mấy tháng trước có người hí hửng: ‘Tết này tao trúng khổ qua, giá tại vườn năm chục ngàn đồng một ký!’”. Là Lăng kiếm chuyện ghẹo cho Bằng cười, mà không kiểu gì cho ông anh mình cười nổi.Tết năm đó, chợ khan hiếm khổ qua. Người đi chợ ai cũng than: tiền mua khổ qua còn mắc hơn tiền mua thịt. Mà than thì than, chớ ai cũng bấm bụng mua. Bởi khổ qua hầm, ngoài là món ăn truyền thống không thể thiếu trên mâm cúng rước ông bà chiều Ba mươi, còn là món “chứa đựng” niềm tin, và “gánh vác” trách nhiệm, là: gom hết những cái khổ năm cũ trong thiên hạ cho trôi qua hết! Đám khổ qua trước Tết trúng giá, sau Tết giá tuột vèo – thôi thì coi như bù qua sớt lại.
Hơn hai héc-ta không đủ rộng để gọi là cánh đồng, nhưng với một người tỉa trồng thì đã quá sức. Ấy vậy mà một mình Bằng, quanh năm xoay vòng từ bầu, bí, mướp hương, mướp đắng đến đậu que, đậu đũa, đậu bắp… thấy nhẹ tênh! Đám cỏ bữa nay còn rậm rịt, Bằng đeo bình xịt, lượn một vòng, lia thuốc – sáng ra đã thấy ngã vàng. “Má nghe như mùi ổi chín đâu đây vậy, Bằng?”. “Mùi thuốc con mới xịt cỏ đó, thơm nghe giống mùi ổi chín hen, má! Thời giờ trồng trọt đâu phải ngồi vạch lá bắt sâu hay còng lưng giãy cỏ như hồi xưa nữa, má…”. Bằng trả lời má mình, tỉnh bơ vậy!
Tốt nghiệp Trường Cao đẳng Tài chính – Kế toán, ra làm kế toán doanh nghiệp, công việc đúng chuyên ngành, nhưng “thân tại phố mà tâm lại tại quê”. Quanh năm, Lăng cứ lăn tăn: lúc lên bờ, khi xuống rẫy; bí mùa này không đậu quả, mướp đợt này không đơm bông, rồi sâu rầy, ong bướm phá hoại, mưa bão sập giàn… “Hồn cốt nông dân nên chắc mình nặng nợ chuyện rau cỏ”. Là Lăng chọc ghẹo cho anh mình bớt buồn, cho có không khí vậy thôi, chứ đâu thể cười cợt chuyện đám khổ qua mới hái đang trong cảnh “được mùa mất giá” của anh mình.
Nhưng từ ngày bước ra khỏi cánh đồng, góc nhìn rộng hơn, Lăng bắt đầu nghĩ ngợi đủ thứ. Nhìn lại những cánh đồng rau màu xã Hàng Bông, mới thấy chuyện “được mùa mất giá, được giá mất mùa” hồi nào giờ đâu phải chỉ do thương lái ép giá. Nghĩ cho kỹ, cũng tại người trồng mà ra cả. Ra chợ, rau nào nhiều thì giá rẻ, trái nào hiếm thì giá cao – thị trường mà, bán buôn thứ gì. Muôn thuở cũng theo quy luật cung – cầu.
Mà nông dân tỉa trồng lại theo tâm lý đám đông: thấy rau trái loại nào đang được giá là xúm nhau trồng thứ đó. Đến hồi chín, thu hoạch một lượt – rồi ùn ứ, đổ bỏ. Mỗi lần về, ra đồng là mỗi lần Lăng nghe người này bày: “Trồng khổ qua, dưa chuột bón phân A, trái sẽ căng, bóng bẩy nghen!”. Người kia lại hiến kế: “Trồng bầu, bí, mướp hương phun thuốc B, trái sẽ nhanh lớn, mau thu hoạch hơn!”. Thành thói quen, nông dân Bằng cứ thấy thiên hạ xuống giống gì thì bắt chước xuống giống đó; người ta bày phun xịt thuốc nào là nghe theo thuốc nấy…
*
Gấp tờ báo sang một bên rồi, mà mấy dòng chữ vẫn còn lờn vờn trước mắt Lăng: “Lượng rau được tiêu thụ mỗi ngày tại thành phố rất lớn, chủ yếu được sản xuất từ nhiều địa phương… Kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm tại chợ đầu mối, kết quả xét nghiệm cho thấy có đến gần 50% số mẫu rau quả, trái cây tồn đọng dư lượng hóa chất vượt ngưỡng cho phép”.Thông tin khiến Lăng thấy bất an.Đang miên man với những dòng suy nghĩ về chuyện tỉa trồng ở xã Hàng Bông, điện thoại đổ chuông làm Lăng giật mình. Là Thụ – bạn hồi phổ thông, giờ đang là cán bộ chuyên viên Phòng Tài nguyên – Môi trường thành phố. Hồi đi học, hai đứa cứ tao, mày. Giờ đi làm, “thân tình” hơn thì tui – ông, tui – bà.
– Tuần sau tui có chuyến công tác, kết hợp tham quan Phú Giáo, bà đi không?
– Trời! Trên đó có gì mà tham quan?
– Giỡn hoài! Phú Giáo giờ là thủ phủ của các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, hợp tác xã nông nghiệp. Rủ bà lên thưởng thức chuối Dole, dưa lưới Unifarm, na dứa Đài Loan… Công dân Bình Dương mà thông tin về nông nghiệp địa phương hạn chế vậy cà?
– Nghe mê vậy? Vậy tui ké một chỗ ngồi với nghen!
Đứng trên chiếc công nông cùng đoàn tham quan – cán bộ, kỹ sư nông nghiệp – băng băng qua những cánh đồng chuối bạt ngàn của Unifarm, Khu Nông nghiệp Công nghệ cao An Thái, Lăng cứ tưởng như đang giữa cánh đồng tận xứ Israel, nơi mà Lăng từng “trải nghiệm” qua các kênh YouTube. Phú Giáo trong ký ức Lăng những năm cũ không đến mức chốn khỉ ho cò gáy, nhưng là vùng đất hoang hoải, khô cằn, nắng nhiều hơn gió. Vậy mà nay đã bát ngát một màu xanh.
Thật ngoài sức tưởng tượng khi được tận mắt xem mô hình nông nghiệp công nghệ hiện đại với hệ thống nhà kính tưới tiêu, kiểm soát nhiệt độ, bón phân và điều khiển tự động.Vừa bước chân vào dãy nhà kính trồng rau màu, Lăng ngỡ ngàng khi trước mắt mênh mông những giàn dưa lưới lủng lẳng đầy trái. Xoa xoa mấy trái dưa lưới, nâng niu những chùm cà chua sai quằng, chín mọng, mà tâm trí Lăng cứ hình dung xã Hàng Bông mai này sẽ được “trắng hóa” bằng những dãy nhà kính như những trang trại rau sạch: cho rau trái vô tư, hồn nhiên nảy nở mà không sợ những cơn nắng rát, cũng chẳng ngán những trận mưa tuôn…
– Ê… bà Lăng!
Tiếng Thụ làm Lăng giật mình:
– Làm tui hết hồn, ông!
– Rau trái ở trang trại sạch đúng nghĩa đen lẫn nghĩa bóng nghen! Nhà bà có truyền thống làm nông, biết bà mê tỉa trồng nên cố tình rủ bà lên đây tham quan. Đúng hệ luôn nhe…!
Đúng là Lăng mê thiệt! Nhưng điều khiến Lăng bất ngờ và ngưỡng mộ là Unifarm được khởi nghiệp, vận hành không phải từ một kỹ sư nông nghiệp mà “thủ lĩnh” là một công dân đô thị đầy tình yêu và tâm huyết với nông nghiệp, đã lặn lội sang tận Israel – quốc gia đứng đầu về kỹ thuật nông nghiệp, tiên tiến nhất trên thế giới để chuyển giao công nghệ, và mời bằng được chuyên gia về nông nghiệp công nghệ cao – ông Aviel Sade – sang để làm cố vấn…
– Đó giờ tui cứ nghĩ Bình Dương mình chỉ toàn khu công nghiệp, chứ đâu nghĩ Phú Giáo phát triển nhiều trang trại nông nghiệp như vậy. Vô siêu thị thấy chuối Dole tui cứ nghĩ nhập khẩu từ Hàn Quốc, nhìn dưa lưới lại nghĩ từ Trung Quốc qua, chứ đâu có ngờ dưa lưới Unifarm không những “đá bay” dưa lưới China khỏi siêu thị từ mấy năm nay, mà còn là hai loại trái cây xuất khẩu chủ lực của Unifarm…
– Chuối Dole, dưa lưới ngoài tiêu thụ trong nước, còn được ký hợp đồng xuất khẩu độc quyền cho Dole, Nhật Bản, và Malaysia… Diện tích sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở Bình Dương mình giờ cả chục ngàn héc ta rồi. Bà còn không biết tranh thủ về làm cuộc cải cách xã Hàng Bông cho nhanh…
– Hèn gì, mấy năm nay thấy dưa lưới bán đầy ngoài chợ, vậy ra là từ Unifarm chuyển giao công nghệ cho bà con nông dân mình. Mà tui phải công nhận là tui lạc hậu thiệt! Đợt này tui về nhà làm cuộc “cách mạng” với ông Bằng, bắt ổng phải thay đổi phương thức trồng trọt ngay và liền.
– Ê, mà bà cho tui hùn một cổ phần với nghen!
– Nhất trí! Nhưng mà hồi nãy tui nghe mấy anh kỹ sư nông nghiệp cho biết vốn đầu tư một héc ta nhà kính với hệ thống tưới tiêu, lập trình tự động đến gần cả chục tỉ… Lấy vốn đâu mà làm? Mà làm rồi biết đến chừng nào mới gỡ được vốn, dám mơ gì đến lợi nhuận?
– Diện tích đất ít thì làm lắp đặt nhà kính nhỏ, chừng 2 hoặc 3 ngàn mét vuông. Unifarm có chuyển giao công nghệ, tư vấn, giúp những nhà vườn nhỏ lẻ chuyển hướng cây trồng, bao tiêu luôn sản phẩm… Tui thấy trồng dưa lưới coi bộ ăn ngon… À, không, tui lộn, là ngon ăn…
Đúng là “đi một ngày đàng học được một sàng khôn”. Rõ ràng là trồng trọt kiểu truyền thống giờ không còn phù hợp giữa bối cảnh đô thị hóa, công nghiệp hóa ở Bình Dương. Thêm nữa, là chuyện người trồng trọt giờ quá lạm dụng các loại phân bón, và thuốc trừ sâu hóa học. Nói đâu cho xa, như anh Bằng…
– Ê, bà Lăng!
– Hết hồn hà…!
– Tự nhiên lên đây bà bị mất tập trung vậy? Nghe tui truyền “sứ mệnh” của Unifarm nè: “Cùng với người nông dân Việt gây dựng và phát triển một nền nông nghiệp hiện đại vì sức khỏe của người tiêu dùng và tương lai của người nông dân Việt”. Về triển khai dự án liền nghen!
*
Bữa cuối tuần đó, Lăng về nhà.– Anh Bằng…? – Lăng ngần ngừ không biết nên mở đầu như thế nào.
– Gì mậy? Lại tính mượn tiền tao đổi vi sần nữa hả?
– Không! Em có chuyện này quan trọng hơn… Là về cơ bản, thì tô mì gói cần phải có hành ngò, rau cỏ mới nồng nàn mùi vị. Sau bữa cơm có dĩa trái cây tráng miệng mới gọi là… cân bằng sinh thái! Ý em là… anh cần phải thay đổi phương thức trồng trọt, phải làm một cuộc cách mạng, phải ứng dụng khoa học công nghệ vô nông nghiệp…
– Mày lải nhải gì giống khùng vậy, Lăng?
– Em nói thiệt! Em tính là trước mắt anh tiến hành thành lập một hợp tác xã, đăng ký một thương hiệu kinh doanh. Tiếp theo là đầu tư một cái kho chứa hàng bông, rau củ quả. Em sẽ phụ anh đi liên kết các nhà vườn lại, vận động bà con hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học. Rồi từ từ mình kiếm tiền đầu tư, lắp đặt nhà kính trồng rau sạch…
– Mày tính nghe đơn giản quá! Muốn thành lập hợp tác xã đâu có dễ! Ai chịu vô? Rồi kho sơ chế, chứa hàng bông? Mà vốn đâu làm? Ra ngoài đồng hái lá bằng lăng vô làm tiền hả? Hồi đó giờ ông bà mình trồng sao, giờ cứ vậy mà làm. Cứ trồng, hái xong, thương lái vô chở ra chợ đầu mối, bữa sau có tiền, vậy cho gọn, khỏi nghĩ ngợi nhức đầu.
– Anh nói gì nói, không được đụng đến… cây bằng lăng, nha! Cây cối cũng giống như con người, có sự sống, linh hồn, cảm xúc… Ý em là anh phải thay đổi tư duy, họp các nhà vườn lại, rồi chia ra vườn nào trồng loại gì, chứ không mạnh ai nấy trồng nữa. Thu hoạch thì tập kết về kho, sơ chế, đóng gói… như vậy mới chủ động được giá bán. Mình tự tìm điểm phân phối sẽ ổn định đầu ra, không bị ép giá. Chứ xúm nhau trồng một thứ, rồi cái điệp khúc được mùa mất giá cứ lặp đi lặp lại hoài, rồi ùn ứ, kêu giải cứu, giải cứu không kịp thì đổ bỏ, cho bò ăn, mà ăn riết, tụi bò cũng ngán chứ bộ…
– Ê, mà mày làm kế toán, đâu phải kỹ sư nông nghiệp, tự nhiên bữa nay về lên mặt dạy đời tao? Tao có phun xịt cũng cách năm bảy bữa cho loãng thuốc mới cắt bán chứ đâu có phải chiều phun sáng hái như mấy nhà vườn khác, mày đừng có bóng gió ba cái chuyện phun xịt với tao à!
Lăng còn định nói dạo này thiên hạ bệnh ung thư nhiều, không loại trừ nguyên nhân do rau ăn màu người trồng trọt phun xịt không kiểm soát. Định kể chuyện rau màu ở chợ đầu mối tồn dư lượng hóa chất… Định kể cái bữa ghé cơ sở trồng rau mầm ngoài thành phố, diện tích chỉ một ngàn mét vuông mà ông chủ cơ sở cho biết mỗi năm lãi cả gần 2 tỉ bạc, mà trồng không đủ cung cấp ra thị trường…
Lăng định nói nhiều thứ nữa, nhưng thấy vẻ nông dân Bằng không muốn tiếp thu, nói gì đến hưởng ứng. Coi như việc thay đổi tư duy nông dân Bằng xem ra không phải ngày một, ngày hai.
Bằng biết con em từ dạo ra thành phố sống tính tình thay đổi, có phần kỹ tính, xét nét hơn chuyện ăn uống, nên cũng ý tứ canh lúc đám hoa màu rụi giàn, sắp bứt dây, dọn cỏ là chừa đám trái suy dinh dưỡng, hình thù èo uột cho Lăng về hái. Quan tâm con em đến vậy mà tự nhiên bữa nay nó về bày ra đủ thứ chuyện trời ơi đất hỡi…
*
Bà Mười lẳng lặng đến trước bàn thờ đốt mấy nén nhang cắm vào lư hương. Bà đứng nhìn di ảnh ông Mười một hồi rồi kéo vạt áo lau nước mắt. Cũng may xóm giềng đã về hết, không thiên hạ lại rùm beng chuyện hai đứa con nhà bà cãi nhau chuyện giành đất chia cát. Mà bà coi bộ Lăng đâu có ý định đó, mà vẻ như muốn bày cho Bằng làm thứ gì đó.Mấy kỳ giỗ, nhà cửa yên ổn, hồi nào giờ hai anh em làm gì cũng thuận nhau đâu có tiếng cự cãi nào. Miếng đất trồng rau, trồng củ qua mấy đời ông bà nay đến đời con bà lại sinh ra chuyện. Bà Mười ra thềm ba ngó ra cánh đồng. Cây bằng lăng thêm kỳ giỗ này nữa vẫn không thèm trổ bông.
– Má nghĩ coi, nó lớn lên từ đâu? Tiền nó ăn học từ đâu? Không phải từ mấy cái mương bí luống bầu này hả? Má cho nó đi thành phố học, cho nó học cao quá giờ nó về lên mặt dạy đời anh nó, bắt phải như thế này, thế nọ…
– Tui thấy sao thì nói vậy! Là tui chỉ muốn tốt cho anh, cho cả nhà này, nói anh không nghe thì từ nay tui không nói nữa. Vụ nào, trồng thứ gì cũng phân bón hóa học với thuốc bảo vệ thực vật riết thành thói quen, không chịu ngó ngàng đến tác hại, người ta bệnh ung thư đầy ra kìa. Mà có khi người ăn chưa bệnh, anh trồng, phun xịt, ngửi thuốc riết, bệnh, chết trước người ta đó.
– Mày trù tao hả? Nói hay quá! Hay mày thấy tao dắt Tím về, tính cất nhà rồi muốn chia đất, nói mẹ nó đi…
Lăng chưng hửng, căng mắt ngó anh mình một hồi rồi vô buồng quảy ba lô, một nước ra đến giữa sân, sực nhớ còn quên điều gì đó lại quay vô, thẳng đến bàn thờ đốt nhang: “Con đi nghen, ba”, rồi quay sang bà Mười:
– Con đi nghen má! Từ nay con không nói nữa, để ổng muốn làm kiểu nào thì làm. Mắc công ổng nói con giành đất, chia cát… Đi nghen, Tím… – Ba chữ “Đi nghen, Tím”, Lăng nói nhỏ, nghĩ Tím nghe hỏng nghe thôi, cũng kệ.
– Mày đi luôn đi, đừng có vác bản mặt về đây dạy đời tao nữa à! – Bằng ra thềm ba, nói với theo.
– Thôi, anh! Hai anh em cãi nhau. Má buồn kìa! – Tím can Bằng.
Tím quê ở Tiền Giang lên Bình Dương làm công nhân công ty giày ngoài Khu công nghiệp Sóng Thần. Làm được 3 năm thì nghỉ, chuyển qua Tân Uyên thuê nhà trọ buôn bán hàng bông dạo. Hồi Tím ở trọ ngoài ấp 3. “Dưới quê em đất đai nhiễm phèn, nhiễm mặn, không trồng trọt gì được nên mới bỏ xứ lên đây làm xí nghiệp. Làm công nhân tiền lương ổn định, nhưng giờ giấc hơi tù túng, mà chân em là chân đi. Đi bán đồ hàng bông, cực hơn làm công nhân, nhưng em thấy hợp với mình, nên làm không thấy mệt…”.
Mỗi sáng sớm, Tím xách xe, chạy lòng vòng mấy nhà vườn gom bí bầu, đậu que, đậu đũa… Rồi ra chợ xã, ghé dọc đường bỏ mối tạp hóa. Giữa buổi rảnh, Tím rảo lòng vòng mấy vườn nhận xịt cỏ, bón phân. Chiều, canh giờ tan ca, Tím lại chất đầy xe hàng bông chạy tới trước cổng mấy công ty để bán cho công nhân.
Một bữa qua phụ Bằng dẫn nhánh đám khổ qua leo giàn, ngồi nghỉ giữa buổi dưới gốc bằng lăng, Bằng nửa chơi, nửa thiệt: “Nhà anh rộng, Tím không ngại, dọn qua nhà anh… trọ, cho vui. Con em đi làm, ở trọ ngoài thành phố, nhà còn có hai má con…”. Bằng rủ lơi, ai dè Tím ưng thiệt. Có một con gái, thêm một con gái “dâu hờ”, tướng hiền, tên Tím, càng hạp, càng hay. Nhà thêm người, bà Mười nghe cũng vui hơn.
Lần đầu về thấy Tím trong nhà, Lăng ngỡ ngàng một chút rồi thấy bình thường. Anh Bằng ba bốn rồi chứ còn trẻ đâu. Tím ba hai, hơn Lăng hai tuổi, mà con gái tuổi ngoài ba mươi, ở phố thấy bình thường, chứ trong quê già chát hết rồi! “Mình không ở nhà, có Tím, phụ bếp núc, má bớt cực. Có người ra vô hủ hỉ, má cũng vui”. Lăng nghĩ vậy, nên dù chưa danh chính ngôn thuận là chị dâu, nhưng Lăng coi Tím như người trong nhà rồi.
Lăng nghĩ thoáng, sống đơn giản, nên nhìn mọi việc cũng nhẹ nhàng. Mà Tím về ở từ cái năm ba về với ông bà, nhà cửa vui vầy chứ có gì đâu. Má còn nói với Lăng: “Anh Bằng mày với con Tím tính trồng trọt, buôn bán một thời gian, kiếm tiền cất cái nhà nhỏ, ra riêng rồi mới làm đám cưới. Nó nói nhà này để mai mốt con Lăng về ở…”. Lăng còn trông cho hai người mau làm đám cưới nữa mà!
Lăng được học hành tới nơi tới chốn, có công ăn việc làm ổn định bấy nhiêu đó là “tài sản” lớn nhất rồi. Đất đai là công sức của ông bà, cha mẹ chứ Lăng có tạo ra được hạt cát nào đâu mà đòi chia chác, giành phần. Chắc là anh Bằng nhìn chuyện nhà người ta rồi suy ra chuyện nhà mình, chứ xưa giờ Lăng thấy tánh tình anh đâu có kỳ cục vậy. Mà Lăng thấy mình cũng sai, lẽ ra phải từ từ, hoặc chí ít cũng cho anh Bằng được vài lần thực tế, đến tham quan mấy chỗ trang trại đó, thì có khi không cần phải giải thích, phân tích này kia kia nọ.
Lăng đi chỗ này, chỗ nọ nhìn thấy những thay đổi, còn anh Bằng đó giờ chỉ quanh quẩn xóm vườn, đùng cái về biểu ảnh phải thế này, thế kia – làm sao được!? Chỉ tại cái “dự án” nông nghiệp sạch, ấp ủ trong đầu hơi bị lâu, chưa ra… đất. Lăng nghe bức bối, nên sẵn giỗ ba, bày ra nói tiếp – dè đâu lớn chuyện…
Tím ý thức mình không đủ tư cách nên tiếng lớn, tiếng nhỏ cũng không ý kiến. Nhưng Tím thấy có vẻ Bằng đang hiểu lầm em mình. Từ hồi về ở, dù chưa cưới hỏi nhưng bà Mười và Lăng đều coi Tím như người nhà rồi. Tím thấy Lăng hòa đồng, tánh tình khẳng khái chứ đâu ra vẻ gì như người so đo tính toán, muốn chia đất chia cát như Bằng nói.
Bằng nhìn theo dáng em gái lủi thủi mất hút ngoài ngõ, cơn giận cũng xịu xuống. Hai anh em thương nhau, hiểu nhau lắm, sao giờ lại ra nông nỗi này. Là tại Bằng cực đoan, bảo thủ hay tại em gái đi thành phố học hành, làm việc ngoài đó rồi thay đổi luôn cách nghĩ, lẫn cách sống làm cho cái nếp nhà này không còn như hồi trước.
Bằng tự xét thấy mình vẫn vậy, tâm tánh đâu có thay đổi gì. Mà mới mấy bữa Tết, hai anh em còn vui vẻ sao tự nhiên kỳ giỗ này, mới hai ba lon bia, con em lại lôi ba cái chuyện phương thức canh tác, với ba cái vụ rau sạch, phân bón hữu cơ ra một hai bắt anh phải thay đổi này kia kia nọ…
*
“Anh chị dành dụm được hơn ba trăm triệu, gom góp định cất nhà, nhưng thôi. Mày sắp xếp về coi giúp anh…”.“Anh Bằng đồng ý rồi, Lăng về nhà, mình tính nghen…”.
“Bà Lăng, dự án nông nghiệp sạch tới đâu rồi? Thuyết phục nông dân Bằng được chưa? Im re vậy?”.
Vừa xong cuộc họp, Lăng mở điện thoại – Ba tin nhắn lần lượt nhảy vào. Hai tin đầu là của anh Bằng và Tím, tin thứ ba của Thụ. Cách chưa đầy hai mươi cây số nhưng đã hơn hai tháng Lăng chưa về nhà. Chính xác là cô không muốn về. Đến một cuộc điện thoại hỏi thăm nhà cửa Lăng cũng không buồn gọi. Cái câu “mày muốn chia đất thì nói mẹ nó đi” của anh Bằng vẫn còn lẩn quẩn ở trong đầu Lăng.
Lăng không muốn sự việc đi quá xa làm tình cảm anh em thêm rạn nứt. Anh em hiểu nhau thì đã không xảy ra cãi vã. Mà không hiểu, hoặc chưa hiểu thì có cố nói cũng bằng không. Lăng định để thời gian vãng vãng, cho mọi sự lắng đọng lại nên chọn cách im lặng! Điều gì đã khiến cho anh Bằng thay đổi suy nghĩ nhanh đến vậy? Còn cho biết cả số tiền hơn ba trăm triệu mà anh và Tím đã dành dụm được?
“Mới nói sơ sơ đã bị ông Bằng chửi té tát. Hai tháng nay tui chưa về nhà…” – gửi tin nhắn trả lời cho Thụ xong, điện thoại đổ chuông. Là má: “Lăng về nhà, má có chuyện…”. Linh cảm có chuyện bất ổn, Lăng không ghé nhà trọ, phóng thẳng một nước về Tân Uyên. Đến nhà trời vừa chật vật tối, thấy má đang chắp tay khấn vái trước bàn thiên…
– Má…
– Anh Bằng mày…
Hóa ra hai tin nhắn của anh Bằng và Tím bay về từ khoa Ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy. “Cái khối u chỗ đùi nó tái phát, đi khám Bệnh viện đa khoa tỉnh, bác sĩ chuyển xuống Sài Gòn khám chuyên khoa. Sáng nay hai đứa nó xuống dưới lấy kết quả, rồi gọi điện về nói bác sĩ kêu nhập viện… Hồi chiều con Tím điện thoại về cho má. Má vừa thắp nhang vái Trời vái Phật phù hộ cho anh con”.
Trong đầu Lăng bỗng hiện lên trận cãi vã vừa hơn hai tháng trước. “Người ta bệnh ung thư đầy ra kìa… mà có khi người ăn chưa bệnh, anh trồng hít hửi riết… bệnh… chết trước người ta đó… Mày trù tao hả…”. Cái khối u chỗ đùi phải anh Bằng, cách ba năm trước, Lăng đưa anh đi khám, mổ, gửi mẫu xuống Trung tâm Ung bướu, xét nghiệm kết quả lành tính – yên tâm rồi. Giờ lại nổi lên tái phát thành ác tính! “Tại mày ác mồm ác miệng làm cho anh Bằng bệnh ung thư thiệt. Sao mày khốn nạn quá vậy, Lăng?” – là Lăng tự chửi mình.
– Má… tại con trù làm anh Bằng bệnh thiệt đó má… Con hại anh Bằng rồi má – Lăng bưng mặt khóc nấc!
– Thôi con! Mỗi người có cái số, ông trời kêu ai nấy dạ mà con. Cái thời gì mà người ta bệnh ung thư nhiều quá không biết… – bà Mười thở dài!
*
Lầu 7. Khoa Ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy.– Bác sĩ nói anh Bằng còn trẻ, không nên giấu bệnh; trao đổi trực tiếp bệnh nhân hiểu bệnh, hợp tác điều trị kết quả sẽ tốt hơn. Do khối u đang di căn, không thể xạ trị, phải tháo khớp chân, đến háng, kết hợp vô hóa chất… Anh Bằng không chịu điều trị, đòi về nhà đến đâu hay đến đó. Ảnh nói có chữa, hết tiền, cũng hết… sống. Ảnh nói để tiền đó cho Lăng mở hợp tác xã, đầu tư cái kho chứa hàng bông… Ảnh trăn trối, biểu ảnh có bề gì thì đặt tên cho đứa nhỏ, tên…
Lăng đứng nhìn anh mình một hồi rồi đi ra hành lang. Tím nói anh Bằng đau cả ngày, vừa thiu thiu chợp mắt. Mới hơn hai tháng anh em không gặp nhau mà anh Bằng hốc hác tiều tụy thấy rõ. Lăng bệt xuống đất tựa lưng vào lan can, đầu óc rối bời những suy nghĩ. Anh Bằng ung thư, Tím thì đang mang thai tháng thứ ba…
– Tại em ác mồm ác miệng trù ảnh, giờ anh bệnh ung thư thiệt… – Lăng lại áy náy.
– Lăng đừng dằn vặt mình như vậy! Mấy hôm nay ở bệnh viện, thấy bệnh nhân ung thư cứ lần lượt… “xuất viện”, anh Bằng xuống tinh thần lắm! Ảnh nói hối hận, nói ảnh mà nghe lời Lăng sớm. Bác sĩ nói, một trong những nguyên nhân gây bệnh là do môi trường làm việc, tiếp xúc, hít hửi thuốc, phân bón hóa học… Đó giờ ảnh cứ nghĩ là vô hại, chứ đâu có ngờ nguy hại đến sức khỏe, đến cả tính mạng…
– Bệnh nhân giường số mười ba, người nhà tên Lăng…
Nghe kêu tên mình, Lăng lật đật đứng lên, bước vô:
– Anh Bằng…
– Ủa, Lăng! Là mày thiệt chứ hỏng phải tao mới nằm mơ thấy mày, hả?
– Thì em nè, em xuống lúc chiều, chị Tím nói anh mới ngủ nên em không kêu, nãy giờ em ngồi ngoài kia… – Lăng đưa tay dụi dụi mắt!
– Anh mày ổn mà. Có làm sao đâu mà mày khóc?
– Anh… nghe lời bác sĩ đi. Còn một chân, còn hy vọng, còn sống… chứ mà…
– Tao muốn làm cái nhà kính trồng rau sạch như mày nói, nhưng có bấy nhiêu sợ không đủ… Không mai mốt lỡ tao có bề gì, còn mày với Tím, lo cho má, con tao nữa… Tím đang…
– Chị Tím nói em biết rồi. Giờ anh phải nghe lời em, phải chữa bệnh, nếu không…
– Phải mà tao nghe lời mày, làm từ mấy năm trước, có khi… Tao phun xịt cả chục năm, hít hửi không biết bao nhiêu mùi độc hại đâu có nghĩ tác hại khôn lường vậy. Xuống đây, chứng kiến nhiều cảnh tao mới sáng mắt ra, người ta đủ thứ bệnh ung thư…
– Tiền anh chị làm mấy năm nay để trị bệnh đi. Em dành dụm cũng được hơn trăm, để em gửi Tím phụ lo cho anh, còn em bé nữa… Còn chuyện làm nhà kính, kho chứa hàng bông, mở hợp tác xã em về lên dự án, bàn với Thụ nghĩ cách xoay vốn. Mình ít vốn thì đầu tư ít, từ từ phát triển, nghen anh Bằng!
– Ừ! Thôi thì anh nghe lời mày… đến đâu hay đến đó vậy!
Là Lăng hứa bừa cho anh mình yên tâm chữa bệnh. Trong lòng cũng nôn nóng muốn làm, nhưng vốn ít, cũng phải cả tỉ bạc, ở đâu ra mà có liền? Bằng cách nào? Mấy đứa bạn, đứa nào cũng lương ba cọc ba đồng như Lăng, có đứa nào có số tiền lớn để mà mượn? Mà có, thì cũng đâu ai dám cho mượn khơi khơi một số tiền lớn vậy? Ông trời “gài” Lăng vô cảnh khó, đến nghiệt!
*
Về đến nhà lúc nửa đêm, gửi đi một tin nhắn cho Thụ: “Anh Bằng tui…”, rồi Lăng tắt nguồn điện thoại. Mấy hôm nay tinh thần mệt mỏi nhiều rồi, mất ngủ cũng nhiều rồi, giờ Lăng cần ngủ một giấc cho đúng nghĩa là ngủ. Lăng cần phải thả lỏng tinh thần, cho mọi thứ cân bằng trở lại, rồi tính tiếp… Lăng nhắm mắt, mơ màng rồi thiếp đi…Cứ nghĩ là ngủ một giấc cho ra ngủ vậy, nhưng tỉnh giấc, nhìn đồng hồ chỉ mới 2 giờ sáng. Lại trằn trọc. Lại trăn qua trở lại. Sực nhớ thành phố có cái “chốn 24/24” cho những kẻ nửa đêm bỗng dưng không muốn ngủ hoặc không thể ngủ, ẩn trú. Gửi đi một tin nhắn kiểu hú họa cho Thụ, rồi lang thang đi ra phố. Đã từng “qua đêm” ở đó với Thụ vài lần rồi. Cảm giác rất là thích!
Đối diện Vita Coffee là sông. Vài tay phóng viên cặm cụi cày bài xuyên đêm bên trong quán. Mặt cắm cúi vào màn hình, những ngón tay thay phiên nhau tung tẩy trên mặt phím. Lăng bước vào, gọi ly bạc sỉu nóng rồi trở ra. Vài chiếc bàn và ghế nhỏ ngoài hiên. Đêm lững lờ, mờ ảo trôi trên sông, chừng một chút lại đẩy qua chỗ Lăng ngồi vài cơn mát rượi. Nếu là mùa đông chắc sẽ lạnh, nhưng giờ đang là mùa hè. Lăng cảm thấy dễ chịu, nghe người tỉnh tuồng hẳn ra.
Chợ phía bên trái. Giờ này đang là phiên chợ sáng, là chợ của những người bán sỉ, bỏ mối cho những người mua đêm, ngày bán lại. Xã Hàng Bông có một số nhà vườn không bán hàng cho thương lái, mà mỗi khuya sớm chở ra chợ Thủ bỏ mối. Từ đây, ngược lên hết con đường Đinh Bộ Lĩnh, thể nào Lăng cũng sẽ gặp vài người quen ở xã Hàng Bông đang bán hàng phía đầu chợ.
Thụ xuất hiện. Tấp đại con Future dưới đường mà không cần ngó trước canh sau. Giờ này không lo bị “hốt” xe.
– Hồi đêm tui gọi bà không được vậy? Bộ nhà có chuyện gì hả?
– Tui mệt, nên tắt điện thoại. Cùng lúc dồn dập đủ thứ chuyện, giờ phải gom tiền cho anh Bằng chữa bệnh, muốn làm cũng không biết xoay tiền đâu mà làm?
– Tui tưởng bà thành lập công ty kinh doanh địa ốc chứ mảng nông nghiệp thì có Nhà nước lo, yên tâm đi…
– Tui đang rầu thúi ruột. Ông còn giỡn, còn ở đó mà Nhà nước lo…?
– Tui không có giỡn. Bình Dương đang có chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp theo hướng nông nghiệp đô thị, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, với hạn mức vay ưu đãi đến chín mươi phần trăm tùy phương án, quy mô lớn, nhỏ…
– Ông nói thiệt, đừng có an ủi tui nghen… – Lăng nửa tin, nửa ngờ!
– Mấy chuyện này sao giỡn được, bà? Trước mắt cứ như bà tính đi. Thành lập hợp tác xã, đăng ký thương hiệu… giống như hợp tác xã “Hoa lan Đất Thủ” đó…
– Thì tui cũng tính thành lập hợp tác xã trước, đến khi vay được vốn thì lắp đặt nhà kính. Mình áp dụng phương thức tỉa trồng sử dụng vật tư nông nghiệp theo hướng hữu cơ luôn, cho người dân nhìn thấy, họ sẽ thay đổi theo, chứ không thể kêu người ta thay đổi bằng cách nói miệng khơi khơi giống tui nói với anh Bằng mấy năm nay. Như vậy mới hạn chế được thói quen sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật của mấy nhà vườn…
– Thằng bạn tui bên Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nó nói cơ quan đã xét duyệt cho hơn cả trăm phương án. Quỹ đầu tư phát triển tỉnh đã đã giải ngân hơn năm trăm tỉ đồng. Nhiều trang trại, hợp tác xã nông nghiệp sau khi được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, ăn nên làm ra, mang lại giá trị kinh tế cao, thấy mê lắm…
– Vậy tui lên bảng dự án chi tiết, còn chuyện vốn vay ông lo nghen! Đầu ra thì tui không lo, vì người tiêu dùng giờ chọn mua rau màu, củ quả cũng cân nhắc lắm. Mình trồng tỉa sạch, có thương hiệu rõ ràng không lo ế. Mà với lại Bình Dương mình quá trời khu công nghiệp, tui chỉ lo trồng không đủ bán…
– Trời, bà Lăng! Tự tin dữ…
Cơn mệt mỏi bỗng dưng tan biến. Những ức chế bấy lâu như được bung xõa, Lăng đầu óc nghe nhẹ hẳn. Ông trời thấu tỏ lòng Lăng, chứ đâu có “gài” Lăng vô cảnh nghiệt!
Chỉ còn nỗi lo căn bệnh thời đại quái ác mà anh Bằng đang chống chọi.
Và Lăng hy vọng một phép màu…
*
Tư xe tải đứng nhìn quang cảnh hợp tác xã “Tân Uyên Xanh” đang tấp nập “ăn hàng”, ngẫm ngợi: “Hóa ra nguyên nhân không nhà vườn nào gọi mình đến chở rau trái ra chợ đầu mối là đây”. Nghe loáng thoáng Hợp tác xã rau sạch sẽ thành lập ở xã Hàng Bông, cứ nghĩ không liên quan gì đến mối lái làm ăn bấy lâu, chứ Tư xe tải đâu có ngờ đến mức rau cải, bí bầu, đang rộn ràng ngay trước mặt vậy mà không hỏi mua được một ký rau, ký trái nào!Bằng chân y, chân nạng cà khọt từ trong nhà ra đến cây bằng lăng, gặp Tư xe tải cũng vừa ra tới.
– Anh Bằng…
– Gì vậy, Tư?
– Anh nói chị Lăng chia tui mớ hàng bông bỏ mối kiếm tiền nuôi con, trả nợ với. Mua cái xe trả góp chở hàng bông chưa được một năm, chị Lăng rủ hết nhà vườn vô Hợp tác xã, cái giờ tui hết đường làm ăn luôn…
– Hàng bông không đủ giao cho các bếp ăn bên mấy khu công nghiệp, lấy đâu chia cho mày bán chợ? Mày muốn thì hỏi nó, tao kêu nó chửi tao chết…
– Nhưng anh là anh của chỉ. Anh nói, chỉ nghe…
– Nghe gì mày? Khúc đầu, tại tao không nghe lời nó, nên hình thể một còn một mất vầy nè. Mà nhờ khúc giữa tao chịu nghe nó nên khúc cuối còn được cái mạng, chứ không giờ tao cũng “xanh cỏ”, nằm ngắm cánh đồng kế ông già tao rồi.
Lăng hai tay xách hai trái dưa lưới từ trong nhà kính đi ra, hớn hở:
– Anh Bằng, vài bữa đám cưới, mình đãi món la sét dưa lưới, nghen! – Rồi quay sang Tư xe tải – Tặng anh Tư một trái ăn lấy thảo nè!
– Chị Lăng… – Tư xe tải cầm trái dưa, ngập ngừng…
– Có chuyện gì hả anh Tư? Mấy nay cũng đang định gọi tìm anh Tư nè. Anh chở hàng bông giao mấy bếp ăn bên khu công nghiệp cho hợp tác xã được không?
– Thiệt hả chị Lăng? – Tư xe tải mừng húm!
– Xóm làng không mà anh Tư. Hợp tác xã thì hợp nhau lại cùng làm, mới vui chứ! “Tân Uyên Xanh” mình ký hợp đồng cung cấp rau mỗi ngày cho 12 công ty, đóng trên địa bàn 3 khu công nghiệp Bàu Bàng, Mỹ Phước 1 và VSip 1. Mỗi sáng anh Tư đến kho nhận hàng, giao theo địa chỉ trên đơn hàng cho từng đơn vị…
– Vậy coi như tui được một chân trong hợp tác xã, hả chị Lăng? Mấy nay xe ế, nằm nhà, tui rầu muốn thúi ruột…
– Mà anh Tư nè, rau màu Hợp tác xã ký hợp đồng giao các bếp ăn, còn dưa lưới đến đợt thu hoạch, anh Tư có thể nhận đem bỏ mối cho bà con tiểu thương mình ngoài chợ, kiếm thêm thu nhập.
– Trời! Nghe mừng hết lớn! Tui cảm ơn chị Lăng nhiều lắm, nghen!
Bằng nhìn Tư xe tải vui mừng mà nghe trong lòng cũng rộn rã. Vậy mà trước đây anh cứ cực đoan, coi thường em mình. Bằng cầm trái dưa lưới, rồi đưa mắt nhìn xuống một bên chân còn lại. Anh bấm mấy đầu ngón chân dụi dụi xuống đất. Một chiếc lá bằng lăng bỗng đáp xuống ngay mũi chân làm anh giật mình. Chiếc lá màu vàng tươi. Bằng ngửa mặt ngó lên tán cây, trong lòng bỗng nghe trào lên cơn nghèn nghẹn…
*
Cánh đồng trước nhà bà Mười giờ diện mạo đã không còn như xưa. Bán kính trong vòng 5 mét, xung quanh cây bằng lăng giờ là một vùng trắng sáng của những dãy nhà kính.Sáng cuối tuần. Hai anh em ngồi cà phê dưới tán bằng lăng, Bằng ngập ngừng:
– Lăng…!
– Dạ! Anh Bằng! Sắp đám cưới nôn quá hả? – Lăng nhìn anh mình ghẹo.
– Có chuyện này, từ bữa nay anh chưa nói với mày…?
– Chuyện gì vẻ nghiêm trọng vậy, anh Bằng?
– Anh… xin lỗi Lăng! Hồi đó anh tầm bậy quá, hiểu lầm mày…
– Trời! Em quên lâu rồi! Mà vài bữa má mần xui… mấy chuyện không vui… mình bỏ đi anh, hén!
Xã Hàng Bông một bữa xôn xao. Là chuyện nhà bà Mười dựng rạp đãi đám cưới xung quanh cây bằng lăng, ngoài cánh đồng. Là chuyện cô dâu, chú rể đãi đám cưới với thực đơn 5 món, món nào cũng “đính kèm” sản phẩm Tân Uyên Xanh: bông bí nhồi thịt, đậu que xào bò, gà hấp cải xanh, khổ qua thác lác, dưa lưới tráng miệng. Là chuyện chú rể xí phần đặt tên cho đứa nhỏ đã chào đời trước đó: “Trai, gái gì cũng đặt tên Ngát, nhe mình!”
Sáng đó, bà Mười bận áo dài tím, màu bông bằng lăng yêu thích, đứng thềm ba ngó ra cánh đồng. Ngoài xa xa hiện ra một vòm tròn tím ngát! Bà Mười ngỡ ngàng, rồi mừng quá, lật đật quay vô nhà rút mấy nén nhang.
– Ông ơi! Bữa nay đám cưới thằng Bằng… mà ông à! Sáng nay Bằng – Lăng – Tím – Ngát ngoài đồng rồi, nhe ông!
Thủ Dầu Một, tháng 8.2022
LÊ NGỌC HẠNH